Split (3)

train · 7.46k rows

Title stringlengths 15 17	Keywords stringlengths 3 238	Summary stringlengths 73 7.23k	Text stringlengths 125 444k
Mál nr. 163/2003	Verksamningur	N tók að sér að leggja aðveituæð fyrir H. Verkinu var ekki lokið á umsömdum tíma og jafnframt reis ágreiningur með aðilum um fjárhagslegt uppgjör fyrir ýmsa þætti verksins. Var ljóst að ágreininginn mátti að hluta rekja til þess að annmarkar voru á útboðsgögnum H. Kröfur N voru teknar til greina að nokkru leyti og var H dæmdur til greiðslu 6.638.700 kr. ásamt dráttarvöxtum.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. maí 2003. Hann krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 14.550.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 20. apríl 2001 til 1. júlí sama árs og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 21. júlí 2003. Hann krefst þess að honum verði einungis gert að greiða aðaláfrýjanda 900.000 krónur. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. I. Með verksamningi 16. maí 2000 tók aðaláfrýjandi að sér að leggja fyrir gagnáfrýjanda aðveituæð fyrir heitt vatn frá Reykjadal að Búðardal í Dalabyggð, en lengd lagnarinnar mun vera um 23 kílómetrar. Endurgjald til aðaláfrýjanda skyldi vera 49.910.054 krónur í samræmi við tilboð hans í verkið 19. apríl 2000 og átti því að vera að fullu lokið 25. ágúst sama árs. Í samningnum var tekið fram að verkið skyldi unnið í samræmi við ýmis þar tilgreind gögn, en meðal þeirra var útboðs- og verklýsing frá mars 2000, sem unnin var af Vélaverki ehf. fyrir gagnáfrýjanda. Verkinu var ekki lokið á umsömdum tíma. Er í héraðsdómi greint nánar frá því, sem fram kemur í fundargerðum verkfunda aðilanna, en samkvæmt þeim var verkinu lokið í nóvember 2000 að undanskildum yfirborðsfrágangi eftir að hitaveitulögnin var lögð í jörð. Reis jafnframt ágreiningur með aðilunum um fjárhagslegt uppgjör fyrir ýmsa þætti verksins. Er ljóst að ágreininginn mátti að hluta rekja til þess að annmarkar voru á útboðsgögnum gagnáfrýjanda, svo sem um magntölur. Þannig kom fram fyrir dómi hjá eftirlitsmanni gagnáfrýjanda með framkvæmd verksins að útboðsgögnin hafi verið „mjög slæm“. Höfðaði aðaláfrýjandi síðan málið 11. desember 2001 og krafðist þess að gagnáfrýjanda yrði gert að greiða sér 39.122.767 krónur, sem var samtala sautján kröfuliða. Lækkaði hann eftir það kröfu sína í 35.972.680 krónur. Með úrskurði héraðsdóms 18. september 2002 var vísað frá dómi nokkrum kröfuliðum, samtals að fjárhæð 11.167.000 krónur, og eftir það féll aðaláfrýjandi frá einum kröfulið að fjárhæð 5.000.000 krónur. Við aðalmeðferð málsins í héraði voru teknar skýrslur af sjö vitnum og fyrirsvarsmönnum aðilanna. Eftir skýrslutökur en fyrir munnlegan málflutning samþykkti gagnáfrýjandi fjóra kröfuliði aðaláfrýjanda, samtals 900.000 krónur, eftir að aðaláfrýjandi hafði lækkað fjárhæð samkvæmt tveimur þeirra. Stóðu þá eftir þrír liðir af kröfu aðaláfrýjanda, sem dómur gekk um í héraði 5. febrúar 2003. Fyrir Hæstarétti krefst aðaláfrýjandi þess að niðurstöðu héraðsdóms um einn þeirra verði breytt, en gagnáfrýjandi krefst endurskoðunar á niðurstöðu um hina tvo. Eins og í héraði krefst hann þess að honum verði einungis gert að greiða 900.000 krónur. Hefur hann ekki innt af hendi þá greiðslu, sem hann þó viðurkennir. II. Í fyrsta kröfuliðnum, sem ágreiningur stendur enn um, krafðist aðaláfrýjandi þess að gagnáfrýjanda yrði gert að greiða honum 2.000.000 krónur vegna viðbótarkostnaðar, sem hann þurfti að greiða undirverktaka sínum, Verkiðn ehf., sökum þess að vegslóði var ekki lagður með hitaveitulögninni, sem undirverktakinn vann við. Tók héraðsdómur kröfuna til greina. Fyrir Hæstarétti krefst gagnáfrýjandi sýknu af þessum lið í kröfu aðaláfrýjanda. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans um þennan kröfulið staðfest. Í annan stað krafðist aðaláfrýjandi þess fyrir héraðsdómi að fá greiddar 6.840.000 krónur vegna þess að legu hitaveitulagnarinnar hafi verið breytt frá því sem útboðsgögn sýndu á hluta leiðarinnar og honum gert að leggja hana þar sem erfiðara var um vik við framkvæmd verksins. Af þessu hafi hann haft viðbótarkostnað, sem hann krafðist að honum yrði bættur. Taldi aðaláfrýjandi verri aðstæður að þessu leyti vera fyrir hendi á 10,1 kílómetra löngum kafla þar sem lagnarstæðinu var breytt og krafðist 900 króna viðbótargreiðslu fyrir hvern metra á þeirri leið. Með endanlegri kröfu í þessum lið hafi hann tekið tillit til þess að gagnáfrýjandi kom á móts við sjónarmið hans og viðurkenndi rétt aðaláfrýjanda til 500 króna viðbótargreiðslu fyrir hvern metra á 4,5 kílómetra löngum kafla lagnarinnar. Var greiðslan, 2.250.000 krónur innt af hendi 9. júlí 2001. Féllst héraðsdómur á rétt aðaláfrýjanda til að fá 900 króna viðbótargreiðslu fyrir hvern metra á 6,5 kílómetra löngum kafla, þar sem lögnin var lögð í jörð. Að teknu tilliti til áðurnefndrar innborgunar gagnáfrýjanda var hann dæmdur til að greiða 3.600.000 krónur í þessum þætti málsins. Krefst hann sýknu að öðru leyti en hann hefur sjálfur viðurkennt og greitt. Meðal gagna, sem vísað var til í verksamningi aðilanna, var ÍST-30. Í 32. gr. staðalsins segir að rísi ágreiningur milli verkkaupa og verktaka um verkið kveði umsjónarmaður verkkaupa upp skriflegan úrskurð innan mánaðar frá því annar hvor aðilanna bað um slíkt. Ef það leiðir ekki ágreininginn til lykta er síðan mælt fyrir um heimild til að skjóta honum til gerðardóms. Málsaðilar fóru ekki þá leið, sem þarna er mælt fyrir um, heldur öfluðu þeir hvor um sig álitsgerða frá verkfræðingum um ágreiningsefnið. Var þannig af hálfu gagnáfrýjanda fengin sameiginleg skýrsla tveggja verkfræðinga frá þeim, sem sáu um hönnun og eftirlit með verkinu, en í henni var krafa aðaláfrýjanda að hluta talin réttmæt, svo sem áður hefur verið getið um. Aðaláfrýjandi reisti kröfu sína hins vegar á áliti verkfræðings, sem hann leitaði til. Við úrlausn um ágreiningsefnið lagði héraðsdómur mat á gögn málsins, sem voru einkum umræddar álitsgerðir verkfræðinga og teikningar, auk þess að kanna vettvang sjálfur. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms um þennan kröfulið verður niðurstaða hans staðfest. Þriðja ágreiningsefni aðilanna varðar yfirborðsfrágang eftir að hitaveitulögnin var lögð í jörð. Var tekið fram í útboðsgögnum gagnáfrýjanda að útboðið næði meðal annars til „yfirborðsfrágangs o.fl.“ Í skrá um magntölur var tekið fram að lagðar skyldu túnþökur og sáð í samtals 14.308 fermetra, en þar af yrðu þökur á 500 fermetrum. Í útboðsgögnunum var jafnframt tekið fram að magntölur, sem tilteknar væru í verkhlutaskrá, væru áætlaðar. Bauð aðaláfrýjandi 85 krónur í hvern fermetra þessa verkhluta, samtals 1.216.180 krónur. Í þessum þætti málsins krefst hann greiðslu á 8.050.000 krónum og miðar krafan við að sáð sé í eða lagðar þökur á samtals 132.100 fermetra svæði. Vísar aðaláfrýjandi til stuðnings kröfunni einkum til þess að hann hafi óskað eftir nánari skýringum á þessum lið útboðsins hjá hönnuði verksins áður en tilboði var skilað og fengið þau svör að reiknað væri með að verktaki skildi við yfirborð lagnarstæðisins í sambærilegu ástandi og það var fyrir framkvæmdir. Að fengnum þessum svörum hafi verið ljóst að umfang verkhlutans færi langt fram úr hinum áætluðu, uppgefnu magntölum, og væri þessi aukning á verkinu hluti af verksamningnum. Málsástæður aðilanna í þessum þætti eru nánar raktar í héraðsdómi, þar sem kröfu aðaláfrýjanda var hafnað og gagnáfrýjandi sýknaður. Aðaláfrýjandi lauk verki sínu að yfirborðsfrágangi undanskildum í nóvember 2000 svo sem áður var getið. Hafði hann þá lokið og fengið greitt fyrir 12.032 fermetra, sem voru um 85% af áætluðu umfangi verksins. Á verkfundi aðilanna 30. nóvember 2000 var skráð að yfirborðsfrágangur verði látinn bíða til næsta vors og honum lokið strax og veður leyfði. Að loknum þeim frágangi verði lokaúttekt verksins. Undirrituðu báðir aðilar fundargerðina. Á verkfundi 19. desember 2000 var bókað og undirritað að vinna við frágang girðinga og yfirborðs lands á lagnarstæði verði látin bíða þar til veður leyfi að unnt verði að ljúka verkinu næsta vor. Næstu vikur og mánuði þar á eftir leitaði aðaláfrýjandi eftir því að fá skýr svör gagnáfrýjanda um það hvernig verklokum skyldi hagað, en fékk ekki. Með bréfi lögmanns gagnáfrýjanda 10. maí 2001 sagði hins vegar að ekki hafi verið tekin endanleg ákvörðun um hvort ráðist yrði í frekari aðgerðir við yfirborðsfrágang. Viðræður stæðu yfir við landeigendur vegna rasks á jörðum þeirra og ekki væri ljóst til hvers þær myndu leiða. Með öðru bréfi lögmannsins 31. maí 2000 var tilkynnt að það væri mat stjórnar gagnáfrýjanda að engin þörf væri á frekari yfirborðsfrágangi á vegum hitaveitunnar og að ekki væri þörf fyrir frekari vinnu af hálfu aðaláfrýjanda. Í útboðsgögnum var tiltekin nákvæm tala þeirra fermetra, sem lagðir skyldu þökum eða sáð í, en jafnframt sagt að magntölur væru áætlaðar. Hafði aðaláfrýjandi í nóvember 2000 að miklu leyti lokið við að ganga frá þeim fjölda fermetra, sem tiltekinn var í útboðsgögnum. Áðurnefndar fundargerðir frá þeim tíma taka af allan vafa um að aðilarnir voru þá sammála um að verkinu væri ekki lokið og að aðaláfrýjandi hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að samkomulag væri um frekara verk af hans hendi að vori. Verður lagt til grundvallar niðurstöðu að gagnáfrýjandi sé bundinn af samningi um frágang á þeim 14.308 fermetrum, sem tilteknir voru í útboðsgögnum. Verður gagnáfrýjanda gert að greiða fyrir þá 2.276 fermetra, sem enn eru ógreiddir með 138.700 krónum. Hefur þá verið tekið tillit til kostnaðar, sem hann hefði haft af þeirri framkvæmd samkvæmt matsgerð 5. ágúst 2002. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að aðaláfrýjandi eigi ekki kröfu til frekari greiðslu í þessum þætti málsins. Samkvæmt öllu framanröktu verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda samtals 6.638.700 krónur með dráttarvöxtum, eins og nánar segir í dómsorði. Skal gagnáfrýjandi einnig greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi, eins og nánar segir í dómsorði. Dómsorð: Gagnáfrýjandi, Hitaveita Dalabyggðar ehf., greiði aðaláfrýjanda, Nóntindi ehf, 6.638.700 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 20. apríl 2001 til 1. júlí sama árs og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Vesturlands 5. febrúar 2003. Mál þetta var höfðað 11. desember 2001 og dómtekið 17. janúar 2003. Stefnandi er Nóntindur ehf., Ásum í Búðardal, en stefndu eru Hitaveita Dalabyggðar ehf. og Dalabyggð, bæði með starfsstöð að Miðbraut 11 í Búðardal. Stefnandi krefst þess að stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., verði dæmd til að greiða sér 17.790.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 20. mars 2001 til 1. júlí sama ár, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf. Stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., krefst þess að henni verði eingöngu gert að greiða stefnanda 900.000 krónur, en verði að öðru leyti sýknuð af kröfum stefnanda. Jafnframt er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Þá gerir stefnda, Dalabyggð, kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda. I. Hinn 2. apríl 2000 bauð stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., út verk sem fól í sér jarðvinnu, útlögn og samsuðu á nýjum foreinangruðum stálrörum fyrir flutning á hitaveituvatni frá borholusvæði við Grafarlaug í Reykjadal að byggð í Búðardal. Hönnuður verksins var Vélaverk ehf., sem einnig annaðist gerð útboðsgagna. Í heildina nemur lengd lagnarinnar liðlega 23 kílómetrum, en í verklýsingu er verkinu skipt í eftirtalda verkþætti: Aðstöðu og rekstur vinnusvæðis, jarðvinnu, hitaveitulagnir, byggingarvinnu, yfirborðsfrágang og tímavinnu. Samkvæmt útboðsgögnum bar verkkaupa að leggja til allt efni til verksins, en að öðru leyti átti framkvæmd verksins að vera á hendi verkkaupa. Verkið átti að hefjast tveimur vikum eftir samþykki tilboðs en innan fjögurra vikna frá opnun tilboða 19. apríl 2000 og áttu verklok að vera 25. ágúst sama ár. Stefnandi átti lægsta tilboð í verkið samtals að fjárhæð 49.910.054 krónur. Tilboð þetta byggðist á tilboðsskrá í útboðsgögnum þar sem verkliðum er skipt niður í ákveðinn fjölda eininga eftir lengdarmetum, rúmmetrum, fermetrum, stykkjafjölda og vinnustundum. Í tilboðsskrá eru gefin upp einingarverð einstakra verkliða, en fram kemur í útboðslýsingu að magntölur séu áætlaðar. Tilboði stefnanda í verkið var tekið og á grundvelli þess og útboðsgagna var gerður verksamningur við stefnanda 16. maí 2000. Stefnandi hófst handa við verkið 17. maí 2000 og stóð það yfir þá um sumarið og fram á haust. Stefnanda tókst ekki að skila verkinu í tæka tíð samkvæmt verksamningi, en látið var átölulaust af hálfu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., að verkið drægist fram eftir hausti. Á verkfundi 30. nóvember 2000, þar sem mættir voru fyrirsvarsmenn stefnanda og eftirlitsmaður verkkaupa, kom fram að stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., hefði tekið við lögninni og búið væri að tengja hana við dreifikerfið í Búðardal. Einnig kom fram að stefnandi hefði lokið við verkið að frátöldum yfirborðsfrágangi, en ákveðið var að hann biði næsta vors. Við framkvæmd verksins varð ágreiningur af ýmsu tagi með stefnanda og stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., en hann laut meðal annars að því að stefnandi taldi útboðsgögnum verulega áfátt, auk þess sem stefnandi gerði kröfu um greiðslu fyrir ýmiss aukaverk. Hluta af þeim kröfum greiddi stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., en stefnandi höfðaði síðan málið um önnur ágreiningsefni. II. Í málinu krefst stefnandi greiðslu vegna yfirborðsfrágangs við slóðalagningu að fjárhæð 391.000 krónur, en einingarverð fyrir þennan lið er 100 krónur á lengdarmeter. Einnig krefst stefnandi greiðslu að fjárhæð 30.000 krónur vegna frágangs á lögninni þar sem krækja þurfti fyrir skurð. Þá krefst stefnandi greiðslu að fjárhæð 371.000 krónur fyrir fleygun á klöpp í landi Köldukinnar og greiðslu að fjárhæð 108.000 krónur fyrir viðgerðir á hlífðarkápum með rörum. Af hálfu stefnda, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., hefur verið fallist á þessa kröfuliði, en samtals nema þeir 900.000 krónum. Í samræmi við það verður stefnda dæmd til greiðslu þeirrar fjárhæðar, sbr. 98. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991. Að öðru leyti en hér hefur verið rakið standa eftir í málinu þrír kröfuliðir stefnanda og verður fjallað um hvern þeirra sérstaklega. III. 1. Með samningi 4. maí 2000 tók Verkiðn ehf. að sér sem undirverktaki gagnvart stefnanda útkeyrslu lagnaefnis, útlagningu lagna, svo og samsuðu og frágang hitaveitulagnanna. Um verkið var vísað til verklýsingar stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf. Samkvæmt verklýsingu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., var gert ráð fyrir að lagður yrði slóði meðfram hitaveitulögninni eftir því sem nauðsynlegt væri vegna vinnu við verkið. Víðast hvar liggur hitaveitulögnin meðfram þjóðvegi, en frá Háafelli að Stóraskógi eða á svæði sem er um 6,4 kílómetrar að lengd liggur lögnin utan þjóðvegar um móa og tún jarða. Á þessu svæði annaðist Verkiðn ehf. útlagningu og suðu við lögnina. Á verkfundi 8. júní 2000 kom fram af hálfu stefnanda að ráða mætti af loftmyndum að lagnir í túnum gætu verið um 5 kílómetrar. Miðað við reynslu mætti gera ráð fyrir að kostnaður við slóða og söndum gæti samkvæmt einingarverðum numið alls 4.550.000 krónum. Vísaði stefnandi til þess að hvergi kæmi fram í útboðsgögnum að annar háttur yrði hafður á við framkvæmd verksins en að sanda alla lögnina og leggja slóða þar sem ekki væri unnið frá vegi. Stefnandi lagði hins vegar til að sparnaður sem næðist með því að sleppa slóðagerð yrði skipt jafnt milli hans og stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf. Því til viðbótar yrði greitt fyrir eina traktorsgröfu og verkamann við útlögn á rörum utan slóða þar sem ekki væri hægt að nota kranabíl við verkið. Á verkfundi 6. júlí 2000 hafnaði stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., þessari kröfu. Á umræddum verkfundi 6. júlí 2000 kom fram af hálfu Verkiðnar ehf. að gerð yrði krafa á hendur stefnanda um viðbótargreiðslu að fjárhæð 400 krónur fyrir lengdarmeter þar sem lögnin væri lengra en 10-15 metra frá vegi. Fjárhæðin var miðuð við að Verkiðn ehf. kæmi rörum fyrir og starfaði við lögnina án þess að gerðir yrðu slóðar eða aðrar ráðstafanir til að auðvelda aðkomu að lagnarstæði. Fyrir kröfunni voru færð þau rök að aðstæður á vinnusvæði væru í engu samræmi við útboðsgögn. Gengið hefði verið út frá því að unnt yrði að leggja rör frá vegi þar sem aðkoma með rafsuðuvélar og annan búnað yrði auðveld. Á löngum kafla væri lögnin hins vegar langt frá vegi og allur kostnaður því mun meiri en gera hefði mátt ráð fyrir. Næst var fjallað um kröfur stefnanda og Verkiðnar ehf. fyrir aukaverk á verkfundi 20. júlí 2000. Samkvæmt fundargerð frá þeim fundi vísaði stefnandi til þess að fram kæmi í skriflegum svörum hönnuðar 14. apríl 2000 við fyrirspurnum bjóðenda í verkið að lögnin yrði að öllum líkindum að vera 15 metra frá miðlínu vegar. Jafnframt kæmi fram í svörum hönnuðar að frá borholu að Fellsenda væri slóði verulegan hluta leiðarinnar og slétt malaryfirborð. Með hliðsjón af þessum upplýsingum hönnuðar taldi stefnandi ljóst að gert væri ráð fyrir því að vinna við lögnina væri auðveld. Á fundinum lagði stefnandi einnig áherslu á að kröfur hans og Verkiðnar ehf. yrðu afgreiddar samhliða þannig að viðunandi niðurstaða fengist. Á verkfundi 31. ágúst 2000 kom fram að stefnandi hafði rift samningi við Verkiðn ehf. Í kjölfarið höfðaði Verkiðn ehf. mál á hendur stefnanda og krafðist meðal annars greiðslu vegna viðbótarkostnaðar og óhagræðis við verkið þar sem vegarslóði var ekki lagður meðfram lagnarstæði. Fjárhæð kröfunnar nam 2.326.400 krónum vegna svæðis 5.816 metrar að lengd, en miðað var við sama einingarverð og þegar krafan kom upphaflega fram eða 400 krónur á lengdarmeter. Í dómi héraðsdóms 17. maí 2001 var vísað til þess að fram hefði komið hjá stefnanda (Nóntindi ehf.) að ekki væri þörf á að leggja slóða nema í mesta lagi á 4-5 kílómetra leið. Hann hefði því sjálfur staðfest að leggja þyrfti slóða í einhverjum mæli. Var einingarverð Verkiðnaðar ehf. talið hóflegt og því var krafan tekin til greina. Þó var lagt til grundvallar að slóði hefði ekki verið fyrir hendi á svæði 5.000 metrar að lengd, en ekki 5.816 metrar eins og Verkiðn ehf. miðaði við, og því nam dæmd fjárhæð 2.000.000 króna (5000 x 400 kr.). Með dómi Hæstaréttar 28. febrúar 2002 í máli nr. 279/2001 var þessi niðurstaða staðfest. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að ekki væru efni til annars, að virtum málatilbúnað stefnanda, en að miða við að hann hefði látið hjá líða að gera á verktíma vegarslóða, sem hann hefði sjálfur talið á þeim tíma um 5 kílómetrar að lengd. 2. Í þessum lið gerir stefnandi kröfu um að stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., verði dæmd til að greiða honum 2.000.000 króna vegna viðbótarkostnaðar, sem stefnandi þurfti að greiða undirverktaka, Verkiðn ehf., sökum þess að slóði var ekki lagður með lögninni. Þessu til stuðnings vísar stefnandi til þeirrar meginreglu verktakaréttar að verktaki skuli hafa greiðan aðgang að þeim stað þar sem unnið sé hverju sinni. Einnig sé í verksamningi gert ráð fyrir lagningu vegarslóða meðfram lögninni. Stefnandi heldur því fram að yfir skurði og girðingar hafi verið að fara, þar sem lögnin lá yfir tún jarða og móa, en það hafi lengt mjög þann tíma sem tók að komast að lagnarstæðinu. Einnig hafi í sumum tilvikum verið lagt bann við því að fara yfir tún, svo gras yrði ekki troðið niður fyrir slátt. Á kaflanum frá Fellsenda að Snæfellsnesvegi hafi tilfæringar við að koma mönnum, vélum og tækjum að lagnarstæði verið mun meiri og erfiðari en ef unnið hefði verið frá þjóðvegi eða lögðum vegarslóða. Þótt slétt hafi verið á lagnarstæðinu á melum og túnum hafi þurft að leita að hliðum á girðingum, búa til hlið með tilheyrandi kostnaði og reka burt kýr og kindur. Stefnandi bendir á að þvermál röra í lögninni hafi verið um 25 cm, lengd 12 metrar og þyngd um 200 kíló. Í hverju búnti hafi verið sjö rör, en reiknað hafi verið með að unnt yrði að fara með hvert búnt að lagnarstæðinu eftir vegi. Með traktorsgröfu yrði síðan hvert rör tekið og raðað meðfram lagnarstæðinu. Þar sem vegur eða slóði hafi ekki verið fyrir hendi hafi ekki verið hægt að vinna verkið með þessu móti. Þess í stað hafi eitt til þrjú rör verið sótt frá vegi með traktorsgröfu og þræða hafi þurft með þau fyrir skurði og girðingar. Einnig hafi af sömu ástæðu verið erfitt fyrir þá sem önnuðust rafsuðu að athafna sig með vélar og tæki. 3. Stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., telur að stefnandi eigi enga kröfu á hendur sér af þessu tilefni. Útboðsgögn hafi verið nægjanlega skýr og augljóst samkvæmt þeim að lögnin lá ekki við þjóðveg á kaflanum frá Fellsenda að Snæfellsnesafleggjara. Er því einnig haldið fram að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að vinna við þennan kafla hafi verið erfiðari en reikna hafi mátt með miðað við útboðsgögn. Við munnlegan flutning málsins var því einnig haldið fram af hálfu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., að fallist hafi verið á kröfu Verkiðnar ehf. með fyrrgreindum dómi Hæstaréttar þar sem stefnandi hafi viðurkennt að nauðsynlegt hafi verið að leggja vegarslóða. Engin ágreiningur hafi hins vegar verið milli stefnanda og stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., um hvar ætti að leggja slóða og ekkert mat á slíku hefði verið lagt fram í málinu. 4. Samkvæmt útboðsgögnum stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., er gert ráð fyrir að leggja þurfi slóða til að verktaki geti athafnað sig við lögnina. Er tekið fram í verklýsingu að verktaka sé heimilt að taka fyllingarefni eins og notað er í undirbyggingu lagnarinnar þar sem nauðsynlegt sé að byggja slóða. Í tilboðsskrá er magn vegarslóða áætlað 1.000 lengdarmetrar og 1.000 rúmmetrar. Ágreiningslaust er með málsaðilum að nauðsynlegt reyndist að leggja mun meira af slóðum en gert var ráð fyrir. Þá er í útboðsgögnum ekki að finna neina lýsingu á því hvar gera megi ráð fyrir að leggja þurfi slóða. Að þessu leyti eru því annmarkar í útboðsgögnum, en á þeim ber stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., ábyrgð. Svo sem áður getur liggur hitaveitan frá Háafelli að Stóraskógi á um 6,4 kílómetra kafla utan þjóðvegar um móa og tún jarðar, en á þeim kafla annaðist Verkiðn ehf. útlagningu og suðu við lögnina. Af vettvangsgöngu verður ráðið að nauðsynlegt var til að vinna verkið greiðlega á þessu svæði að leggja slóða ekki bara meðfram lögninni heldur einnig til og frá henni að þjóvegi á nokkrum stöðum. Að því slepptu var óhjákvæmilegt að verkið yrði bæði seinlegra og erfiðara í framkvæmd, meðal annars sökum þess að ekki var unnt að koma við þeim tækjum sem best hentuðu til verksins. Af dagskýrslum stefnanda um verkið, sem liggja fyrir í málinu, verður ráðið að hann hafi unnið við slóðagerð á tímabilinu 30. maí til 21. júní 2000, en þá hafði komið tillaga fram af hálfu stefnanda um að spara við slóðagerð og skipta þeim ávinningi milli hans og stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf. Slóðagerð á þessu tímabili var því lokið áður en stefnda hafði tekið afstöðu til þeirrar tillögu stefnanda, en henni var hafnað 6. júlí sama ár. Verður því að leggja til grundvallar að framkvæmdir stefnanda við gerð slóða á því tímaskeiði hljóti að mestu að hafa beinst að öðrum svæðum. Samkvæmt dagskýrslum stefnanda vann hann einnig við slóðagerð frá 17. til 28. ágúst 2000, en þá hafði Verkiðn ehf. horfið frá verkinu. Þeir slóðar voru aftur á móti lagðir á umræddu svæði utan þjóðvegar og því hefðu þeir getað komið að notum fyrir Verkiðn ehf. hefðu þeir verið fyrir hendi þegar undirverktakinn var að störfum. Hins vegar voru þessir slóðar ekki lengri en um 1.400 metrar af dagskýrslum að dæma og því hefðu þeir ekki getað breytt neinu verulegu í þessu tilliti. Að virtu því sem hér hefur verið rakið þykir stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., verða að standa straum af þeim aukakostnaði sem leiddi af þeirri verktilhögun að sleppt var í verulegum mæli slóðalögn um móa og tún jarða á umræddu svæði, sem aftur á móti leiddi til samsvarandi kostnaðar verktaka við pípulögnina. Verður einnig að líta til þess að fram hefur komið í málinu að samráð var haft við stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., um þessa verktilhögun, en einhugur var um eftir fremsta megni að komast hjá því að leggja slóða við verkið. Þessi niðurstaða verður jafnfram studd þeim rökum að verulegur sparnaður leiddi af því fyrir stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., að slóðar voru ekki lagðir á þessu svæði nema í takmörkuðum mæli. Sá sparnaður felst bæði í því að komist var hjá kostnaði við að leggja slóða og fjarlægja slóðaefni síðan að verki loknu. Getur stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., ekki notið þessa ávinnings samhliða því að synja fyrir að greiða kostnað, sem af þessu leiddi. Þessi kostnaður, sem nemur 400 krónum á lengdarmeter á 5 kílómetra svæði, er að áliti dómsins hóflegur og án nokkurs vafa minni en nemur sparnaði af þessari verktilhögun. Samkvæmt þessu verður fallist á þennan kröfulið og stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., dæmd til að greiða stefnanda 2.000.000 króna. IV. 1. Í verklýsingu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., er ekki gerð nánari grein fyrir legu lagnarinnar frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal. Í teikningum af lögninni er hins vegar að finna kennisnið fyrir legu lagnarinnar, en þar er gert ráð fyrir að hún verði lögð í slétt yfirborð. Í skriflegum svörum hönnuðar verksins 14. apríl 2000 við fyrirspurnum bjóðenda kemur fram að búið sé að útsetja lögnina með hælum staðsettum með GPS-hnitum og var bjóðendum látin í té hnitaskrá. Í málinu hefur hins vegar komið fram að hnit á þessum kafla lagnarinnar hafa misritast. Þá var tekið fram í svörum hönnuðar að lagnarstæðið þyrfti að öllum líkindum að vera 15 metrar frá miðju þjóðvegar. Eftir að verksamningur var gerður við stefnanda kom fram af hálfu Vegagerðarinnar að lögnin yrði í það minnsta að vera 8 metra frá miðlínu þjóðvegar. Í kjölfarið var síðan tekin sú endanlega ákvörðun af hálfu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., að lögnin yrði lögð í þeirri fjarlægð frá þjóðvegi í vegarfláann og að verkið yrði unnið frá veginum. Með því að leggja hitaveituna í vegarfláann var komist hjá kostnaði við að þvera skurði og leggja slóða, sem hefði verið óhjákvæmilegur ef lögnin hefði verið lögð fjær þjóðveginum. Á hinn bóginn er yfirborðið sléttara á því svæði þegar fláanum sleppir. Á verkfundi 28. september 2000 kom fram af hálfu stefnanda að vinna á þeim tíma færi fram í mjög erfiðu landi vestan við Brautarholt á leiðinni frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal og því hefðu afköst ekki verið sem skyldi. Benti stefnandi á að aðstæður á lagnarsvæðinu væru mjög mismunandi og í mörgum tilfellum í engu samræmi við það sem ætla mætti af útboðsgögnum, en þar kæmi aðeins fram eitt kennisnið, sem gilda ætti um allan skurðgröft. Næst var fjallað um aðstæður á umræddri leið á verkfundi 12. nóvember 2000. Þá kom fram af hálfu stefnanda að hann teldi að skurðgröftur með þjóðvegi frá Brautarholti að Hrútsstöðum væri talsvert frábrugðinn kennisniði, skurðurinn væri í miklum hliðarhalla og gröftur mun erfiðari en á sléttu landi. Af þessum sökum yrði því gerð krafa um viðbótargreiðslu. Eftirlitsmaður stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., benti hins vegar á að frá upphafi hefði verið ljóst að lagnarstæðið væri á þessum stað og allar aðstæður ljósar. Hinn 9. janúar 2001 sendi stefnandi eftirlitsmanni yfirlit yfir útistandandi kröfur um aukagreiðslur vegna verksins. Var meðal annars gerð krafa um viðbótargreiðslu vegna lagningu hitaveitunnar frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal að fjárhæð 9.090.000 krónur. Nánar var krafan sundurliðuð þannig að krafist var greiðslu að fjárhæð 900 krónur fyrir hvern lengdarmeter á þessum kafla, sem er 10,1 kílómeter að lengd. Þessari kröfu stefnanda var svarað með bréfi stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., og eftirlitsmanns 9. mars 2001. Í því bréfi segir að frá upphafi hafi legið ljóst fyrir að pípan lægi meðfram þjóðveginum. Þó svo nákvæm fjarlægð frá vegi sé ekki tilgreind í útboðsgögnum hafi þó verið ljóst við hvaða aðstæður þyrfti að vinna verkið. Samkvæmt þessu var kröfunni hafnað, en fram kemur í umræddu bréfið að sú niðurstaða sé einnig studd við álit hönnuðar verksins. Með bréfi lögmanns stefnanda 20. mars 2001 var þessi krafa ítrekuð og sjónarmiðum stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., andmælt. Því erindi var svarað með bréfi lögmanns stefndu 2. maí sama ár. Þar er vísað til úttektar eftirlitsmanns með verkinu og hönnuðar sama dag, en þar segir að aðstæður hafi verið frábrugðnar „normal“ kennisniði á 4,5 kílómetra kafla. Því sé það mat eftirlitsmanns og hönnuðar að réttlætanlegt sé af þessum sökum að greiða aukalega 500 krónur fyrir lengdarmeter á þessu svæði eða 2.250.000 krónur. Í samræmi við þetta var sú greiðsla innt af hendi til stefnanda 9. júlí 2001 Undir rekstri málsins aflaði stefnandi matsgerðar 5. ágúst 2002, sem tekin var saman af Ásmundi Ingvarssyni, verkfræðingi. Í matsbeiðni er þeirri spurningu beint til matsmanns hvort verktilhögun stefnanda við lagningu hitaveitunnar frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal hafi verið breyting á verkinu miðað við útboðsgögn og teikningar. Um þetta segir svo í matsgerðinni: „Í verklýsingu er þess getið í kafla „2.2.0 Almennt“ og í kafla „2.2.2 Uppgröftur fyrir lögn, almennt“ að grafið skuli samkvæmt kennisniði jarðvinnu. Einnig er lega lagnarinnar sýnd á teikningum sem eru í mjög litlum kvarða (1:~60.000 og 1:~20.000). Sú ákvörðun að leggja lögn án vegaslóða í mishæðóttu landi og hliðarhalla og eins að leggja lögnina það nærri miðlínu vegar að grafa þurfi í vegfláa fyrir lögninni telur matsmaður að sé breyting á verkinu sem sé ekki innan eðlilegra marka. Matsmaður telur að þeir röngu GPS hnitapunktar sem lagðir voru fram í verkinu hafi í raun enga þýðingu hvað varðar þennan lið þar sem um greinilega villu er að ræða sem kom í ljós áður en útsetning hófst og var ekki heldur í samræmi við útboðsgögn.“ 2. Í þessum kröfulið krefst stefnandi viðbótargreiðslu að fjárhæð 6.840.000 krónur úr hendi stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf. Svo sem áður er getið er þessi krafa sundurliðuð þannig að krafist er 900 króna viðbótargreiðslu fyrir hvern lengdarmeter á 10,1 kílómetra leið frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal að frádreginni innborgun 9. júlí 2001 að fjárhæð 2.250.000 krónur. Miðar stefnandi við að um sé að ræða jafnaðarverð á þessu svæði án tillits til aðstæðna, en halli í vegarfláa er mis mikill frá einum stað til annars. Stefnandi heldur því fram að frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal hafi teikningar og útboðsgögn gert ráð fyrir að lagnarstæðið yrði um 15 metrar frá miðlínu þjóðvegar. Því til stuðnings vísar stefnandi til teikningaskrár og skriflegra svara hönnuðar verksins til bjóðenda. Einnig hafi uppgefið kennisnið samkvæmt teikningum ekki sýnt annað en að lögnin væri á sléttum fleti. Stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., hafi hins vegar ákveðið undir framkvæmd verksins að lagnarstæðið yrði 8 metra frá miðlínu vegar eða 5 metra frá vegkanti í hliðarhalla í vegarfláanum. Með þessu hafi verið tryggt betra aðgengi að lögninni til framtíðar litið, auk þess sem slóðagerð var óþörf þar sem verkið var unnið frá þjóðveginum og þveranir skurða og girðinga í lágmarki. Telur stefnandi að slóðagerð á þessu svæði hefði orðið kostnaðarsöm þar sem mikill ofaníburður hefði verið nauðsynlegur, en það efni hefði síðan þurft að fjarlægja við yfirborðsfrágang. Stefnandi bendir á að nauðsynlegt hafi verið að grafa burt vegarfláann þar sem lagnarstæðið var þetta nærri veginum og gera láréttan flöt fyrir vinnuaðstöðu við lögnina. Þá fyrst hafi verið hægt að grafa lagnarskurðinn. Auk þess hafi víða verið nauðsynlegt að fylla upp í skurði sem fyrir voru og grafa síðan lagnarskurðinn við hliðina. Þá hafi aðstæður einnig verið á þann veg að gera varð undirstöðu undir lögnina og hylja hana síðan með jarðefnum. Loks hafi á þessum kafla verið 11 ræsi í gegnum veginn og þar hafi verið nauðsynlegt að dýpka lagnarskurðinn svo hægt væri að fara með lögnina undir vatnsfarveginn að ræsunum. Þessi vinna við ræsi hafi hins vegar ekki verið tilgreind í útboðsgögnum. Stefnandi tekur fram að mikið verk hafi falist í að ganga frá lagnarstæðinu eftir að búið var að leggja lögnina. Fyrst hafi þurft að setja yfir lögnina og síðan að lagfæra vegarfláann. Þetta hafi verið nauðsynlegt að vinna með gröfu af þjóveginum og ekki hafi verið unnt að nota traktorsgröfu eða ýtu við verkið. Þetta vinnulag hafi verið tafasamt vegna umferðar, en mun auðveldra væri að sjálfsögðu að ýta uppgreftri ofan í skurð. Með hliðsjón af þessum aðstæðum telur stefnandi augljóst að flutningur jarðefna og öll jarðvegsvinna hafi verið mun meiri en reikna mátti með miðað við að lögnin hefði verið á sléttu landi 15 metrum frá miðlínu vegar utan við mikinn hliðarhalla í vegarfláanum. Því hafi stefnandi litið svo á að um væri að ræða aukaverk samkvæmt beiðni verkkaupa. Fyrir það eigi stefnandi að fá sérstaka greiðslu, sbr. grein 16.2 í Íslenskum staðli (ÍST. 30), sem gildi um skipti aðila. Til stuðnings kröfu sinni vísar stefnandi til þess að hann hafi unnið svipað aukaverk fyrir stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., á 1.300 metra vegarkafla á leiðinni frá Svarfhóli að Háafelli. Þar hafi umsamið einingarverð verið 900 krónur á lengdarmeter, en þetta verk hafi þó á allan hátt verið mun auðveldara. Þá heldur stefnandi því fram að stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., hafi ekki leitt í ljós að krafa um greiðslu að fjárhæð 900 krónur fyrir lengdarmeter á þessu svæði sé ósanngjörn. Stefnda hafi heldur ekki sýnt fram á að greiða eigi aðra fjárhæð fyrir þetta viðbótarverk, sem sannanlega var innt af hendi. 3. Stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., byggir aðallega á því að í upphafi hafi legið fyrir fullnægjandi gögn um legu lagnarinnar frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal. Einnig hafi bjóðendur í verkið verið hvattir til að kynna sér rækilega staðsetningu lagnarinnar á þessum stað. Jafnframt hafi stefnanda mátt vera ljóst að lögnin ætti að vera 6-10 metra frá miðju þjóðvegar þar sem honum hafi verið send kennisnið 5. maí 2000 fyrir ræsi, en þar sé gert ráð fyrir 8 metra fjarlægð lagnarinnar frá miðju vegar. Þá heldur stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., því fram að aðstæður á þessum kafla lagnarinnar hefi ekki verið svo frábrugðnar því sem vænta mátti af gögnum í upphafi og bjóðendur í verkið máttu reikna með. 4. Svo sem áður er rakið kemur ekki fram í útboðsgögnum nákvæm lýsing á legu hitaveitulagnarinnar frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal. Í skriflegum svörum hönnuðar hitaveitunnar til bjóðenda 14. apríl 2000 kemur hins vegar fram að lögnin hafi verið útsett með hælum staðsettum með GPS-hnitum og var bjóðendum send hnitaskrá. Í þeirri skrá höfðu hnit hins vegar misritast og breytir hún því engu í skiptum aðila. Einnig verður ekki fallist á það með stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., að stefnandi hefði mátt ráða legu lagnarinnar af kennisniðum fyrir ræsi. Að þessu gættu þykir verða að líta til þess að afstaða Vegagerðarinnar til legu hitaveitunnar lá fyrst fyrir eftir gerð verksamnings 16. maí 2000, en fyrr var að réttu lagi ekki hægt að ákveða endanlega legu lagnarinnar nær þjóðvegi en 15 metra frá miðlínu vegar, sbr. 1. mgr. 33. gr. vegalaga nr. 45/1994. Þá sagði einnig í umræddum svörum hönnuðar að lagnarstæðið þyrfti að öllum líkindum að vera 15 metra frá miðju þjóðvegar. Þykja þær upplýsingar benda eindregið til að lagnarstæðið hafi þá ekki verið endanlega ákveðið, enda kemur það heim og saman við að á þessum tíma hafði ekki verið aflað leyfis Vegagerðarinnar fyrir legu lagnarinnar við þjóðveginn. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið og með hliðsjón af því að kennisnið fyrir lögnina í útboðsgögnum gerir ekki ráð fyrir að hitaveitan verði lögð í hliðarhalla verður ekki talið að stefnandi hafi þegar hann bauð í verkið mátt gera ráð fyrir því verklagi sem varð raunin á kaflanum frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal. Verður því fallist á það með stefnanda að hann eigi rétt á greiðslu fyrir aukaverk af þessu tilefni. Á þetta hefur stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., einnig fallist að nokkru leyti og greitt upp í kröfuna á grundvelli úttektar 2. maí 2001, sem tekin var saman af hönnuði og eftirlitsmanni með verkinu, en þar segir að aðstæður á hafi verið frábrugðnar „normal“ kennisniði á 4,5 kílómetra kafla. Stefnandi gerir kröfu um 900 króna þóknun fyrir aukaverk á öllum vegarkaflanum frá Snæfellsnesafleggjara að Búðardal. Aftur á móti liggur fyrir að á nokkrum hluta leiðarinnar er ekki teljandi hliðarhalli frá vegi að lagnarstæðinu. Verður ekki fallist á það með stefnanda að hann geti hagað kröfugerð sinni þannig að einnig sé gert ráð fyrir þóknun fyrir aukaverk á svæði, sem í öllu verulegu er í samræmi við útboðsgögn. Í málinu hefur ekki verið aflað matsgerðar um lengd þess vegarkafla þar sem hliðarhalli er það mikill að hann hafi haft áhrif á framkvæmd verksins. Þó hefur stefnandi lagt fram úttekt Njarðar Tryggvasonar, verkfræðings, frá 18. nóvember 2002, en þar kemur fram að halli á lagnarstæðinu hafi verið enginn eða óverulegur á vegarkafla 2.460 metrar að lengd. Á vegarkafla 7.150 metrar að lengd hafi hallinn aftur á móti verið þannig að grípa hafi þurft til sértækra verkaðgerða. Stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., hefur vefengt þessa úttekt og í því ljósi verður að virða sönnunargildi hennar, enda hefði stefnanda verið í lófa lagið að afla sér matsgerðar eftir ákvæðum IX. kafla laga um meðferð einkamál, nr. 91/1991. Á hinn bóginn þykir ekki varhugavert í ljósi þessarar úttektar og á grunvelli vettvangsgöngu við aðalmeðferð málsins að miða við að aðstæður hafi verið verulega frábrugðnar útboðsgögnum á 6,5 kílómetra kafla. Að því marki verður fallist á þennan kröfulið stefnanda, en einingarverð sem hann leggur til grundvallað þykir að áliti dómsins hæfilegt. Samtals nemur fjárhæðin sem stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., verður dæmd til að greiða stefnanda 3.600.000 krónur að teknu tilliti til innborgunar stefndu 9. júlí 2001 (6.500 x 900 kr. 2.250.000). V. 1. Í verklýsingu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., kemur fram að yfir útjafnað svæði eftir jarðvegsgarð skuli sá í jarðveg yfir hitaveitulagnir eða setja túnþökur. Ákvörðun um hvaða svæði skuli þökulögð skuli tekin í samráði við eftirlitsmann stefndu. Í tilboðsskrá er áætlað að vinna þurfi yfirborðsfrágang á svæði 14.308 fermetrar að stærð, en þar af verði lagðar þökur á 500 fermetra. Einingarverð fyrir þennan lið er 85 krónur á fermeter. Af þessum lið hefur stefnandi fengið greitt fyrir 12.032 fermetra. Í skriflegum svörum hönnuðar verksins 14. apríl 2000 til bjóðenda er vikið nánar að yfirborðsfrágangi, en þar segir að reiknað sé með að verktaki skilji við yfirborð lagnarstæðis í sambærilegu ástandi og fyrir framkvæmdir. Þá er tekið fram að frá borholu að Fellsenda sé gróft malaryfirborð sem verktaki þurfi að jafna út. Loks segir að þegar grafið sé yfir tún milli Fellsenda og Skógskots sé ætlast til að frágangur á yfirborði túna verði góður og sama gildi með lagnarstað með þjóðvegi frá Skógskoti að Búðardal. Á verkfundi 28. september 2000 var bókað að öll sáning verði látin bíða til vors. Næst var vikið að yfirborðsfrágangi á verkfundi 12. nóvember sama ár, en þá kom fram ágreiningur milli stefnanda og eftirlitsmanns með verkinu. Taldi stefnandi að sá skyldi á öllum svæðum þar sem einhver vottur væri af gróðri í eða við lögnina og byggði hann það álit sitt á fyrrgreindu svari hönnuðar verksins við fyrirspurn bjóðenda á tilboðsstigi. Af hálfu eftirlitsmanns kom hins vegar fram að jöfnun yfirborðs væri innifalin í verklið vegna uppgröfts fyrir lögn og aðeins ætti að sá þar sem farið væri í gegnum ræktað land og á öðrum svæðum eftir fyrirmælum eftirlitsmanns. Á verkfundum 30. nóvember og 19. desember 2000 var síðan bókað að yfirborðsfrágangur yrði látinn bíða til næsta vors. Hinn 12. janúar 2001 var næst fjallað um yfirborðsfrágang á verkfundi. Fram kom hjá stefnanda að heildarmagn þessa liðar gæti aldrei numið minna en 90.000 fermetrum miðað við verklýsingu og svör hönnuðar. Á fundinum tókst ekki að jafna þennan ágreining, en kröfum stefnanda var svarað með bréfi stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., og eftirlitsmanns 9. mars sama ár. Þar segir að stefnda telji sig ekki bundna af að kaupa vinnu af stefnanda umfram það sem komi fram í verksamningi. Þá er tekið fram að ekki hafi verið tekin ákvörðun um hvort leitað verði til verktaka um frekari vinnu við þennan verklið. Með bréfi lögmanns stefnanda 20. mars 2001 var þessari afstöðu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., mótmælt og áréttað að aðilar væru samningsbundnir. Þá var einnig tekið fram að um ólögmæta riftun væri að ræða ef verkkaupi fengi einhvern annan til að framkvæma þetta verk. Lögmaður stefnanda ritaði stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., á ný bréf 8. maí sama ár og krafðist svara um hvenær og með hvaða hætti stefnandi ætti að hefja yfirborðsfrágang. Þessu erindi svaraði lögmaður stefndu með bréfi 10. sama mánaðar, en þar kom fram að ekki hefði verið tekin endanleg ákvörðun um hvort ráðist verði í frekari aðgerðir. Einnig var tekið fram að viðræður stæðu yfir við landeigendur vegna rasks á jörðum þeirra og ekki væri ljóst til hvers þær myndu leiða. Lögmaður stefnanda ritaði stefndu aftur bréf 21. maí sama ár og tilkynnti að stefnandi hygðist hefja framkvæmdir við yfirborðsfrágang 29. þess mánaðar. Með bréfi lögmanns stefndu 25. sama mánaðar var ítrekað að ekki hefði verið tekin endanleg ákvörðun um yfirborðsfrágang en mestar líkur væru á að til hans þyrfti ekki að koma. Með bréfi lögmannsins 31. maí 2001 var stefnanda síðan tilkynnt að ekki væri þörf á frekari yfirborðsfrágangi og vinnu stefnanda við verkið væri því lokið. Með skeyti 7. júní 2001 boðaði lögmaður stefnanda til úttektar 12. sama mánaðar til að mæla það svæði sem yfirborðsfrágangur hefði ekki verið unnin í samræmi við verksamning aðila. Í kjölfarið ritaði lögmaður stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., bréf 8. þess mánaðar þar sem einhliða úttekt verktaka var mótmælt. Einnig var tekið fram að þar sem úttekt yrði hvorki reist á verksamningi né öðrum þeim gögnum sem teldust hlut af honum teldi stefnda ekki ástæðu til að mæta við boðaða úttekt. Stefnandi fékk Valgeir Bergmann, byggingatæknifræðing, til að annast umbeðna úttekt. Í skýrslu hans 13. júní 2001 er nánar lýst hvernig mæling var framkvæmd, en síðan er yfirborðinu skipt niður og komist að eftirfarandi niðurstöðu um það magn sem ólokið er: a. Útjafnað svæði eftir lögn í túni 18.000 m² b. Yfirborð eftir vegslóða í túni 1.800 m² c. Útjafnað svæði eftir lögn á gróðursvæði 102.100 m² d. Yfirborð eftir vegarslóða á gróðursvæði 10.200 m² e. Útjafnað svæði eftir lögn í gróft malaryfirborð 5.500 m² Samtals 137.600 m² Í áðurgreindri matsgerð Ásmundar Ingvarssonar, verkfræðings, frá 5. ágúst 2002 er fjallað um hagnaðarmissi stefnanda af því að fá ekki að vinna þann yfirborðsfrágang, sem mældur var við úttekt Valgeirs Bergmann 12. júní sama ár. Var þess farið á leit að matsmaður gerði grein fyrir því hver hefði orðið raunkostnaður af verkinu án nokkurs innbyggs hagnaðar og að sá kostnaður yrði sundurliðaður eftir svæðum miðað við einingarverð. Um þetta segir svo í matsgerðinni: „Matsmaður hefur kynnt sér [úttektina frá 12. júní 2002] og metið hver raunkostnaður er við framkvæmd þeirra verkþátta sem þar eru taldir upp að teknu tilliti til þeirra magntalna sem fram koma [í skýrslu um úttektina]. Varðandi liðinn „e) Útjafnað svæði eftir lögn í gróft malaryfirborð (gróðurlaust)“ telur matsmaður að sá yfirborðsfrágangur sem er innifalinn í fyllingu skurðar ætti að nægja til ásættanlegrar útjöfnunar. Matsmaður telur að raunkostnaður matsbeiðanda vegna þeirra verkþátta ef til framkvæmda þeirra kæmi sé kr. 3.178.500 skv. neðangreindri sundurliðun: Verkþáttur Magn (m²) Kostnaðarverð [Kostnaður í kr.] a. Útjafna svæði eftir lögn í túni 18.000 65 1.170.000 b. Yfirborð yfir vegslóða í túni 1.800 180 324.000 c. Útjafnað svæði eftir lögn á gróðursv. 112.300 15 1.684.500 e. Gróft malaryfirborð 5.500 0 0 Samtals 3.178.500 Allar upphæðir eru með vsk. og á verðlagi í ágúst 2002.“ 2. Í þessum kröfulið krefst stefnandi bóta úr hendi stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., vegna missi hagnaðar þar sem hann hafi ekki fengið að ljúka yfirborðsfrágangi í samræmi við verksamning aðila. Miðar krafan við samtals 132.100 fermetra svæði, en stefnandi krefst ekki bóta vegna 5.500 fermetra svæðis, sem er gróft gróðurlaust malaryfirborð. Samtals nemur krafan 8.050.000 krónum og hefur þá verið tekið tillit til kostnaðar við verkið samkvæmt matsgerð 5. ágúst 2002 (132.100 m² x 85 kr. 3.178.500 kr.). Til stuðnings þessum kröfulið vísar stefnandi til verksamnings við stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., og skriflegs svars hönnuðar verksins 14. apríl 2000, þar sem fram komi að gert sé ráð fyrir að verktaki skilji við yfirborð lagnarstæðis í sambærilegu ástandi og það var fyrir framkvæmdir. Einnig vísar stefnandi til þess að á verkfundum 23. og 30. nóvember 2000 og á verkfundi 12. janúar 2001 hafi komið fram að yfirborðsfrágangur væri verk sem að mestu leyti ætti eftir að vinna og að verkinu væri lokið að öðru leyti. Með hliðsjón af þessu telur stefnandi að hann hefði mátt gera ráð fyrir að vinna við yfirborðsfrágang vorið 2001. Með því að afþakka vinnuframlag stefnanda hafi þessum hluta verksamningsins verið rift ólöglega, en af því leiddi að stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., hafi fellt á sig bótaábyrgð á tjóni stefnanda, sem rakið yrði til þessarar vanefndar á verksamningi. Stefndi bendir einnig á að sannanlega hafi verið boðað til úttektar á þessum verklið í samræmi við ÍST. 30 grein 30.1. Þar sem ekki hafi verið mætt af hálfu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., við úttekt sé stefnda bundin af niðurstöðum mælinga, sbr. grein 30.3 og grunnrökum 28. kafla ÍST. 30. 3. Af hálfu stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., er vísað til þess að vorið 2001 hafi verið tekin sú ákvörðun að yfirborðsfrágangi væri lokið og að ekki væri þörf á frekari vinnu stefnanda. Þessi ákvörðun hafi síðan verið tilkynnt stefnanda með bréfi 31. maí 2001. Stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., bendir á að í tilboðsskrá sé yfirborðsfrágangur áætlaður 14.308 fermetrar og tilboð stefnanda miði við það. Útreikningum stefnanda um að nauðsynlegur og ólokinn yfirborðsfrágangur nemi 19.800 fermetrum á túnum og 112.300 fermetrum á grónum ræktuðum svæðum sé mótmælt sem þýðingarlausum og því breyti engu úttekt sem fór fram á vegum stefnanda 12. júní 2001. Þá telur stefnda fráleitt að stefnandi hafi orðið fyrir hagnaðarmissi að fjárhæð 8.050.000 króna vegna verkliðar að fjárhæð 1.216.180 krónur. Þá vísar stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., til þess að stefnandi sé bundinn af útboðsgögnum, tilboði sínu og verksamningi. Þó stefnandi kunni að hafa þá skoðun almennt að framkvæma eigi yfirborðsfrágang á annan, yfirgripsmeiri og mun dýrari hátt en greini í útboðsgögnum þá geti hann hvorki með úttektargerð né málssókn þvingað stefndu til að greiða sér bætur vegna ætlaðs hagnaðarmissis. Stefnandi eigi einfaldlega ekki lögvarðan rétt til aukaverks, sem stefnda telji ekki þörf á og vilji ekki láta vinna. 4. Í tilboðsskrá vegna verksins er gert ráð fyrir yfirborðsfrágangi á 14.308 fermetra svæði. Í verklýsingu kemur síðan fram að magntölur séu byggðar á áætlun. Í verksamningi aðila er tekið fram að þessi gögn séu hluti af samningnum. Á útboðsstigi var ýmsum fyrirspurnum beint til hönnuðar verksins og svarði hann þeim skriflega 14. apríl 2002. Verður verksamningurinn túlkaður í ljósi þeirra svara, enda má bæði verkkaupa og verktaka vera ljóst að gagnaðili verksamnings leggi til grundvallar það sem kemur fram í slíkum svörum, nema beinlínis sé samið á annan veg. Í umræddum svörum hönnuðar verksins er tekið fram að reiknað sé með að verktaki skilji við yfirborð lagnarstæðis í sambærilegu ástandi og það var í fyrir framkvæmdir. Einnig segir að gert sé ráð fyrir að frágangur túna á tilteknu svæði sé góður og sama eigi við um lagnarstað meðfram þjóðvegi. Með þessu var hönnuður að svara fyrirspurn um magntölu í tilboðsskrá varðandi yfirborðsfrágang og þykir svarið vera almenns eðlis um hvernig haga beri yfirborðsfrágangi. Var stefnanda ekki rétt að líta svo á að með því hefði sá verkliður sem fólst í yfirborðsfrágangi verið margfaldaður, enda var þessu ekki breytt þegar gerður var verksamningur aðila, en í honum er látið við það eitt sitja að vísa í tilboðsskrána án athugasemda. Verður því talið óraveg frá forsendum aðila við samningsgerð að umræddur verkliður rúmlega tífaldaðist að umfangi miðað við það sem beinlínis er getið í tilboðsskrá og lagt til grundvallar tilboðum í verkið. Mátti stefnanda einnig vera ljóst að stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., gerði ekki ráð fyrir verki af því umfangi, enda hefði þá legið beint við að áætlað magn tæki mið af því til að stuðla að hagstæðari boðum í verkið. Stefnandi hefur unnið yfirborðsfrágang á svæði 12.032 fermetrar að stærð eða rétt tæp 85 % af þeim yfirborðsfrágangi sem upphaflega var áætlaður. Verða þau frávik talin eðlileg miðað við það sem reikna mátti með af verki sem þessu. Þessi verkliður hefur því verið leystur af hendi innan þeirra marka sem stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., gat nánar mælt fyrir um verkið á grundvelli verksamnings aðila. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður ekki fallist á það með stefnanda að hann eigi kröfu á stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., vegna missis hagnaðar þar sem honum var ekki falið að vinna að frekari yfirborðsfrágangi við lagningu hitaveitunnar. VI. Samkvæmt framansögðu verður stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., dæmd til að greiða stefnanda samtals 6.500.000 krónur. Stefnandi miðar upphaf dráttarvaxtakröfu sinnar við 20. mars 2001, en þann dag ritaði lögmaður hans stefndu, Hitaveitu Dalabyggðar ehf., kröfubréf. Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, verði dráttarvextir dæmdir frá 20. apríl sama ár. Eftir þessum málsúrslitum verður stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., dæmd til að greiða stefnanda málskostnað. Við ákvörðun hans verður litið til þess að stefnandi höfðaði málið og gerði kröfu um að sér yrðu dæmdar 39.122.767 krónur. Með úrskurði réttarins 18. september 2002 var kröfum stefnanda að fjárhæð 11.167.000 krónur vísað frá dómi. Þá hefur stefnandi fallið frá og lækkað kröfur sínar um samtals 10.165.767 krónur, auk þess sem hann hefur fallið frá öllum kröfum á hendur stefndu, Dalabyggð. Að öðru leyti hefur verið fjallað um kröfur stefnanda í dómi þessum. Að þessu gættu þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn, svo sem í dómsorði greinir. Engin efni eru til að fallast á kröfu stefndu, Dalabyggðar, um málskostnað úr hendi stefnanda. Benedikt Bogason, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Ragnari Ingimarssyni, verkfræðingi, og Vífli Oddsyni, verkfræðingi. D Ó M S O R Ð: Stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., greiði stefnanda 6.500.000 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 25/1987 frá 20. apríl 2001 til 1. júlí sama ár og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Stefnda, Hitaveita Dalabyggðar ehf., greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 137/2003	Líkamsárás Fjársvik Reynslulausn Skilorðsrof	H, sem í héraði var sakfelldur fyrir tvær líkamsárásir, rauf með því skilorð reynslulausnar samkvæmt eldri dómum. Héraðsdómari hafði hins vegar ekki dæmt eftirstöðvar refsingar samkvæmt ofangreindum dómum og gert H að sæta fangelsi í 7 mánuði. Fyrir Hæstarétti krafðist ákæruvaldið þyngingar á refsingu H með vísan til 42. og 60. gr. laga nr. 19/1940. Þegar litið var til brota H þótti ekki koma til álita að láta reynslulausn haldast, eins og hann hafði gert kröfu um. Var refsing hans ákveðin fangelsi í 20 mánuði.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Málinu var áfrýjað af ákæruvaldsins hálfu 3. apríl 2003 einvörðungu til ákvörðunar viðurlaga. Er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd. Ákærði krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Ákærði er sakaður um fjórar líkamsárásir og eitt fjársvikabrot samkvæmt tveimur ákærum 31. júlí 2002 og 24. september 2002 eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Í I. kafla fyrrnefndu ákærunnar var honum gefin að sök líkamsárás 1. nóvember 2000 og í II. kafla líkamsárás 9. febrúar 2002. Við aðalmeðferð málsins í héraði 10. febrúar 2003 kom fram sú leiðrétting að síðastnefnd líkamsárás hafi verið framin 10. febrúar 2001. Í I. kafla síðarnefndu ákærunnar er ákærði sakaður um líkamsárás 7. apríl 2002 en í II. kafla hennar um fjársvik og líkamsárás 1. maí sama árs. Samkvæmt sakavottorði ákærða, sem er fæddur 1980, var hann fyrst dæmdur 23. janúar 1997 í 60 daga varðhald, skilorðsbundið í 2 ár, auk sektar og sviptingar ökuréttar, fyrir nytjastuld og ölvun- og réttindaleysi við akstur. Hann hlaut tvo aðra skilorðsbundna dóma árið 1997, þann fyrri 4. júlí, fangelsi í 6 mánuði fyrir eignaspjöll, skjalafals, þjófnað, þjófnaðartilraun og brot gegn 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og þann síðari 21. október fangelsi í 7 mánuði fyrir þjófnað og brot gegn 217. gr. almennra hegningarlaga. Hinn 29. desember 1998 var hann dæmdur í 18 mánaða fangelsi fyrir þjófnað og tiltekin brot gegn lögreglusamþykkt nr. 625/1987 og var refsing dómsins frá 21. október 1997 dæmd með. Næst var hann dæmdur 7. júní 1999 í fangelsi í 2 mánuði fyrir þjófnað og þjófnaðartilraun og loks 9. júní 2000 fyrir fíkniefnalagabrot, en ekki dæmd sérstök refsing. Ákærði hlaut reynslulausn 31. desember 1999 skilorðsbundið í 2 ár á samtals 300 daga eftirstöðvum refsingar samkvæmt dómunum frá 29. desember 1998 og 7. júní 1999. Fram er komið að hann hefur ekki afplánað þær eftirstöðvar. Með líkamsárásunum 1. nóvember 2000 og 10. febrúar 2001 rauf ákærði skilorð reynslulausnarinnar. Til stuðnings kröfu sinni um þyngingu refsingar hefur ákæruvaldið bent á að héraðsdómari hafi ekki dæmt eftirstöðvar refsingar samkvæmt ofangreindum tveimur dómum með þeim brotum, sem ákærurnar fjalla um, eins og rétt hefði verið eftir 42. gr. og 60. gr. almennra hegningarlaga með síðari breytingum. Ákærði krefst þess hins vegar að reynslulausnin verði látin haldast. Eftir 2. málslið 60. gr., sbr. 42. gr. almennra hegningarlaga, kemur einkum til álita að láta reynslulausn sem rofin hefur verið haldast þegar nýtt brot hefur ekki verið framið af ásettu ráði eða varðar aðeins sektum. Þegar litið er til brota ákærða kemur ekki til álita að láta reynslulausn haldast. Refsing ákærða verður ákveðin fyrir brot hans sem hann var sakfelldur fyrir í hinum áfrýjaða dómi og óafplánaða refsingu hans samkvæmt fyrrnefndum tveimur dómum í einu lagi eftir 42. gr. og 60. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 77. gr. laganna. Við ákvörðun refsingar ákærða verður litið til þess að hann framdi brotið í II. kafla ákæru 31. júlí 2002 að nokkru leyti í félagi við annan mann, sbr. 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá ber einnig til þess að líta að brot hans samkvæmt I. kafla sömu ákæru verður með hliðsjón af 4. málslið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála heimfært undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til alls þessa og að öðru leyti til forsendna hins áfrýjaða dóms verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í 20 mánuði. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.
Mál nr. 259/2010	Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008	Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. apríl 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 23. apríl 2010, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 21. maí 2010 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess aðallega að varnaraðila verði gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 4. júní 2010 kl. 16, en til vara staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til 4. mgr. 195. gr., sbr. 4. mgr. 199. gr., laga nr. 88/2008 verður, þrátt fyrir dóma Hæstaréttar meðal annars 12. ágúst 2008 í máli nr. 440/2008 og 3. mars 2010 í máli nr. 118/2010, aðalkrafa sóknaraðila tekin til meðferðar fyrir Hæstarétti þó að hann hafi ekki kært úrskurðinn fyrir sitt leyti. Varnaraðili hefur nú samfellt sætt gæsluvarðhaldi allt frá 4. desember 2009 og á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 frá 12. janúar 2010. Þrátt fyrir það eru ekki nægileg efni til að fallast á kröfu hennar og verður aðalkrafa sóknaraðila tekin til greina. Dómsorð: Varnaraðili, X, sæti áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 4. júní 2010 klukkan 16.
Mál nr. 92/1999	Þjófnaður Skjalafals Ákæra Frávísun frá héraðsdómi að hluta	S var ákærður með fjórum ákærum fyrir þjófnað, skjalafals, ölvunarakstur og akstur án ökuréttinda. Var málinu sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi að því er eina ákæruna varðaði þar sem í henni var ekki gerð krafa um refsingu. Var S sakfelldur fyrir þjófnað, ölvunarakstur og akstur án ökuréttinda, en sýknaður af ákæru um skjalafals. Var hann dæmdur til fangelsisrefsingar, greiðslu sektar og sviptingar ökuréttar.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 23. febrúar 1999 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af ákæruvalds hálfu, sem krefst nú staðfestingar á sakfellingu samkvæmt 1. og 2. tölulið fyrri ákæru frá 6. október 1998, en jafnframt þyngingar á refsingu og að hafnað verði kröfu um að vísa frá dómi bótakröfu Sigurðar Ingva Ólafssonar. Ákærði krefst sýknu af 1. og 2. tölulið fyrri ákæru 6. október 1998. Þá krefst hann þess að refsing verði að öðru leyti milduð og að bótakröfu Sigurðar Ingva Ólafssonar verði vísað frá dómi. I. Í héraðsdómi var ákærði sakfelldur fyrir ýmis brot samkvæmt fjórum ákærum, sem gefnar voru út 6. og 20. október 1998 og 10. nóvember sama árs. Í síðastnefndri ákæru var ekki gerð krafa um refsingu, svo sem greina ber samkvæmt d. lið 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Hvað þessa ákæru varðar er málinu því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi, þar með talinni skaðabótakröfu Hótels Íþróttasambands Íslands. II. Í liðum 1. og 2. í fyrri ákæru 6. október 1998 er ákærða annars vegar gefið að sök að hafa aðfaranótt föstudagsins 12. desember 1997 stolið peningaveski í íbúð í Brekkubyggð 15, Garðabæ, þar sem hann var gestkomandi og hins vegar að hafa falsað tékka úr tékkhefti frá Landsbanka Íslands, sem í veskinu var, og greitt leigubifreiðastjóra fyrir akstur með tékkanum. Sigurður Ingvi Ólafsson bifreiðastjóri á Borgarbílastöðinni í Reykjavík kom til lögreglunnar í Reykjavík 27. febrúar 1998 og kærði notkun falsaðs tékka. Tékkinn hafi verið notaður til greiðslu fyrir akstur í leigubifreið kæranda 12. desember 1997 og gefið hafi verið til baka af upphæðinni, sem var 4.000 krónur. Sá sem þetta hafi gert hafi komið með tékkann útfylltan en framselt hann sjálfur í viðurvist kærandans. Í ljós kom að eigandi tékkheftisins var Jóhanna G. Benediktsdóttir og hafði hún tilkynnt heftið glatað. Hún tjáði lögreglu 6. apríl 1998 að veski hennar, sem í var meðal annars tékkhefti, hefði horfið af heimili hennar aðfaranótt 12. desember 1997. Þá hafi komið þangað maður, sem hún ekki þekkti, í stutta heimsókn. Eiginmaður hennar hafi verið í miðbæ Reykjavíkur þessa nótt og hafi maðurinn ekið honum heim. Eiginmaður hennar hafi boðið manni þessum inn og hafi hann dvalist þar í um tíu mínútur og þegið glas af áfengi en síðan farið. Hún lýsti manninum fyrir lögreglunni og kvaðst trúlega mundu geta þekkt hann ef hún sæi hann aftur. Hún kom til lögreglunnar 16. júlí 1998 og voru henni sýndar níu ljósmyndir í möppu. Hún var beðin um að gefa sér góðan tíma og skoða allar myndirnar vandlega, og sagt að ekki væri víst að mynd af brotamanninum væri á meðal myndanna. Eftir að hafa skoðað myndirnar sagði hún að maðurinn á mynd nr. 2 væri sá, sem hefði komið heim með eiginmanni hennar. Aðra kvaðst hún ekki þekkja. Mynd þessi var af ákærða. Ofangreindur tékki úr tékkhefti Jóhönnu G. Benediktsdóttur ber nafn Gunnars nokkurs sem útgefanda, ákærða sem framseljanda og Finnboga Kristjánssonar þar á eftir sem framseljanda. Nægilega er sannað að ákærði hafi sjálfur framselt tékkann. Tékkinn var notaður í viðskiptum daginn eftir að heftinu var stolið af heimili eiganda þess, sem þekkti aftur ákærða sem gestkomanda þá um nóttina. Með þessu verður fallist á með héraðsdómara að lögfull sönnun sé fram komin til þess að sakfella ákærða fyrir þjófnað á tékkheftinu, eins og honum er gefið að sök í 1. lið fyrri ákæru 6. október 1998. Þegar litið er til þess að bifreiðastjórinn gat ekki sagt nánar til um hver hafi látið hann fá tékkann og að tékkinn er síðast framseldur af öðrum en ákærða, er hins vegar ekki nægilega sannað að ákærði hafi notað tékkann til að greiða bifreiðastjóranum og þar með gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Verður ákærði því sýknaður af 2. lið ákæru þessarar. Verður þá ekki dæmt um skaðabótakröfu Sigurðar Ingva Ólafssonar í máli þessu og ber að vísa henni frá héraðsdómi, sbr. 3. mgr. 177. gr. laga nr. 19/1991. Að öðru leyti verður héraðsdómur staðfestur um sakfellingu ákærða. Að svo búnu telst refsing sú sem ákærða var gerð í héraðsdómi hæfileg. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Verður ákærða gert að greiða áfrýjunarkostnað málsins að hálfu, en að hálfu greiðist hann úr ríkissjóði, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Málinu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar ákæru 10. nóvember 1998, þar á meðal skaðabótakröfu Hótels Íþróttasambands Íslands, svo og skaðabótakröfu Sigurðar Ingva Ólafssonar. Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður. Ákærði, Sævar Arnfjörð Hreiðarsson, greiði helming alls áfrýjunarkostnaðar af málinu, þar á meðal af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 50.000 krónum, sem greiðast að öðru leyti úr ríkissjóði. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 15. janúar 1999. Ár 1999, föstudaginn 15. janúar, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Pétri Guðgeirssyni, héraðsdómara, kveðinn upp dómur í sakamálinu nr. 935/1998: Ákæruvaldið gegn Sævari Arnfjörð Hreiðarssyni sem tekið var til dóms í gær að lokinni aðalmeðferð. Málið er höfðað með fjórum ákærum Lögreglustjórans í Reykjavík á hendur ákærða, Sævari Arnfjörð Hreiðarssyni, Blönduhlíð 26, Reykjavík, kt. 230954-5939. Í fyrsta lagi er málið höfðað með ákæru, dagsettri 6. október sl. „fyrir eftirgreind brot á almennum hegningarlögum og umferðarlögum: 1. Þjófnað með því að hafa aðfaranótt föstudagsins 12. desember 1997 stolið peningaveski í íbúð í Brekkubyggð 15, Garðakaupstað, þar sem ákærði var gestkomandi en í veskinu var tékkhefti frá Landsbanka Íslands, Suðurlandsbrautarútibúi Telst þetta varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19,1940. 2. Skjalafals með því að hafa sama dag greitt Sigurði Ingva Ólafssyni, kt. 280229-4749, fyrir leiguakstur með tékka að fjárhæð kr. 4.000, sem hann falsaði með útgefandanafnrituninni Gunnar (föðurnafn ólæsilegt) á eyðublað nr. 1125993 úr ofangreindu tékkhefti. Telst þetta varða við 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. 3. Mánudaginn 24. ágúst 1998 ekið bifreiðinni HN-242 án ökuréttar um götur í Reykjavík. Telst þetta varða við 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50,1987. Þess er krafist, að ákærði verði dæmdur til refsingar. Í málinu krefst nefndur Sigurður Ingvi Ólafsson, skaðabóta kr. 4.000 ásamt vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga frá 12. desember 1997 en síðan dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga til greiðsludags”. Í öðru lagi er málið höfðað með ákæru, einnig dagsettri 6. október sl., „fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreiðum sviptur ökurétti, svo sem hér er rakið: I. Bifreiðinni X-912, aðfaranótt miðvikudagsins 29. júlí 1998, að auki undir áhrifum áfengis, frá Blönduhlíð 26 í Reykjavík að BSÍ við Vatnsmýrarveg og þaðan að Hlemmtorgi við Laugaveg. II. Bifreiðinni Ö-3323, laugardaginn 5. september 1998, frá Breiðumörk 11 í Hveragerði til Selfoss, þar sem lögregla stöðvaði aksturinn á mótum Árvegar og Hörðuvalla. Þetta telst varða við 1. mgr. 48. gr. og brotið í lið I að auki við 1. sbr. 2. mgr. 45. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50,1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48,1997 og 3. gr. laga nr. 57,1997. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar ökuréttar skv. 101. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. og 26. gr. laga nr. 44,1993 og 2. gr. laga nr. 23,1998”. Í þriðja lagi er málið höfðað með ákæru, dagsettri 20. október sl., „fyrir umferðarlagabrot með því að hafa fimmtudaginn 17. september 1998, ekið bifreiðinni K-3425 sviptur ökurétti um Hvanneyrarbraut á Siglufirði, þar sem lögreglan stöðvaði aksturinn. Þetta telst varða við 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50,1987, sbr. 3. gr. laga nr. 57,1997. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar”. Loks og í fjórða lagi er málið höfðað með ákæru, dagsettri 10. nóvember sl., „fyrir eftirfarandi brot framin í Reykjavík á árinu 1998: I. Þjófnað, með því að hafa sunnudaginn 20. september stolið úr sendibifreið við Rauðavatn GSM-síma af gerðinni Ericson og plastpoka sem í var tékkhefti frá Landsbanka Íslands, aðalbanka, Austurstræti 11 í Reykjavík, debetkort, ökuskírteini, örorkuskírteini, strætisvagnakort og strætisvagnamiðar. II. Skjalafals, með því að hafa að kvöldi sama dags við kaup á vörum framvísað á veitingastaðnum Blásteini, Hraunbæ 102, debetkorti Steingríms Njálssonar, kt. 210442-3679, á reikning Steingríms hjá Landsbanka Íslands nr. 010-26-80055 og falsað þar nafn Steingríms á neðangreindar greiðslukortanótur: Nótu nr. 1313148, fyrir kr. 2.000. Nótu nr. 1315209, fyrir kr. 2.000 Nótu nr. 1316700, fyrir kr. 450. Nótu nr. 1318150, fyrir kr. 1.000. III. Þjófnað, með því að hafa að kvöldi sama dags stolið kr. 2.000 af reikningi Steingríms Njálssonar, kt. 210442-3679, hjá Landsbanka Íslands nr. 010-26-80055, með því að hafa á veitingastaðnum Blásteini, Hraunbæ 102, heimildarlaust notað debetkort Steingríms fyrir viðkomandi reikning. IV. Skjalafals, með því að hafa aðfaranótt mánudagsins 21. september greitt fyrir tvær gistinætur á Hóteli Íþróttasambands Íslands í Laugardal, með tékka að fjárhæð kr. 7.440, sem hann falsaði með útgefandanafnrituninni Arnar Ágústsson, á eyðublað nr. 7555788 úr tékkhefti frá Landsbanka Íslands, aðalbanka, Austurstræti 11 í Reykjavík. Brot ákærða í liðum I og III teljast varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19,1940, en brotin í liðum II og IV varða við 1. mgr. 155. gr. sömu laga. Í málinu gerir Hótel Íþróttasambands Íslands kröfu um skaðabætur að fjárhæð kr. 7.440, ásamt vöxtum frá 21. september, sem er tjónsdagur, samkvæmt 7. gr. vaxtalaga, en síðan dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga til greiðsludags”. Við meðferð málsins hefur verið fallið frá saksókn að því er varðar 1. og 3. 4 tl. II. kafla síðast nefndu ákærunnar. Málavextir. Fyrsta ákæran: Ákærði hefur neitað því að hafa verið að verki í Brekkubyggð 15. Tékki úr hefti því sem stolið var hefur komið fram og er hann framseldur með nafni ákærða og réttri kennitölu. Jóhanna Benediktsdóttir sem þarna býr og átti hefti þetta bar kennsl á ljósmynd af ákærða meðal ljósmynda af öðrum mönnum. Kveður hún ákærða hafa komið þarna um nótt með fyrrverandi manni hennar og saknaði hún verðmætanna eftir það. Loks er í málinu rithandarrannsókn Haraldar Árnasonar rannsóknarlögreglumanns, þar sem skriftin á tékkanum er borin saman við rithönd ákærða. Kveður rannsóknarinn miklar líkur vera til þess að ákærði hafi skrifað tékkann. Dómarinn hefur einnig metið gögn þessi og telur ýmislegt vera líkt með rithönd ákærða og skriftinni á tékkanum. Þegar allt þetta er virt þykir ekki vera vafi að ákærði hafi komið í Brekkubyggð 15 og stolið því þar sem ákært er fyrir, og hefur ákærði gerst sekur um brot gegn 244. gr. almennra hegningarlaga. Með sömu rökum og hér hafa verið færð fram telst ákærði vera sannur að því að nota fyrrgreindan tékka til þess að greiða með Sigurði Ingva Ólafssyni leigubílstjóra, fyrir akstur og hefur ákærði gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði viðurkennir að hafa ekið bifreiðinni HN 242 sviptur ökurétti um götur í Reykjavík. Hefur ákærði gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga. Önnur ákæran: Ákærði hefur skýlaust játað þau brot sem hann er saksóttur fyrir. Hefur hann orðið sekur um verknaði þá sem lýst er í ákærunni og réttilega eru þar færðir til refsiákvæða. Þriðja ákæran: Ákærði hefur skýlaust játað það brot sem hann er saksóttur fyrir. Hefur hann orðið sekur um verknað þann sem lýst er í ákærunni og réttilega er þar færður til refsiákvæðis. Fjórða ákæran: 1 - 3. Fyrir liggur að ákærði og Steingrímur Njálsson voru saman að drykkju umræddan sunnudag og langt fram á kvöld. Ákærði neitar því að hafa stolið verðmætunum af Steingrími eða að hafa notað debetkort hans í heimildarleysi. Segir hann Steingrím hafa verið ofurölvi og hann hafi beðið sig að geyma fyrir sig verðmætin sem hann er ákærður fyrir að hafa stolið, sbr. I. kafla ákærunnar. Þá hafi hann ritað nafn Steingríms undir nóturnar í II. kafla og sitt eigið undir nótuna í III. kafla að beiðni Steingríms sem ekki hafi getað skrifað fyrir ölvun. Steingrímur hefur komið fyrir dóm og tekið undir þetta að nokkru leyti. Þykir eins og allt er hér í pottinn búið ekki vera óhætt að fella sök á ákærða fyrir þá verknaði sem greinir í I. til III. kafla ákærunnar og ber að sýkna ákærða af ákæru fyrir þá. 4. Ákærði viðurkennir að hafa greitt fyrir gistingu á hóteli ÍSÍ með tékkanum sem ákært er út af. Kannast hann við að hafa ritað annað nafn en sitt eigið undir tékkann. Hefur hann orðið sekur um brot gegn 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. Refsing, viðurlög, skaðabætur og sakarkostnaður. Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur hann frá árinu 1973 hlotið 31 refsidóm, þar af 26 fyrir hegningarlagabrot, aðallega auðgunar- og skjalafalsbrot. Hann hefur hlotið samtals 18 ára og 1 mánaðar fangelsi með þessum dómum, síðast 5 mánaða fangelsi 18. nóvember 1997 fyrir skjalafals og þjófnað. Þá var ákærði dæmdur í sekt og sviptur ökurétti í 6 mánuði 30. mars sl. fyrir ölvun við akstur. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 6 mánuði. Auk þess ber að dæma ákærða til þess að greiða 200.000 krónur í sekt og komi 35 daga fangelsi í stað sektarinnar, greiðist hún ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu að telja. Svipta ber ákærða ökurétti í 2 ár frá dómsbirtingu að telja. Dæma ber ákærða til þess að greiða skaðabætur sem hér segir: Sigurði Ingva Ólafssyni, kt. 280229-4749, 4.000 krónur ásamt almennum vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25, 1987, með áorðnum breytingum, frá 12. desember 1997 til dómsuppsögu en síðan dráttarvöxtum til greiðsludags samkvæmt III. kafla laganna. Hóteli Íþróttasambands Íslands, 7.440 krónur ásamt almennum vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga, frá 21. september 1998 til dómsuppsögu en síðan dráttarvöxtum til greiðsludags samkvæmt III. kafla laganna. Dæma ber ákærða til þess að greiða 25.000 krónur í saksóknarlaun til ríkissjóðs, 30.000 krónur í réttargæslu- og málsvarnarlaun til Hilmars Ingimundarsonar hrl., og helming annars sakarkostnaðar. Úr ríkissjóði ber að greiða verjandanum 30.000 krónur í réttargæslu- og málsvarnarlaun og helming annars sakarkostnaðar. Mál þetta sótti Hjalti Pálmason, fulltrúi Lögreglustjórans í Reykjavík. Dómsorð: Ákærði, Sævar Arnfjörð Hreiðarsson, sæti fangelsi í 6 mánuði. Ákærði greiði 200.000 krónur í sekt og komi 35 daga fangelsi í stað sektarinnar, greiðist hún ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu að telja. Ákærði er sviptur ökurétti í 2 ár frá dómsbirtingu að telja. Ákærði greiði skaðabætur sem hér segir: Sigurði Ingva Ólafssyni, kt. 280229-4749, 4.000 krónur ásamt almennum vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25, 1987, með áorðnum breytingum, frá 12. desember 1997 til dómsuppsögu en síðan dráttarvöxtum til greiðsludags samkvæmt III. kafla laganna. Hóteli Íþróttasambands Íslands 7.440 krónur ásamt almennum vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga, frá 21. september 1998 til dómsuppsögu en síðan dráttarvöxtum til greiðsludags samkvæmt III. kafla laganna. Ákærði greiði 25.000 krónur í saksóknarlaun til ríkissjóðs, 30.000 krónur í réttargæslu- og málsvarnarlaun til Hilmars Ingimundarsonar hrl., og helming annars sakarkostnaðar. Úr ríkissjóði greiðist 30.000 krónur í réttargæslu- og málsvarnarlaun til verjandans svo og helmingur annars sakarkostnaðar.
Mál nr. 311/2002	Kærumál Viðurlagaákvörðun Kærufrestur Frávísun frá Hæstarétti	Ákæruvaldið kærði til Hæstaréttar viðurlagaákvörðun héraðsdómara í máli þess gegn G. Hæstiréttur vísaði málinu frá þar sem kæran barst að liðnum þriggja sólarhringa kærufresti.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. júlí 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. sama mánaðar. Kærð er ákvörðun Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júní 2002 um viðurlög varnaraðila í máli ákæruvaldsins á hendur honum. Af hálfu ákæruvalds er um kæruheimild vísað til 2. mgr. 124. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og þess krafist að viðurlagaákvörðun héraðsdómara verði ónýtt. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Lögreglustjórinn í Reykjavík höfðaði mál þetta á hendur varnaraðila með ákæru 27. maí 2002, þar sem honum var gefið að sök umferðarlagabrot með því að hafa ekið tiltekinni bifreið 5. sama mánaðar undir áhrifum áfengis. Málið var þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 12. júní 2002. Varnaraðili mætti á dómþingi og gekkst við broti sínu. Færði héraðsdómari í þingbók að sækjandi hafi þá lagt til að málinu yrði lokið með viðurlagaákvörðun samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 19/1991. Hafi varnaraðili samþykkt þau viðurlög, sem sækjandinn lagði til, og dómari talið þau hæfileg. Málinu var því lokið með þeirri ákvörðun að varnaraðili skyldi greiða 130.000 krónur í sekt en sæta ella fangelsi í 24 daga, hann skyldi sviptur ökurétti í eitt ár og greiða 12.500 krónur í sakarkostnað. Ríkissaksóknari kærði þessa ákvörðun til Hæstaréttar. Í rökstuðningi fyrir kærunni vísaði hann til þess að við meðferð málsins fyrir héraðsdómi hafi legið fyrir sakavottorð varnaraðila, þar sem kom fram að 7. maí 1998 hafi hann gengist undir viðurlög hjá sýslumanninum í Kópavogi fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Við ákvörðun viðurlaga nú hafi sýnilega ekki verið tekið tillit til ítrekunaráhrifa af því broti og viðurlög varnaraðila því orðið fjarstæð. Meðal gagna málsins fyrir Hæstarétti er bréf frá embætti ríkissaksóknara til Héraðsdóms Reykjavíkur 25. júní 2002, þar sem segir eftirfarandi: „Vegna áfrýjunar óskast frumgögn ofangreinds máls og endurrit dómsmeðferðar send embættinu eins fljótt og kostur er.“ Af þessu er ljóst að ríkissaksóknara var að minnsta kosti á þeim degi orðið kunnugt um hina kærðu ákvörðun. Samkvæmt 2. mgr. 144. gr. laga nr. 19/1991 er kærufrestur þrír sólarhringar frá því að kæranda varð kunnugt um þá úrlausn, sem hann vill kæra. Gildir sá frestur meðal annars um slíka kæru ríkissaksóknara, sem um ræðir í 2. mgr. 124. gr. sömu laga. Kæra í máli þessu barst Héraðsdómi Reykjavíkur 4. júlí 2002. Með því að kærufrestur var samkvæmt framansögðu þá liðinn verður að vísa málinu sjálfkrafa frá Hæstarétti. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Ár 2002, miðvikudaginn 12. júní, er dómþing Héraðsdóms Reykjavíkur sett og haldið í Dómhúsinu við Lækjartorg af Jóni Finnbjörnssyni héraðsdómara. Fyrir er tekið: Sakamálið nr. 1706/2002: Ákæruvaldið gegn Guðmundi Sveinbirni Brynjólfssyni. Af hálfu ákæruvaldsins sækir þing Jóhann Hauksson fulltrúi lögreglustjórans í Reykjavík. Kl. 10.25 mætir í dóminn ákærði, Guðmundur Sveinbjörn Brynjólfsson, kt. 201164-4439, Safamýri 47, Reykjavík. Sækjandinn gerir grein fyrir ákæru. Gætt er ákvæða 3. mgr. 32. gr. laga nr. 19/1991. Ákærði óskar ekki eftir að halda uppi vörnum í málinu og óskar ekki eftir að sér verði skipaður verjandi. Ákærði játar að hafa framið það brot sem hann er ákærður fyrir og kveður atvikalýsingu í ákæru rétta. Brot ákærða varðar við 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48/1997 og 3. gr. laga nr. 57/1997. Sækjandi leggur til að málinu verði lokið með viðurlagaákvörðun dómara samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 19/1991. Ákærði samþykkir þau viðurlög sem sækjandi leggur til og telur dómari þau hæfileg. Málinu er lokið með þessari Á k v ö r ð u n Ákærði er sviptur ökurétti 1 ár frá deginum í dag að telja. Ákærði greiði 12.500 krónur í sakarkostnað. Ákærða eru kynnt ítrekunaráhrif þessarar viðurlagaákvörðunar.
Mál nr. 115/2009	Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008	Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. mars 2009 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. mars 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi þar til dómur gengur í máli hans, en þó eigi lengur en til miðvikudagsins 1. apríl 2009 kl. 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X kt. [...], verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til miðvikudagsins 1. apríl 2009 kl. 16. Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 4. febrúar 2009, nr. R-45/2009, hafi kærða verið gert að sæta gæsluvarðhaldi til dagsins í dag kl. 16, á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Í dag hafi lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu höfðað opinbert mál á hendur kærða með útgáfu ákæru, sem telji samtals 16 ákæruliði. Í ákæruskjali sé honum gefið að sök fjölmörg afbrot, einkum auðgunarbrot og önnur fjármunabrot, þ. á m. fjölda nytjastulda á bifreiðum og þjófnaðarbrota, sem varði mikla fjármuni. Brot hans hafi verið samfelld og drýgð nær samfellt frá því í ágúst 2008 til febrúar 2009. Kærði eigi að baki töluverðan sakarferil. Þann 8. október 2007 hafi hann verið dæmdur í 3 mánaða fangelsisrefsingu fyrir ýmis auðgunarbrot. Þann 21. desember 2007 hafi hann verið dæmdur í 8 mánaða fangelsisrefsingu fyrir ýmis auðgunarbrot. Þá hafi kærði hlotið 2 mánaða fangelsisdóm þann 9. maí 2008 vegna ýmissa brota þar á meðal auðgunarbrota. Hann hafi hlotið reynslulausn 10. maí 2008 í 1 ár á eftirstöðvum refsingar 137 daga. Það sé því ljóst að með þeim brotum sem kærði sé nú kærður fyrir þá hafi hann rofið þessa reynslulausn. Með vísan til brotaferils kærða sé það mat lögreglustjóra að hann muni halda áfram afbrotum verði hann látinn laus. Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna og c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sé þess krafist að krafan nái fram að ganga Með ákæru, útgefinni 4. mars 2009, er kærða gefin að sök brot gegn 231. gr., 26. kafli og 259. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 2. sbr. 5. gr. laga um ávana- og fíkniefni nr. 65,1974 og brot gegn ákvæðum 45. og 45. gr. a. og 48. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Eins og rakið hefur verið hefur kærði verið í afbrotum frá því í ágúst síðast liðnum. Var ákæra gefin út í dag á hendur kærða, þar sem honum er gefið að sök mörg brot á almennum hegningarlögum og brot á lögum um ávana- og fíkniefni sem og umferðarlagabrot frá því í ágúst 2008 til byrjun febrúar 2009. Er því fallist á það með lögreglu að hætta sé á að kærði haldi áfram brotum hafi hann ferðafrelsi. Þá er og til þess að líta að hann hefur rofið skilorð reynslulausnarinnar frá 10. maí 2008. Er því uppfyllt skilyrði c- liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Hann verður því úrskurðaður í gæsluvarðhald eins og krafist er og nánar greinir í úrskurðarorði en ekki þykir ástæða til að marka gæsluvarðhaldinu skemmri tíma en krafist er. Hervör Þorvaldsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Kærði, X, kt. [...], skal sæta gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til miðvikudagsins 1. apríl 2009 kl. 16.00
Mál nr. 148/2017	Lánssamningur Ábyrgð Erlend réttarregla Varnarþing Kröfugerð Vextir Dráttarvextir	L ehf. höfðaði mál á hendur T til heimtu skuldar á grundvelli ábyrgðar T á láni til S, en L ehf. hafði fengið kröfuna framselda frá LL samkvæmt framsalssamningi. T krafðist meðal annars frávísunar á þeim grundvelli að krafa L ehf. um grunn samningsvaxta í lánssamningi væri vanreifuð en héraðsdómur hafði vísað frá dómi kröfu um dráttarvexti frá tilgreindum degi vegna vanreifunar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að engin grein hefði verið gerð fyrir því í málinu hvaða vextir þetta væru sem tilgreindir væru í samningnum, né hvort og þá hvernig þeir hefðu verið kynntir af LL, hvorki á meðan hann starfaði né heldur eftir að hann var tekinn til slita og hætti reglulegri starfsemi. Var því fallist á þá kröfu T um að vísa þessum hluta vaxtakröfunnar frá héraðsdómi en að öðru leyti var kröfum hans um frávísun málsins hafnað. Þá var, með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, staðfest niðurstaða hans um að hafna kröfu T um sýknu. Loks var tekið fram að hið sama ætti við um forsendur héraðsdóms fyrir því að hafna bæri öðrum varakröfum T að því leyti sem það leiddi ekki af frávísun á kröfu um samningsvexti að hluta.	Dómur Hæstaréttar.Málþetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson og Benedikt Bogason ogGunnlaugur Claessen fyrrverandi hæstaréttardómari.Áfrýjandi skaut málinuupphaflega til Hæstaréttar 22. desember 2016 en ekki varð af fyrirhugaðriþingfestingu þess 8. febrúar 2017 og var áfrýjað öðru sinni 2. mars sama ár. Hannkrefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara krefsthann sýknu af kröfum stefnda. Að því frágengnu krefst hann sýknu af kröfumstefnda að svo stöddu, en að öðrum kosti að dómkröfur hans verði lækkaðar. Íöllum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndikrefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.IFélagiðSidborg Inc., sem er með lögheimili í Panama, gerði samning við LandsbankaLuxembourg S.A. 12. mars 2007 um að veita félaginu lán, án fyrirfram ákveðinnarfjárhæðar en að hámarki 1.000.000 evrur. Í lánssamningnum kom fram að lántakiskyldi nýta þá fjármuni sem hann fengi að láni samkvæmt samningnum til þess aðendurgreiða allar skuldir vegna lánsheimildar að fjárhæð 1.000.000 evrur, ,,semveitt var vegna reiknings 3007367 og/eða til að fjármagna gjaldeyrisskiptaviðskipti.“Í samningum kom fram að um væri að ræða ,,fjölmyntalán“ en samkvæmt því áttilántaki kost á að breyta láninu í einhverja aðra valkvæða mynt en það var veittí, enda hefði lánveitandi aðgang að þeirri mynt, allt að því tilskyldu að lántakiafhenti lánveitanda tilkynningu um þá mynt eða myntir innan tiltekins frestsáður en vaxtatímabili lyki. Ef engin slík tilkynning bærist yrði ,,láninurúllað áfram í þeim myntum sem það er í á gjalddaga vaxta“. Samkvæmt 5. greinlánssamningsins var Sidborg Inc. heimilt að biðja um að draga á lánið í heildeða að hluta og í skilgreiningu á orðinu ádráttarbeiðni kom fram að þar yrðifélagið að tilgreina meðal annars í hvað mynt það vildi að lánið, eða hlutiþess ef því væri að skipta, yrði veitt hverju sinni. Um vexti sagði í grein 6.1í lánssamningnum að greiða bæri þá í upphafi hvers vaxtatímabils og skyldu þeirnema ,,1,00% (100 punktum) á ársgrundvelli (,,vaxtaálagið“) ofan á uppgefnavexti lánveitanda við upphaf hvers vaxtatímabils.“ Vaxtatímabil var ekkiskilgreint á annan hátt en þann að lántaki gat valið um hvort það væri einn,þrír eða sex mánuðir, eða annar tími sem lánveitandi samþykkti, enda tilkynntilántaki það innan tilgreinds frests. Um dráttarvexti sagði í grein 8.1 að eflántaki vanefndi greiðslu höfuðstóls, vaxta eða annarra fjárhæða sem honum bæriað greiða samkvæmt samningnum, skyldi hann greiða dráttarvexti ,,af slíkumvangreiddum fjárhæðum, að frátöldum vaxtafjárhæðum, frá gjalddaga þar tillánveitanda berst greiðsla sem skulu nema 3,0% ... ársvöxtum umfram vaxtastiglánsins.“ Um tryggingar fyrir láninu sagði að þær væru veittar annars vegar meðveðsamningi 12. mars 2007 og hins vegar með persónulegri ábyrgð áfrýjanda. Í18. grein var mælt fyrir um lokagjalddaga lánsins, sem skyldi vera 12. mars2009 ,,í þeim gjaldmiðlum sem lánið er skráð í.“ Lántaka var þó heimilt aðgreiða höfuðstól lánsins eða hluta hans fyrr. Samkvæmt grein 20.1 varlánveitanda heimilt að framselja réttindi sín og skyldur samkvæmt samningnumhvort sem væri í heild eða að hluta. Um lög og varnarþing var mælt fyrir um 22.grein en þar sagði að um samninginn og öll réttindi og skuldbindingar sem afhonum leiddu giltu lög Lúxemborgar og að dómstólar í því ríki hefðu lögsögu umúrlausn ágreiningsefna samkvæmt honum. Samadag og Sidborg Inc. undirritaði lánssamninginn gaf áfrýjandi útábyrgðaryfirlýsingu þar sem fram kom í upphafi að ábyrgðin væri veitt í þáguLandsbanka Luxembourg S.A. Vísað var til lánssamningsins og tekið fram að þaðværi skilyrði þess að lán yrði veitt samkvæmt honum að ábyrgðarmaður veittiþessa ábyrgð í þágu lánveitanda. Um efni ábyrgðarinnar sagði í grein 2.1 að ábyrgðarmaðurábyrgðist skilyrðislaust og með óafturkræfum hætti ,,sem aðalskuldari en ekkieinungis sem ábyrgðarmaður gagnvart lánveitandanum: ... Skilvísa og stundvísagreiðslu af hálfu lántaka í samræmi við skilmála og ákvæði samningsins aðfjárhæð EUR 1.000.000 ... sem lántaka ber ... að greiða samkvæmt eða í tengslumvið samninginn í samræmi við skilmála og ákvæði hans“. Í grein 2.2 sagði svo:,,Nú vanefnir lántaki greiðslu samkvæmt samningnum þegar einhver fjárhæð verðurgjaldkræf og heitir ábyrgðarmaður þá því að hann muni greiða lánveitanda, þegarþess er krafist og innan 3 bankadaga frá því að ábyrgðarmanni berst krafan,fjárhæð sem er jöfn fjárhæðinni eða fjárhæðunum sem lántaki hefur vanefnt eðagreiða með vöxtum.“ Í grein 2.4 sagði svo: ,,Heimilt er að leggja fram kröfurvegna ábyrgðar þessarar og ábyrgð þessari verður framfylgt hvort sem gripið ertil einhverra aðgerða gagnvart lántaka og/eða meðábyrgðarmanni eða ekki og hvaðsem líður tilvist eða rétthæð annarra trygginga sem lánveitandi kann að eigafyrir efndum á skuldbindingum lántaka samkvæmt samningnum.“ Í greinum 3 og 5 í ábyrgðaryfirlýsingunni varað finna ákvæði um að áfrýjandi afsalaði sér rétti til að bera fyrir sig ýmsarmótbárur, sem þar voru tilgreindar og tekið fram í staflið (i) grein 3.1 að ábyrgðinskyldi vera ,,alger og skilyrðislaus við allar kringumstæður.“ Um gildandi lögog varnarþing sagði í 9. grein að ábyrgðin lyti lögum Lúxemborgar, en að úrágreiningi samkvæmt henni skyldi leyst fyrir ,,Héraðsdómi Reykjavíkur áÍslandi“.Hvormálsaðila um sig hefur lagt fram álitsgerð frá starfandi lögmannskrifstofum íLúxemborg, sem einkum lúta að fullnustuhæfi ábyrgðar þar sem meðal annars erfjallað um gildi og réttaráhrif hennar, mynt sem beri að greiða ábyrgðina í,ráðstöfun greiðslna og vexti. Niðurstaða um eðli ábyrgðar þeirrar, semáfrýjandi gekkst undir og lýst hefur verið, var mismunandi samkvæmtálitsgerðunum. Í annarri var talið að um væri að ræða svonefnda sjálfstæðaábyrgð, sem stefndi telur að jafnað verði til sjálfskuldarábyrgðar, en í hinnivar talið að um væri að ræða einfalda ábyrgð. Í annarri álitsgerðinni kom framað ekki giltu settar lagareglur um það sem nefnt væri sjálfstæðar ábyrgðir íLúxemborg, heldur hafi reglur um þess konar ábyrgðir þróast fyrir venju. Hvorugurmálsaðila hefur lagt fram í íslenskri þýðingu settar lagareglur sem gildi íLúxemborg til að renna stoðum undir kröfur sínar, en þó er víða í málatilbúnaðiþeirra vísað til tiltekinna greina í lögum landsins. IIÁgreiningslauster í málinu að dregið var níu sinnum á heimild Sidborg Inc. samkvæmtlánssamningnum, fyrst 11. maí 2007 og síðast 4. september 2008. Stefndi kveðursamanlagða fjárhæð þess höfuðstóls sem lántaki fékk að láni hafa numið 113.774.480japönskum jenum. Áfrýjandi kveður Sidborg Inc. ekki hafa óskað eftir því aðlánsfjárhæðirnar yrðu í japönskum jenum, en hann andmælir því ekki að félagið hafií raun fengið greitt í þeim gjaldmiðli, auk þess sem ekkert liggur fyrir um að þaðhafi nýtt sér heimild þá, sem var að finna í lánssamningi um að krefjastbreytinga á mynt lánsfjárhæðarinnar. Sidborg Inc. greiddi ekki vexti ágjalddaga þeirra og innti ekki af hendi greiðslur af höfuðstól að öðru leyti enþví að 741 japanskt jen var fært til lækkunar á honum, en sú fjárhæð var færðsem innborgun í tveimur hlutum. Lánveitandi mat 30. september 2008 verðmætiþeirra eigna sem Sidborg Inc. hafði sett til tryggingar láninu. Verðmæti þeirramun þá hafa numið um 90% af skuldinni. Stefndi kveður Landsbanka Luxembourg S.A.hafa ritað lántaka bréf 13. október 2008 og gefið honum kost á því að auka viðtryggingar sínar fyrir láninu innan þriggja daga, ella myndi bankinn notaandvirði trygginganna til þess að greiða lánið sem yrði gjaldfellt í samræmivið heimild í lánssamningi. Ágreiningslaust er að ekki voru frekari tryggingar settarfyrir greiðslu lánsins af hálfu lántaka. Samkvæmt gögnum málsins var það þófyrst 5. mars 2009 sem bankinn notaði andvirði eignanna til þess að greiða inná lánið. Samkvæmt yfirliti, sem stefndi hefur lagt fram, var verðmæti eignanna96.993.355 japönsk jen og notaði hann 92.699.988 japönsk jen til þess að greiðainn á höfðustól skuldarinnar, sem þá var 113.773.739 japönsk jen, en 4.113.971gekk til greiðslu áfallinna vaxta og 179.396 til greiðslu áfallinnadráttarvaxta. Stefndi kveður eftirstöðvar höfuðstóls skuldarinnar, eftir þessargreiðslur, hafa verið 21.073.751 japanskt jen. LandsbankiLuxembourg S.A. tilkynnti viðskiptamönnum sínum 24. mars 2009 að bankinn hefðiverið tekinn til slita. Í bréfinu var tekið fram að því fylgdi yfirlit um stöðuviðtakanda við bankann eins og hún hafi verið 11. desember 2008 og eins og húnvar 30. september það ár. Áfrýjandi fékk innheimtubréf 10. desember 2009 frálögmannsstofu, sem kvaðst koma fram fyrir hönd bankans, sem var í slitameðferð,og annað 2. febrúar 2011. Í kjölfar síðara bréfsins urðu bréfaskipti millilögmanna bankans og áfrýjanda. Í þessum samskiptum, sem samkvæmt gögnum málsinslauk í ársbyrjun 2012, kom meðal annars fram að áfrýjandi teldi sér ekki skyltað greiða kröfuna. Stefndifékk kröfuna framselda samkvæmt framsalssamningi 29. júní 2012, en þá varfjárhæð kröfunnar tilgreind sem 26.641.692 japönsk jen. Í stefnu kemur á hinnbóginn fram að staða skuldarinnar 25. ágúst 2014 hafi verið 26.152.228 japönskjen, þar af hafi í sama gjaldmiðli höfuðstóll verið 21.073.751, áfallnirsamningsvextir 1.366.032, dráttarvextir af höfðustól 3.552.683 og dráttarvextiraf samningsvöxtum 159.762.IIIÁfrýjandistyður frávísunarkröfu sína í fyrsta lagi við þá málsástæðu að málið eigi ekkiundir íslenska dómstóla, heldur eigi að reka málið fyrir dómstólum í Lúxemborg.Hann kveður ábyrgð þá, sem hann hafi gengist undir hafa verið einfalda ábyrgðen ekki sjálfskuldarábyrgð og verði ábyrgðin ekki skilin frá lánssamningi þeim,sem Sidborg Inc. gerði við Landsbanka Luxembourg S.A., en öll dómsmál sem rísakunni vegna þess samnings beri samkvæmt fyrirmælum í honum að reka fyrirdómstólum í Lúxemborg. Hann kveðst geta borið fyrir sig allar sömu mótbárur erlúti að gildi lánssamningsins og framkvæmd hans og skuldara hefði verið heimiltað gera. Í þessu felst að sögn áfrýjanda að mat á gildi og umfangi ábyrgðar hansá skuldbindingu Sidborg Inc. ráðist af túlkun á lánssamningnum. Þess vegna hafiíslenskir dómstólar ekki lögsögu í málinu. Hann bendir einnig á að þar semvarnarþingsákvæði lánssamningsins annars vegar og varnarþingsákvæðiábyrgðaryfirlýsingarinnar hins vegar stangist á hljóti stefndi, sem leiði réttsinn frá Landsbanka Luxembourg S.A., en sá banki hafi samið öll skjöl sem hérskipti máli, að bera hallann af því að óvissa sé um varnarþing. Íöðru lagi krefst áfrýjandi frávísunar vegna þess að málið sé vanreifað íverulegum atriðum þannig að honum hafi verið óhægt um vik við að halda uppivörnum. Hann tekur einnig fram að þegar málið var höfðað hafi verið lögð fram áíslensku stefna og skrá um framlögð skjöl, en önnur skjöl ellefu talsins hafiverið lögð fram á erlendum tungumálum. Fari þetta í bága við 3. mgr. 10. gr.laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Íþriðja lagi telur áfrýjandi að vaxtakrafa stefnda sé vanreifuð. Ekki séeinungis átt við þann hluta vaxtakröfunnar sem féll til eftir 25. september2014 og héraðsdómur vísaði frá dómi, heldur eigi það sama við um vaxtakröfuna íheild sinni og beri því að vísa henni frá dómi. Hann nefnir sérstaklega í þessusambandi að samningsvextir samkvæmt lánssamningi hafi verið 1% ofan á uppgefnavexti lánveitanda, Landsbanka Luxembourg S.A. eins og þá hafi átt að kynna í upphafi hversvaxtatímabils. Ekki sé unnt að sjá að þeir vextir hafi verið uppgefnir af hálfulánveitanda, samkvæmt því sem mælt var fyrir um, og því skorti á að sýnt séfram á hver hafi verið grundvöllur vaxtakröfunnar. Ífjórða lagi reisir áfrýjandi kröfu sína um frávísun á því að ekki liggi fyrirað heimilt sé fyrir stefnda að gera kröfu um greiðslu vegna ábyrgðar sinnar íjapönskum jenum, heldur hefði stefndi þurft, samkvæmt lögum Lúxemborgar, að gerakröfuna í evrum eða hugsanlega í íslenskum krónum. Um röksemdir sínar að þessuleyti vísar áfrýjandi til ábyrgðaryfirlýsingarinnar, sem hann kveður aðeinsgera ráð fyrir að sé í evrum, en einnig til lögfræðilegar álitsgerðar, enhennar hafi stefndi aflað og lagt fram. Hann kveður niðurstöðu þeirrarálitsgerðar ótvíræða um að ekki sé, eins og málið liggi fyrir, heimilt samkvæmtlögum Lúxemborgar að gera kröfu fyrir dómi á hendur áfrýjanda í japönskumjenum.IVÁfrýjandikrafðist einnig frávísunar málsins frá héraðsdómi, en þeirri kröfu var hafnaðmeð úrskurði 28. október 2015. Úrskurðarorð voru skráð í þingbók, enhéraðsdómari færði fram munnleg rök fyrir niðurstöðu sinni, sbr. 2. málslið 3.mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991. Einsog að framan greinir fékk stefndi kröfuna á hendur Sidborg Inc. framselda 29.júní 2012. Krafa hans er reist á vanefndum á framangreindum lánssamningi, semáfrýjandi hefur með ábyrgðaryfirlýsingu skuldbundið sig til þess að greiða. Þóttfallast megi á með áfrýjanda að lánssamningurinn og ábyrgðaryfirlýsingin séusamtvinnuð verður ekki framhjá því litið að Sidborg Inc. er skuldari samkvæmtsamningnum, sem mælir fyrst og fremst fyrir um efni réttarsambands félagsinsvið lánveitanda og síðar stefnda eftir að hann fékk kröfuna framselda. Ábyrgðiner á hinn bóginn veitt af áfrýjanda og hefur að geyma einhliða yfirlýsingu afhans hálfu um fyrirvaralausa skyldu til þess að greiða lánið. Íábyrgðaryfirlýsingunni er skýrlega tekið fram að Héraðsdómur Reykjavíkur eigiúrskurðarvald um ágreining sem rís vegna ábyrgðarinnar. Málið er höfðað afstefnda til að knýja áfrýjanda til efnda á skyldum samkvæmtábyrgðaryfirlýsingunni og er það réttilega lagt fyrir íslenska dómstóla. Afstefnu til héraðsdóms var nægilega ljóst hvaða kröfu stefndi tefldi fram og viðhvaða málsástæður hún var studd. Stefndi lagði undir rekstri málsins framíslenska þýðingu helstu skjala, sem hann reisir mál sitt á, og fullnægði þarmeð þeim skyldum, sem á honum hvíldu að þessu leyti, sbr. 3. mgr. 10. gr. laganr. 91/1991. Samkvæmt framansögðu var málið nægilega reifað af hálfu stefnda erþað var höfðað og bætt, að því marki sem þörf var á, úr þeim annmörkum, semáfrýjandi fann að í héraðsgreinargerð sinni. Héraðsdómurvísaði frá dómi kröfu stefnda um vexti og dráttarvexti eftir 25. september 2014sökum þess að hún væri vanreifuð. Stefndi hefur ekki gagnáfrýjað málinu ogkemur þessi niðurstaða ekki til endurskoðunar. Áfrýjandi heldur því einnig framað krafan um samningsvexti sé vanreifuð. Í grein 6.1 í lánssamningi hafi veriðkveðið á um að vextir skyldu ákveðnir þannig að þeir væru 1% á ári ,,ofan áuppgefna vexti lánveitanda við upphaf hvers vaxtatímabils.“ Hann kveður stefndahvorki hafa gert grein fyrir því hvernig vextir þessir hafi verið fundnir néhvar þeir hafi verið gefnir upp. Ekkert liggi fyrir um hvort þeir hafiyfirleitt verið gefnir upp. Fallist er á með áfrýjanda að engin grein hafiverið gerð fyrir því í málinu hvaða vextir þetta séu né hvort og þá hvernigþeir hafi verið kynntir af Landsbanka Luxembourg S.A., hvorki á meðan hannstarfaði né heldur eftir að hann var tekinn til slita og hætti reglulegristarfsemi eins og tilkynnt var um 24. mars 2009. Verður því þessum hlutavaxtakröfunnar vísað frá héraðsdómi, en í því felst að skuldin ber 1% ársvextiog 3% dráttarvexti ofan á það eða samtals 4%, eftir að vanskil urðu, fram til25. september 2014.Krafaáfrýjanda um frávísun málsins er, sem fyrr segir, einnig á því reist að stefndahafi verið óheimilt að höfða málið til heimtu skuldarinnar í japönskum jenum.Um þetta vísar áfrýjandi til álitsgerðar lögmannsskrifstofu í Lúxemborg, semstefndi hafi sjálfur lagt fram. Hafa verði í huga að í lánssamningi og íábyrgðaryfirlýsingu hafi verið tekið fram að lög Lúxemborgar skyldu gildasamkvæmt þeim báðum. Stefndi hafi beðið lögmannsskrifstofuna um álit á því íhvaða mynt bæri að greiða ,,ábyrgðarfjárhæðina“. Spurningin hafi nánar tiltekiðlotið að því hvort krefja mætti áfrýjanda um greiðslu samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingunnií evrum, japönskum jenum eða íslenskum krónum og hvaða ákvæði laga í Lúxemborggiltu um þetta álitaefni. Í álitsgerðinni er vísað til laga frá 12. júlí 1980,sem gildi um þetta álitaefni í Lúxemborg, og feli þau í sér að fullgiltur sé ,,Evrópusáttmálifrá 11. desember 1976 um skuldbindingar í erlendum myntum, sem gerður var íParís“. Í álitsgerðinni segir einnig að samkvæmt lögum í Lúxemborg sé skuldaraheimilt að greiða fjárskuldbindingar sínar í þeirri mynt sem sé lögeyrir íríkinu, en í því felist að hann eigi að geta greitt í evrum. Þetta gildi þóttkveðið sé á um greiðslu skuldarinnar í annarri mynt. Frá þessu séu þærundantekingar að reglan eigi ekki við ef annað komi skýrt fram í samningi eðasamkvæmt venju eða ef greiðslan í mynt greiðslustaðarins væri til verulegsóhagræðis fyrir lánveitandann. Um þetta hafi skuldarinn ekkert val. Á hinnbóginn gildi sú regla að ef lánveitandi höfðar mál til endurheimtu á fjárhæðgeti hann farið fram á það við dóminn að skuldara verði gert að greiða skuld sínaí þeirri mynt, sem honum beri réttur til eða jafnvirði hennar í myntinni semgildi á varnarþingi málsins. Í álitsgerðinni er vísað til greinar 1153-1 í,,einkamálalögum Lúxemborgar og 4. gr. viðaukans við sáttmálann“ um bótaréttkröfuhafa á hendur skuldara ef hinn fyrrnefndi verður fyrir tjóni vegna þess aðmyntin sem skuldari má greiða í samkvæmt framansögðu hefur lækkað í samanburðivið þá mynt sem samið var um. Þá segir að greina þurfi hvort í gildi sésamningur um myntina sem skuldin skyldi greidd í. Aðeins komi til álita í þvísambandi skilmálar ábyrgðaryfirlýsingarinnar en þar sé einungis kveðið á um aðáfrýjandi greiði fjárhæð sem nemi 1.000.000 evrum auk vaxta. Ekki sé samkomulagum annað og sé áfrýjanda því frjálst að greiða ábyrgðina í evrum eða myntgreiðslustaðarins, sem sé Danmörk. Stefndi hafi á hinn bóginn ekki slíkt val oggeti aðeins gert kröfu um greiðslu í evrum. Hann eigi samkvæmt framansögðu þórétt til skaðabóta samkvæmt tilvitnaðri grein einkamálalaga í Lúxemborg ef hannverður fyrir tjóni. Einsog að framan greinir er niðurstaða álitsgerðarinnar á því reist að skyldaáfrýjanda til greiðslu samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingunni standi aðeins tilgreiðslu í evrum. Ákvæði þeirra laga sem vísað er til í álitsgerðinni hefurekki verið lagt fram í málinu. Þá er óupplýst hvort skráðar lagareglur gildi umtúlkun samninga eða annarra löggerninga í Lúxemborg, eða hvort um það farisamkvæmt venjum og þá hvers efnis þær venjur séu. Lánssamningursá sem Sidborg Inc. gerði við Landsbanka Luxembourg S.A. er um lán að fjárhæð alltað 1.000.000 evrur. Í samningnum eru á hinn bóginn ýmis ákvæði sem heimilalántöku í öðrum myntum, auk þess sem þar er að finna heimild fyrir skuldara tilþess að óska eftir myntbreytingu á skuldinni að tilteknum skilyrðum uppfylltum.Óumdeilt er að lán samkvæmt lánssamningnum var veitt í japönskum jenum. Ílánssamningnum var, eins og fram er komið, það skilyrði fyrir lánveitingunni aðáfrýjandi gengist í ábyrgð fyrir láninu. Um það gaf hann út ábyrgðaryfirlýsingusama dag og lánssamningurinn var undirritaður. Þar lýsir hann því meðal annarsyfir að gegn því að lánveitandi samþykki að veita lánið, eins og í lánssamningigreini, ábyrgist hann lánið skilyrðislaust sem aðalskuldari en ekki einungissem ábyrgðarmaður gagnvart lánveitanda. Yfirlýsing áfrýjanda er yfirlýsing umábyrgð sem jafngildir sjálfskuldarábyrgð. Þótt í ábyrgðaryfirlýsingu sé, meðsama hætti og í lánssamningi, miðað við að veitt verði lán allt að fjárhæð1.000.000 evrur, leikur ekki vafi á því að hin fyrirvaralausa skuldbinding semáfrýjandi undirgekkst með ábyrgðaryfirlýsingunni felur í sér ábyrgð á skuld íþeirri mynt sem lánið kann að vera veitt í samkvæmt lánssamningnum. Eins ogfyrr segir er ágreiningslaust að lánið var veitt í japönskum jenum. Einnig erfram komið að áfrýjandi ábyrgðist greiðslu lánsins sem aðalskuldari. Er ósannaðað samkvæmt lögum í Lúxemborg beri að túlka ábyrgðina samkvæmt yfirlýsingunnisvo, með hliðsjón af framansögðu, að hún taki ekki til skuldar í japönskumjenum, ef það er sú mynt sem lánuð hefur verið samkvæmt lánssamningnum, ensönnunarbyrði fyrir því ber áfrýjandi, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991.Samkvæmtframansögðu verður ekki fallist á að skýra eigi ábyrgðaryfirlýsingu áfrýjandasvo að hún taki eingöngu til þess að hann verði skuldbundinn í evrum. Eins ogáður segir hafa ekki verið lögð fram þau lagaákvæði sem gilda í Lúxemborg oghér geta skipt máli. Áfrýjandi heldur því fram að vísa beri málinu frá dómisökum þess að lög Lúxemborgar heimili ekki að mál sé höfðað á hendur sér tilheimtu skuldarinnar í japönskum jenum. Í samræmi við meginreglur alþjóðlegseinkamálaréttar geta réttarfarsreglur í Lúxemborg ekki átt við um mál, semrekin eru fyrir dómstólum hér á landi. Með vísan til alls framangreinds verðurkröfu áfrýjanda um frávísun málsins í heild hafnað. Áfrýjanditeflir fram sjö málsástæðum til stuðnings sýknukröfu sinni. Með vísan tilforsendna verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um að hafna beri kröfuáfrýjanda um sýknu. Hið sama á við um forsendur héraðsdóms fyrir því að hafnaberi öðrum varakröfum áfrýjanda að því leyti, sem það leiðir ekki af frávísun ákröfu um samningsvexti að hluta.Verðurhinn áfrýjaði dómur því staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir og hefurþá verið tekið tillit til innborgana stefnda 9. janúar 2008, aðfjárhæð 541 japanskt jen og 1. júlí 2008 að fjárhæð 200 japönsk jen. Auk þess hefur í héraðsdómi ekki veriðtekið tillit til þess að á yfirliti stefnda um greiðslur á höfuðstól,innborganir á hann, uppsöfnun vaxta og dráttarvaxta eru tilgreindar eftirtaldarinnborganir í japönskum jenum 5. mars 2009: 92.699.988 á höfuðstól, 4.113.971inn á samningsvexti og 179.396 inn á dráttarvexti. Ekki verður séð að ídómsorði héraðsdóms sé tekið tillit til annarra innborgana en þeirrar, semgengur til lækkunar á höfuðstól. Í ljósi vaxtaákvæðis dómsins verður að dragafrá allar innborganir áfrýjanda, sem samkvæmt framansögðu nema samtals96.993.355 japönskum jenum. Ákvæðihéraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.Áfrýjandigreiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Áfrýjandi,Thomas Peter Thun, greiði stefnda, LBI ehf., 113.773.739japönsk jen með 1% vöxtum af 87.463.063 japönskum jenum frá 10. maí 2007 til 18.júlí 2007, en af 101.473.281 japönsku jeni frá þeim degi til 7. ágúst 2007, enaf 102.233.229 japönskum jenum frá þeim degi til 10. september 2007, en af 103.904.228japönskum jenum frá þeim degi til 5. október 2007, en af 104.461.403 japönskumjenum frá þeim degi til 12. desember 2007, en af 104.889.236 japönskum jenumfrá þeim degi til 9. janúar 2008, en af 104.888.965 japönskum jenum frá þeimdegi til 14. maí 2008, en af 111.672.602 japönskum jenum frá þeim degi til 19.júní 2008, en af 112.329.079 japönskum jenum frá þeim degi til 1. júlí 2008, enaf 112.328.879 japönskum jenum frá þeim degi til 4. september 2008, en af 113.773.739japönskum jenum frá þeim degi til 12. mars 2009, en með 4% dráttarvöxtum frá þeimdegi til 25. september 2014, allt að frádreginni innborgun 5. mars 2009 aðfjárhæð 96.993.355 japönsk jen.Málskostnaðarákvæði héraðsdóms erstaðfest. Áfrýjandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. DómurHéraðsdóms Reykjavíkur 22. september 2016.I, Mál þetta var höfðað 4. október2014 og dómtekið 2. september 2016. Stefnandi er LBI ehf., Álfheimum74, 105 Reykjavík. Stefndi er Thomas Peter Thun, Bolbrovej 2, DK-2960Rungsted Kyst, Horsholm, Danmörku. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiðasér 113.773.739 japönsk jen ásamt umsömdum vöxtum. Af 87.463.063 japönskumjenum, með 2,06000% vöxtum frá 10. maí 2007 til 8. júní 2007, en með 1,99828%vöxtum frá 8. júní 2007 til 9. júlí 2007, en með 1,99680% vöxtum frá 9. júlí2007 til 18. júlí 2007. Af 101.473.281 japönsku jeni, með 1,99660% vöxtum frá18. júlí 2007 til 7. ágúst 2007. Af 102.233.229 japönskum jenum, með 2,04209%vöxtum frá 7. ágúst 2007 til 10. september 2007. Af 103.904.228 japönskumjenum, með 2,18197% vöxtum frá 10. september 2007 til 5. október 2007. Af 104.461.403japönskum jenum, með 2,18945% vöxtum frá 5. október 2007 til 10. október 2007,en með 2,14059% vöxtum frá 10. október 2007 til 12. nóvember 2007, en með2,01912% vöxtum frá 12. nóvember 2007 til 12. desember 2007, en með 2,02704%vöxtum frá 12. desember 2007 til 9. janúar 2008. Af 104.889.236 japönskumjenum, með 2,40947% vöxtum frá 9. janúar 2008 til 15. janúar 2008, en með2,08727% vöxtum frá 15. janúar 2008 til 15. febrúar 2008, en með 2,07570%vöxtum frá 15. febrúar 2008 til 17. mars 2008, en með 2,44021% vöxtum frá 17.mars 2008 til 17. apríl 2008, en með 2,31858% vöxtum frá 17. apríl 2008 til 14.maí 2008. Af 111.672.602 japönskum jenum, með 2,32076% vöxtum frá 14. maí 2008til 19. maí 2008, en með 2,51609% vöxtum frá 19. maí 2008 til 19. júní 2008. Af112.329.079 japönskum jenum, með 2,52663% vöxtum frá 19. júní 2008 til 1. júlí2008, en með 2,59232% vöxtum frá 1. júlí 2008 til 22. júlí 2008, en með2,52854% vöxtum frá 22. júlí 2008 til 22. ágúst 2008, en með 2,48840% vöxtumfrá 22. ágúst 2008 til 4. september 2008. Af 113.773.739 japönskum jenum, með2,49113% vöxtum frá 4. september 2008 til 22. september 2008, en með 2,65155%vöxtum frá 22. september 2008 til 22. október 2008, en með 2,13789% vöxtum frá22. október 2008 til 22. nóvember 2008, en með 1,96080% vöxtum frá 22. nóvember2008 til 22. desember 2008, en með 2,07908% vöxtum frá 22. desember 2008 til22. janúar 2009, en með 1,58159% vöxtum frá 22. janúar 2009 til 22. febrúar2009, en með 1,52619% vöxtum frá 22. febrúar 2009 til 5. mars 2009, en með1,37000% vöxtum frá 5. mars 2009 til 12. mars 2009, en með 4,37116% vöxtum frá12. mars 2009 til 23. mars 2009, en með 4,48807% vöxtum frá 23. mars 2009 til22. apríl 2009, en með 4,33958% vöxtum frá 22. apríl 2009 til 22. maí 2009, enmeð 4,26665% vöxtum frá 22. maí 2009 til 22. júní 2009, en með 4,25116% vöxtumfrá 22. júní 2009 til 22. júlí 2009, en með 4,23855% vöxtum frá 22. júlí 2009til 24. ágúst 2009, en með 4,22250% vöxtum frá 24. ágúst 2009 til 22. september2009, en með 4,21017% vöxtum frá 22. september 2009 til 22. október 2009, enmeð 4,19790% vöxtum frá 22. október 2009 til 23. nóvember 2009, en með 4,19716%vöxtum frá 23. nóvember 2009 til 22. desember 2009, en með 4,21210% vöxtum frá22. desember 2009 til 22. janúar 2010, en með 4,20208% vöxtum frá 22. janúar2010 til 22. febrúar 2010, en með 4,20621% vöxtum frá 22. febrúar 2010 til 22.mars 2010, en með 4,21058% vöxtum frá 22. mars 2010 til 22. apríl 2010, en með4,21472% vöxtum frá 22. apríl 2010 til 26. maí 2010, en með 4,22687% vöxtum frá26. maí 2010 til 22. júní 2010, en með 4,22860% vöxtum frá 22. júní 2010 til22. júlí 2010, en með 4,22563% vöxtum frá 22. júlí 2010 til 23. ágúst 2010, enmeð 4,22545% vöxtum frá 23. ágúst 2010 til 22. september 2010, en með 4,22115%vöxtum frá 22. september 2010 til 22. október 2010, en með 4,20852% vöxtum frá22. október 2010 til 22. nóvember 2010, en með 4,20933% vöxtum frá 22. nóvember2010 til 22. desember 2010, en með 4,21894% vöxtum frá 22. desember 2010 til24. janúar 2011, en með 4,21618% vöxtum frá 24. janúar 2011 til 22. febrúar2011, en með 4,22566% vöxtum frá 22. febrúar 2011 til 22. mars 2011, en með4,26386% vöxtum frá 22. mars 2011 til 22. apríl 2011, en með 4,25200% vöxtumfrá 22. apríl 2011 til 23. maí 2011, en með 4,25096% vöxtum frá 23. maí 2011til 22. júní 2011, en með 4,25457% vöxtum frá 22. júní 2011 til 22. júlí 2011,en með 4,25850% vöxtum frá 22. júlí 2011 til 22. ágúst 2011, en með 4,26193%vöxtum frá 22. ágúst 2011 til 22. september 2011, en með 4,26953% vöxtum frá22. september 2011 til 24. október 2011, en með 4,27374% vöxtum frá 24. október2011 til 22. nóvember 2011, en með 4,27820% vöxtum frá 22. nóvember 2011 til22. desember 2011, en með 4,28123% vöxtum frá 22. desember 2011 til 23. janúar2012, en með 4,28692% vöxtum frá 23. janúar 2012 til 22. febrúar 2012, en með4,29087% vöxtum frá 22. febrúar 2012 til 22. mars 2012, en með 4,29469% vöxtumfrá 22. mars 2012 til 23. apríl 2012, en með 4,29890% vöxtum frá 23. apríl 2012til 22. maí 2012, en með 4,30272% vöxtum frá 22. maí 2012 til 22. júní 2012, enmeð 4,30532% vöxtum frá 22. júní 2012 til 23. júlí 2012, en með 4,30940% vöxtumfrá 23. júlí 2012 til 22. ágúst 2012, en með 4,31126% vöxtum frá 22. ágúst 2012til 24. september 2012, en með 4,31559% vöxtum frá 24. september 2012 til 22.október 2012, en með 4,31330% vöxtum frá 22. október 2012 til 22. nóvember2012, en með 4,31585% vöxtum frá 22. nóvember 2012 til 24. desember 2012, enmeð 4,32002% vöxtum frá 24. desember 2012 til 22. janúar 2013, en með 4,31782%vöxtum frá 22. janúar 2013 til 22. febrúar 2013, en með 4,32093% vöxtum frá 22.febrúar 2013 til 22. mars 2013, en með 4,32156% vöxtum frá 22. mars 2013 til22. apríl 2013, en með 4,32405% vöxtum frá 22. apríl 2013 til 22. maí 2013, enmeð 4,32416% vöxtum frá 22. maí 2013 til 24. júní 2013, en með 4,32613% vöxtumfrá 24. júní 2013 til 22. júlí 2013, en með 4,32820% vöxtum frá 22. júlí 2013til 22. ágúst 2013, en með 4,33291% vöxtum frá 22. ágúst 2013 til 23. september2013, en með 4,33700% vöxtum frá 23. september 2013 til 23. október 2013, enmeð 4,33480% vöxtum frá 23. október 2013 til 25. nóvember 2013, en með 4,33672%vöxtum frá 25. nóvember 2013 til 23. desember 2013, en með 4,34027% vöxtum frá23. desember 2013 til 23. janúar 2014, en með 4,34193% vöxtum frá 23. janúar2014 til 24. febrúar 2014, en með 4,34294% vöxtum frá 24. febrúar 2014 til 24.mars 2014, en með 4,34419% vöxtum frá 24. mars 2014 til 24. apríl 2014, en með4,34808% vöxtum frá 24. apríl 2014 til 23. maí 2014, en með 4,34793% vöxtum frá23. maí 2014 til 23. júní 2014, en með 4,35181% vöxtum frá 23. júní 2014 til23. júlí 2014, en með 4,35358% vöxtum frá 23. júlí 2014 til 25. ágúst 2014, enmeð 4,34174% vöxtum frá 25. ágúst 2014 til 25. september 2014, allt aðfrádregnum innborgunum, 9. janúar 2008 að fjárhæð 541 japanskt jen, 1. júlí2008 að fjárhæð 200 japönsk jen og 5. mars 2009 að fjárhæð 92.699.988 japönskjen. Þá krefst stefnandi áfallandi vaxta og dráttarvaxtatil greiðsludags. Loks krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndi krefst þess að hannverði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara er þess krafist að stefndiverði sýknaður af öllum kröfum stefnanda að svo stöddu. Til þrautarvara er þesskrafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Í öllum tilfellum krefst stefndimálskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda. Með úrskurði HéraðsdómsReykjavíkur, uppkveðnum 28. október 2015, var frávísunarkröfu stefnda, ThomasPeter Thun, hafnað. Við aðalmeðferð málsins, 31.ágúst sl., var bókað af hálfu lögmanns stefnanda að rekstrarformi LBI hf. hefðiverið breytt í einkahlutafélag og að nafn félagsins væri nú LBI ehf.II.Málavextir Hinn 12. mars 2007 gerðu SidborgInc, sem lántaki og Landsbanki Luxembourg S.A. sem lánveitandi með sér samningum að bankinn veitti Sidborg Inc lánalínu til tveggja ára, að hámarki einmilljón evra. Í samningnum kemur fram að gjalddagi sé 12. mars 2009 og aðumsamdir vextir fyrir hvert vaxtatímabil séu 1% álag á fjármögnunarkostnaðLandsbanka Luxembourg og skuli þeir reiknaðir sem dagvextir. Samkvæmt grein 6.1í lánssamningnum skal notast við deilitöluna 360 þegar reiknaðir eru vextir afláninu. Samkvæmt grein 8.1 leggjast 3% dráttarvextir ofan á höfuðstól lánsins,vexti eða annan áfallinn kostnað við vanefnd samningsins. Í 3. gr.lánssamningsins er mælt fyrir um að lántaka sé heimilt að draga á lánalínuna íevrum eða öðrum myntum sem Landsbanki Luxembourg eigi í viðskiptum með. Í 9.gr. samningsins kemur fram að trygging fyrir láninu sé veitt með veðsamningi,dagsettum 12. mars 2007, persónulegri ábyrgð Thomas Peter Thun, og/eðalánssamningnum sjálfum. Samkvæmt 22. gr. gilda lúxemborgsk lög umlánssamninginn og skal ágreiningi sem upp kunni að rísa vegna hans, vísað tilþarlendra dómstóla. Stefndi Thomas Peter Thun, semjafnframt er fyrirsvarsmaður og eigandi Sidborg Inc., gekkst í ábyrgð fyrirláninu með undirritun ábyrgðaryfirlýsingar, dagsettrar 12. mars 2007. Stefndiundirritaði jafnframt öll skjöl fyrir hönd félagsins. Óumdeilt er að lántaki SidborgInc. dró níu sinnum á lánalínuna í japönskum jenum á árunum 2007 og 2008 einsog nánar er rakið í stefnu. Þar segir enn fremur að lántaki hafi ekki greittvexti af láninu þegar þeir féllu til og féllu því umsamdir 3% dráttarvextir ávangoldna vexti. Landsbanki Luxembourg krafði með bréfi, dagsettu 13. október 2008,lántaka um frekari tryggingar fyrir láninu þegar veðþekja lánsins hafði falliðniður fyrir 90% samkvæmt verðmati á eignasafni lántaka, sem sett hafði veriðtil tryggingar láninu, þann 30. september 2008. Lántaki hafi tvisvar greitt afláninu og var þeim greiðslum ráðstafað í japönskum jenum inn á skuldina. Samkvæmt málatilbúnaði stefnandabárust hvorki frekari tryggingar né greiðslur og gekk því bankinn að þeimtryggingum sem til staðar voru þann 5. mars 2009. Var andvirði þeirra,92.699.988 japönskum jenum, ráðstafað inn á skuldina sem þá stóð í 118.067.106japönskum jenum. Eftir þá ráðstöfun nam skuld Sidborg Inc. við LandsbankaLuxembourg 21.073.751 japönsku jeni sem bar áfram vexti og dráttarvexti ísamræmi við skilmála lánssamningsins. Með bréfi LandsbankansLuxembourg S.A., dagsettu 24. mars 2009, til stefnda var tilkynnt að LandsbankiLuxembourg hefði verið tekinn til slitameðferðar. Með bréfinu fylgdi yfirlityfir stöðu lánsins og upplýsingar um sölu hinna veðsettu eigna. Þann 10. desember 2009 varstefnda sent innheimtubréf frá danskri lögmannsstofu f.h. Landsbanka LuxembourgS.A., og hann krafinn um greiðslu skuldar að fjárhæð 1.381.565,74 danskarkrónur. Stefndi hafnaði greiðslu kröfunnar en fundaði af því tilefni meðstarfsmönnum stofunnar. Stefnda var með bréfi lögmannsstofunnar, dagsettu 2.febrúar 2011, send ítrekun um greiðslu kröfunnar sem þá var sett fram íjapönskum jenum. Þar sem krafan fékkst ekki greidd var mál þetta höfðað.III.Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi kveður skuld stefnandavið hann til komna vegna ábyrgðar sem stefndi hafi undirgengist í tengslum viðlán Sidborg Inc hjá Landsbanka Luxembourg S.A. en stefnandi hafi fengið lániðog meðfylgjandi ábyrgð framselt til sín. Um sakarefni þessa máls gildilúxemborgsk lög, skv. 9. gr. ábyrgðaryfirlýsingar stefnda en varnarþing sé hérá landi eins og tekið er fram í sömu grein. Stefnandi byggir á því að meðundirritun sinni á ábyrgðina hafi stefndi skuldbundið sig til að tryggjaskilvísar og skaðlausar greiðslur af láni Sidborg Inc. en samkvæmt gr. 9.1 ílánasamningnum var ábyrgð stefnda forsenda fyrir lánveitingunni. Lánveitandihafi móttekið ábyrgðaryfirlýsingu stefnda en hún sé vottuð af tveimurstarfsmönnum lánveitanda. Lúxemborgskir dómstólar hafi í réttarframkvæmd litiðsérstaklega til þess að skýrt loforð eða viljayfirlýsing hafi verið móttekinnaf þeim sem skuldbindingunni hafi verið beint til, til þess að hún teljistskuldbindandi. Undir þeim kringumstæðum hafi lúxemborgskir dómstólar litið áábyrgðir sem sjálfstæða skuldbindingu. Stefnandi byggir á því aðsamkvæmt lúxemborgskum lögum teljist ábyrgðaryfirlýsing stefnda vera sjálfstæðábyrgð (f. cautionnement). Í dómaframkvæmd hafi sérstaklega verið litið tilþess að ábyrgðarmaður hafi með óafturkræfum hætti og án sérstakra skilyrðaábyrgst greiðslu skuldar. Þetta fyrirkomulag takmarki þær varnir semábyrgðarmaður geti borið fyrir sig. Hafi lúxemborgskir dómstólar komist aðþeirri niðurstöðu að komi til vanskila, sé kröfuhafa í sjálfsvald sett hvorthann gangi að ábyrgðarmanni á undan aðalskuldara, sem sé þá skylt að greiða. Þá byggir stefnandi á því aðsamkvæmt lúxemborgskum lögum verði þeir sem ábyrgist skuldir annarra meðsjálfstæðum ábyrgðum að sæta meiri háttar mótbárumissi. Í réttarframkvæmd hafilúxemborgskir dómstólar talið að einu mótbárurnar sem komist að gagnvartsjálfstæðum ábyrgðum séu svik, fölsun eða nauðung. Þegar gengið hafi verið aðveðunum hafi söluandlagi eignanna fyrst verið ráðstafað til greiðslu áfallinadráttarvaxta og því næst áfallina vaxta en að lokum á höfuðstól. Sé á því byggtaf hálfu stefnanda að slík ráðstöfun sé í samræmi við lúxemborgsk lög, þar semekki hafði verið samið sérstaklega um annað og enginn fyrirmæli hafi borist frástefnda um ráðstöfun greiðslu. Að teknu tilliti til áfallinnavaxta og innborgana á skuld Sidborg Inc við stefnanda, 25 ágúst 2014, samtalsað fjárhæð 26.152.228 japönsk jen, sem samanstandi af höfuðstól, 21.073.751japönsku jeni, samningsvöxtum, 1366.032 japönskum jenum, dráttarvöxtum afhöfuðstól, 3.552.683 japönskum jenum og dráttarvöxtum af samningsvöxtum,159.762 japönskum jenum. Stefnandi byggir á því að engin greiðsla hafi boristfrá stefnda. Stefnandi byggir kröfu sína áLúganósamningnum um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálumeins og hann hafi verið lögfestur með lögum nr. 7/2011, almennum reglumsamninga- og kröfuréttar um efndir samninga og fjárskuldbindinga, almennumskilmálum um opnun bankareiknings hjá Landsbanka Luxembourg, lánasamningi milliLandsbanka Luxembourg S.A., persónulegri ábyrgð Thomas Peter Thun á lániSidborg Inc og lúxemborgskum lögum. Krafa stefnanda um vextistyðjist við 7. gr. lánasamningsins milli Sidborg og Landsbanka Luxembourg S.A.Varðandi dráttavexti vísist til 8. gr. lánasamningsins milli Sidborg ogLandsbanka Luxembourg S.A. Krafa stefnanda um innheimtukostnað byggir á gr. 6.4í lánasamningnum milli Sidborg og Landsbanka Luxembourg S.A.IV.Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir sýknukröfu sína áþví að ábyrgð stefnda sé einföld ábyrgð (accessory guarantee). Ekki verði séðaf gögnum málsins að ábyrgð stefnda hafi verið framseld stefnanda. Hvorkiframsalsgjörningurinn frá 29. júní 2012 né tilkynning framseljanda ogframsalshafa til stefnda sama dag beri með sér að hin einhliða og persónulegaábyrgðaryfirlýsing, sem stefnandi gaf, 12. mars 2007, hafi verið framseld meðlögformlegum hætti. Stefndi geti því ekki átt aðild að máli þessu og því beriþegar af þeirri ástæðu að sýkna hann með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr.91/1991, um meðferð einkamála, þrátt fyrir að ágreiningur aðila lúti lögumLúxemborgar. Í öðru lagi byggir stefndisýknukröfu sína á því að hin umþrætta skuldbinding Sidborg Inc. sé til kominvegna vanrækslu Landsbankans í Lúxemborg, framseljanda kröfunnar, á því aðframkvæma ekki skýr viðskiptafyrirmæli stefnda um að selja þær eignir semsettar voru skuldinni til tryggingar. Með því hafi aðalskuldara verið bakaðtjón að ófyrirsynju og án þess hefði aldrei reynt á ábyrgð stefnda. Í þriðja lagi byggir stefndi áþví að stefnandi hafi ekki látið reyna á innheimtu skuldarinnar hjáaðalskuldara, eins og honum beri að gera þegar um einfalda ábyrgð sé að ræða.Engin gögn sé að finna í málinu um að aðalskuldari hafi verið krafinn umgreiðslu skuldarinnar eða að eftir því hafi verið gengið. Stefndi árétti íþessu samhengi að ábyrgðaryfirlýsingin sé gefin einhliða af hans hálfu og séekki gagnkvæm samningsskuldbinding. Í fjórða lagi byggir stefndisýknukröfu sína á því að ábyrgðin sé ógild þar sem hún beri með sér aðstarfsmenn Landsbanka Luxembourg S.A. hafi sinnt fjármálaþjónustu í Danmörku ántilskilins starfsleyfis. Ábyrgðin sé undirrituð í Rungsted í Danmörku og vottuðaf tveimur starfsmönnum Landsbankans í Lúxemborg. Hafi vottarnir hins vegarekki verið viðstaddir byggir stefndi á því að ábyrgðaryfirlýsing sé ógild afþeim sökum. Í fimmta lagi byggir stefndisýknukröfu sína á því að stefnanda hafi borið að krefja stefnda um greiðsluábyrgðar um leið og hann taldi að greiðslufall hefði orðið af hálfuaðalskuldara. Fyrir liggi í málinu að stefndi hafi ekki verið krafinn umgreiðslu ábyrgðar fyrr en rúmu ári eftir að veðkall barst aðalskuldara. Verðistefnandi að bera hallann af því tómlæti. Í sjötta lagi er byggt á því aðundirritun ábyrgðaryfirlýsingar hafi ekki verið í samræmi við ákvæði greinar1326 í Code Civil í lögum Lúxemborgar þar sem fram komi að handskrifa þurfiupphæð slíkrar skuldbindingar til þess að hún hafi gildi. Í sjöunda lagi byggirstefndi á því að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt lögum Lúxemborgar. Til vara krefst stefndi sýknu aðsvo stöddu. Stefnandi hafi ekki sótt kröfu sína á hendur aðalskuldara og óvissaríki um greiðsluskyldu hans í ljósi þeirra formlegu annmarka sem raktir hafiverið sem og hins efnislega ágreinings sem uppi sé um lögmæti kröfunnar, einkumog sér í lagi með vísan til þess tjóns sem aðalskuldara kunni að hafa veriðbakað með því að selja ekki hinar veðsettu eignir á umkröfðum tíma. Verðihvorki fallist á frávísun málsins né sýknukröfu stefnda vísar stefndi í 2. mgr.26. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og telur ástæðu til að sýknastefnda að svo stöddu, þar til úr ágreiningi stefnanda og aðalskuldara hafiverið skorið. Til þrautarvara krefst stefndiþess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í fyrsta lagi mótmælirstefndi því að aðalskuldari hafi óskað eftir því að lánið yrði greitt út íjenum og telur stefndi augljóst að lánsfjárhæðin hafi tekið mjög neikvæðumgengisbreytingum af þeim sökum. Í þessu sambandi vísar stefndi til óska stefndaum að fá að draga á lánalínuna eina milljón evra. Sé þessi tilkynning dagsett10. apríl 2007. Stefndi hafnar alfarið kröfumstefnanda um vexti og dráttarvexti og vísar til þess tómlætis sem stefnandisýndi. Þá hafnar stefndi því að ákvæði ábyrgðaryfirlýsingarinnar feli í sér aðhann beri ábyrgð á vöxtum sem leggist við skuld aðalskuldara, auk þess semvísað sé til málsástæðna fyrir sýknu sem að framan eru raktar og leiði til þessað mati stefnda, verði á annað borð ekki fallist á sýknu, að lækka beridómkröfur verulega. Þá hafnar stefndi því að heimilthafi verið að láta andvirði hinna veðsettu eigna ganga upp í vaxtakostnað áðuren því hafi verið ráðstafað inn á höfuðstól lánsins. Engin heimild hafi veriðtil slíks í lánasamningi Landsbankans í Lúxemborg og Sidborg Inc. eða samkvæmtábyrgðaryfirlýsingu stefnda. Þá telur stefndi að þessi ráðstöfun sé auk þessólögmæt hvað hann varði þar sem skuldin safnaði vöxtum í meira en ár án þess aðhann væri krafinn um greiðslu ábyrgðar.VNiðurstaða Hinn 12. mars 2007 gerði fyrirtækistefnda, Sidborg Inc. lánssamning við Landsbanka Luxembourg S.A. Í samræmi viðákvæði samningsins gekkst stefndi undir ábyrgð sem undirrituð var samadag. Fyrir liggur að um ágreiningmáls þessa fer eftir lögum Lúxemborgar samkvæmt grein 9.1 í ábyrgðinni frá 12.mars 2007. Samkvæmt ákvæðinu skal ágreiningi um ábyrgðina vísað til HéraðsdómsReykjavíkur á Íslandi „en ekki annars dómstóls“. Stefndi reisir kröfur sínar umsýknu í fyrsta lagi á því að ekki verði ráðið af gögnum málsins að ábyrgðinhafi verið framseld stefnanda. Stefndi sé því ekki réttur aðili málsins og beriað sýkna hann vegna aðildarskorts á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr.91/1991, um meðferð einkamála. Samkvæmt 20. gr. lánssamningsLandsbanka Luxembourg S.A. og Sidborg Inc, var lánveitanda hvenær sem erheimilt að framselja réttindi sín, ávinning og/eða skyldur samkvæmt samningnum,hvort sem var í heild eða að hluta. Í málinu liggur fyrir framsalssamningur,dagsettur 29. júní 2012, milli Landsbankans í Lúxemborg og Landsbanka Íslandshf., nú LBI ehf. Í 1. gr. samningsins er að finna skýringar á hugtökum. Kemurþar fram að undir hugtakið tryggingar (e. collateral) falli meðal annarsábyrgðir. Í grein 2.1 er síðan skilgreint hvert framsalið (e Assignment) sé enþar segir að framseljandi framselji framsalshafa með óafturkræfum hætti meðalannars öll tryggingarréttindi („The Assignor hereby irrevocably assigns to theAssignee by way of a distribution in kind all rights, titles and interests in,to and under the Loan Book and the Collateral“). Þá segir enn fremur ítilkynningu skiptastjóra Landsbanka Luxembourg S.A. til Sidborg Inc., dagsettri26. júní 2012, en afrit var sent stefnda, að í framsalinu felist meðal annarstryggingar, fasteignaveð og persónulegar ábyrgðir. Með vísan til framangreindsþykir stefnandi hafa sýnt fram á að stefndi sé réttur aðili málsins. Verður þvíkröfu stefnda um sýknu vegna aðildarskorts hafnað. Málsaðila greinir á um hverseðlis ábyrgð stefnda sé og hvort og þá hversu tengd hún sé lánssamningnum.Stefnandi byggir á því að ábyrgð stefnda sé sjálfstæð ábyrgð, þ.e. að stefndisé ábyrgur sem sjálfskuldarábyrgðaraðili og geti af þeim sökum ekki borið fyrirsig nema takmarkaðar varnir. Kröfuhafa sé í sjálfsvald sett hvort hann gangifyrst að aðalskuldara eða ábyrgðarmanni, komi til vanskila. Stefndi byggir hinsvegar á því að um einfalda ábyrgð sé að ræða sem ekki verði skilin frá ákvæðumlánssamningsins. Geti stefndi því borið fyrir sig sömu mótbárur, er varði gildisamningsins og framkvæmd hans, og aðalskuldari. Í texta ábyrgðarinnar kemurskýrt fram að lánssamningurinn hafi verið skilyrtur með þeim hætti aðábyrgðarmaður veitti ábyrgð í þágu lánveitandans. Í grein 2.1 segir í þýðingulöggilts skjalaþýðanda: „Gegn því að lánveitandi samþykki (að beiðnilántaka) að veita lánið eins og greinir í samningnum og gegn öðru góðu og gilduendurgjaldi (sem ábyrgðarmaður staðfestir að sé fullnægjandi og að hann hafiveitt því móttöku) ábyrgist ábyrgðarmaðurinn hér með skilyrðislaust og meðóafturkræfum hætti, sem aðalskuldari en ekki einungis sem ábyrgðarmaðurgagnvart lánveitandanum (a) skilvísa og stundvísa greiðslu af hálfulántaka í samræmi við skilmála og ákvæði samningsins (...).“ Í grein 2.2 segir jafnframt: „Nú vanefnir lántaki greiðslu samkvæmtsamningnum þegar einhver fjárhæð verður gjaldkræf og heitir ábyrgðarmaður þáþví að hann muni greiða lánveitanda, þegar þess er krafist og innan 3 bankadagafrá því að ábyrgðarmanni berst krafan, fjárhæð sem er jöfn fjárhæðinni eðafjárhæðunum sem lántaki hefur vanefnt að greiða með vöxtum.“ Um vexti segir í grein 2.3: „Hér með lofar ábyrgðarmaður lánveitanda aðfrá og með þeim degi sem ábyrgðarmanni berst tilkynning frá lánveitanda umvanefnd lántaka á greiðslu samkvæmt samningnum muni ábyrgðarmaður greiðalánveitanda vexti af öllum fjárhæðum sem ábyrgði tekur til (bæði áður og eftirað dómur gengur um slík vanskil) sem nema sömu ársvöxtum og lántaka bæri aðgreiða af gjaldföllnum greiðslum samkvæmt samningum, og skulu slíkir vextirgreiddir þegar þess er krafist og innan 3 bankadaga frá því að ábyrgðarmanniberst krafan.“ Þá má ráða af 5. og 6. gr.ábyrgðarinnar að ábyrgðarmaður falli frá öllum undanþágum sem finnast í hinumundirliggjandi lánssamningi og að hann eigi engan endurkröfurétt gagnvartlántaka á meðan skuldbinding lántaka samkvæmt samningnum hefur ekki verið efndað fullu. Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laganr. 91/1991, um meðferð einkamála, skal sá sem ber fyrir sig venju eða erlendaréttarreglu, leiða tilvist hennar og efni í ljós. Í máli þessu hafa aðilar aflaðlögfræðiálita frá lúxemborgskum lögmannsstofum, annars vegar frá CliffordChange, dagsett 17. júní 2014, sem stefnandi lagði fram og hins vegar frá BonnSteinchen & Partners, dagsett 30. júní 2015, lagt fram af stefnda. Ífyrrgreinda álitinu segir að lúxemborgskir dómstólar hafi litið til þess, þegarmeta skuli hvort ábyrgð teljist sjálfstæð ábyrgð eða almenn ábyrgð, að umsjálfstæða ábyrgð sé að ræða þegar skýrt sé kveðið á um að ábyrgðarveitandiskuldbindi sig til þess að greiða fjárhæð ábyrgðarinnar óafturkallanlega ogskilyrðislaust. Greinir álitsgjafa ekki á um að um sjálfstæðar ábyrgðir sé ekkikveðið í lögum Lúxemborgar heldur hafi þær þróast samkvæmt venju. Þegar höfð er hliðsjón af skýruorðalagi ábyrgðarinnar sem kveður á um að stefndi ábyrgist, sem aðalskuldari enekki einungis sem ábyrgðarmaður, skilvísa greiðslu af hálfu lántaka, svo ogþeirra ákvæða sem áður hefur verið lýst, einkum 2., 5. og 6. gr. hennar, er þaðniðurstaða dómsins að stefnandi hafi sannað að umrædd ábyrgð sé sjálfstæð ábyrgðsamkvæmt lúxemborgskum lögum. Var lánveitanda í sjálfsvald sett hvernig hannráðstafaði innborgunum inn á skuldina enda verður ekki séð að ákvæði ábyrgðareða lánssamnings mæli fyrir um annað fyrirkomulag. Hefur stefnda, meðlögfræðiáliti því sem hann hefur lagt fram eða á annan hátt, ekki tekist aðhnekkja þeirri niðurstöðu. Stefndi byggir á því að vanskilaðalskuldara Sidborg Inc. séu til komin vegna þess að stefnandi hafi ekkiframkvæmt viðskiptafyrirmæli aðalskuldara um að selja þær eignir sem vorusettar til tryggingar skuldinni. Þessi málsástæða er í engu studd haldbærumrökum né sýnilega í andstöðu við ákvæði lánssamningsins um ráðstöfuntryggingarveða. Slíkur ágreiningur lýtur þar að auki ekki lögsögu dómsins einsog áður segir. Einnig er byggt á því af hálfustefnda að Landsbanki Luxembourg S.A. hafi ekki haft starfsleyfi á þeim tímasem ábyrgðin var undirrituð í Danmörku en slíkt eigi að leiða til ógildisábyrgðarinnar. Þessi málsástæða stefnda er haldlaus enda hvorki rökstudd néstudd gögnum. Verður henni því hafnað með vísan til 2. mgr. 44. gr. laga nr.91/1991. Þá byggir stefndi á því aðstefnandi hafi sýnt af sér tómlæti með því að krefja stefnda fyrst um greiðslurúmu ári eftir greiðslufall aðalskuldara. Eins og áður segir lýtur ágreiningurlögum Lúxemborgar. Stefndi hefur ekki varpað neinu ljósi á þær lagareglur semgilda um tómlæti samkvæmt þarlendum lögum. Í ljósi þess og með vísan til 2.mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður þessari málsástæðuhafnað. Með sömu rökum verður þeim málsástæðum stefnda einnig hafnað, annarsvegar að krafa stefnanda sé fyrnd og hins vegar að undirritun ábyrgðarinnarhafi ekki verið í samræmi við ákvæði nánar tilgreindra lúxemborgskra laga. Með hliðsjón af ofangreindriniðurstöðu dómsins um að um sjálfstæða ábyrgð stefnda hafi verið að ræða kemurkrafa stefnda um sýknu að svo stöddu ekki til álita. Til þrautavara krefst stefndilækkunar á dómkröfum stefnanda. Engir útreikningar voru hins vegar lagðir framaf hans hálfu. Í munnlegum málflutningi sínum vék lögmaður stefnda að því aðdómkrafa stefnanda væri í ósamræmi við lúxemborgsk lög, sem var sú lögsaga semaðilar komu sér saman um samkvæmt ábyrgðinni. Stefndi hafi ekki óskað eftir þvíað lánið yrði greitt út í jenum heldur evrum. Samkvæmt grein 3.3 ílánssamningi Landsbanka Luxembourg S.A. og Sidborg Inc. hafði stefndi heimildtil þess að myntbreyta láninu í þá mynt, sem bankinn hefði aðgang að. Þá sýnaframlagðar greiðsluáskoranir, sem sendar voru stefnda, fjárhæð skuldarinnar íjapönskum jenum. Meðal gagna málsins eru einnig tvö yfirlit LandsbankaLuxembourg S.A. sem staðfesta millifærslur japanskra jena. Hefur því ekki veriðmótmælt af hálfu stefnda að þær fjárhæðir, sem fram koma í yfirlitunum og eru íjapönskum jenum, hafi ekki verið greiddar inn á reikning aðalskuldara. Engingögn liggja fyrir sem sýna fram á að aðalskuldari hafi gert athugasemdir viðþessa tilhögun. Þá hefur stefndi ekki fært framnein haldbær rök eða gögn fyrir því að stefnanda hafi verið óheimilt samkvæmtlúxemborgskum lögum að krefja stefnda um greiðslu í japönskum jenum. Verðurjafnframt að líta til þess að efnisatriði er varða hinn undirliggjandi samningLandsbanka Luxembourg S.A. og Sidborg Inc. lýtur lögsögu Lúxemborgar og eruekki til úrslausnar í máli þessu eins og dómurinn hefur ítrekað bent á. Verðurkröfu stefnda um lækkun fjárkröfunnar því hafnað. Stefnandi krefst einnig„áfallandi vaxta og dráttarvaxta til greiðsludags“. Krafa þessi verður ekkiskilin á annan hátt en svo að þar með sé stefnandi að krefjast vaxta ogdráttarvaxta frá 25. september 2014 til greiðsludags. Framsetning kröfunnartelst hins vegar óskýr og samræmist ekki þeim kröfum sem gerðar eru samkvæmtd-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þá er krafan ekkirökstudd sérstaklega. Má til hliðsjónar vísa til dóma Hæstaréttar í málum nr.238/2007 og 58/2010. Verður henni því vísað frá dómi að sjálfsdáðum. Samkvæmt því sem rakið hefurverið hér að framan er það niðurstaða dómsins að stefnda beri skylda til aðgreiða stefnanda eftirstöðvar láns, samkvæmt lánssamningi Sidborg Inc ogLandsbanka Luxembourg S.A., á grundvelli ábyrgðar stefnda, dagsettrar 12. mars2009, ásamt vöxtum eins og segir í dómsorði Með hliðsjón af niðurstöðumálsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnda aðgreiða stefnanda 1.140.000 krónur í málskostnaðen tekið hefur verið tillit til kostnaðar við flutning um frávísunarkröfu. Sigríður Hjaltested héraðsdómarikveður upp þennan dómDÓMSORÐ Stefndi, Thomas Peter Thun,greiði stefnanda, LBI ehf., 113.773.739 japönsk jen ásamt umsömdum vöxtum. Af87.463.063 japönskum jenum, með 2,06000% vöxtum frá 10. maí 2007 til 8. júní2007, en með 1,99828% vöxtum frá 8. júní 2007 til 9. júlí 2007, en með 1,99680%vöxtum frá 9. júlí 2007 til 18. júlí 2007. Af 101.473.281 japönsku jeni, með1,99660% vöxtum frá 18. júlí 2007 til 7. ágúst 2007. Af 102.233.229 japönskumjenum, með 2,04209% vöxtum frá 7. ágúst 2007 til 10. september 2007. Af103.904.228 japönskum jenum, með 2,18197% vöxtum frá 10. september 2007 til 5.október 2007. Af 104.461.403 japönskum jenum, með 2,18945% vöxtum frá 5.október 2007 til 10. október 2007, en með 2,14059% vöxtum frá 10. október 2007til 12. nóvember 2007, en með 2,01912% vöxtum frá 12. nóvember 2007 til 12.desember 2007, en með 2,02704% vöxtum frá 12. desember 2007 til 9. janúar 2008.Af 104.889.236 japönskum jenum, með 2,40947% vöxtum frá 9. janúar 2008 til 15.janúar 2008, en með 2,08727% vöxtum frá 15. janúar 2008 til 15. febrúar 2008,en með 2,07570% vöxtum frá 15. febrúar 2008 til 17. mars 2008, en með 2,44021%vöxtum frá 17. mars 2008 til 17. apríl 2008, en með 2,31858% vöxtum frá 17.apríl 2008 til 14. maí 2008. Af 111.672.602 japönskum jenum, með 2,32076%vöxtum frá 14. maí 2008 til 19. maí 2008, en með 2,51609% vöxtum frá 19. maí2008 til 19. júní 2008. Af 112.329.079 japönskum jenum, með 2,52663% vöxtum frá19. júní 2008 til 1. júlí 2008, en með 2,59232% vöxtum frá 1. júlí 2008 til 22.júlí 2008, en með 2,52854% vöxtum frá 22. júlí 2008 til 22. ágúst 2008, en með2,48840% vöxtum frá 22. ágúst 2008 til 4. september 2008. Af 113.773.739japönskum jenum, með 2,49113% vöxtum frá 4. september 2008 til 22. september2008, en með 2,65155% vöxtum frá 22. september 2008 til 22. október 2008, enmeð 2,13789% vöxtum frá 22. október 2008 til 22. nóvember 2008, en með 1,96080%vöxtum frá 22. nóvember 2008 til 22. desember 2008, en með 2,07908% vöxtum frá22. desember 2008 til 22. janúar 2009, en með 1,58159% vöxtum frá 22. janúar2009 til 22. febrúar 2009, en með 1,52619% vöxtum frá 22. febrúar 2009 til 5.mars 2009, en með 1,37000% vöxtum frá 5. mars 2009 til 12. mars 2009, en með4,37116% vöxtum frá 12. mars 2009 til 23. mars 2009, en með 4,48807% vöxtum frá23. mars 2009 til 22. apríl 2009, en með 4,33958% vöxtum frá 22. apríl 2009 til22. maí 2009, en með 4,26665% vöxtum frá 22. maí 2009 til 22. júní 2009, en með4,25116% vöxtum frá 22. júní 2009 til 22. júlí 2009, en með 4,23855% vöxtum frá22. júlí 2009 til 24. ágúst 2009, en með 4,22250% vöxtum frá 24. ágúst 2009 til22. september 2009, en með 4,21017% vöxtum frá 22. september 2009 til 22.október 2009, en með 4,19790% vöxtum frá 22. október 2009 til 23. nóvember2009, en með 4,19716% vöxtum frá 23. nóvember 2009 til 22. desember 2009, enmeð 4,21210% vöxtum frá 22. desember 2009 til 22. janúar 2010, en með 4,20208%vöxtum frá 22. janúar 2010 til 22. febrúar 2010, en með 4,20621% vöxtum frá 22.febrúar 2010 til 22. mars 2010, en með 4,21058% vöxtum frá 22. mars 2010 til22. apríl 2010, en með 4,21472% vöxtum frá 22. apríl 2010 til 26. maí 2010, enmeð 4,22687% vöxtum frá 26. maí 2010 til 22. júní 2010, en með 4,22860% vöxtumfrá 22. júní 2010 til 22. júlí 2010, en með 4,22563% vöxtum frá 22. júlí 2010til 23. ágúst 2010, en með 4,22545% vöxtum frá 23. ágúst 2010 til 22. september2010, en með 4,22115% vöxtum frá 22. september 2010 til 22. október 2010, enmeð 4,20852% vöxtum frá 22. október 2010 til 22. nóvember 2010, en með 4,20933%vöxtum frá 22. nóvember 2010 til 22. desember 2010, en með 4,21894% vöxtum frá22. desember 2010 til 24. janúar 2011, en með 4,21618% vöxtum frá 24. janúar2011 til 22. febrúar 2011, en með 4,22566% vöxtum frá 22. febrúar 2011 til 22.mars 2011, en með 4,26386% vöxtum frá 22. mars 2011 til 22. apríl 2011, en með4,25200% vöxtum frá 22. apríl 2011 til 23. maí 2011, en með 4,25096% vöxtum frá23. maí 2011 til 22. júní 2011, en með 4,25457% vöxtum frá 22. júní 2011 til22. júlí 2011, en með 4,25850% vöxtum frá 22. júlí 2011 til 22. ágúst 2011, enmeð 4,26193% vöxtum frá 22. ágúst 2011 til 22. september 2011, en með 4,26953%vöxtum frá 22. september 2011 til 24. október 2011, en með 4,27374% vöxtum frá24. október 2011 til 22. nóvember 2011, en með 4,27820% vöxtum frá 22. nóvember2011 til 22. desember 2011, en með 4,28123% vöxtum frá 22. desember 2011 til23. janúar 2012, en með 4,28692% vöxtum frá 23. janúar 2012 til 22. febrúar2012, en með 4,29087% vöxtum frá 22. febrúar 2012 til 22. mars 2012, en með4,29469% vöxtum frá 22. mars 2012 til 23. apríl 2012, en með 4,29890% vöxtumfrá 23. apríl 2012 til 22. maí 2012, en með 4,30272% vöxtum frá 22. maí 2012til 22. júní 2012, en með 4,30532% vöxtum frá 22. júní 2012 til 23. júlí 2012, enmeð 4,30940% vöxtum frá 23. júlí 2012 til 22. ágúst 2012, en með 4,31126%vöxtum frá 22. ágúst 2012 til 24. september 2012, en með 4,31559% vöxtum frá24. september 2012 til 22. október 2012, en með 4,31330% vöxtum frá 22. október2012 til 22. nóvember 2012, en með 4,31585% vöxtum frá 22. nóvember 2012 til24. desember 2012, en með 4,32002% vöxtum frá 24. desember 2012 til 22. janúar2013, en með 4,31782% vöxtum frá 22. janúar 2013 til 22. febrúar 2013, en með4,32093% vöxtum frá 22. febrúar 2013 til 22. mars 2013, en með 4,32156% vöxtumfrá 22. mars 2013 til 22. apríl 2013, en með 4,32405% vöxtum frá 22. apríl 2013til 22. maí 2013, en með 4,32416% vöxtum frá 22. maí 2013 til 24. júní 2013, enmeð 4,32613% vöxtum frá 24. júní 2013 til 22. júlí 2013, en með 4,32820% vöxtumfrá 22. júlí 2013 til 22. ágúst 2013, en með 4,33291% vöxtum frá 22. ágúst 2013til 23. september 2013, en með 4,33700% vöxtum frá 23. september 2013 til 23.október 2013, en með 4,33480% vöxtum frá 23. október 2013 til 25. nóvember 2013,en með 4,33672% vöxtum frá 25. nóvember 2013 til 23. desember 2013, en með4,34027% vöxtum frá 23. desember 2013 til 23. janúar 2014, en með 4,34193%vöxtum frá 23. janúar 2014 til 24. febrúar 2014, en með 4,34294% vöxtum frá 24.febrúar 2014 til 24. mars 2014, en með 4,34419% vöxtum frá 24. mars 2014 til24. apríl 2014, en með 4,34808% vöxtum frá 24. apríl 2014 til 23. maí 2014, enmeð 4,34793% vöxtum frá 23. maí 2014 til 23. júní 2014, en með 4,35181% vöxtumfrá 23. júní 2014 til 23. júlí 2014, en með 4,35358% vöxtum frá 23. júlí 2014til 25. ágúst 2014, en með 4,34174% vöxtum frá 25. ágúst 2014 til 25. september2014, allt að frádregnum innborgunum, 9. janúar 2008, að fjárhæð 541 japansktjen, 1. júlí 2008 að fjárhæð 200 japönsk jen og 5. mars 2009 að fjárhæð92.699.988 japönsk jen. Stefndi greiði stefnanda 1.140.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 748/2014	Gjafsókn Forsjársvipting Börn	Barnaverndarnefnd R krafðist þess að K yrði svipt forsjá sonar síns. Í dómi héraðsdóms, sem skipaður var sérfróður meðdómsmönnum, kom meðal annars fram að brestir í persónugerð K og sambýlismanns hennar leiddu til þess að ólíklegt væri að þau gætu annast og tekið tillit til þarfa drengsins, sem byggi við fjölþættan vanda sem krefðist mikillar uppeldishæfni. K hefði ekki nýtt sér þau úrræði sem henni hefðu staðið til boða til þess að þroska forsjárhæfni sína og óljóst væri hvort geðtengsl hennar og sonarins væru góð. Var því talið að uppfyllt væru skilyrði 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 til að svipta K forsjá sonar síns og tekið fram í því sambandi að önnur og vægari úrræði væru fullreynd. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms með skírskotun til þeirrar meginreglu 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga að í störfum barnaverndaryfirvalda skuli hagsmunir barnsins sem í hlut á ávallt hafðir í fyrirrúmi.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Benedikt Bogason og Þorgeir Örlygsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. nóvember 2014. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt. Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 gildir sú meginregla að í starfsemi barnaverndaryfirvalda skulu hagsmunir barnsins, sem í hlut á, ávallt hafðir í fyrirrúmi og ber þeim í því skyni að grípa til þeirra ráðstafana, sem ætla má að barninu séu fyrir bestu, sbr. og 1. mgr. 3. gr. sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem hefur lagagildi hér á landi, sbr. 2. gr. laga nr. 19/2013. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Málskostnaður fyrir Hæstarétti dæmist ekki, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og greinir í dómsorði. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 31. október 2014. Mál þetta var höfðað 9. júlí 2014 og dómtekið 9. október 2014. Stefnandi er barnaverndarnefnd Reykjavíkur en stefnda er K, [...], [...]. Stefnandi krefst þess að stefnda verði svipt forsjá sonar síns, A, sem fæddur er árið 2006, sbr. a-, c- og d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Stefnda krefst sýknu af kröfu stefnanda. Þá krefst hún málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Mál þetta hefur sætt flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. fyrirmæli 53. gr. b í barnaverndarlögum nr. 80/2002. I. Málavextir Með úrskurði stefnanda barnaverndarnefndar Reykjavíkur frá 13. maí 2014 var ákveðið á grundvelli b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, að A, fæddur 2006, yrði vistaður á vegum nefndarinnar í allt að tvo mánuði frá þeim degi að telja. Með bókun sama dag var borgarlögmanni falið að gera þá kröfu, sem gerð er í máli þessu, að stefnda verði svipt forsjá drengsins á grundvelli a-, c- og d- liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Drengurinn lýtur sameiginlegri forsjá foreldra sinna en faðir hans átti við fíkniefnavanda að stríða og hafði því lítil sem engin samskipti við hann. Þau mæðgin hafa alla tíð búið í íbúð stefndu að [...]. Á árinu 2009 hóf stefnda sambúð með B sem flutti inn til þeirra. Saman eiga þau tvö börn C fædda 2011 og D fæddan 2013. Fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins að Barnavernd Reykjavíkur hafði afskipti af málefnum drengsins á árinu 2011 í kjölfar 10 tilkynninga á tímabilinu júlí 2010 til maí 2011, sumar nafnlausar en aðrar frá ömmu drengsins, þar sem áhyggjum var lýst af aðstæðum hans, m.a. vegna vanrækslu á umsjón og eftirliti, drykkju á heimilinu og vegna andlegs og líkamlegs ofbeldis. Var m.a. vísað í frásögn drengsins um að kærasti mömmu hans væri alltaf að meiða hann. Stefnda var boðuð í viðtöl í tengslum við þessar tilkynningar en vísaði ásökunum um vanrækslu á bug. Eru skýringar hennar raktar, m.a. á því hvers vegna umhirða drengsins hefði breyst til hins verra. Viðurkenndi hún aðeins að reykt væri á heimilinu. Farið var í vitjun á heimili stefndu og m.a. gerð tilraun til að ræða við drenginn en án árangurs. Í tengslum við ofangreindar tilkynningar fór fram könnun máls í samræmi við 21. og 22. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 en í tengslum við hana og í samræmi við 43. og 44. gr. laganna var aflað gagna frá leikskólanum [...] þar sem drengurinn var í dagvistun. Fram kemur í bréfi frá leikskólanum, dagsettu 19. ágúst 2010, að drengurinn kæmi vel búinn en sl. mánuði hefði umhirðu hans verið ábótavant, hann hefði verið óhreinn og reykingalykt verið af honum og fötum hans. Samkvæmt upplýsingum leikskólans bar á reiðiviðbrögðum hjá drengnum við ákveðnar aðstæður. Hafi leikskólinn óskað eftir aðkomu þjónustumiðstöðvar vegna málörðugleika, tilfinningalegra erfiðleika og erfiðleika í félagatengslum. Greining lá fyrir 10. desember 2010 hjá sálfræðingi þjónustumiðstöðvar Laugardals og Háaleitis sem staðfesti ákveðna veikleika í mállegri færni drengsins auk þess sem erfiðleikar komu fram í tengslum við hegðan og líðan og þá sérstaklega í leikskólanum. Í bréfi sálfræðingsins er að finna tillögur í 11 liðum er lúta að stuðningi við drenginn og eru leiðbeinandi m.a. fyrir foreldra. Sérstaklega var tekið fram að mælt hefði verið með því við stefndu að hún sækti sér uppeldisfræðslu til að styrkja sig í foreldrahlutverkinu og var bent á tiltekið námskeið í því sambandi. Þá var drengnum vísað í nánari athugun til Talþjálfunar Reykjavíkur auk þess sem mál hans voru sett í farveg á leikskólanum í gegnum sérkennsluráðgjafa þjónustumiðstöðvar. Eftir könnun barnaverndaryfirvalda var málinu lokað á þeim forsendum að um misfellur í aðbúnaði drengsins gæti verið að ræða en eigi væri unnt að staðfesta slíkt. Af þeim sökum var ekki talinn grundvöllur fyrir gerð áætlunar. Stefndu var hins vegar fylgt á þjónustumiðstöð þar sem sótt var um Stuðninginn heim, sem er þjónusta fyrir foreldra sem þurfa tímabundinn stuðning og ráðgjöf við uppeldi og umönnun barna sinna, en þjónustan er veitt á heimili fjölskyldunnar. Afskipti Barnaverndar Reykjavíkur hófust að nýju í október 2012 eftir að bréf barst frá skólastjóra [...]skóla þar sem lýst var verulegum áhyggjum af drengnum. Vísað var til sálfræðigreiningar frá árinu 2010 og hefði niðurstöðu í vitsmunaþroskaprófi svipað til frammistöðu barna með málhömlunarmynstur í þroska. Jafnframt kæmu fram erfiðleikar með hegðun og tilfinningar heima fyrir og í skóla. Mælt hafi verið með því að sótt væri um talþjálfun fyrir drenginn en umsókn hefði ekki borist enn. Hefði stefnda verið hvött til að sækja sér fræðslu og stuðning á tilteknu uppeldisnámskeiði en hún hafi ekki talið þörf á því þar sem hún hafði starfað á leikskóla. Þá var frá því greint að í umræðu við drenginn, um efni bókar sem lesin var fyrir hann, hafi hann sagt að mamma hans og B meiddu hann. Hafi hann lýst því frekar svo og annarri ofbeldisfullri hegðun B. Þá kvaðst hann látinn sofa einn í stofunni. Lýst var afar erfiðri hegðun drengsins í skóla og þáttökuleysi í öllu skólastarfi vegna hegðunarvandamála. Jafnframt væri félagsleg staða hans ekki góð í hópi skólafélaga. Bréfi þessu var fylgt eftir með símtali skólastjórans 5. nóvember 2012 og enn lýst áhyggjum af drengnum sem engan veginn gæti sinnt námi. Þroskaþjálfi hefði unnið með honum frá byrjun en drengurinn hafi greint henni frá því að hann og stefnda byggju við ofbeldi. Vísað var í samtal við þroskaþjálfann sem hafi staðfest frásögn drengsins en kvaðst þó ekki hafa séð áverka á drengnum. Þá kvaðst hún ítrekað hafa bókað viðtal hjá sálfræðingi á þjónustumiðstöð þar sem drengurinn færi í greiningu en stefnda hafi ekki mætt. Vegna tilkynninga skólans kom stefnda til viðtals hjá Barnavernd Reykjavíkur hinn 16. nóvember 2012. Kvaðst hún ekki kannast við það sem kom fram í tilkynningum skólans og sagði ekkert ofbeldi eiga sér stað á heimilinu. Hún kvað B drekka en þó aðeins aðra hverja helgi. Jafnframt gaf hún skýringar á atvikum sem borin voru undir hana. Einnig greindi stefnda frá því að drengnum hefði verið vísað á Þroska- og hegðunarstöð til frekari greiningar en grunur væri um ADHD og kæmist hann þá á lyf. Þá kvaðst hún hafa sótt um talþjálfun og format hefði farið fram. Kvaðst stefnda geta hugsað sér að fá stuðningsfjölskyldu fyrir drenginn og nefndi í þessu sambandi frænku sína sem hann hefði verið mikið hjá á árunum 2009-2010. Kvað hún drenginn hafa verið mjög kvíðinn síðan afi hans dó á árinu 2010 og að hann syrgði hann mjög. Í tengslum við könnun málsins leitaði stefnandi upplýsinga hjá ýmsum aðilum. Í bréfi skólastjóra [...]skóla frá 23. nóvember 2012 er lýst miklum áhyggjum af líðan og skólagöngu drengsins. Talin er brýn nauðsyn á því að bæði honum og foreldrum verði veittur stuðningur til þess að takast á við vanlíðan hans. Námsleg staða hans sé slæm og hann dragist mikið aftur úr. Lítil þjálfun eigi sér stað bæði í skóla og heima. Hvorki er fundið að umhirðu né aðbúnaði hans og hann mæti á réttum tíma í skólann. Í bréfi frá Heilsugæslunni [...], 27. nóvember 2012, kom fram að drengurinn hefði, í framhaldi af viðræðum við sálfræðing og greiningarferli í þjónustumiðstöð, fengið lyf vegna svefntruflana og tíðra næturþvagláta. Fram kemur að stefnda hafi leitað eftir stuðningi vegna talörðugleika drengsins og væri á biðlista. Hún hefði sinnt heilbrigðiseftirliti barnanna og hefði ekki vaknað grunur um áfengis- eða fíkniefnaneyslu foreldra. Í bréfi frá Þjónustumiðstöð Laugardals og Háaleitis frá 14. desember 2012 kom fram að stefnda hefði ekki mætt í boðað viðtal á árinu 2011 í tengslum við úrræðið Stuðninginn heim og hefði í tvígang verið reynt að ná í hana í síma en án árangurs. Stefnda hafi í júlí 2011 sótt um fjárhagsaðstoð og kom þá fram að hún teldi ekki þörf á að fá stuðning á heimilið. Stefndu var veitt fjárhagsaðstoð í apríl 2012 en hún mætti ekki í viðtal fyrr en í nóvember og kom þá fram að hún vildi gjarnan fá stuðningsfjölskyldu fyrir drenginn. Valdi hún til þess frænku sína. Þá kom fram að hún vildi gjarnan bæta samskipti sín við móður sína og fékk hún tíma hjá fjölskylduráðgjafa en stefnda afboðaði þann tíma síðar og var ekki óskað eftir nýjum tíma. Stefnda sótti tíma með A hjá sálfræðingi á þjónustumiðstöð vegna endurmats drengsins en nokkur misstyrkur kom fram hvað þroska hans varðaði. Var hann greindur með ADHD og einnig var einkennum á einhverfurófi lýst sem þó kynnu að tengjast erfiðleikum vegna ADHD-einkenna og tjáskiptavanda vegna málhömlunar. Mál drengsins voru sett í frekari farveg og var stefnda skráð á biðlista fyrir PMT-námskeið á þjónustumiðstöð en það er ætlað foreldrum sem eiga börn með hegðunarerfiðleika eða eru í hættu á að þróa með sér erfiða hegðun. Jafnframt voru boðin úrræðin Stuðningurinn heim og Ráðgjafinn heim en markmið þeirrar þjónustu er að veita faglega ráðgjöf og leiðbeiningar til einstaklinga með fötlun af margvíslegum toga er hafa þörf fyrir aðstoð og stuðning til að takast á við ýmis verkefni daglegs lífs. Þjónustan getur bæði farið fram á heimili viðkomandi og utan þess. Í niðurlagi bréfsins er tekið fram að stefnda hafi mætt í bókuð viðtöl er lúta að greiningarferli vegna A en önnur viðtöl hafi hún ekki mætt vel í. Að mati þjónustumiðstöðvar megi því ráða að líkur séu á því að erfitt yrði fyrir stafsmenn að fylgja málinu eftir í því skyni að tryggja drengnum þá þjónustu er Barnavernd telji að grípa þurfi til. Niðurstöður Þroska- og hegðunarstöðvar Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins lágu fyrir 9. apríl 2013 og var A þá greindur með ADHD, málfrávík, kvíðaeinkenni, þá helst áráttu- og þráhyggjueinkenni, kæki, veikleika í málstarfi, álag í félagsumhverfi og sögu um svefntruflanir. Mælt var með áframhaldandi úrræðum og stuðningi í skóla, talþjálfun og að foreldrar sæktu námskeið í PMT-foreldrahæfni. Ýmsar tillögur ætlaðar foreldrum fylgdu bréfinu. Í kjölfar greiningarinnar óskaði skólastjóri [...]skóla eftir því að ástand A yrði metið hjá BUGL. Taldi hún það aðkallandi enda hefði hún miklar áhyggjur af drengnum. Hinn 10. apríl 2013 bárust enn upplýsingar frá skólastjóranum um að drengurinn talaði um að vilja ekki lifa lengur þar sem stefnda væri vond við sig, auk þess sem greint var frá því að hann ætti það til að sýna af sér áhættuhegðun á skólatíma eins og að hlaupa út á götu. Næsta dag barst nafnlaus tilkynning sama efnis. Fleiri tilkynningar bárust frá skóla drengsins í aprílmánuði 2013 og var það enn mat skólans að mikilvægt væri að meta ástand drengsins á BUGL. Hafi móðir veitt samþykki fyrir því. Lýstu starfsmenn skólans miklum áhyggjum af drengnum þar sem hann langaði til að deyja því að stefnda og sambýlismaður hennar væru vond við sig og til þess að geta verið „á himnum með afa sínum því að það væri svo leiðinlegt að lifa á jörðinni“. Starfsmenn Barnaverndar Reykjavíkur fóru á heimili stefndu og ræddu við hana hinn 29. maí 2013. Um er að ræða litla íbúð með einu svefnherbergi. Stefnda neitaði því að ofbeldi ætti sér stað á heimilinu og kvað hún vanlíðan drengsins vera til komna vegna litarháttar hans. Stefndu var aftur bent á að gott væri að fá stuðning heim og ætlaði hún að skoða það. Þrjár nafnlausar tilkynningar bárust Barnavernd Reykjavíkur í ágúst 2013 um að drengurinn væri beittur andlegu og líkamlegu ofbeldi af hálfu stefndu. Þá kom fram að hann gætti stundum einn tveggja yngri systkina sinna á meðan stefnda færi að versla. Mál A var rætt á meðferðarfundi starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur 27. ágúst 2013 og var þar bókað að sökum alvarleika tilkynninganna væri nauðsynlegt að ræða við drenginn, án vitneskju stefndu. Gerð var tilraun til að ræða við drenginn í skóla en hann brást illa við, klóraði tvo starfsmenn skólans til blóðs og var ekki viðræðuhæfur. Næsta dag tókst að ræða við drenginn og lýsti hann því m.a. hvernig stefnda hefði rifið í hár hans og slegið hann í augað. Sagðist drengurinn einnig stundum gæta bróður síns, þá sex mánaða gamals, á meðan stefnda færi út ýmist í lengri eða skemmri tíma. Fékk hann þá leiðbeiningar um hvernig skyldi bera sig að með sex mánaða gamlan bróður sinn. A kvaðst ekki alltaf fá morgunmat og/eða kvöldmat og að stefnda bannaði honum að borða hádegismat í skólanum þar sem hún ætti ekki peninga til að borga fyrir skólamáltíðir. Þá tiltók hann að hann færi stundum til E frænku sinnar þar sem allir væru góðir við hann en þó væri ekki gaman að vera þar. Þegar drengurinn var spurður hvers hann myndi helst óska sér sagðist hann vilja deyja. Á meðferðarfundi starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur 2. september 2013 var bókað að gerð skyldi áætlun um meðferð máls skv. 23. gr. barnaverndarlaga auk þess sem lagt var til að drengurinn yrði vistaður á Vistheimili barna að Laugarásvegi og að þar skyldi fara fram greiningar- og kennsluvistun með stefndu. Einnig var lagt til að stefnda yrði aðstoðuð við að bæta tengsl sín við drenginn. Stefnda kom í viðtal hjá Barnavernd Reykjavíkur 18. september 2013 þar sem hún kvaðst ætla að vera til fullrar samvinnu og skrifaði undir áætlun um meðferð málsins. Á meðal þeirra atriða sem þar er gert ráð fyrir er að stefnda skuli fara í greiningar- og kennsluvistun, þiggja stuðningsúrræði, s.s. PMT-úrræðið, sjá til þess að A fari í talþjálfun, samþykkja sálfræðilegan stuðning fyrir drenginn og taka á móti starfsmönnum Barnaverndar Reykjavíkur í boðuðu og óboðuðu eftirliti. Þroskaþjálfi í skóla drengsins hafði samband símleiðis við Barnavernd Reykjavíkur þann 20. september 2013 og var aftur rætt við hann 24. sama mánuð. Fram kom að drengnum hefði liðið illa dagana þar á undan, hann hefði verið óhirtur, illa lyktandi og lagt hendur á fólk í kringum sig. Einnig greindi þroskaþjálfinn frá því að drengurinn talaði ítrekað um að vilja deyja. Starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur ræddi við drenginn 25. september 2013 og lýsti drengurinn þá vilja til þess að vera hjá móðurömmu sinni eða stuðningsfjölskyldu og óskaði hann þess að hægt væri að aðstoða stefndu við að hætta að vera reið. Í kjölfar þessa var rætt við stefndu um tímabundna vistun drengsins utan heimilis. Tók hún því vel og viðurkenndi að hegðun drengsins væri henni erfið. Stefnda samþykkti vistun drengsins utan heimilis, hjá frænku sinni og eiginmanni hennar sem stuðningsfjölskyldu frá 30. september 2013 til 30. desember 2013. Óskaði stefnda eftir því að hafa drenginn á afmæli hans og um jól. Á meðferðarfundi Barnaverndar Reykjavíkur þann 10. október 2013 var lagt til að gerður yrði umgengnissamningur við stefndu vegna drengsins í október og nóvember og væri hann þá hjá henni hvern laugardag frá kl. 14.00 til 19.00. Áður en umgengni færi fram var gert ráð fyrir eftirliti á heimilinu. Á meðferðarfundi starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur þann 31. október 2013 var lagt til að umgengni drengsins við stefndu yrði stytt vegna hans eigin vilja, sem m.a. hefði komið fram í samtali við sálfræðing hans. Þá var vísað til upplýsinga frá skóla um hegðun hans þar sem kvíði hans var áberandi vegna þess sem fram undan væri, svo sem jólanna. Rætt var við stefndu um þessa fyrirætlun en hún kvaðst ekki samþykk því að dregið yrði úr umgengni í því skyni að greina líðan drengsins. Á meðferðarfundi þann 7. nóvember 2013 var ákveðið í ljósi þeirrar stöðu sem upp var komin að leggja málið fyrir Barnaverndarnefnd Reykjavíkur. Þá yrði sótt um Greiningu og ráðgjöf á heimili stefndu og lagt til að stefnda og sambýlismaður hennar færu í forsjárhæfnismat. Stefndu var tilkynnt þetta 11. nóvember 2013 og jafnframt rætt við hana um stuðning inn á heimilið en stefnda taldi sig ekki þurfa á honum að halda. Undirritaði hún ekki nýja meðferðaráætlun. Þann 25. nóvember 2013 var mál drengsins enn tekið fyrir og var ákveðið að reynt yrði að ná samvinnu við stefndu um nýja meðferðaráætlun og vistun drengsins utan heimilis til 1. mars 2014 en kynfaðir drengsins hafði veitt samþykki fyrir sitt leyti. Í greinargerð starfsmanns Barnaverndar Reykjavíkur frá 28. nóvember 2013 komu fram tillögur í samræmi við þetta en á vistunartímanum skyldi fara fram forsjárhæfnismat stefndu og sambýlismanns hennar auk þess sem stefnda þægi Greiningu og ráðgjöf heim. Málið var lagt fyrir fund stefnanda 10. desember 2013 og samþykkti stefnda þá vistun utan heimilis í umræddan tíma, forsjárhæfnismat og meðferðaráætlun þar sem kveðið yrði á um að stefnda tæki á móti Greiningu og ráðgjöf heim. Var samþykkið bundið því skilyrði að umgengni yrði 5 klst. eins og verið hefði og óskað var eftir umgengni um jól, þ.e. 19. desember frá kl. 17.00 til 21.00 og á gamlárskvöld frá kl. 16.00 til 22.00. Skyldi meðferðaráætlunin gilda til 28. febrúar 2014. Þann 10. febrúar 2014 barst nafnlaus tilkynning um vanrækslu A og systkina hans í umsjá stefndu, m.a. vegna áfengisneyslu sambýlismanns hennar. Málefni A voru rædd að nýju á meðferðarfundi starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur hinn 18. febrúar 2014. Þar kom fram að rætt hefði verið við stefndu um að framlengja vistun drengsins utan heimilis þar til forsjárhæfnismatið lægi fyrir en hún hefði alfarið hafnað því fyrirkomulagi. Á meðferðarfundi starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur 28. sama mánaðar var ákveðið að grípa til neyðarráðstöfunar skv. 31. gr. barnaverndarlaga vegna tilfinningalegra erfiðleika og vanlíðunar drengsins, og jafnframt sökum innlagnar hans á BUGL, en fagaðilar þar töldu brýnt að drengurinn byggi við stöðugleika í búsetu á tímabili innlagnar. Var drengurinn í framhaldinu kyrrsettur hjá vistunaraðilum til 4. mars 2014. Þann dag kvað stefnandi upp úrskurð á grundvelli b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga um að drengurinn skyldi vistaður utan heimilis í tvo mánuði frá þeim degi að telja. Umgengni drengsins við stefndu féll niður um tíma en var endurvakin að hennar beiðni þann 29. mars 2014. Þá var ákveðin umgengni um páska á meðferðarfundi starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur þann 10. apríl 2014. A var á göngudeild BUGL frá 6. mars til 23. maí 2014 en fram kemur í vottorði F læknis að unnið hafi verið út frá umhverfis- og atferlismeðferð þar sem áhersla hafi verið lögð á samskipti og virkni auk þess sem hafin var lyfjameðferð. Það hafi dregið úr hömlun drengsins. Forsjárhæfnismat G sálfræðings lá fyrir 22. apríl 2014 Niðurstaða hans var sú að forsjárhæfni stefndu væri verulega skert sökum persónuleikabresta hennar og vangetu til að takast á við almenn samskipti, erfiðar aðstæður og álag. Kom fram að stefnda hefði lítið innsæi í eigin tilfinningar eða hegðun og ætti það til að sveigja sannleikann sér í hag. Hún ætti erfitt með tilfinningastjórn gagnvart börnum sínum og verulega skorti á alla samskiptafærni en hún ætti í deilum við flesta sem tengjast henni. Þá væri stefnda mjög hvatvís. Greind stefndu væri á tornæmisstigi og taldi sálfræðingurinn það skýra að einhverju leyti framangreinda erfiðleika. Stefnda var einnig talin hafa töluverða veikleika varðandi uppeldi drengsins, t.d. hafi hún átt í erfiðleikum með að sinna hreinlæti hans. Þá hafi hún ítrekað ekki mætt á boðaða fundi vegna málefna hans eða mætt of seint auk þess sem drengurinn hafi lýst ofbeldi af hennar hálfu. Stefnda setji einnig þarfir sínar framar þörfum barna sinna og láti deilur sínar við annað fólk bitna á drengnum. Niðurstaða sálfræðingsins um forsjárhæfni sambýlismanns stefndu var einnig á þá leið að hún væri verulega skert vegna viðhorfa hans og persónuleika. Vísbendingar væru um að hann drykki meira en hann vildi vera láta, hefði andfélagsleg viðhorf, viðhorf sem vikju frá almennum félagslegum gildum, sýndi mótþróa gagnvart yfirvaldi og væri ósamvinnuþýður. Þá er hann talinn hafa lítil tengsl við drenginn og takmörkuð tengsl við sín eigin börn. Var það mat sálfræðingsins að drengurinn þyrfti á sérstakri umönnun að halda, líklega vegna þroskavandamála og sálrænna vandamála, sem stefnda væri ófær um að sinna vegna þeirra persónuleikavandamála sem einkenna hana. Mat sálfræðingurinn það sem svo að í ljósi gagna um batnandi líðan og umhirðu drengsins í fóstri, sem og í ljósi alvarlegra ásakana um ofbeldi og vanrækslu á heimili stefndu, væri velferð drengsins best borgið í varanlegu fóstri. Þann 13. maí sl. kvað stefnandi upp úrskurð um að drengurinn skyldi vistaður á heimili á vegum stefnanda í tvo mánuði frá þeim degi að telja auk þess sem ákveðið var að fela borgarlögmanni að annast fyrirsvar og gerð kröfu um forsjársviptingu stefndu, sbr. a-, c- og d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Til grundvallar þeirrar niðurstöðu lá það mat að úrræði barnaverndaryfirvalda hefðu ekki leitt til þess að uppeldisaðstæður á heimili stefndu yrðu fullnægjandi og var talið að stuðningsúrræði á grundvelli barnaverndarlaga myndu ekki megna að breyta uppeldisaðstæðum hjá stefndu. Þau væru því fullreynd. Á sama fundi stefnanda samþykkti kynfaðir drengsins að hann yrði vistaður utan heimilis þar til niðurstaða dómstóla í máli þessu lægi fyrir. Þá kom fram vilji hans til að drengurinn yrði í varanlegu fóstri til 18 ára aldurs hjá núverandi fósturforeldrum. Þar sem stefnda samþykkir ekki varanlega vistun drengsins til 18 ára aldurs var tekin ákvörðun um að fela borgarlögmanni að höfða þetta mál. Eftir þingfestingu máls þessa fór stefnda fram á að nýtt forsjárhæfnismat yrði framkvæmt. Þegar litið er til hagsmuna í máli þessu ákvað dómari að samþykkja beiðni stefndu um dómkvaðningu matsmanns þrátt fyrir að um flýtimeðferðmál væri að ræða. Var H sálfræðingur dómkvaddur til þess að framkvæma hið umbeðna mat. Sálfræðileg matsgerð hans lá fyrir þann 5. október 2014. Fram kom að persónuleikapróf stefndu var ómarktækt og ekki túlkunarhæft þar sem réttmætismælikvarðar prófsins bentu til þess að hún hafi viljað gefa betri mynd af sér en efni stóðu til og viðurkenndi ekki misfellur í sínu fari sem algengt væri hjá fólki sem augljóslega vill fegra ímynd sína. Persónuleikapróf B var marktækt en sýndi tilhneigingu til að fegra ímynd sína og afneita neikvæðum þáttum í fari sínu. Talið var að niðurstöður bæri að túlka af varfærni þar sem svörum bæri ekki fyllilega saman við forsögu. Að mati sálfræðingsins er ljóst að þeir erfiðleikar sem hafi verið til staðar hafi reynt talsvert á veikleika stefndu þar sem hún virtist oft úrræðalítil og hvatvís og hafi átt það til að reiðast þegar A sýndi erfiða hegðun. Hún hafi sýnt ákveðna styrkleika og virtist hafa ágætt innsæi gagnvart sérþörfum A í þroskafræðilegu samhengi. Persónugerð hennar sjálfrar virðist hins vegar einkennast af tortryggni, mótþróa og ósveigjanleika þegar hún stæði frammi fyrir gagnrýni og aga. Hafi hún því tilhneigingu til að vera í varnarstöðu og afneitað gagnrýni á eigin hegðun. Þá virðist hún vera tölvuvert hvatvís þar sem skortir á getu og hæfni til að hugsa lengra en líðandi stund og sjá afleiðingar aðgerða. Eiginleikar þessir séu líklegir til að ýta undir erfiðleika í samskiptum. Þeir rýra að mati sálfræðingsins að einhverju marki forsjárgetu stefndu en séu þó ekki þess eðlis að hún teljist óhæf til að sinna daglegri umönnun A með hliðsjón af aldri hans og þroska. Hvað varðar B þá er hann talinn búa yfir veikleikum sem séu umtalsverðir í uppeldislegu tilliti en virðist þó ekki vera þess eðlis að hann sé ófær um að sinna daglegri umönnun A. Við aðalmeðferð málsins kom stefnda fyrir dóminn, B sambýlismaður stefndu, G sálfræðingur, I starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur, F læknir á BUGL, J þroskaþjálfi, K talsmaður A og H sálfræðingur. Dómarar ræddu ekki við drenginn fyrir aðalmeðferð málsins en að virtum þeim gögnum sem liggja fyrir í málinu var talið ólíklegt að það myndi þjóna tilgangi og til þess eins fallið að auka á vanlíðan drengsins. II. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi vísar til þess sem rakið er í stefnu um málavexti og aðdraganda þessa máls sem leiddi til þess að stefnandi fól borgarlögmanni, með bókun 13. maí 2014, að gera þá kröfu að stefnda verði svipt forsjá drengsins á grundvelli a-, c- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Hafi þessi ákvörðun verið tekin með hliðsjón af ítrekuðum tilkynningum um vanlíðan drengsins, vanrækslu á honum í umsjá stefndu og vegna gruns um að hann væri beittur andlegu og líkamlegu ofbeldi á heimili stefndu svo og með tilliti til niðurstöðu forsjárhæfnismats á stefndu. Úrræði barnaverndaryfirvalda hefðu ekki leitt til þess að uppeldisaðstæður á heimili stefndu yrðu fullnægjandi og var talið að stuðningsúrræði á grundvelli barnaverndarlaga myndu ekki megna að breyta uppeldisaðstæðum hjá stefndu og væru þau því fullreynd. Að mati stefnanda væri mikil áhætta tekin gagnvart barninu ef fallist yrði á kröfu stefndu um að fá barnið í sína forsjá. Stefnandi telur að daglegri umönnun, uppeldi og samskiptum stefndu og drengsins sé alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri hans og þroska. Líkur séu á því að drengurinn megi þola alvarlega andlega eða líkamlega áreitni eða niðurlægingu á heimilinu og fullvíst er að andlegri heilsu drengsins og þroska hans er hætta búin þar sem breytni stefndu er til þess fallin að valda drengnum alvarlegum skaða. Með hliðsjón af þessu telur stefnandi að skilyrði a-, c- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga séu uppfyllt í máli þessu. Frekari rökstuðningur fyrir heimfærslu undir ofangreinda liði kom fram í málflutningi lögmanns stefnanda. Stefnandi telur að gögn málsins sýni, svo ekki verði um villst, að stuðningur samkvæmt barnaverndarlögum sé fullreyndur. Þrátt fyrir að ítrekað hafi verið reynt að veita stefndu aðstoð við að bæta forsjárhæfni sína hafi það ekki leitt til framfara þar að lútandi og greinilegt sé að drengnum líði illa í umsjá hennar auk þess sem hegðun hans og geta til að umgangast aðra versni í kjölfar þess að hann dvelur hjá henni. Virðist afar mikið skorta á innsýn stefndu í þá annmarka sem eru á uppeldisaðferðum hennar og samskiptum við drenginn og virðist hún ekki fær um að tileinka sér þær aðferðir sem henni hafa verið kenndar til að bæta sig. Stefnda njóti afar takmarkaðrar aðstoðar við uppeldi barna sinna af hálfu sambýlismanns síns, allra síst hvað varðar A, og þá tekur stefnda hagsmuni sína fram yfir hagsmuni drengsins. Ljóst sé af gögnum málsins, og forsjármati G sálfræðings, að forsjárhæfni stefndu sé verulega skert og að hagsmunir drengsins séu ekki tryggðir hjá stefndu. Þann tíma sem drengurinn hafi verið vistaður utan heimilis sýni hann takmarkaðan vilja til að vera í samskiptum við stefndu. Ljóst sé að um mikinn samskiptavanda sé að ræða af hálfu stefndu sem ekki hafi tekist að leysa þrátt fyrir tilraunir fagaðila sem að málinu hafa komið. Í viðtölum við talsmann sinn hafi drengurinn lýst því yfir að hann vilji dveljast hjá þeim aðilum sem vista hann nú og telur stefnandi rétt að hafa hliðsjón af þessum vilja drengsins, sbr. 2. mgr. 46. gr. barnaverndarlaga. Það sé mat stefnanda að drengurinn búi við óviðunandi uppeldisaðstæður í umsjá stefndu og að þær stuðningsaðgerðir sem reyndar hafa verið ítrekað á grundvelli barnaverndarlaga nr. 80/2002 hafi ekki megnað að breyta því ástandi. Þar sem brýnt sé að tryggja drengnum öryggi, stöðugleika og viðunandi uppeldisskilyrði, sé það mat stefnanda að hagsmunum hans sé best borgið með því að stefnda verði svipt forsjá sinni yfir honum. Það séu grundvallarréttindi barna að búa við stöðugleika í uppvexti og þroskavænleg skilyrði. Stefnandi telur að það hafi sýnt sig að stefnda sé óhæf til að tryggja syni sínum þá vernd og umönnun sem hann eigi skýlausan rétt á. Forsjárréttur foreldra takmarkist af þeim mannréttindum barna að njóta forsvaranlegra uppeldisskilyrða. Þegar hagsmunir foreldris og barns vegist á, séu hagsmunir barnsins, hvað því sé fyrir bestu, þyngri á vogarskálunum. Í því máli sem hér um ræði sé drengnum fyrir bestu að alast upp við stöðugleika og umhyggju og séu þeir hagsmunir þyngri en hagsmunir stefndu. Þessi regla sé grundvallarregla í íslenskum barnarétti og komi einnig fram í þeim alþjóðlegu sáttmálum sem Ísland sé aðili að. Hinu opinbera sé skylt að veita börnum vernd svo sem fyrir er mælt um í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, barnaverndarlögum nr. 80/2002 og lögum um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 19/2013. Þá eigi reglan sér einnig stoð í 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og í alþjóðasamningi Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland hafi fullgilt. III. Málsástæður og lagarök stefndu Stefnda telur málavaxtalýsingu í stefnu og í úrskurði barnaverndarnefndar Reykjavíkur þegar tekin er ákvörðun um að krefjast forsjársviptingu einhliða og að þar sé ekki greint frá báðum hliðum málsins. Þá sé málavaxtalýsing afar ýkt hvað varði annmarka á forsjárhæfni stefndu ef miðað sé við þau gögn sem liggja henni til grundvallar. Rekur stefnda í greinargerð athugasemdir sínar þar að lútandi. Af gögnum málsins megi sjá að A þjáist af verulegum geðrænum erfiðleikum. Stefnda telji sig hafa gert það sem hún hafi getað til þess að hjálpa A við að takast á við vandamál í samvinnu við skóla og fagfólk. Hún hafi í öllum meginatriðum fengið og nýtt þá þjónustu sem í boði hafi verið fyrir A. Í undantekningartilvikum hafi stefnda ekki getað farið með barnið í þá tíma sem það þurfi að sækja vegna veikinda annarra barna sinna. Þá virðist mega ráða af gögnum málsins að tilfinningalegt ástand A hafi batnað á undanförnum mánuðum. Í stefnu sé því haldið fram að það sé fyrst og fremst því að þakka að drengurinn hafi verið vistaður utan heimilis undanfarna mánuði. Því sé stefnda verulega ósammála. Stefnda telur að í kjölfar þess að drengurinn hafi farið í meðferð á BUGL, barna- og unglingageðdeild Landspítalans, hafi framfarir verið verulegar. Einnig megi sjá af gögnum málsins að verulegir hegðunarerfiðleikar séu enn til staðar hjá drengnum sem hafi leitt til þess að hann var vistaður á BUGL og fékk viðeigandi lyfjameðferð. Telur stefnda því að hegðunarerfiðleikar barnsins hafi ekkert með aðstæður á heimili hennar að gera, heldur fyrst og fremst með skapgerð barnsins að gera og þá bresti sem til staðar séu. Samskipti stefndu við skóla og aðra fagaðila hafi að mestu leyti verið góð og megi sjá það af gögnum málsins. Þá megi sjá að aðstæður á heimili stefndu hafi í flestum tilvikum verið afar góðar þegar þær hafi verið kannaðar af hálfu barnaverndaryfirvalda og jafnframt komi fram í samtali starfsmanns þeirra, sem stefndu hafi verið ókunnugt um, að honum líði vel heima hjá sér og lýsi samskiptum sínum við sambýlismann stefndu. Þá virðist A ekki alltaf líða vel í fóstri, hann viðist sakna fjölskyldu sinnar og hafi lýst því að honum finnist leiðinlegt á fósturheimili og vilji fara aftur heim til móður sinnar. Stefnda telji sig hafa gott stuðningsnet og nefnir í þessu sambandi fjölskyldu sambýlismanns síns, ýmsa góða vini þeirra og frændur og frænkur úr föðurfjölskyldu. Stefnda viðurkenni að hún sé ekki fullkomin móðir. Hún telur hins vegar þær tilkynningar sem sendar hafa verið barnaverndaryfirvöldum ekki í samræmi við sannleikann. Stefnda telur að einstakir ættingjar hennar, sérstaklega móðir hennar, sendi tilhæfulausar tilkynningar til barnaverndarnefndar. Þá vísar stefnda til þess að tengsl hennar og A séu veruleg en það komi fram í gögnum málsins og niðurstöðum í forsjárhæfnismati. Þegar krafa stefnanda er metin sé einnig nauðsynlegt að líta til þess að verulegar líkur séu á því að tengslarof verði milli annarra barna stefndu og A verði hún svipt forsjá barnsins. Stefnda telur gögn málsins sýna að veruleg tengsl séu milli barnanna. Umgengni á meðan barnið hefur verið í vistun utan heimilis hefur gengið að mestu leyti vel þó að stefnda telji ákvarðanir um skertan umgengnistíma hennar við barnið ekki eðlilegar. Stefnda krefst þess að kröfu stefnanda, um að hún verði svipt forsjá, verði hafnað og telur hana andstæða hagsmunum sonar síns. Skilyrði 29. gr. barnaverndarlaga séu ekki uppfyllt svo hægt sé að svipta stefndu forsjá. Styðja eigi stefndu til þess að fá A aftur inn á heimili stefndu, barni og foreldri til hagsbóta. Hvað varði a-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga telur stefnda gögn málsins sýna að hún geti séð um A með viðeigandi stuðningi. Hún hafi samþykkt að sækja námskeið í foreldrafærni að áeggjan starfsmanna barnaverndar og í samræmi við áætlun um meðferð máls og hafi sótt það vel. Telur stefnda námskeiðið ekki hafa nýst sér þar sem drengurinn hafi ekki verið inni á heimili hennar eins og alvanalegt er þegar farið sé á námskeið af þessu tagi. Varðandi þann hluta ákvæðisins um samskipti foreldra og barns telur stefnda að þeim sé ekki ábótavant. Hvað varði c-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga virðist sem byggt sé á andlegri áreitni stefndu gagnvart barninu og jafnvel að barninu sé misþyrmt líkamlega. Ítrekað hafi verið rætt við A á undanförnum mánuðum meðan á meðferð málsins hefur staðið. Af gögnum málsins megi sjá að frásagnir hans af meintri vanrækslu og líkamlegu ofbeldi hafi í raun breyst frá mánuði til mánaðar. Stefnda telur að upplifun hans á vanrækslu og ofbeldi sé öðru fremur viðleitni stefndu til þess að hafa hemil á barninu og beita það aga. Þá sé einnig ljóst að A eigi það til að taka æðisköst og getur verið af þeim sökum nauðsynlegt að halda honum við slík tækifæri til þess að koma í veg fyrir að hann skaði sig eða aðra. Þegar framburður hans að þessu leyti sé metinn telur stefnda að líta verði til aldurs barnsins sem og þeirra erfiðleika sem hann eigi við að etja og því sé ekki unnt að taka orð hans bókstaflega að öllu leyti. Stefnda telur engin raunveruleg gögn, önnur en orð barnsins, benda til þess að hún eða sambýlismaður hennar hafi beitt barnið líkamlegu ofbeldi. Þá hafi engin kæra verið gefin út á hendur stefndu eða sambýlismanns vegna ofbeldis gegn drengnum. Hvað varði d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga sé ljóst af forsjárhæfnismati að hvorki stefnda né sambýlismaður hennar þjást af geðrænum truflunum. Stefnda sé ósammála niðurstöðu mats um að hún sé með svo skerta greind sem þar greinir en telur að jafnvel þótt niðurstaða prófsins sé rétt eigi það ekki að leiða til þess að hún verði svipt forsjá barnsins. Jafnframt verði að líta til þess að sambýlismaður stefndu sé með greind töluvert yfir meðallagi og ætti því að geta vegið upp á móti hugsanlegri greindarskerðingu stefndu við uppeldi barna þeirra. Á BPI-persónuleikaprófi komi skýrlega fram að engin vandamál hafi komið fram miðað við niðurstöðu prófsins ef frá er talin sjálfsfegrun sem sé alvanaleg í málum af þessu tagi. Í niðurstöðukafla í matsgerð sé því jafnframt haldið fram að stefnda sé haldin ýmiss konar skapgerðarbrestum og óskilgreindum persónuleikavandamálum sem umræddur matsmaður telji að séu til staðar og skerði forsjárhæfni hennar. Stefnda telji matið haldið verulegum göllum þegar látið sé liggja á milli hluta að greina nákvæmlega umrædda persónugalla eða skapgerðarbresti og byggja jafnframt mat á forsjárhæfni að stórum hluta á þessari óljósu greiningu. Þegar forsjársvipting samkvæmt þessu ákvæði sé metin sé nauðsynlegt að líta til þess að stefnda sé talin fullkomlega hæf til þess að hafa önnur börn sín inni á heimilinu án þess að nokkrar athugasemdir séu gerðar við uppeldi hennar á þeim börnum. D-liður 1. mgr. 29. gr. er orðaður með þeim hætti að ef hann á við um aðstæður aðila hljóti viðkomandi að vera óhæfur til þess að fara með forsjá hvaða barns sem er. Orðalagið er almennt og snýr ekki að samskiptum eða erfiðleikum milli barns og foreldris heldur fyrst og fremst að því að eiginlegar foreldris séu þess eðlis að það sé ekki hæft til að fara með forsjá barna. Telur stefnda því skilyrði ákvæðisins ekki uppfyllt þar sem stefnda telst almennt hæf til þess að fara með forsjá barna. Skylda hvíli á Barnavernd Reykjavíkur skv. 1. mgr. 41. gr. barnaverndarlaga, 1. mgr. 56. gr. s.l. og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 til að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en tekin sé ákvörðun í því. Stefnda telur stjórnvaldið ekki hafa sinnt skyldu sinni áður en starfsmenn Barnaverndar ákveða að leggja til forsjársviptingu skv. 29. gr. laganna. Fjölmörg atriði hafi ekki verið könnuð til hlítar. Í fyrsta lagi hafi átt að kanna forsjárhæfni stefndu og heimilisaðstæður nánar áður en lagt hafi verið til að svipta stefndu forsjá. Stefnda telur til að mynda að það mat sem gert var á henni sé ekki nægilega ítarlegt og að mörgu leyti sé órökstutt hvers vegna matsmaður telur forsjárhæfni skerta. Af þessu tilefni óskaði stefnda eftir dómkvaðningu matsmanns til að framkvæma nýtt mat. Í öðru lagi hafi ekki verið kannað til hlítar hver afstaða barnsins til búsetu sé en starfsmenn stefnanda og talsmaður barnsins hafi nær undantekningarlaust ekki náð neinu eða lágmarkssambandi við drenginn. Staðhæfingar hans um vilja til búsetu séu því misvísandi eða óljósar. Stefnda telur að einhver þeirra fagmanna sem hafi séð um barnið á undanförnum mánuðum og það þekki og treystir hefði átt að vera valinn í það verkefni að fá fram afstöðu barnsins. Á stefnanda hvíli sú skylda, skv. 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, að gera ekki kröfu um sviptingu forsjár fyrir dómstólum nema ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs. Þrátt fyrir að einhverjar vægari aðgerðir hafi verið reyndar á undanförnum mánuðum og árum telur stefnda augljóst að þær aðgerðir séu ekki fullreyndar. Í því augnamiði megi líta til þess að mál þetta hafi verið til meðferðar í verulega skamman tíma. Hafi í raun aldrei verið gerð tilraun til þess að koma barninu aftur inn á heimili stefndu frá þeim tíma þrátt fyrir að hún sé með önnur börn sín athugasemdalaust á heimilinu. Fyrsta áætlun um meðferð máls hafi síðan verið gerð á haustdögum 2013, örfáum mánuðum áður en samþykkt er af hálfu barnaverndarnefndar Reykjavíkur að gera kröfu fyrir dómstólum um sviptingu forsjár gagnvart stefndu. Stefnda telur að stefnandi hafi ekki uppfyllt þær kröfur sem gerðar eru gagnvart stjórnvaldinu um að láta alla meðferð málsins þegar barn er vistað utan heimilis stefna að því að barnið komi aftur inn á heimili. Stefnda telur að það hefði átt að láta reyna á búsetu barnsins hjá stefndu, sérstaklega samhliða því að barnið fór inn á BUGL í meðferð þar. Hafi þar verið fullkomið tækifæri til þess að láta reyna á forsjárhæfni stefndu. Hægt hefði verið að hafa verulegt eftirlit fyrst um sinn, stuðning inni á heimilinu og jafnvel stuðningsfjölskyldu sem barnið þekkt, t.d. núverandi fósturfjölskyldu, sem hefði getað tekið barnið reglulega til þess að hvíla fjölskylduna. Ekkert af þessu hafi verið reynt. Telur stefnda af þeim sökum augljóst að skilyrði meðalhófsreglu sé ekki uppfyllt. Verði komist að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt sé að vista barnið lengur utan heimilis telur stefnda þrátt fyrir það að skilyrði meðalhófsreglu séu ekki uppfyllt. Stefnda telur að ef komist verður að þeirri niðurstöðu hefði átt að vista barnið tímabundið utan heimilis með vísan til 27. gr. barnaverndarlaga. Telur stefnda því ekkert benda til þess að skilyrði meðalhófsreglu stjórnsýslu- og barnaverndarlaga séu uppfyllt í máli þessu. Stefnda byggir kröfu um sýknu á barnaverndarlögum nr. 80/2002, m.a. 29., 41. og 56. gr. laganna. Stefnda byggir einnig á 10. og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Krafa um málskostnað styðst aðallega við 60. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. IV. Niðurstaða Í máli þessu er til úrlausnar krafa stefnanda um að stefnda, K, verði svipt forsjá 8 ára gamals sonar síns, A á grundvelli a-, c- og d- liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Um er að ræða það úrræði sem gengur lengst af lögmæltum úrræðum laganna. Til þess að réttlætanlegt sé að beita úrræðinu þurfa að liggja fyrir sérstaklega ríkar ástæður sem taka mið af hagsmunum og þörfum barnsins. Auk þess þarf að liggja fyrir að vægara úrræði hafi ekki dugað til að tryggja hagsmuni þess. Í a-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga er barnaverndarnefnd veitt heimild til að krefjast þess fyrir dómi að foreldrar skuli sviptir forsjá telji nefndin að daglegri umönnun, uppeldi eða samskiptum foreldra og barns sé alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri þess og þroska. Samkvæmt c-lið málsgreinarinnar, telji nefndin að barninu sé misþyrmt, misboðið kynferðislega eða það megi þola alvarlega andlega eða líkamlega áreitni eða niðurlægingu á heimilinu og samkvæmt d-lið, telji hún fullvíst að líkamlegri eða andlegri heilsu barns eða þroska þess sé hætta búin sökum þess að foreldrar eru ljóslega vanhæfir til að fara með forsjána, svo sem vegna vímuefnaneyslu, geðrænna truflana eða greindarskorts eða vegna þess að breytni foreldranna sé líkleg til að valda barni alvarlegum skaða. Ekki er um tæmandi talningu þeirra atvika að ræða sem geta valdið því að líkamlegri eða andlegri heilsu barns eða þroska þess sé hætta búin. Í þessu sambandi nægir að uppfylltur sé einn af ofantöldum stafliðum 1. mgr. 29. barnaverndarlaga. Samkvæmt 2. mgr. 29. gr. skal kröfu um sviptingu forsjár því aðeins gera að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðundandi árangurs. Á meðal gagna máls þessa eru fjölmörg gögn, m.a. um afskipti og aðkomu barnaverndaryfirvalda að máli þessu og þau úrræði sem gripið hefur verið til af þeirra hálfu í þeim tilgangi að styrkja stefndu til að gegna forsjár- og uppeldisskyldum sínum. Þá er að finna gögn frá leikskóla og sér í lagi grunnskóla A um hegðun hans, líðan og aðbúnað. Einnig eru á meðal gagna málsins tvær sálfræðilegar matsgerðir sem aflað var af stefnanda annars vegar og stefndu hins vegar en til þeirra var vísað í kafla um málavexti. Ekki þykja efni til að rekja allt það sem fram kom í skýrslu stefndu og vitna í málinu en vikið verður að einstökum atriðum eftir því sem ástæða þykir til. Eins og rakið hefur verið á málið nokkra forsögu en tilkynningar bárust Barnavernd Reykjavíkur á árunum 2010 og 2011, um vanrækslu, skort á umönnun og grunsemdir um að A væri beittur líkamlegu og andlegu ofbeldi af stefndu og sambýlismanni hennar. Málinu var lokað eftir að könnun hafði farið fram en sótt var um úrræðið Stuðninginn heim hjá þjónustumiðstöð. Það úrræði nýtti stefnda sér ekki en fyrir liggur í gögnum málsins og er staðfest af stefndu og sambýlismanni hennar að á þessum tíma hafi sambýlismaður stefndu átt við áfengisvanda að stríða. Hafði lögregla þá afskipti af honum, m.a. á þeim tíma er stefnda var barnshafandi. Fyrir liggur að móðir stefndu og nágrannar höfðu verulegar áhyggjur af þróun mála og voru á meðal þeirra sem stóðu að tilkynningum til lögreglu. Kom fram í skýrslu af stefndu fyrir dómi að kaflaskil hefðu orðið í samskiptum hennar og móður hennar þegar hún hóf sambúð með B en fram að þeim tíma hefði hún verið henni stuðningur og þá sérstaklega í tengslum við A. Tengsl drengsins við blóðföður sinn voru engin en frænka stefndu E, nú fósturmóðir, var mikið með drenginn að ósk stefndu. Á þessum árum var þegar orðið ljóst að A glímdi við fjölþættan vanda. Áberandi voru málörðugleikar hans, tilfinningalegur vandi og erfiðleikar við að mynda félagsleg tengsl og var máli hans vísað á þjónustumiðstöð af leikskóla. Greining á árinu 2010 og árinu 2011 leiddi í ljós verulega veikleika sem áður segir. Vandi hans varð æ meira áberandi og samskipti við önnur börn fóru versnandi þegar í grunnskóla var komið. Þrátt fyrir leiðbeiningar þjónustumiðstöðvar og barnaverndaryfirvalda var eftirfylgni stefndu verulega ábótavant og hún þáði ekki stuðning inn á heimilið. Aðstæður hennar voru þó vissulega erfiðar á þessum tíma auk þess sem hún eignaðist barn á árinu 2011. Mál A kom til kasta Barnaverndar Reykjavíkur eftir bréf skólastjóra [...]skóla frá 18. október 2012. Þá fór að bera á áhættuhegðun drengsins á árinu 2013 og sjálfsvígshugsanir hans urðu áberandi bæði í skóla og heima fyrir en þá lá greining fyrir um ADHD-einkenni. Fram kemur í gögnum málsins og var staðfest fyrir dómi af J þroskaþjálfa, sem hefur haft með málefni A að gera frá því að hann byrjaði í [...]skóla, að vanlíðan drengsins hafi verið það mikil að hann hafi nánast ekkert getað lært í tvö ár. Hafi hann einfaldlega ekki ráðið við venjulegar aðstæður. Hann hafi jafnframt verið mjög á varðbergi gagnvart því sem hann taldi ekki þóknanlegt stefndu. Hann hafi átt mjög erfitt með að ræða persónulega hluti en hafi þó greint henni frá því sem síðar var tilkynnt. Í gegnum lestur bóka hafi hann sagt frá vanlíðan sinni og að stefnda og B meiddu hann. Eins og ástatt var með drenginn var talin brýn nauðsyn að greina vanda hans og undirritaði stefnda meðferðaráætlun 2. september 2013 sem m.a. laut að því að styrkja uppeldishæfni hennar og efla stuðning við heimilið í þeim tilgangi að mæta sérþörfum A. Vegna bersýnilegrar vanlíðunar drengsins var ákveðið að vista hann tímabundið utan heimilis hjá stuðningsfjölskyldu sinni, E og eiginmanni hennar L, frá 30. september 2013 og var það í fyrstu í fullri samvinnu við stefndu. Hefur stefnda aðeins verið í takmarkaðri umgengni við hann síðan þá. Ástæða vistunarinnar var ekki síst sú að breytingar til hins betra sáust á drengnum í skólanum þegar hann kom frá stuðningsfjölskyldu. Á þeim tíma undirritaði stefnda meðferðaráætlanir þar sem gert var ráð fyrir því að hún fengi Greiningu og ráðgjöf heim en í skýrslu þeirra kemur fram að þegar upp var staðið taldi stefnda ekki þörf á að fá stuðning inn á heimili sitt fyrr en drengurinn kæmi aftur úr fóstri. Einnig má sjá að oftar en ekki var ekki unnt að fá hana til viðtals hjá Barnavernd Reykjavíkur. Kom ítrekað fyrir að hún mætti ekki í boðaða tíma eða svaraði ekki í síma. Í skýrslu I, starfsmanni Barnaverndar Reykjavíkur, kom fram að stefnda hefði hvað þetta varðar ekki sýnt samstarfsvilja. Eftir að A var kominn í tímabundið fóstur varð jákvæðra breytinga vart. Samkvæmt upplýsingum frá J virtist hann þó kvíða jólunum og kvaðst „hata jólin“. Hann hafi þó sýnt miklar og jákvæðar breytingar og var farinn að lita og teikna sem var nokkuð sem hann ekki gerði áður. Þá kemur fram í staðfestingu frá skóla, frá 31. október 2013, að greinilegur munur væri á líðan barnsins til hins betra. Hann væri glaðari, tjáði sig meira og væri ánægðari með sjálfan sig. Um námslega stöðu segir að hann hafi sýnt töluverðar framfarir og aukinn áhuga á náminu. Félagsleg staða hans hafi batnað og þó að upp komi árekstrar á milli hans og annarra barna heyri til undantekninga að hann beiti börn líkamlegu ofbeldi. Fram kom að kvíða gætti hjá A gagnvart jólunum og óöryggi varðandi framtíðina. Í gögnum koma jafnframt fram upplýsingar frá sálfræðingi stefnanda um að virtist sem A líði vel á fósturheimilinu, hann sýni meira traust en áður en tjái sig lítið. Hann forðist að ræða um móður sína og þegar hann er spurður um samskipti við hana beri hann fyrir sig gleymsku eða svari að allt sé fínt. Þá spyrji hann hversu margir dagar séu eftir af vistuninni og svo virðist sem hann vilji ekki fara til móður sinnar nema í stuttar heimsóknir í einu. Einnig velti hann mikið fyrir sér framhaldi mála og tali um „að þegar hann væri búinn að vera 90 daga hjá vistunaraðilanum vildi hann vera 1000 daga í viðbót“. Samkvæmt gögnum virtist koma bakslag hjá A í byrjun nóvember 2013. Ekki er vitað hvað kom honum úr jafnvægi en hegðun hans fór versnandi. Fyrir kom að hann tók köst og beitti ofbeldi þegar reynt var að hafa hemil á honum. Ljóst er þó af gögnum að hann fékk skilaboð í umgengni við stefndu sem hann vissi ekki hvernig hann átti að vinna úr og voru til þess fallin að valda honum hugarangri. Fram kom í skýrslu J og I að sjáanlegar breytingar hafi verið á A eftir að hann kom úr umgengni. Þá kvað I hann hafa hann komist upp á lagið með að láta illa í skólanum, enda vissi hann að þá yrði hringt í E og hann yrði sóttur. Þegar hún hafi komið og sótt hann hafi drengurinn ljómað og glaður farið með henni. Vegna hegðunar drengsins þrýsti skólinn á fyrirhugaða daginnlögn á BUGL en þar var hann frá 6. mars til 23. maí 2014. Samkvæmt gögnum frá Talþjálfun Reykjavíkur mældist málþroski A mjög slakur. Vegna hegðunar hans var á tímum ekki hægt að prófa hann og hann sýndi ekki samvinnu. Unnt var að prófa hann í júní og júlí 2014 og voru niðurstöður prófa þær að málþroski reyndist eðlilegur og orðaforði rétt undir meðallagi jafnaldra hans. Talþjálfun var í framhaldinu ekki talin nauðsynleg en þörf væri á að styðja vel við drenginn með það að markmiði að auka orðaforða hans og styðja málþroskann. Samkvæmt prófum á málþroska hefur drengurinn, frá því að hann fór í fóstur, farið frá því að mælast með málhömlun yfir í eðlilegan málþroska. Upplýsingar frá [...]skóla sem mótteknar voru 2. október 2014 bera með sér að mikil umskipti hafa orðið á A á milli ára. Líkja skólayfirvöld breytingunum við kraftaverk. Fram kemur að hann sé allt annar drengur, spjalli og biðji um hjálp. Ljótt orðbragð sem var mjög algengt hafi ekki heyrst um haustið. Félagslega sé hann sterkari og lendi í fáum árekstrum en áður hafi ofbeldisleg hegðun verið algeng og árekstrar daglegt brauð. Staðfesti J þetta fyrir dóminum og lýsti þeim jákvæðu breytingum sem hún hefði upplifað á drengnum. Fram kom í skýrslu stefndu fyrir dómi að A væri allt annar drengur í dag. Undir það mat tók B sambýlismaður hennar í sinni skýrslu sem kvað drenginn hafa breyst enda hafði hann fengið það sem hann þyrfti. Rekja þau breytingarnar til þeirra lyfja sem hann fékk á BUGL en ekki til fósturvistunarinnar sem slíkrar. Telur stefnda að hún eigi að fá tækifæri til þess að ala upp drenginn. Þá kom fram hjá stefndu að hún teldi sig og sambýlismann sinn ekki þurfa á utanaðkomandi stuðningi að halda en hún myndi ekki slá hendinni á móti honum ef til kæmi. Þá kom fram að hún væri ekki fylgjandi því að A hefði samskipti við ömmu sína og telur þau óæskileg. Kvaðst hún þó sætta sig við E sem stuðningsforeldri áfram enda ljóst að drengurinn hefði tengst henni undanfarið ár. Hins vegar vildi drengurinn vera hjá henni og systkinum sínum. Hvað varðar framtíðarbúsetu kvað stefnda aðspurð líklegt að fjölskyldan flytti í annað sveitarfélag og hafi Selfoss verið ofarlega í huga þeirra. B kannaðist við að hafa haldið sig til baka í uppeldi A enda væri hann ekki blóðfaðir drengsins. Viðurkenndi hann að hann hefði getað gert betur í því sambandi. Kvaðst hann nú fús til þess að þiggja stuðning barnaverndaryfirvalda auk þess sem hann myndi setja þarfir drengsins í forgang. A hefur ekki átt auðvelt með að tjá sig um líðan sína. Vanlíðan hans hefur brotist út með öðrum hætti. Hann hefur þó ítrekað tjáð sig um að stefnda og B séu ekki góð við hann, beitt hann ofbeldi og lýst atvikum sem hafa haft veruleg áhrif á hann. Í viðtali við barnaverndarstarfsmann kannaðist B við að stefnda og drengurinn ættu ekki skap saman og að hann væri mikið skammaður af henni. Vildi hann þó ekki kannast við ofangreinda lýsingu fyrir dóminum. Þótt ljóst sé að á litlu öðru sé að byggja en frásögn drengsins sjálfs um þessi atriði verður ekki fram hjá henni litið. A var tvívegis skipaður talsmaður en báðir áttu í verulegum vandræðum með að ná til hans sem og barnaverndarstarfsmenn. Hann hefur ýmist sagt að hann vilji vera hjá stefndu eða E en eins og áður segir þykja ýmsar athugasemdir hans benda til þess að þær séu ekki frá honum komnar. Í skýrslu K, talsmanns A frá 10. maí 2014, kemur fram að drengurinn hafi sagt við hana að hann vildi vera hjá E og manni hennar og er heimsókninni nánar lýst í gögnum málsins. A virðist þó gera sér grein fyrir því sem framundan er og kom fram í skýrslutöku af I og J að kvíði hefði gert vart við sig að nýju. Af þessu er ljóst að skýr afstaða drengsins liggur ekki fyrir og verður því að draga ályktanir um hana af öðrum þáttum er honum viðkoma. Samkvæmt framburði F, læknis á BUGL, var kvíðinn sá þáttur sem var mest hamlandi fyrir drenginn við komu og þyrfti því að vinna mikið með hann. Ýmsir álagsþættir í umhverfi barna hefðu oft mikil áhrif á líðan þeirra. Þarfir A væru slíkar að hann þyrfti sérstaklega styðjandi umhverfisþætti. og í reynd þyrfti að laga umhverfið að hans þörfum. Ekki hafi tekist að ljúka athugun á því hvort vandi hans lægi í einhverfurófsröskun en til standi að framkvæma slíka athugun. Óumdeilt er að hinn margþætti vandi A kallaði á margþætta meðhöndlun og eftirfylgni. Drengurinn var áður á lyfjum við svefnvandamáli og vegna tíðra þvagláta á næturnar og jafnframt voru reynd kvíðastillandi lyf. Ljóst var að meira þurfti og langt frá því að hegðunarbreytinga væri að vænta á svipstundu. Af því sem rakið er hér að ofan er hins vegar ljóst að frá þeim tíma er drengurinn var vistaður utan heimilis fór framfara að gæta í þroska hans, hegðun og félagsmynstri. Stuðningsnet heimilis og skóla var þétt og við bættist aðkoma BUGL þar sem hann fékk lyf og meðferð sem hann brást vel við. Tíminn vann augljóslega með drengnum eins og sjá má af gögnunum. Telur dómurinn ekki unnt að líta svo á að lyfin ein hafi valdið þeim stakkaskiptum sem raun ber vitni og kom þetta jafnframt fram í framburði vitna fyrir dóminum. Allar aðstæður á heimili, örvun og uppeldi eru mikilvæg atriði enda endurspeglast líðan barns af þeim þáttum. Öll eftirfylgni á heimili er aukinheldur mikilvæg ef vel á að takast til. Að mati dómsins kemur þetta t.d. fram í þeirri framför sem varð í málþroska hans þrátt fyrir að hann hefði ekki sótt talþjálfun nema að takmörkuðu leyti. Ljóst er að A þarf mikinn stöðugleika og fjölþætta aðstoð ef vel á að takast til um framtíð hans. Verða hagsmunir hans af því að svo verði að teljast afar ríkir. Kröfur til umönnunaraðila hans eru því ríkari en til þeirra sem ala upp börn sem ekki glíma við fjölþættan vanda eins og hann á við að stríða. Meðal annars þurfa þeir að búa yfir innsæi til þess að gera sér grein fyrir eigin göllum og til hvaða úrræða þurfi að grípa svo vel takist til hjá þeim í uppeldinu. Eins og fyrr segir eru tvö sálfræðimöt á meðal gagna málsins. Þær matsspurningar sem lagðar voru fyrir hinn dómkvadda matsmann eru ítarlegri en þær sem lagðar voru fyrir matsmann sem stefnandi leitaði til. Miðað við umfang þeirra og með hliðsjón af þeim tíma sem matsmaður hafði til að ljúka matinu var ekki unnt að svara þeim til hlítar eða leggja fyrir öll þau próf sem æskilegt hefði verið. Matsmenn eru í niðurstöðum sínum samstiga um tiltekin atriði þegar litið er til niðurstöðu matslista og prófa. Telja þeir að ekkert bendi til þess að stefnda eigi við geðræn vandamál að stríða. Þá er stefnda með greind á tornæmisstigi og töluverður misstyrkur kom fram í prófum. Af niðurstöðum matsgerða verður ráðið að þroskafrávik þessi hafi reynt talsvert á veikleika hennar auk þess sem hún hefur tilhneigingu til að afneita hvers konar erfiðleikum í eigin fari hvað varðar geðræna og persónulega þætti. Matsgerð hins dómkvadda matsmanns er ekki afdráttarlaus um þau atriði sem dómurinn telur hér skipta mestu máli þegar litið er til velferðar A. Niðurstaða hans þegar kemur að þeirri matsspurningu hvernig hæfni og geta stefndu og sambýlismanns hennar til að nýta sér meðferð og stuðningsúrræði sé háttað, er sú að forsenda fyrir því að þau séu móttækileg fyrir því að þiggja aðstoð og nýta sér meðferð sé að þau gangist við vandanum og setji þarfir A í forgang. Til þess þurfi þau að læra að byggja upp traust en einn stærsti vandi stefndu og sambýlismanns hennar sé hversu tortryggin þau séu gagnvart stuðnings- og meðferðaraðilum. Fram kemur að þau hafi bæði verið í mikilli varnarstöðu þegar kemur að samvinnu við barnavernd og þau hafi ýmist afneitað vandamálinu eða sýnt fremur slakt innsæi gagnvart eðli vandans. Ljóst er að greind er forsenda innsæis. Innsæi í þarfir barns og eigin getu er forsenda góðrar foreldrahæfni. Skortur á innsæi í eigin getu gerir að verkum að viðkomandi á erfitt með að hafa innsæi í þarfir annarra. Báðir matsmenn komast að þeirri niðurstöðu að á skorti í eigið innsæi stefndu sem og hæfileika til að taka gagnrýni og þar með þiggja leiðsögn. Innsæisskortur stefndu kemur meðal annars fram í því að hún hefur í reynd aldrei talið sig þurfa á neinum úrræðum eða leiðbeiningum að halda vegna uppeldis og umönnunar A. Einnig hefur hún eignað litarafti A og fráfalli afa hans mörgum árum áður alla vanlíðan drengsins. Fram kemur í báðum matsgerðum að stefnda er að eðlisfari hvatvís og með slaka tilfinningastjórn sem kemur niður á samskiptum hennar. Skortur á innsæi, slök tilfinningastjórn og hvatvísi eru til þess fallin að foreldri á erfitt með að sýna yfirvegun gagnvart hegðunarerfiðleikum barns. Fram kemur í báðum matsgerðum að B býr yfir ágætri greind en hefur ekki sýnt tilburði til að tengjast drengnum, taka á vanda hans eða leiðbeina og liðsinna móður drengsins í uppeldi hans. Þrátt fyrir að fram komi í báðum matsgerðum að hvorki stefnda né B séu haldin alvarlegum geðsjúkdómum eða fíknivanda eru þeir brestir sem fram koma í persónugerð þeirra beggja þess eðlis að ólíklegt er að þau geti annast og tekið tillit til þarfa A á fullnægjandi hátt. Hann er eins og áður segir barn með fjölþættan vanda og umönnun hans reynir sérstaklega mikið á uppeldishæfni og almenna getu umönnunaraðila. Að mati dómsins breytir niðurstaða matsmanna, um góða tengslahæfni stefndu og náin tengsl á milli hennar og A annars vegar og hans og systkina hans hins vegar, ekki þeirri staðreynd að þarfir hans eru slíkar að góð tengsl ein og sér fullnægja þeim ekki. Að auki skortir, að mati dómsins, á að rök séu færð fyrir því að geðtengsl stefndu við A séu örugg og góð. Tengsl þeirra á millum voru eingöngu metin með viðtölum við stefndu, sjálfsmatslistum sem hún svaraði og með stuttu áhorfi á samskipti á heimili stefndu þegar drengurinn var þar staddur. Samkvæmt lýsingu J þroskaþjálfa fyrir dóminum, var framkoma stefndu í garð drengsins kuldaleg og einkenndist af gagnrýni og jafnvel niðurlægingu. Lýsti hún því að A virtist óttast mjög að brjóta gegn fyrirmælum móður sinnar og að hann sýndi ekki fögnuð við að mæta henni eftir langan aðskilnað. Að mati dómsins virðast gæði tengsla stefndu við A þannig vafa undirorpin. Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið er það mat dómsins að stefnda hafi brugðist uppeldisskyldum sínum gagnvart A þannig að telja verði að daglegri umönnun og uppeldi hans hafi verið alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri hans og þroska, sbr. a-lið 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002. Fær niðurstaða þessi stoð í matsgerð G sálfræðings. Að mati dómsins var nauðsynlegt og í samræmi við hlutverk barnaverndarnefnda að grípa til aðgerða til hagsbóta fyrir drenginn með það fyrir augum að greina vanda hans frekar. Til þess að svo mætti vera var eðlilegt að aðskilja hann frá fjölskyldu sinni. Fór stefnandi ekki gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga eða 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga með íhlutun sinni. Bar stefndu samhliða þessu að þiggja öll þau úrræði sem talin voru æskileg til þess að efla uppeldisfærni hennar en lykilatriði í þessu sambandi var góð samvinna við Barnavernd Reykjavíkur. Því var ekki fyrir að fara þó að ítrekað væri eftir því gengið og er þar helst um að kenna hugarfari stefndu og B sambýlismanns hennar. Hefur ekki úrslitaþýðingu að stefnda hafi loks sótt PTM-námskeið og verið samstarfsfús um meðferð drengsins á BUGL. Má í þessu samhengi nefna að meðferðaraðilar á BUGL lögðu einnig áherslu á að stefnda nýtti sér stuðningsúrræði á meðferðartímanum. Þá telur dómurinn hina jákvæðu afstöðu B, sem fram kom í skýrslu hans fyrir dómi, til uppeldis A og samvinnu við Barnavernd Reykjavíkur ekki trúverðuga, enda ný af nálinni. Verður í þessu sambandi að líta til gagna málsins og niðurstöðu á persónuleikaprófi hans sem sýnir ríka tilhneigingu hans til þess að fegra sig. Eins og áður segir voru niðurstöður stefndu á prófinu ómarktækar. Stefnda og B eru því að mati dómsins ekki líkleg til þess að setja uppeldislegar þarfir A í forgang. Að virtum gögnum málsins og framburði stefndu og vitna fyrir dómi telur dómurinn að fullreynd hafi verið vægari úrræði til úrbóta en án viðunandi árangurs. Að öllu ofangreindu virtu verður að telja að hagsmunir A krefjist þess að stefnda verði svipt forsjá hans. Þykja skilyrði a liðar 1. mgr. 29.gr. og 2. mgr. sömu greinar uppfyllt. Þegar af þeirri ástæðu verður fallist á kröfu stefnanda um forsjársviptingu. Ekki er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu. Stefnda hefur gjafsókn í málinu sem er takmörkuð við rekstur málsins fyrir dómi. Allur gjafsóknarkostnaður hennar greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Flosa Hrafns Sigurðssonar hdl., sem þykir hæfilega ákveðinn, 796.000 krónur. Dóminn kveður upp Sigríður Hjaltested héraðsdómari ásamt Guðrúnu Oddsdóttur sálfræðingi og Rögnu Ólafsdóttur sálfræðingi. D Ó M S O R Ð: Stefnda, K, er svipt forsjá sonar síns, A. Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Flosa Hrafns Sigurðssonar, sem þykir hæfilega ákveðinn 796.000 krónur.
Mál nr. 555/2008	Kærumál Niðurfelling máls Gjafsókn	Mál M gegn K var fellt niður fyrir Hæstarétti að ósk M. Var málskostnaður felldur niður en ákveðið að gjafsóknarskostnaður K skyldi greiðast úr ríkissjóði.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. október 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 23. september 2008, þar sem varnaraðila var heimilað að fá son aðila, A, tekinn úr umsjá sóknaraðila og afhentan sér með aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Upphaflega krafðist sóknaraðili þess að hinum kærða úrskurði yrði hrundið og honum falin forsjá drengsins. Með bréfi til Hæstaréttar 21. október 2008 afturkallaði hann kæru sína. Af hálfu varnaraðila er gerð krafa um kærumálskostnað úr hendi sóknaraðila án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir Hæstarétti. Samkvæmt framansögðu verður málið fellt niður fyrir Hæstarétti. Þegar litið er til atvika málsins þykir rétt að aðilarnir beri hvor sinn kærumálskostnað. Um gjafsóknarkostnað varnaraðila fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Mál þetta er fellt niður. Kærumálskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila, K, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Þorbjargar I. Jónsdóttur hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur.
Mál nr. 44/1999	Kynferðisbrot	E var ákærður fyrir brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa strokið með hendi um læri stúlkunnar X, 14 ára, nærri kynfærum hennar. Sekt E var talin sönnuð og niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu og heimfærslu til refsiákvæða staðfest. Var brot E talið smávægilegt og staðhæfingar X um að E hafi áður sýnt sér í orðum kynferðislega áreitni taldar ósannaðar. Var E dæmdur til greiðslu sektar.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 12. janúar 1999 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun að fengnu áfrýjunarleyfi og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar héraðsdóms á sakfellingu ákærða og að refsing verði þyngd. Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa og að refsivist, ef dæmd verður, verði öll skilorðsbundin. Til þrautavara er krafist ómerkingar og heimvísunar málsins til dómsálagningar að nýju. I. Af hálfu ákærða er krafa um heimvísun málsins einkum á því reist að við skýrslutökur af vitnum hafi héraðsdómari sýnt hlutdrægni, sem geti hafa haft áhrif á niðurstöðu málsins. Þannig hafi hann ítrekað meinað verjanda ákærða að beina spurningum til vitna og oft gripið fram í fyrir honum með óeðlilegum hætti eða stöðvað spurningar hans. Þá hafi dómarinn jafnframt hafnað því að kveðja nafngreind vitni öðru sinni fyrir dóm þrátt fyrir tilmæli verjanda ákærða þar um. Skýrslutökur af vitnum fyrir héraðsdómi voru hljóðritaðar. Verður ekki ráðið af endurriti þeirra að annmarkar hafi orðið á framkvæmd þinghalda, sem varðað geti ómerkingu málsins. Aðrar haldbærar ástæður hafa heldur ekki verið fram bornar, sem leitt geta til þeirrar niðurstöðu. Verður kröfu ákærða um ómerkingu og heimvísun málsins því hafnað. Með framburði vitna, sem rakinn er í héraðsdómi, telst sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í ákæru. Verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða og heimfærslu til refsiákvæðis. II. Ákærði hefur gefið þá skýringu á háttsemi sinni, að fyrir sér hafi vakað það eitt að stríða stúlkunni X, sem var tæpra 15 ára er hið refsiverða atvik varð. Hafi hún ekki svarað endurteknu ávarpi hans og sýnt honum óvirðingu. Viðbrögð hans skýrist af þessu, en ætlun sín hafi alls ekki verið að hafa í frammi neins konar kynferðislega tilburði. Það hafi hann heldur aldrei gert áður, hvorki í orðum né í verki. Brot ákærða var smávægilegt, og staðhæfingar brotaþola um að ákærði hafi áður sýnt sér í orðum kynferðislegt áreiti eru ósannaðar. Verður ákærða gert að greiða sekt í ríkissjóð, sem þykir hæfilega ákveðin 20.000 krónur, og komi fangelsi í sex daga í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest, en ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, svo sem greinir í héraðsdómi. Dómsorð: Ákærði, Eiríkur Stefánsson, greiði 20.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í sex daga. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Arnar Clausen hæstaréttarlögmanns, 80.000 krónur. Dómur Héarðsdóms Austurlands 30. nóvember 1998. Ár 1998, mánudaginn 30. nóvember er á dómþingi Héraðsdóms Austurlands, sem háð er í dómssalnum að Lyngási 15, Egilsstöðum, af Loga Guðbrandssyni, dómstjóra, kveðinn upp dómur í málinu nr. S 70/1998: Ákæruvaldið gegn Eiríki Stefánssyni. Málið, sem þingfest var 12. ágúst 1998 og dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi hinn 19. október 1998, er höfðað með ákæru ríkissaksóknara dagsettri 18. júní 1998 gegn Eiríki Stefánssyni, kt. 270350-7399, til heimilis að Skólavegi 50, Fáskrúðsfirði, „fyrir kynferðisbrot, með því að hafa að kvöldi miðvikudagsins 18. mars 1998, í samkomuhúsinu [...], strokið með hendi um læri stúlkunnar X, 14 ára, nærri kynfærum hennar. Telst þetta varða við 209 gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, sbr. 15. gr. laga nr. 40/1992. Þess er krafist, að ákærði verði dæmdur til refsingar.” Ákærði krefst aðallega sýknu og að allur kostnaður sakarinnar, þar með talin málsvarnarlaun til skipaðs verjanda hans verði greiddur úr ríkissjóði. Til vara krefst ákærði að honum verði dæmd vægasta refsing, sem lög leyfa. Málavextir eru þeir, að kl. 21:43, miðvikudaginn 18. mars 1998 óskaði A eftir lögreglu á heimili sitt vegna máls, sem hún óskaði að ræða við lögreglu. Þegar lögreglumenn komu stuttu síðar var A í stofu hússins ásamt dóttur sinni X, en X var mjög langt niðri og grét. Sagði A lögreglumönnunum, að X hefði verið í samkomuhúsinu [...] þá fyrr um kvöldið, en þar fer m.a. fram æskulýðsstarfsemi. X sagði síðan sjálf frá því, að hún hafi verið stödd frammi á gangi og verið að tala við krakka, er hönd hafi verið sett á læri sitt og strokið upp í átt að klofi. Hún hafi þá snúið sér við og hafi þá ákærði Eiríkur Stefánsson þá verið þar og hörfað frá sér. Ákærði skýrði svo frá fyrir dómi, að hann hafi komið umrætt kvöld, ásamt öðrum manni, í æskulýðsheimilið til þess að horfa þar á knattspyrnuleik í sjónvarpi. Þeir hafi komið saman inn á ganginn og hann hafði orð á því við félaga sinn, hvort hann kæmi ekki upp með honum að horfa á leikinn. Það vildi hann ekki og kvöddust þeir þarna þegar ákærði ætlaði að fara upp stigann upp á loftið. Í leiðinni, þegar þetta er að ske, kallaði hann inn, en tók fram, að hann hafi ekki ætlað inn, heldur kallaði hann og spurði að því, hvort það væri verið að senda út leiki. Þá hafi X verið stödd þarna næst honum og hafi hún snúið sér við og grett sig framan í hann og svaraði honum ekki. Hann hafi kallað aftur og hélt að hann hefði kallað í þriðja sinn og hún svaraði honum ekki að heldur. Þá hafi hann gengið til hennar og slegið lauslega á hné hennar. Ákærði sagði, að X hefði snúið sér við um leið og hann gekk upp á loftið. Ákærði kvaðst hafa verið uppi á loftinu í um það bil 20 mínútur. Eftir það leit hann inn í danssalinn og kom þá sama stúlka og byrjar að munnhöggvast þarna við hann og segja honum að hann skuli hypja sig út, hann eigi ekki að vera þarna. Hann kvaðst hafa gert þau mistök að fara að munnhöggvast á móti. Ekki sagði ákærði, að X hefði minnst neitt á það í þessum orðaskiptum þeirra, að hann hefði neitt áreitt hana. Hann hafi hins vegar farið að rifja það upp, hvernig hún hafi, ásamt öðrum krökkum áreitt hann í gegnum árin með grjótkasti, snjókasti, látum og banki á glugga og annað. Þá hafi hann rifjað upp, að hann hefði hjálpað fjölskyldu hennar um peninga í mörg ár. Taldi ákærði að þetta hefði X sárnað. Hann kvaðst síðan hafa farið heim til sín og hafi verið liðnar 30 mínútur ef ekki 50, þá hafi forstöðukona æskulýðsheimilisins hringt og spurt, hvað hafi gerst þar. Taldi hann að frá því hann kom í húsið og þar til X fór til forstöðukonunnar hafi liðið ekki minna en 60 mínútur. Nánar aðspurður um atvik, sem lýst er í ákæru taldi ákærði, að hann hefði þurft að ganga ein fjögur fimm skref til X, frá dyrunum, sem hann stóð í þegar hann kallaði. Hann kvaðst hafa snert X með hægri hendi með lófann að, utanfótar á vinstra hné. Hann hafi gripið með fingrum um hnéð. Aðspurður um það, hvort nokkurn tíma hafi komið til samskipta milli hans og X, sem heimfæra mætti sem kynferðisleg, svaraði hann „Ég skal náttúrulega ekki alveg.... Ég vil ekki játa því né neita.” Vitnið, X, skýrði svo frá fyrir dómi, að hún hefði verið að tala við vinkonu sína í sjoppunni, það er rétt hjá inngöngudyrunum. Ákærði hafi staðið þarna í dyrunum smástund, en hún hefði ekki tekið eftir honum. Þar sem hún hafi verið að tala við þessa vinkonu sína hafi ákærði komið og gengið fyrst framhjá eins og hann ætli að fara upp í annað herbergi, en gekk svo til baka og lætur hendina á læri hennar. Hún kveðst hafa kallað hann ógeð eða „þú ert ógeðslegur”. Ákærði hafi bara hlegið og farið upp stigann. Vitnið kvaðst síðan hafa farið inn í danssalinn til vinkonu sinnar og fór að segja henni frá þessu og þá hafi ákærði komið þangað og verið að fylgjast með þeim, eins og hann hefði oft gert áður. Vitnið kvaðst hafa sagt honum að hann mætti ekki vera þarna inni, þar sem þetta væri fyrir unglinga og hann hefði ekkert leyfi til að vera þarna. Vitnið fór síðan til forstöðukonunnar og skýrði henni frá atvikinu. Sérstaklega aðspurð taldi hún að stuttur tími hefði liðið eða um tvær mínútur frá því að atvikið varð og hún fór til forstöðukonunnar. Nánar aðspurð um sjálft atvikið, lýsti hún því svo, að ákærði hefði lagt hendina rétt fyrir aftan hné, aftanfrá og strauk upp lærið og aðeins undir pilsið sem hún var í. Hún kvaðst hafa verið í pilsi, sem var stutt eða um 15 cm fyrir ofan hné. Vitnið kvaðst annars hafa verið þannig klædd að hún var í joggingpeysu, í svörtu pilsi, bláum sokkabuxum og í svörtum skóm. Vitnið var spurt um hvernig hún hefði upplifað þennan atburð og svaraði hún: „Þetta var náttúrulega alveg hrikalega óþægilegt þegar einhver kall er að gera eitthvað svona. Systir mín lenti í svona máli, henni var nauðgað. Mér leið alveg agalega illa.” Vitnið A, móðir vitnisins X, hefur skýrt svo frá, að hún hafi verið heima hjá sér þetta kvöld, þegar X hafi hringt grátandi og sagt henni að ákærði hafi komið þarna inn og sett hendina upp undir pilsið hjá henni. Hún hefði brugðið við og fengið vinkonu sína til að keyra með sig inn eftir. Þegar þangað kom hafi X verið inni hjá æskulýðsfulltrúanum, hágrátandi og hafi hún tekið hana með sér heim. Vitnið kveðst hafa verið hálf smeyk, því hún hélt að X væri að fá snert af taugaáfalli, því hún kom engu tauti við hana og hún titraði öll og skalf og grét bara. Vitnið hringdi þá í lögreglu, sem ráðlagði henni að hafa samband við lækni, sem kom og ræddi við hana. Aðspurð um hvernig X hafi liðið eftir þessa atburði, lýsir hún því svo, að hún sé hrædd við að hitta ákærða. Þannig fari hún ekki beinustu leið í og úr skóla að hún væri keyrð, því að hún væri alltaf hrædd um að mæta honum. Vitnið segir, að áður en atburður sá varð, sem mál þetta snýst um, hafi hún beðið ákærða að gefnu tilefni, að láta X í friði. Vitnið ÁJ, 15 ára, kvaðst hafa verið stödd í sjoppunni eins og X en hún hafi setið þar á borði. Vitnið kvaðst ekki hafa verið með X, en hafa séð hana. Hún hefði ekki séð hana frá mjög góðu sjónarhorni, en samt svo, að hún hafi alveg séð atburðinn. Ákærði hafi komið inn og fannst vitninu hann ekki eiga þarna neitt erindi, en þetta hafi ekki verið í fyrsta sinn, sem hann kom þarna. Ákærði hafi gengið „rosalega sakleysislega” framhjá X og fer með hendina undir pilsið, en hún hafi verið í frekar stuttu pilsi. Ekki mundi vitnið, með hvorri höndinni ákærði snerti X, þar sem hún hefði séð aftan á hann, en hún taldi að hann hefði snert X innan fótar. Vitnið sagði að við þetta hefði X snúið sér við og öskrað á ákærða, að hann væri geðveikur. Vitnið H, 14 ára, sagðist hafa séð, að X stóð við sjoppuna, þar sem sælgætissalan er og að ákærði stóð fyrir aftan hana og fór með hendina undir pilsið. Hún kvaðst ekki vita, hversu hátt hann fór. Síðan sá hún, að hann bakkaði hratt aftur á bak og hún kallaði á eftir honum: „ógeðið þitt”. Síðan sá hún að hann gekki upp í sjónvarpsherbergið og sá hann svo ekki meir þetta kvöld. Ekki vissi hún til að nein orðaskipti hefðu farið á milli þeirra ákærða og X áður en þetta varð. Nánar aðspurð sagði vitnið að ákærði hefði hefði aðeins gengið framhjá X og ekkert beygt sig niður. Hún taldi að ákærði hefði notað hægri hendi og minnti, að hann hefði snert hægri fót X. Vitnið S, 13 ára, kvaðst hafa staðið fyrir ofan sjoppuna á litlum palli og séð ákærða koma og hafi verið eins og hann gengi fyrst tvö skref framhjá henni en bakkað og strokið snöggt undir pilsið hjá henni. Vitnið kvaðst ekki vera viss um hversu langt hann fór, en hann hefði farið snöggt út aftur og gengið upp í sjónvarpsherbergið. X hefði kallað á hann „eitthvað ógeð”. Vitnið kvaðst hafa haldið að um væri að ræða eitthvert grín og farið inn í danssalinn. Þar hafi X komið til hennar mjög döpur og sagt henni að standa fyrir henni, vegna þess að ákærði væri að gægjast inn í salinn. X hafi síðan sagt ákærða að fara og þá hafi einnig komið vinkona hennar, G að nafni, og farið að reka ákærða út. Að ósk ákærða komu fyrir dóm sem vitni, HP, móðir vitnisins S og fósturfaðir hennar, K. Töldu þau, að vitnið S mundi ekki hafa sagt rétt frá atburðum, en höfðu það eitt til marks, að þau ættu því að venjast, að dóttir þeirra segði þeim alla hluti fljótt, en það hefði hún ekki gert í þetta sinn. Vitnið HP var viðstödd skýrslugjöf vitnisins S hjá lögreglu og vitnið K var viðstaddur skýrslugjöf hennar fyrir dómi, og gerði hvorugt þeirra neinar athugasemdir um framburð hennar. Verður ekki talið, að þessir framburðir dragi úr trúverðugleika vitnisins S. Vitnið M, 13 ára, kvaðst hafa verið ásamt H vinkonu sinni að ganga þarna á ganginum og hafi þær verið í enda gangsins. H hafi sagt við hana „sjáðu”. Hún hafi þá litið við og séð X, sem stóð fyrir neðan sjoppuna og ákærði hafi staðið fyrir aftan hana og „þá var hann að koma svona undan pilsinu.” með hendina. X hafi þá öskrað á hann. Hún kvaðst aðeins hafa séð ákærða koma með höndina undan pilsinu. Hún taldi, að það hafi verð hægri hendi ákærða, sem hún sá og hún hafi verið við hægri fót X. Vitnið SS, æskulýðsfulltrúi, sagði, að inni hjá sér hefðu verið nokkrir krakkar. Þá hafi X komið inn hálf skælandi og bölvar ákærða í sand og ösku, kallar hann „helvítis ógeð” og annað þess háttar. Þegar vitnið spurði X, hvað hefði skeð, sagði hún að ákærði hefði gripið í pilsið og spurt, hvort hún væri með lærasýningu hérna. Vitnið reyndi að róa hana til að fá að vita, hvað hefði í raun skeð, en hún vildi bara að það yrði hringt í mömmu hennar, sem vitnið gerði. Sagði hún að X hefði verið orðin róleg, þegar móðir hennar kom skömmu seinna, en þá hefði hún brotnað niður aftur. Hún hefði þá sagt móður sinn það sama og hún hafði áður sagt vitninu. Vitnið Brynjólfur Karl Hauksson, læknir, sagði, að fyrst hefði verið haft samband við hann kl. rúmlega 21 um kvöldið út af þessum atburði. Hann hafi þá verið upptekinn og ekki getað komið, en benti á, að um væri að ræða mál, sem heyrði undir lögreglu. Rúmlega klukkustund síðar var aftur haft samband og hafi hann þá getað komið. X hafi þá verið í uppnámi og í rauninni ekki bara stúlkan, heldur allt heimilið. Það hafi tekið töluverðan tíma að róa hana, þannig að hann næði sambandi við hana og hún lýsti síðan því fyrir honum, sem hafði gerst. Hann hefði skrifað það niður nokkurn veginn eftir hennar orðum og hennar upplifun, að hún hefði verið uppi í æskulýðsheimili, eins og þau kalla þetta þarna í [...], þarna safnast æskulýðurinn saman til að skemmta sér. Þá hafi meintur gjörningsmaður komið þar inn og hann hefði komið að henni og hún var í svokölluðu pínupilsi og farið uppundir pilsið og strokið lærið utanvert og niður eftir lærinu og um leið viðhaft óviðurkvæmileg orð, sem hann taldi mega kalla klám. Vitnið sagði, að X hefði talið að þetta væri ekki í fyrsta skipti, sem hún hefði orðið fyrir einhvers konar áreiti, en ekki líkamlegu. Hún hafi síðan farið að skemmta sér með jafnöldrum sínum og taldi þá, að hann hafi staldrað við og hafi horft á sig með einhverju ögrandi augnaráði, sem endaði með því að hún fór til hans og sagði honum að koma sér burtu. Eftir að hún hafði talað við SS, forstöðukonu, hafi hún farið heim, og þar hafi allt farið í uppnám. Vitnið taldi það eðlilegt ástand mála, miðað við það sem á undan hafði gengið. Hann sagði X hafa verið mjög æsta, milli þess, sem hún var mjög ákveðin. Hún hafi verið ákaflega greinargóð og ekki hefði verið um að ræða „hysteríu”, en inn á milli hafi hún grátið og misst stjórn á sér og komið hafi fram mikil reiði. Vitnið sagði greinilegt fyrir hann sem fagmann að bæði blygðunarsemi hennar og sjálfsvirðingu hafði verið gróflega misboðið. Það hafi greinilega verið ásetningur hennar, að þetta skyldi ekki endurtaka sig gagnvart henni, en um leið var hún hrædd um að þetta gæti komið henni í koll eða að henni yrði hegnt fyrir á einhvern hátt. Hafi hún borið kvíða fyrir að fara út daginn eftir, hvað mundi gerast, hvort hugsanlega yrði setið fyrir henni, eða hvort hún yrði fyrir einhverju áreiti. X hafði ekki orðið fyrir líkamlegum áverka, hún var ekki rifin eða líkamlega særð, en andlega. Vitnið taldi það hafa slegið sig sérstaklega, hún vildi ekki fara að sofa ein og taldi þetta bera vott um klassískt einkenni um „post traumatískt syndrome”, hún hafi verið óttaslegin og hrædd við martraðir og treysti sér ekki þótt hún sé 14 ára gömul að fara ein í rúmið. Lagt hefur verið fram í málinu vottorð dr. Gunnars Hrafns Birgissonar, sálfræðings, og segir hann þar frá því, að hann hafi átt viðtöl við X og foreldra hennar. Síðan segir í vottorðinu: „Tilgangur viðtalanna var að veita sálfræðilega ráðgjöf og stuðning við fjölskylduna í ljósi þess að X hafði orðið fyrir kynferðislegri áreitni. Ég sá enga ástæðu til að rengja það, að slík áreitni hefði átt sér stað. X sýndi ekki merki um geðræn vandamál tengd þessum atburðum. Hún naut góðs af því að foreldrar hennar sýndu henni skilning og veittu henni viðeigandi stuðning við að yfirstíga erfiðleikana. Niðurstaða: Óumdeilt er, að ákærði hafi að kvöldi miðvikudagsins 18. mars 1998, komið í samkomuhúsið [...] og gengið þar að X, sem þar stóð í gangi hússins. Ákærði hefur viðurkennt að hafa komið aftan að X og gripið um hægra hné hennar með hægri hendi. Með framburðum vitna þeirra, sem voru á staðnum og greint er frá að ofan, er sannað, að ákærði hafi einnig farið með hægri hendi upp undir pils stúlkunnar og strokið niður eftir læri utanvert. Er þannig sannað, að ákærði hefur gerst sekur um þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í ákæru og varðar hún við 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsingar Ákærði, sem er 48 ára að aldri hefur á árunum 1977 til 1990 tíu sinnum undirgengist sáttir, sektir fyrir áfengislaga-, umferðarlaga- og hegningarlagabrot. 1977 hlaut hann dóm, 60 daga varðhald fyrir brot gegn 259. gr. alm. hgl. og fyrir ölvunarakstur. Sviptur ökuleyfi ævilangt. 1980 hlaut hann dóm fyrir ölvunarakstur, varðahald 30 daga og var enn sviptur ökuleyfi ævilangt. 1982 hlaut hann dóm í Hæstarétti, þriggja mánaða varðhald fyrir ölvunarakstur, sviptur rétti til að öðlast ökuleyfi ævilangt. Við ákvörðun refsingar ber að hafa í huga, að atvikið átti sér stað á opinberum stað og innan um nokkurn fjölda unglinga. Á hinn bóginn var verkið framið í flýti, snertingin létt og ekki gerð tilraun til að snerta X innan klæða eða nær kynfærum hennar en að ofan greinir. Ekki hefur verið sýnt fram á ásetning til að ganga lengra en úr varð. Samkvæmt vottorði sálfræðings sýndi X ekki merki um geðræn vandamál tengd þessum atburðum og ekki hafa verið gerðar kröfur um bætur vegna þessa. Refsing ákærða þykir hæfilega ákveðin sekt 80.000 krónur og komi 20 daga fangelsi í stað sektarinnar, verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talin saksóknarlaun í ríkissjóð 60.000 krónur og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Arnar Clausen hrl. 80.000 krónur. Logi Guðbrandsson, dómstjóri kvað upp dóm þennan. Dómsuppsaga hefur dregist vegna embættisanna dómarans. Dómsorð: Ákærði, Eiríkur Stefánsson, greiði 80.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi 20 daga varðhald í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talin saksóknarlaun 60.000 krónur til ríkissjóðs og málsvarnarlaun til skipaðs verjanda síns 80.000 krónur.
Mál nr. 546/2006	Kærumál Ákæra Frávísunarúrskurður felldur úr gildi	Héraðsdómur vísaði máli ákæruvaldsins á hendur X frá dómi þar sem talið var að rannsóknargögn væru ekki í samræmi við verknaðarlýsingu ákærunnar. Ekki var fallist á að þetta ætlaða ósamræmi ætti að leiða til frávísunar málsins þar sem um atriði væri að ræða sem kæmi til athugunar við efnislega meðferð málsins, þegar dómari legði mat á hvort ákæruvaldið hefði uppfyllt sönnunarskyldu sína. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar meðferðar.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. september 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 27. september 2006, þar sem máli ákæruvaldsins á hendur varnaraðila var vísað frá dómi án kröfu. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Í forsendum hins kærða úrskurðar er talið, að rannsóknargögnin sem málatilbúnaður ákæruvaldsins byggir á, séu ekki í samræmi við verknaðarlýsingu ákærunnar. Er þetta á því byggt, að í upphafi lögreglurannsóknar hafi varnaraðili verið talinn hafa brotið gegn stöðvunarskyldu er hann ók af Grænumörk í Hveragerði inn á Suðurlandsveg til austurs 5. nóvember 2005. Hann hafi hins vegar verið ákærður fyrir að hafa ekið bifreið sinni umrætt sinn inn á Suðurlandsveg „án nægilegrar aðgæslu og tillitssemi og án þess að veita umferð um Suðurlandsveg skilyrðislausan forgang“. Er ætlað brot varnaraðila talið í ákæru varða við 1. mgr. 4. gr. og 5. mgr. 25. gr., sbr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Héraðsdómari telur undirbúning ákærunnar fara í bága við 32. gr. og 67. gr. laga nr. 19/1991 og sé málatilbúnaður ákæruvaldsins „svo illa búinn að ekki er annað fært en að vísa máli þessu frá dómi ex officio með vísan til 4. mgr. 122. gr.“ laganna, enda hafi þetta greinilega haft áhrif á málsvörn ákærða. Ákæra sú á hendur varnaraðila, sem til umfjöllunar er í málinu, uppfyllir kröfur 116. gr. laga nr. 19/1991, þar sem kveðið er á um hvað greina skuli í ákæruskjali. Ósamræmi af því tagi sem héraðsdómari telur vera til staðar á milli rannsóknargagna lögreglu og efnis ákærunnar kemur til athugunar við efnislega meðferð málsins, þegar dómari leggur mat á hvort ákæruvaldið hafi uppfyllt sönnunarskyldu sína um brotið sem ákært er fyrir, sbr. 45. gr. laganna. Þetta ætlaða ósamræmi verður ekki talið hafa haft nein áhrif á möguleika varnaraðila til að verjast ákærunni. Raunar liggur fyrir að hann hafði þegar 7. nóvember 2005, eða tveimur dögum eftir að hið meinta brot átti sér stað, sent sýslumanninum á Selfossi bréf, þar sem fram kemur að annar lögreglumannanna sem stöðvuðu hann hafi strax á staðnum fullyrt að hann hefði „svínað fyrir lögreglubílinn“. Virðist hann því strax frá upphafi hafa gert sér grein fyrir að sú háttsemi væri til rannsóknar í málinu. Eftir þingfestingu ákærunnar með fyrrgreindri verknaðarlýsingu naut varnaraðili síðan lögbundins réttar til að færa fram málsvarnir sínar gegn henni. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar meðferðar. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Það athugist að héraðsdómara bar samkvæmt 4. mgr. 122. gr. laga nr. 19/1991 með áorðnum breytingum að gefa aðilum kost á að tjá sig um þá annmarka sem hann taldi vera á málinu áður en hann vísaði því frá. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og er lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til meðferðar og dómsálagningar. Mál þetta, sem dómtekið var þann 12. september sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi, dagsettri 3. maí 2006 á hendur X, [kt. og heimilisfang], ,,fyrir umferðarlagabrot með því að hafa síðdegis laugardaginn 5. nóvember 2005, ekið bifreiðinni RX-[...] af Grænumörk í Hveragerði, inná Suðurlandsveg án nægilegrar aðgæslu og tillitssemi og án þess að veita umferð um Suðurlandsveg skilyrðislausan forgang, með þeim afleiðingum að snögghemla þurfti lögreglubifreið er kom aðvífandi austur Suðurlandsveg”. Ákæruvaldið telur þessa háttsemi varða við 1. mgr. 4. gr. og 5. mgr. 25. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 100. gr. sömu laga og krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar. Ákærði mætti við þingfestingu málsins og óskaði ekki eftir verjanda. Dómari gætti leiðbeiningarskyldu gagnvart ákærða, sem er ólöglærður. Við þingfestingu málsins óskaði ákæruvaldið eftir leiðréttingu á ákæru. Um væri að ræða bifreiðina KX-[...] en ekki RX-[...]. Er þessi misritun ekki talin hafa áhrif á varnir í málinu. Ákærði neitaði sök. Aðalmeðferð málsins fór fram 12. september s.l. en ákærði flutti mál sitt sjálfur. Málsástæður: Í vettvangsskýrslu lögreglu kemur fram að meint brot á sér stað kl. 17.03 og er brotið skráð sem stöðvunarskyldubrot. Í skýrslunni kemur fram að ökumaður hafi ekið suður Grænumörk og beygt austur Suðurlandsveg. Ákærði mótmælti strax á vettvangi meintu broti. Í lögregluskýrslu sem gerð var 14.nóvember.2005 segir að kært sé fyrir að, ,,forgangur, stöðvunarskylda, biðskylda sé eigi virt”. Segir í þeirri skýrslu að það hafi verið rökkur, blaut færð, mikil umferð og skýjað. Í lögregluskýrslunni segir að bifreiðinni hafi verið ekið suður Grænumörk og henni beygt austur Suðurlandsveg í veg fyrir lögreglubifreiðina sem var ekið austur Suðurlandsveg. Segir að stöðvunarskylda sé fyrir umferð af Grænumörk inná Suðurlandsveg. Hafi ökumaður lögreglubifreiðarinnar þurft að hemla til að koma í veg fyrir að aka á bifreiðina. Segir í skýrslunni að akstur bifreiðarinnar hafi verið stöðvaður skömmu seinna og ökumanni boðið yfir í lögreglubifreiðina. Ökumaður bifreiðarinnar hafi ekki verið viss um hvort hann hafi stöðvað við stöðvunarmerki og jafnframt að honum hafi fundist það dapurlegt að lenda í lögreglunni. Segir að ákærði hafi farið yfir í bifreið sína og spurt eiginkonu sína hvort hann hefði stöðvað við stöðvunarlínu og þegar hann kom yfir í lögreglubifreiðina aftur þá hafi hann mótmælt því að hafa ekki stöðvað bifreiðina við stöðvunarlínu þar sem eiginkona hans sem var með honum í bifreiðinni gæti fullyrt að hann hefði stöðvað bifreiðina við stöðvunarlínuna. Í skýrslu sem lögreglan á Selfossi tók af Þorsteini Magnússyni lögreglumanni sem var í eftirliti á lögreglubifreiðinni í umrætt sinn kvaðst hann ekki hafa séð hvort bifreiðin KX-[...] hafi numið skilyrðislaust staðar við gatnamótin áður en henni var ekið af Grænumörk inná Suðurlandsveg. Hann staðfestir hins vegar í skýrslunni að bifreiðinni hafi verið ekið inná Suðurlandsveg í veg fyrir lögreglubifreiðina sem Jóhanna Eivinsdóttir Christiansen lögreglumaður ók. Kvað Þorsteinn Jóhönnu hafa orðið að hemla og draga úr ferð og því orðið fyrir truflun og óþægindum af akstri KX-[...] er henni var ekið í veg fyrir lögreglubifreiðina. Segir Þorsteinn að þau Jóhanna hafi verið á leið austur Suðurlandsveg og verið nýlega komin út úr hringtorginu á Suðurlandsvegi við Breiðumörk og lögreglubifreiðin verið á að giska 20 metra vestan við umrædd gatnamót þegar KX-[...] var ekið í veg fyrir hana. Jóhanna Eyvindsdóttir Christiansen lögreglumaður gaf skýrslu 27. desember 2005 hjá lögreglunni á Selfossi um meint brot. Segir hún í skýrslunni að hún ásamt Þorsteini Magnússyni hafi verið í umferðareftirliti á lögreglubifreiðinni 33-209 sem hún ók til austurs eftir Suðurlandsvegi frá hringtorgi á Suðurlandsvegi á mótum Þorlákshafnarvegar og Breiðumarkar. Segir hún í skýrslunni að þegar hún var að nálgast Grænumörk hafi bifreið verið ekið af þeirri götu inná Suðurlandsveg til austurs. Segir hún þetta hafi ekki truflað hana eða skapað óþægindi fyrir hana. Hins vegar hafi önnur bifreið fylgt þeirri bifreið eftir og henni verið ekið sömu leið til austurs og hafi akstur þeirrar bifreiðar orðið til þess að hún hafi orðið að draga úr hraða lögreglubifreiðarinnar með því að hemla. Hafi það verið bifreið ákærða. Segir Jóhanna að hún hafi ekki veitt því athygli hvort ákærði hafi stöðvað á stöðvunarlínu á móts við stöðvunarskyldumerkið sem er á Grænumörk enda kvaðst hún ekki hafa verið að kæra ákærða fyrir að hafa ekki stöðvað bifreið sína á stöðvunarlínu heldur fyrir það að veita ekki umferð um Suðurlandsveg skilyrðislausan forgang eins og stöðvunarskyldumerkið á Grænumörk gaf til kynna. Þá kvaðst Jóhanna hafa kært ákærða fyrir að hafa ekki sýnt þá tillitssemi og varúð sem honum bar og með því truflað umferð að óþörfu auk þess að valda óþægindum. Aðspurð um nákvæman ökuhraða lögreglubifreiðarinnar í þann mund sem KX-[...] var ekið í veg fyrir hana kvaðst hún ekki geta sagt til um en hann hafi verið um það bil 50 til 60 km. á klukkustund. Jóhanna kvaðst ekki treysta sér til að segja til um hve langt frá gatnamótunum hún var í metrum talið þegar bifreiðinni var ekið í veg fyrir hana en það hafi verið mjög stutt og henni hafi þótt brotið það gróft að hún hafi tekið þá ákvörðun að hafa tal af ökumanni KX-[...] og kæra hann. A [kt.] eiginkona ákærða gaf skýrslu hjá lögreglu 19. janúar 2006. Segir hún í skýrslunni að hún og ákærði hafi verið að koma frá bensínstöðinni gegnt Eden og hafi ekið til austurs. Hafi ákærði verið ökumaður en hún setið í framsæti við hliðina á honum. Þau hafi verið á mjög löngum bíl með kerru. Hafi kerran verið um 3 metrar auk beislis þannig að bíll og kerra hafi verið í heildina 9 metrar. Segist hún ekki þekkja göturnar í Hveragerði en ákærði hafi ekið til vinstri inná Suðurlandsveginn. Segir hún að ákæri hafi stöðvað akstur bifreiðarinnar á mótum Grænumarkar og Suðurlandsvegar en segist ekki geta metið það hversu lengi hann stöðvaði aksturinn en hann hafi stöðvað. Hún bendir á í skýrslunni að Toyota sé ekki kraftmikill bíll og með svona kerru aftaní sé bíllinn enn þyngri. A er bent á að í lögregluskýrslu ákærða komi fram að hann hafi ekki verið viss um það hvort hann hafi stöðvað við stöðvunarmerkið. Hún segir í skýrslunni það ósannindi að lögreglubifreiðin hafi þurft að hemla til að koma í veg fyrir að aka á bifreiðina KX-[...], hún hafi setið í framsætinu og hafi haft gott úrsýni yfir veginn og fylgst vel með umferð. Hún segir að röð bifreiða hafi verið ekið út úr hringtorginu en hafi ekki tekið eftir því hvort lögreglubifreið hafi verið þar á meðal. Segir hún að það hafi verið langt í þessa bílaumferð, á milli 300 til 400 metrar þegar ákærði hafi ekið inná Suðurlandsveginn. Segir hún að ákærði hafi ekið bifreiðinni töluverðan spotta til austurs þegar þau hafi fengið merki um að stöðva aksturinn, hún heldur að það hafi verið um nokkra tugi metra. Fullyrðir hún í skýrslunni að hún hafi séð bílaumferð koma út úr hringtorginu en að öðru leyti hafi vegurinn verið auður og hindrunarlaus. Framburður ákærða og vitna fyrir dómi. Ákærði X gaf skýrslu fyrir dómi en hann flutti mál sitt sjálfur. Krafðist hann sýknu á þeim forsendum að ákært væri fyrir annað brot en hann var upphaflega kærður fyrir. Sagði hann að laugardaginn 5. nóvember er hann hefði verið að koma úr sumarbústað sínum á Laugarvatni hefði hann ekið inn í Hveragerði við bensínstöðina gegnt Eden. Þá hefði hann ekið út úr Hveragerði við gatnamót Suðurlandsvegar og Grænumarkar í átt að Selfossi. Kvað ákærði sig hafa verð með kerru aftan í bifreið sinni og samanlagt hefði bifreið og kerra verið um 10 metra löng. Taldi ákærði sig hafa í því skyni sýnt sérstaka varúð gagnvart umferð á Suðurlandsveginum er hann ók bifreið sinni inn á veginn, enda þekki hann aðstæður þarna mjög vel þar sem hann hefði unnið á svæðinu í 6 ár og því hættan vel ljós. Ákærði taldi sig hafa litið til beggja átta, áður en hann ók inn á Suðurlandsveginn, og þá séð, þrátt fyrir rökkur og dimmviðri, hvar bílaröð hefði komið út úr umferðareyjunni við Breiðumörk um það leyti sem hann var að koma að gatnamótum Grænumarkar og Suðurlandsvegar. Taldi ákærði enga hættu hafa verið við það að hann færi inn á þjóðveginn við þessar aðstæður, m.t.t. þess að hann væri á jeppabifreið með langa kerru í eftirdragi og þyrfti því að sýna sérstaka aðgæslu við aksturinn. Kvað ákærði að þegar hann hefði verið kominn inn á þjóðveginn hefði hann ekið einhverja tugi eða eitt- til tvöhundruð metra og þá hefði lögregla gefið honum blá ljósmerki um að stöðva aksturinn. Ákærði tók það sérstaklega fram að þrjár bifreiðar hefðu verið á eftir lögreglubifreiðinni og engin þeirra hefði gefið nokkurt merki um að hætta hefði stafað af akstri hans en ákærði sagði það vera venju við slíkar aðstæður að ökumenn gæfu ýmist hljóð- eða ljósmerki. Þá sagði ákærði að þegar hann hefði stöðvað bifreið sína hefði hann farið yfir í lögreglubifreiðna en taldi það órafjarri sínum hugmyndum að verið væri að stöðva akstur hans vegna þess að hann hefði „svínað“ fyrir lögreglubifreiðna. Kvað ákærði að þegar hann hefði sest inn í lögreglubifreiðna hefði hann sagt „að honum þætti það leitt að hafa lent í lögreglunni“, enda væri hann með hreint sakarvottorð og fátítt að hann lenti í lögreglumálum. Tók ákærði fram að setningin sem slík hefði ekki gefið til kynna neina sekt af hans hálfu. Sagði ákærði sig hafa strax verið sakaðan um að hafa brotið reglur um stöðvunarskyldu við umrædd gatnamót. Við þær ásakanir kvað ákærði sig ekki hafa sagt orð, heldur farið yfir í bíl konu sinnar til að fá upplýsingar um hennar mat á aðstæðum því hann hefði viljað fullyrða hluti sem væru hundraðprósent réttir, ekki að hann væri í efa sjálfur heldur hefði hann viljað fá staðfestingu á því að hann væri að fara með rétt mál. Sagði ákærði sig og eiginkonu sína hafa verið sammála um það að hann hefði stöðvað bifreiðina við stöðvunarskyldumerkið og því næst hefði hann farið aftur yfir í lögreglubifreiðina og tilkynnt það að hann mótmælti ásökunum um að hafa ekki stöðvað við umrætt merki. Aðspurður taldi ákærði sig hafa tekið eftir umræddu umferðarskilti, ásamt því að hafa stöðvað bifreið sína til móts við það. Þá bar ákærði að hann kannaðist ekki við að nokkur bifreið hefði verið á undan sér á umræddum gatnamótum þegar hann kom að þeim og því hefði hann ekki þurft að bíða neitt við gatnamótin, utan þess að hafa stöðvað við stöðvunarskyldumerkið. Þá tók ákærði sérstaklega fram að málið hefði ætíð snúist um stöðvunarskyldubrot en ekki það brot sem honum væri gert að sök í ákæruskjali því er honum hefði verið birt. Vísaði hann meðal annars til heiti brots í sektarboði sem hann fékk sent frá sýslumanninum á Selfossi. Sagðist hann ekki hafa fengið gögn málsins fyrr en við þingfestingu málsins 21. júní 2006 og þá fyrst séð að honum var gert að sök að hafa ekið fyrir lögreglubifreiðina í umrætt sinn en ekki það að hann hafi ekki virt stöðvunarskyldu. Vitnið Jóhanna Eivinsdóttir Christiansen lögreglumaður kom fyrir dóminn. Vitnið kvað sig hafa ekið lögreglubifreið austur Suðurlandsveg frá hringtorginu við Breiðumörk, þegar hún sá hvar bifreið var stopp við stöðvunarskyldumerkið á gatnamótum Grænumarkar og Suðurlandsvegar. Bifreiðinni var síðan ekið inn á Suðurlandsveg, í austur að Selfossi. Því næst sá vitnið hvar annarri bifreið, sem hún kvað hafa verið bifreið ákærða, var ekið að gatnamótunum eftir Grænumörkinni og inn á Suðurlandsveginn í veg fyrir sig, án þess að virða stöðvunarskyldumerkið, þar sem hún kom akandi á lögreglubifreiðinni þannig að hún þurfti að hemla niður. Taldi hún ákærða, með háttalagi sínu, hafa „svínað fyrir“ lögreglubifreiðina þannig að hún hefði þurfti að hemla niður. Aðspurt taldi vitnið sig ekki gera sér grein fyrir því hversu mikil fjarlægð hefði verið í bifreið ákærða, þegar hann ók í veg fyrir lögreglubifreiðina en ágiskun hennar væri sú að vegalengdin hefði verið um 100 metrar. Aðspurt kvað vitnið lögreglubifreiðina hafa verið á um 50 60 km hraða á klukkustund en kveðst ekki muna hvort bifreiðum hefði verið ekið á eftir lögreglubifreiðinni. Kvað vitnið að ekki hefði verið hætta á árekstri, þrátt fyrir að hún hefði þurft að hemla niður en sagði jafnframt að hefði hún ekki hemlað niður þá hefði hún keyrt aftan á ákærða en þó ekki harkalega. Aðspurt um hvort verið væri að kæra ákærða fyrir að hafa ekki sinnt stöðvunarskyldu eða eitthvert annað brot, kvað vitnið ákærða hvorki hafa sinnt stöðvunarskyldu né hafa virt forgang umferðar á Suðurlandsvegi. Þá bar vitnið, aðspurt um hvort það eða aðrir ökumenn hefðu gefið til kynna, með ljós- eða hljóðmerki, að hætta hefði verið af aksturslagi ákærða að svo hefði ekki verið, að öðru leyti en því að ákærða hefðu verið gefin blá ljósmerki um að stöðva akstur sinn nokkrum sekúndum eftir að hann hefði verið kominn út á Suðurlandsveginn. Vitnið Þorsteinn Magnússon fyrrverandi lögreglumaður kom fyrir dóminn. Kvað vitnið sig hafa verið farþega í lögreglubifreið þeirri er ók í austur eftir Suðurlandsvegi. Kvað vitnið að þegar lögreglubifreiðin var að nálgast gatnamót Grænumarkar og Suðurlandsvegar hefði bifreið ákærða verið ekið inn á Suðurlandsveginn í veg fyrir lögreglubifreiðina, þannig að ökumaður lögreglubifreiðarinnar hefði þurft að hægja verulega á ferð lögreglubifreiðarinnar og hafði óþægindi af. Aðspurt kvaðst vitnið ekki geta sagt til um hvort ákærði hefði numið staðar við stöðvunarskyldumerkið, þar sem það hafi verið að horfa á ratsjá lögreglubifreiðarinnar en telur aðspurt að lögreglubifreiðinni hafi verið ekið á um 60 70 km hraða á klukkustund á umræddum tíma. Þá kvað vitnið ekki hafa liðið langan tíma frá því að ákærði ók í veg fyrir lögreglubifreiðina og þangað til að honum var gefið til kynna, með bláum forgangsljósum lögreglubifreiðarinnar, að stöðva aksturinn eða innan við ein mínútu. Þá kvaðst vitnið ekki muna hvort önnur bifreið hefði verið á undan ákærða á umræddum gatnamótum eða hvort aðrar bifreiðar hefðu verið á eftir lögreglubifreiðinni í umrætt sinn, þó það telji slíkt ekki óhugsandi þar sem umferð var nokkur á umræddum tíma. Vitnið kvað hættu hafa skapast af akstri ákærða, þó það teldi hættuna ekki hafa verið verulega. Þá bar vitnið að ekki hefðu aðrar bifreiðar en lögreglubifreiðin gefið til kynna, með hljóð- eða ljósmerki, að hætta hefði stafað af akstri ákærða. Vitnið kvaðst ekki geta sagt til um hversu langt hefði verið milli lögreglubifreiðarinnar og bifreiðar ákærða þegar ákærði ók í veg fyrir lögreglubifreiðina. Vitnið A, eiginkona ákærða, kom fyrir dóminn. Kvað hún að þau hefðu ekið út úr Hveragerði um gatnamót Grænumarkar og Suðurlandsvegar. Kvað hún ákærða hafa stöðvað bílinn á umræddum gatnamótum til þess að kanna aðstæður á Suðurlandsveginum. Kvaðst hún hafa séð hvar umferð kom út úr hringtorginu við Breiðumörk en sagði hún enga umferð hafa verið úr austurátt og við þær aðstæður hefði ákærði ekið út á Suðurlandsveginn til austurs. Kvað vitnið að þegar ákærði hefði verið kominn um 50 100 metra frá gatnamótunum hefði verið kveikt á bláum forgangsljósum lögreglubifreiðar fyrir aftan þau. Kvað hún ákærða hafa stöðvað bifreiðina og farið yfir í lögreglubifreiðina. Þá kvað hún ákærða hafa komið aftur til baka skömmu síðar og tjáð sér að honum væri gert að sök að hafa ekki virt stöðvunarskyldu á umræddum gatnamótum. Kvað hún ákærða einungis hafa komið til baka til að fá staðfestingu á því að fullyrðing hans, um að hafa virt stöðvunarskyldumerkið á umræddum gatnamótum, hefði verið rétt og þeim hefði ekki farið annað á milli. Aðspurð kvað hún enga bifreið hafa verið á undan bifreið ákærða á umræddum gatnamótum en kvað hinsvegar 3 4 bifreiðar hafa verið á eftir lögreglubifreiðinni. Niðurstöður: Í frumskýrslu lögreglu sem gerð er á vettvangi er kynnt fyrir ákærða að hann hafi ekki virt stöðvunarskyldu sem var á gatnamótum Grænumarkar og Suðurlandsvegar við Hveragerði. Mótmælti ákærði því broti strax. Í lögregluskýrslum sem gerðar eru í framhaldi, þ.e. upplýsingaskýrsla lögreglu 14. nóvember 2005, skýrslu sem tekin er af Þorsteini Magnússyni lögreglumanni 14. desember 2005 og skýrslu sem tekin er af Jóhönnu Eivinsdóttur, Christiansen lögreglumanni 27. desember 2005 er heiti brots ákærða skráð, „Vegamót, forgangur, stöðvunarskylda, biðskylda eigi virt”. Einnig þegar réttarfarsákvæða er gætt og vitnum kynnt sakarefnið þá er brotið að hafa ekið af Grænumörk í Hveragerði inná Suðurlandsveg án þess að virða stöðvunarskyldu. Við skýrslutöku af vitninu A er henni kynnt tilefnið sem meint umferðarlagabrot ákærða. Heiti brots er áfram í lögregluskýrslu að stöðvunarskylda hafi eigi verið virt. Ákvæði um stöðvunarskyldu er í 2. mgr. 25. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 en þar segir að ökumaður, sem ætlar að aka inn á eða yfir veg, skuli veita umferð ökutækja á þeim vegi úr báðum áttum forgang, ef það er gefið til kynna með umferðarmerki um biðskyldu eða stöðvunarskyldu. Í 5. mgr. 25. gr. eru leiðbeinandi reglur um hvernig ökumaður, sem á að veita öðrum forgang, skuli gefa til kynna að hann muni veita forgang. Ökumaður megi því aðeins aka áfram, að það sé unnt án hættu eða óþæginda fyrir önnur ökutæki miðað við, hvar þau eru á vegi, hver fjarlægð þeirra er og hraði þeirra. Í ákæruskjali í máli þessu er verknaðarlýsingin svo að ákærði hafi ekið bifreiðinni KX af Grænumörk í Hveragerði, inná Suðurlandsveg án nægilegrar aðgæslu og tillitssemi og án þess að veita umferð um Suðurlandsveg skilyrðislausan forgang, með þeim afleiðingum að snögghemla þurfti lögreglubifreið er kom aðvífandi austur Suðurlandsveg. Eins og kemur fram að ofan segir í vettvangsskýrslu lögreglunnar sem ákærði undirritaði að um stöðvunarskyldubrot væri að ræða. Í frumskýrslu lögreglu gerð 14. nóvember s.á. er brotinu lýst þannig að bifreiðinni hafi verið ekið suður Grænumörk og henni beygt austur Suðurlandsveg í veg fyrir lögreglubifreiðina sem var ekið austur Suðurlandsveg. Er stöðvunarskylda fyrir umferð af Grænumörk inná Suðurlandsveg. Þurfti ég, ökumaður lögreglubifreiðarinnar að hemla til að koma í veg fyrir að aka á bifreiðina. Síðan segir að akstur bifreiðarinnar hafi verið stöðvaður og ökumanni boðið yfir í lögreglubifreiðian og honum kynntur réttur hans. Segir svo í skýrslunni að ökumaður bifreiðarinnar segist ekki vera viss um hvort hann hefði stöðvað við stöðvunarmerki og síðan að hann hafi farið yfir í bifreið sína og spurt eiginkonu sína hvort hann hefði stöðvað við stöðvunarlínu. Síðan er bókað eftir honum að hann mótmæli því að hafa ekki stöðvað við stöðvunarlínu. Er síðan tekið fram að framburð ökumanns, sem hann staðfesti með undirskrift sinni, megi sjá á meðfylgjandi vettvangsskýrslu. Þann 8. desember 2005 er aftur tekin skýrsla af ákærða hjá lögreglunni í Kópavogi. Þar kemur fram að frammi liggi kæruskýrsla lögreglunnar dagsett 14.nóvember 2005 og vettvangsskýrsla dagsett 5.nóvember 2005 ásamt bréfum ákærða til sýslumannsins á Selfossi, dagsett 7. nóvember 2005 og 24. nóvember 2005. Eru ofangreind gögn kynnt ákærða hjá lögreglunni og segir hann efni skýrslunnar í veigamiklum atriðum rangt þar sem hann kveðst hafa svarað því til við lögreglumennina í fyrstu, með vissu, að hann hafi ekki brotið af sér. Auk þess véfengir hann fullyrðingar lögreglunnar á vettvangi um að hann hafi farið svo fljótt inná þjóðveginn að það hafi valdið annarri umferð truflun. Er einnig bókað eftir ákærða að hann haldi því fram að annar lögreglumannanna, er höfðu tal af honum á vettvangi hafi ekki séð tilvikið. Er þar væntanlega átt við meint stöðvunarskyldubrot ákærða. Í lögregluskýrslu sem Þorsteinn Magnússon lögreglumaður gaf 14. desember 2005 út af meintu broti ákærða segir hann að hann hafi ekki í umrætt sinn séð hvort bifreið ákærða hafi numið skilyrðislaust staðar við gatnamótin áður en henni var ekið af Grænumörk inn á Suðurlandsveg. Hins vegar staðfesti hann að bifreiðinni hafi verið ekið inn á Suðurlandsveg í veg fyrir lögreglubifreiðina sem Jóhanna lögreglumaður ók. Hafi Jóhanna þurft að hemla og draga úr ferð og því orðið fyrir truflun og óþægindum af akstri ákærða. Í bréfi dagsettu 7. nóvember 2005 sem ákærði sendi sýslumanninum á Selfossi kemur fram að ákærði mótmæli þeirri ásökun að hann hafi ekki virt stöðvunarskyldu við gatnamótin. Auk þess tekur ákærði m.a. eftirfarandi fram: “ 1. Ég mótmæli því harðlega að ég hafi svínað fyrir lögreglubíl á umræddum gatnamótum. Mat mitt á aðstæðum var þannig að það var nóg rými fyrir bíl minn að komast inn á þjóðveginn. Þær bifreiðar sem voru við umferðareyjuna voru amk 400 metra í burtu og engin hætta á ferðum. 2. Aðeins annar lögreglumaðurinn þ.e. ökumaður lögreglubifreiðarinnar, fullyrti að ég hefði ekki numið staðar. Hinn tók fram að hann hefði ekki séð atvikið. 3. Ég hafði með mér vitni í bílnum sem staðfesti mína frásögn eftir að mér hafði gefist tækifæri til að meta málið. Ekki taldi lögregla ástæðu til að ræða við vitnið til að fá betri sýn á málið. 4. Ég vil taka það fram að ég mun ekki samþykkja efni kæru eða sektar vegna þeirra málsatvika sem hér er lýst að framan. Vona ég að sýslumaður taki tillit til þeirra sjónarmiða sem rakin hafa verið hér að framan.” Ítrekar hann einnig í bréfinu að hann hafi talið sig stöðva við stöðvunarskyldu. Í gögnum málsins kemur ítrekað fram í bréfum ákærða til sýslumannsins á Selfossi að hann óski eftir að fá gögn málsins afhent til að geta kynnt sér þau. Þau hafi hann fyrst fengið við þingfestingu málsins 21. júní s.l. Ákært er í máli þessu fyrir brot á 1. mgr. 4. gr. og 5. mgr. 25. gr. umferðarlaga rn. 50/1987. Í reglugerð nr. 575/2001 um sektir og önnur viðurlög vegna brota á umferðarlögum og reglum settum samkvæmt þeim segir í viðauka I að sektir vegna brota á 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga verði beitt ef engin sérregla á við. Ekki er gert ráð fyrir sekt í reglugerðinni vegna brota á 5. mgr. 25. gr. umferðarlaga enda er þar um leiðbeinandi reglu að ræða og ekki ætlað að beita sektum sé ekki farið eftir þeim leiðbeiningum enda eiga þá önnur ákvæði við. Dómari hefur þó frjálst mat á því hverri refsingu verði beitt verði ákærði sakfelldur svo framarlega sem refsingin rúmast innan ramma laganna. Í 1. mgr. 32. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 kemur fram að skylt sé að gefa sakborningi upplýsingar um kæruefni áður en hann er yfirheyrður út af því eða við handtöku ef til hennar kemur. Brot það sem ákærða var gefið að sök var brot á stöðvunarskyldu. Í 67. gr. sömu laga segir að markmið rannsóknar sé að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferðar. Í máli þessu hefur rannsókn málsins aðallega beinst að meintu broti ákærða sem var stöðvunarskyldubrot. Við útgáfu ákæru eru brot ákærða færð undir 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga sem er brot á almennum varúðarreglum í umferðinni svo og 5. mgr. 25. gr. umferðarlaga sem eru leiðbeinandi reglur um aðferð við að sýna að ökumaður muni veita forgang. Bæði vitnin, Þorsteinn Magnússon lögreglumaður og Jóhanna Eivinsdóttir Chritiansen lögreglumaður segja í skýrslu sinni að þau geti ekki fullyrt hvort ákærði hafi stoppað við stöðvunarskyldu á umræddum gatnamótum eða ekki. Fyrir dómi sagði vitnið Jóhanna að ákærði hefði ekki stöðvað við stöðvunarskyldumerkið en vitnið Þorsteinn sagðist ekki hafa tekið eftir ákærða fyrr en ökumaður lögreglubifreiðarinnar dró verulega úr hraðanum þegar ákærði ók inná Suðurlandsveginn. Við yfirheyrslur og hér fyrir dómi hefur ákærði fullyrt að hann hafi stöðvað við stöðvunarskyldu og voru varnir hans meira og minna byggðar á því svo og að þrátt fyrir að hafa ekið inná Suðurlandsveginn þá hafi önnur aðvífandi umferð verið svo langt í burtu að hann taldi enga hættu né óþægindi skapast af því. Í c lið 1. mgr. 116. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 segir að í ákæru skuli greina hvert brotið sé sem ákært er út af, hvar og hvenær það er talið framið, heiti þess að lögum og önnur skilgreining og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla, ef því er að skipta. Í máli þessu sem hér er til úrlausnar liggur fyrir að það umferðarlagabrots sem kært er fyrir í upphafi er ekki það brot sem ákært er útaf. Tilgangurinn með því að verknaðarlýsing í ákæru sé skýr og heimfærsla til refsiákvæða sé í samræmi við sakarefnið er sá að málsvörn kærða sé ekki áfátt af þeim sökum. Sé svo ber að vísa máli frá dómi. Það brot sem rannsókn í máli þessu snýr að er stöðvunarskylda og snúast mótmæli ákærða alla tíð um að hann hafi ekki brotið þá skyldu. Ekki er hins vegar ákært fyrir það brot. Gögn þau sem málatilbúnaður ákæruvaldsins byggir á er því ekki í samræmi við verknaðarlýsingu í ákæru og því skilyrði 32. gr. og 67. gr. laga um meðferð opinberra mála ekki uppfyllt. Af öllu ofangreindu virtu er ljóst að ákærði leit á öllum stigum málsins svo á að kæra lögreglunnar hafi snúið að meintu stöðvunarskyldubroti hans enda fær það stuðning í skýrslu Jóhönnu Eivinsdóttur Christiansen lögreglukonu sem tekur það sérstaklega fram í lögregluskýrslu 27. desember 2005 að hún hafi ekki verið að kæra fyrir stöðvunarskyldubrot. Á því stigi málsins virðist hún gera sér grein fyrir því að yfirheyrslur af vitnum virðast snúast um rangt brot. Mótmæli ákærða á meðan að rannsókn málsins fór fram snerist um meint stöðvunarskyldubrot hans. Honum var ekki ljóst að varnir hans ættu að snúast um annað brot en kom fram í kæru lögreglunnar fyrr en 10. maí 2006 þegar honum var birt fyrirkall og ákæran. Auk þess hefur ekki fullyrðing hans um að hann hafi ekki fengið gögn málsins afhent fyrr en við þingfestingu málsins 21. júní s.l. ekki verið véfengd. Ljóst er að rannsókn málsins frá því að ákærði er kærður snerist um stöðvunarskyldubrot en verknaðarlýsing í ákæru er ekki í samræmi við það. Því er málatilbúnaður ákæruvaldsins svo illa búinn að ekki er annað fært en að vísa máli þessu frá dómi ex officio með vísan til 4. mgr. 122. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991, enda hafði hann greinilega áhrif á málsvörn ákærða. Enginn sakarkostnaður hefur hlotist af máli þessu og ekki gerð krafa um málsvarnarlaun af hálfu ákærða. Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari, kveður upp úrskurð þennan. Úrskurðarorð: Máli þessu er vísað frá dómi án kröfu.
Mál nr. 83/2016	Húsaleigusamningur Riftun Efndabætur	S hf. og H ehf. gerðu með sér húsaleigusamning til 15 ára þar sem H ehf. seldi S hf. á leigu iðnaðarhúsnæði. Í húsnæðinu rak S hf. verslun. Vegna athugasemda slökkviliðs í úttekt á eldvörnum í húsnæðinu framkvæmdi H ehf. úrbætur á flóttaleiðum þess að kröfu S hf. Eftir að seinni úttekt slökkviliðs hafði farið fram taldi S hf. að úrbætur H ehf. hefðu ekki verið nægjanlegar og að H ehf. hefði vanefnt leigusamning aðila með því að koma húsnæðinu ekki í rétt horf svo S hf. gæti starfrækt þar verslun. Lýsti S hf. yfir riftun á samningnum með bréfi á grundvelli 1. mgr. 60. gr. húsaleigulaga. H ehf. taldi leigusamning aðila enn vera í fullu gildi og höfðaði mál á hendur S hf. til heimtu gjaldfallinna leigugreiðslna en gerði jafnframt áskilnað um að auka við kröfur sínar vegna leigu sem félli í gjalddaga undir rekstri málsins eða sækja þær í nýju máli. Talið var að ekki yrði annað ráðið af gögnum málsins en að þær úrbætur sem H ehf. hafði gert á húsnæðinu hefðu fullnægt þeim kröfum sem gerðar yrðu til brunavarna í iðnaðarhúsnæði og að ekkert væri fram komið í málinu um að forsenda samningsins hefði verið sú að unnt yrði að nýta hið leigða húsnæði undir verslunarrekstur. Var því ekki fallist á með S hf. að félagið hefði öðlast rétt til þess að rifta leigusamningnum. Hins vegar var litið til þess að þótt riftun S hf. hefði verið ólögmæt þá hefði H ehf. ekki getað krafist efnda samkvæmt aðalefni samningsins eftir að síðarnefnda félagið hafði tekið við húsnæðinu, heldur kynni eftir atvikum að öðlast rétt til efndabóta úr hendi S hf. Þá hefði H ehf. borið að grípa til viðeigandi ráðstafana samkvæmt almennum reglum kröfuréttar til að draga úr tjóni sínu svo sem með því að leigja húsnæðið á ný eða ráðstafa því með öðru móti. Þar sem H ehf. átti ekki rétt á efndum eftir aðalefni samningsins var S hf. sýknað af kröfu H ehf.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÓlafurBörkur Þorvaldsson og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir setturhæstaréttardómari.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar2. febrúar 2016. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að húnverði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdómsog málskostnaðar fyrir Hæstarétti.ISvo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómigerðu aðilar með sér samning 31. október 2007 þar sem áfrýjandi tók á leigu afstefnda hluta af efri hæð hússins Faxafen 12 í Reykjavík. Samningurinn vartímabundinn og var eignin leigð frá 1. nóvember 2007 til 30. október 2022.Mánaðarleg leiga nam 476.300 krónum bundið vísitölu neysluverðs. Í samningnum vartekið fram að um væri að ræða iðnaðarhúsnæði sem áfrýjandi hygðist nýta undirslíka starfsemi. Þar sagði einnig að áfrýjandi hefði verið með starfsemi íhúsnæðinu í nokkur ár og þekkti því til ástands þess. Hafði það verið í eiguáfrýjanda en með kaupsamningi og afsali 20. nóvember 2007 var því ráðstafað tilstefnda.Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómirak áfrýjandi útsölumarkað í húsnæðinu fyrir fatnað og útivistarvörur sem hannframleiddi og seldi. Í svonefndum gátlista Slökkviliðsins á höfuðborgarsvæðinufrá 8. október 2012 vegna athugunar á eldvörnum í húsnæðinu var meðal annarsgerð sú athugasemd að flóttaleið vantaði úr því. Með bréfi áfrýjanda tilstefnda 12. júní 2013 var þess krafist að gerðar yrðu viðeigandi lagfæringar áhúsnæðinu í samræmi við kröfur slökkviliðsins svo því yrði komið í það horf semsamningur aðila gerði ráð fyrir. Að öðrum kosti yrði samningnum rift eða nýttheimild í 20. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 til að láta framkvæma úrbætur ákostnað stefnda. Í kjölfarið gerði stefndi ýmsar lagfæringar á eldvörnum ogfólust þær meðal annars í því að setja upp fellistiga.Slökkviliðið á höfuðborgarsvæðinu munaftur hafa gert úttekt á húsnæðinu 21. ágúst 2013 og heldur áfrýjandi því framað það hafi metið fellistigann frá efri hæð hússins ófullnægjandi sem flóttaleiðúr verslun. Með þeirri úttekt taldi áfrýjandi að leiddar hefðu verið í ljósvanefndir stefnda á leigusamningnum og því lýsti hann yfir, með bréfi 11.september sama ár, riftun á samningnum á grundvelli 1. mgr. 60. gr. húsaleigulaga.Þó var tekið fram í bréfinu að stefndi hefði eftir samningnum sjö daga fresttil að bæta ráð sitt frá því erindið sannanlega bærist honum en yrði þeirriáskorun ekki sinnt væri samningurinn fallinn úr gildi. Með bréfi stefnda, semmun hafa borist áfrýjanda 18. september 2013, var riftuninni hafnað og sú krafagerð að áfrýjandi efndi samninginn eftir efni sínu.Áfrýjandi greiddi síðast leigu fyrirnóvember 2013, en hann mun hafa rýmt húsnæðið í þeim mánuði. Með innheimtubréfi8. apríl 2014 krafðist stefndi þess að áfrýjandi greiddi gjaldfallna leigufyrir húsnæðið frá 1. desember 2013. Í tölvupósti lögmanns áfrýjanda tillögmanns stefnda 30. maí 2014 var vísað til þess að áfrýjandi hefði rýmthúsnæðið í nóvember 2013 og spurt hvort stefndi hefði gripið til ráðstafana tilað leigja það aftur út. Þessa fyrirspurn ítrekaði lögmaðurinn með tölvupóstum4. og 18. júní, 1. og 29. júlí og 12. ágúst 2014 án þess að séð verði af gögnummálsins að þeim erindum hafi verið svarað. Aftur á móti ritaði lögmaður stefndaáfrýjanda bréf 24. september 2015 vegna fyrirhugaðrar sölu eignarinnar. Þar varspurt hvort áfrýjandi héldi fast við riftun leigusamningsins og teldi því að fallinnværi niður forkaupsréttur að eigninni samkvæmt samningnum. Þessu erindi varekki svarað en fram kom við flutning málsins fyrir Hæstarétti að stefndi hafiselt eignina í árslok 2015.IIMeð vísan til forsendna hins áfrýjaðadóms verður fallist á þá niðurstöðu að áfrýjandi hafi ekki öðlast rétt til aðrifta leigusamningi aðila eins og hann telur sig hafa gert með bréfi 11.september 2013. Verður því ekki fallist á sýknukröfu áfrýjanda af þeirriástæðu.Eins og áður greinir mun áfrýjandi hafarýmt húsnæðið í nóvember 2013 og hefur hann ekki greitt leigu eftir það. Verðurað leggja til grundvallar við úrlausn málsins að stefndi hafi frá sama tímatekið við umráðum eignarinnar, enda verður ekki séð að staðhæfingu áfrýjandaþess efnis hafi verið mótmælt við meðferð málsins í héraði. Skiptir þá ekkimáli hvort lyklum að húsnæðinu hafi samhliða verið skilað til stefnda, eins ogfyrst var haldið fram við flutning málsins hér fyrir dómi.Þótt riftun áfrýjanda hafi veriðólögmæt gat stefndi ekki krafist efnda samkvæmt aðalefni leigusamningsins eftirað hann tók við húsnæðinu. Eftir atvikum kann hann þó að hafa öðlast rétt tilefndabóta, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. nóvember 2011 í máli nr.648/2010. Það sama leiðir einnig af reglum kröfuréttar um rétt skuldara til aðhafna greiðslu gegn því að fella á sig skyldur til greiðslu slíkra bóta, en þaðúrræði tekur til húsaleigusamninga. Samkvæmt almennum reglum um efndabætur ber leigusalaað grípa til viðeigandi ráðstafana til að draga úr tjóni sínu, svo sem með þvíað leigja húsnæðið á ný eða ráðstafa því með öðru móti. Vanræki hann þá tillitsskyldugegn gagnaðila sínum verða bætur lækkaðar að því marki sem honum hefði veriðkleift að takmarka tjónið.Stefndi höfðaði málið í héraði tilheimtu leigu fyrir tímabilið frá desember 2013 til mars 2015. Var málsókninreist á því að leigusamningur aðila væri í fullu gildi þótt áfrýjandi hefði rýmthúsnæðið og skilað því svo sem áður er rakið. Jafnframt gerði stefndi áskilnaðum að auka við kröfur sínar vegna leigu sem félli í gjalddaga undir rekstrimálsins og fékk bókað í þinghaldi 14. október 2015 að hann geymdi sér rétt tilað sækja í nýju máli frekari kröfur á hendur áfrýjanda. Í þessu fólst aðeinskrafa um efndir eftir aðalefni samningsins en ekki krafa um efndabætur semákveðnar verða eftir þeim reglum sem áður eru raktar. Stefndi á samkvæmt framansögðuekki rétt á þeim efndum og verður áfrýjandi því sýknaður.Eftir atvikum er rétt að hvor aðilaberi sinn kostnað af rekstri málsins á báðum dómstigum.raði.﷽﷽﷽﷽﷽meðferð mrður ekki sáreitt leigu eftir það. Verðurað leggja til grundvallar við Dómsorð:Áfrýjandi, Sjóklæðagerðin hf., er sýknaf kröfu stefnda, Heimiliskaupa ehf.Málskostnaður í héraði og fyrirHæstarétti fellur niður.DómurHéraðsdóms Reykjavíkur 5. nóvember 2015.Málþetta var höfðað 19. mars 2015 og dómtekið 14. október 2015.Stefnandier Heimiliskaup ehf., Suðurlandsbraut 8, Reykjavík.Stefndier Sjóklæðagerðin hf., Miðhrauni 11, Garðabæ. Stefnandikrefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 14.430.728 krónur aukdráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr.38/2001, af 892.444 krónum frá 1.desember 2013 til 1. janúar 2014, af 1.788.112 krónum frá þeim degi til 1.febrúar 2014, af 2.688.509 krónum frá þeim degi til 1. mars 2014, af 3.582.458krónum frá þeim degi til 1. apríl 2014, af 4.482.425 krónum frá þeim degi til1. maí 2014, af 5.384.541 krónu frá þeim degi til 1. júní 2014, af 6.289.452krónum frá þeim degi til 1. júlí 2014, af 7.195.008 krónum frá þeim degi til 1.ágúst 2014, af 8.103.788 krónum frá þeim degi til 1. september 2014, af9.011.063 krónum frá þeim degi til 1. október 2014, af 9.920.488 krónum fráþeim degi til 1. nóvember 2014, af 10.828.838 krónum frá þeim degi til 1.desember 2014, af 11.738.478 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2015, af12.643.389 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2015, af 13.540.244 krónum fráþeim degi til 1. mars 2015 og af 14.430.728 krónum frá þeim degi tilgreiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndi krefst þess aðallega aðhann verði sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verðilækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar.Málavextir Hinn31. október 2007 gerðu stefnandi og stefndi með sér húsaleigusamning um húsnæðiá annarri hæð að Faxafeni 12 í Reykjavík. Stefnandi, Heimiliskaup ehf., ereigandi húsnæðisins, sem stefndi, Sjóklæðagerðin hf., tók á leigu. Í 1. gr. samningsinskemur fram að um sé að ræða atvinnuhúsnæði sem leigutaki hyggist nýta semiðnaðarhúsnæði. Þá kemur fram að húsnæðið sé skráð hjá Fasteignamati ríkisinssem iðnaðarhúsnæði. Samkvæmt 2. gr. samningsins skyldi leigutími vera frá 1.nóvember 2007 til 30. október 2022. Í 3. gr. kemur fram að grunnleiga skulivera 476.300 krónur fyrir hvern byrjaðan mánuð og leigugreiðsla greiðast fyrir framfyrir hvern mánuð í senn. Skuli grunnleigan vera bundin við vísitöluneysluverðs. Í 1. málsl. 4. gr. er tekið fram að leigutaki hafi haft starfsemií húsnæðinu í nokkur ár og þekki því ástand þess. Stefndi, sem framleiðir ogselur útivistar- og íþróttabúnað, rak útsölumarkað fyrir vörur sínar í hinuleigða húsnæði.Hinn 8. október 2012 fór framrekstrarskoðun Slökkviliðsins á höfuðborgarsvæðinu í húsnæðinu. Í gátlistavegna eldvarna, sem unninn var við skoðunina, kemur fram að um sé að ræðaverslun á 2. hæð hússins. Gerðar voru athugasemdir við að flóttaleið vantaði úrhúsnæðinu, auk þess sem huga þyrfti að slökkvitæki og eldvarnarhurð. Með bréfi lögmannsstefnda til stefnanda, dagsettu 12. júní 2013, var þess krafist að stefnandi„komi húsnæðinu í það horf sem um var samið með húsaleigusamningi milli aðila.“Tekið var fram að ef úrbótum yrði ekki sinnt innan tveggja mánaða myndi stefndinýta sér úrræði húsaleigulaga nr. 36/1994 og rifta húsaleigusamningnum, eðahafa samband við byggingarfulltrúa og láta framkvæma úrbætur á kostnaðstefnanda. Í kjölfarið vann stefnandi nokkrar úrbætur á húsnæðinu með því aðkoma fyrir slökkvitækjum, merkja útgönguleiðir og setja upp svokallaðan Jomy-fellistiga.Í bréfi lögmanns stefnda til stefnanda,dagsettu 11. september 2013, var lýst riftun húsaleigusamningsins, með vísantil 1. mgr. 60. gr. laga nr. 36/1994, að liðnum sjö daga fresti. Kemur fram íbréfinu að við úttekt af hálfu slökkviliðsins 21. ágúst 2013 hafi komið í ljósað brunastigi sem stefnandi hefði látið setja upp uppfyllti ekki þær kröfur semgerðar væru til brunaútgönguleiða í verslun. Þar sem verslunarrekstur sé ekkileyfilegur í húsnæðinu samkvæmt upplýsingum slökkviliðsins telji stefndi veruleganforsendubrest fyrir áframhaldandi leigu þess. Með bréfi lögmanns stefnanda, semmun hafa borist stefnda 18. september 2013, var riftunaryfirlýsingu, kröfum ogröksemdum með henni, hafnað. Stefndi innti síðast af hendileigugreiðslu vegna nóvembermánaðar 2013. Í málinu liggja fyrir innheimtuseðlarsem sendir voru stefnda vegna leigugreiðslna fyrir desember 2013 til mars 2015,að báðum mánuðum meðtöldum, auk ítrekunarbréfa. Málsástæður oglagarök stefnandaStefnandi reisir kröfur sínar á því aðstefnda beri að greiða endurgjald fyrir leiguafnot af húsnæðinu í samræmi viðákvæði húsaleigusamnings aðila. Fjárkrafa stefnanda byggir á ákvæði 3. gr.samningsins um fjárhæð og greiðslu leigu. Samkvæmt ákvæðinu sé gjalddagi húsaleigufyrsta hvers mánaðar, en eindagi fimmta sama mánaðar. Samkvæmt 1. mgr. 33. gr. laganr. 36/1994 skuli greiða húsaleigu fyrsta dag hvers mánaðar fyrir fram fyrireinn mánuð í senn nema um annað sé samið, sem ekki hafi verið í þessu tilviki.Við flutning málsins fyrir dómi var þvíalfarið hafnað að vanefndir hefðu orðið á húsaleigusamningnum af hálfustefnanda. Var það reifað að stefnandi hefði ráðist í úrbætur á húsnæðinu, sbr.19. gr. laga nr. 36/1994. Með þeim úrbótum hefði verið fullnægt kröfum semgerðar séu til brunavarna í iðnaðarhúsnæði en húsnæðið hafi verið leigt semslíkt. Þá liggi ekkert fyrir um það í málinu að forsenda samnings aðila hafiverið að stefndi gæti selt vörur sínar í húsnæðinu. Samkvæmt framangreinduhefði stefnda ekki verið heimilt að rifta samningnum á grundvelli 4., 5. eða 8.tölul. 1. mgr. 60. gr. laga nr. 36/1994. Af hálfu stefnanda var varakröfustefnda jafnframt hafnað við flutning málsins fyrir dóminum. Telur stefnandisamninginn vera í fullu gildi, sbr. 1. mgr. 58. gr. laga um meðferð einkamálanr. 91/1991. Því hefði stefnanda ekki borið skylda til að takmarka tjón sitteins og stefndi hafi haldið fram. Þá eigi tilvísun til 2. mgr. 62. gr. laga nr.36/1994 ekki við í málinu. Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga-, leigu-og kröfuréttar, einkum meginreglunnar um skuldbindingargildi samninga og efndirloforða, og ákvæða húsaleigulaga nr. 36/1994. Um aðild er vísað til III. kaflalaga um meðferð einkamála nr. 91/1991, um varnarþing til 34. gr. og ummálskostnað til 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. sömu laga. Málsástæður og lagarök stefndaStefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því aðhúsaleigusamningi við stefnanda hafi verið rift með framangreindu bréfi lögmannsstefnda, dagsettu 11. september 2013. Hafi samningurinn fallið niður sjö dögumsíðar þar sem stefnandi hefði ekki sinnt með fullnægjandi hætti áskorun umúrbætur á hinu leigða húsnæði.Stefndi byggir á því að honum hafi verið heimilriftun samningsins á grundvelli 4. tölul. 1. mgr. 60. gr. laga nr. 36/1994. Viðrekstrarskoðun slökkviliðsins hefði komið í ljós að hið leigða húsnæðiuppfyllti ekki kröfur um brunavarnir. Í kjölfarið hafi stefndi farið fram áúrbætur af hálfu stefnanda, sbr. 1. mgr. 23. gr. laga um brunavarnir nr.75/2000. Stefndi hafi ekki talið sér annað fært en að rifta samningnum þegarljóst hefði verið að stefnandi hygðist ekki mæta kröfum eftirlitsaðila svo aðhúsnæðið fengist notað til verslunarrekstrar. Þá hafi stefnanda sem leigusalaborið að halda hinu leigða húsnæði í jafn góðu ástandi og samið var um í leigusamningi,sbr. 19. gr. laga nr. 36/1994. Í leigusamningnum hefði komið fram að stefnandimyndi leigja stefnda atvinnuhúsnæði. Hefði stefnanda á þeim tíma verið kunnugtum að stefndi rak verslun í húsnæðinu.Verði ekki fallist á að stefnda hafi verið heimilriftun samkvæmt 4. tölul. 1. mgr. 60. gr. laga nr. 36/1994 vísar hann til 5.tölul. sömu lagagreinar. Stefndi hafi rekið útsölumarkað í húsnæðinu til fjöldaára án afskipta opinberra yfirvalda. Ekki hafi komið í ljós fyrr en viðframangreinda rekstrarskoðun slökkviliðsins að brunavarnir væru ekki í samræmivið opinber fyrirmæli. Í kjölfarið hefði stefndi fengið upplýsingar um hverskonar brunavarnir þyrfti að setja upp svo að halda mætti útsölumarkað íhúsnæðinu. Það hefði komið stefnda í opna skjöldu þegar komið hefði fram hjáeftirlitsaðilanum að slíkur rekstur yrði bannaður ef brunaútgöngum yrði ekkikomið í viðunandi horf, þ.e. að brunastigi yrði frá annarri hæð. Stefnandihefði látið undir höfuð leggjast að fara að kröfum yfirvalda í þessu efni,þrátt fyrir áskorun stefnda. Því hefðu forsendur verið brostnar fyrir leigustefnda á húsnæðinu. Verði ekki fallist á að stefnda hafi verið heimilriftun samkvæmt 4. og 5. tölul. 1. mgr. 60. gr. laga nr. 36/1994 vísar hann tilalmennrar riftunarreglu í 8. tölul. sömu lagagreinar. Nauðsynlegt og eðlilegthafi verið að rifta leigusamningnum við þær aðstæður sem upp voru komnar vegnafyrirmæla eftirlitsaðila um úrbætur við brunaútgönguleiðir. Stefndi vísar tilforsendubrests í þessu sambandi. Við undirritun leigusamnings til 15 ára hefðilegið ljóst fyrir að að tilgangur hans var að selja vörur sínar í húsnæðinu.Hafi heimild til sölu á varningnum verið ákvörðunarástæða stefnda viðundirritun leigusamningsins. Telur stefndi að líta megi svo á að opinberfyrirmæli sem banni slíka verslun hafi áhrif á skuldbindingargildi samningsinsog að fella megi hann úr gildi á grundvelli óskráðra réttarreglna þar sem umverulegan forsendubrest hafi verið að ræða. Varakrafa stefnda um að dómkrafastefnanda verði lækkuð verulega er reist á því að stefnandi hafi látið undirhöfuð leggjast að auglýsa eignina til leigu eða gera aðrar ráðstafanir í þvískyni að takmarka tjón sitt í samræmi við ákvæði húsaleigulaga eftir að ljóstvar að stefndi hefði yfirgefið húsnæðið og afhent lykla að því. Í málflutningivar vísað til 2. mgr. 62. gr. laga nr. 36/1994 í því sambandi.Niðurstaða Meðhúsaleigusamningi aðila, dagsettum 31. október 2007, tók stefndi á leigu umrætthúsnæði, sem skráð er iðnaðarhúsnæði hjá Fasteignamati ríkisins og kemur fram ísamningnum að stefndi hyggist nýta það sem slíkt. Leigusamningurinn vartímabundinn og skyldi gilda til 30. október 2022. Í samningnum kemur jafnframtfram að stefndi hafi haft starfsemi í húsnæðinu í nokkur ár og þekki því ástandþess. Samkvæmt 1. mgr. 23. gr. laga um brunavarnir nr. 75/2000 ber eigandimannvirkis ábyrgð á að það fullnægi kröfum um brunavarnir sem settar eru fram ílögum og reglugerðum og að brunavarnir taki mið af þeirri starfsemi sem framfer í húsinu. Að kröfu stefnda lét stefnandi vinna úrbætur á húsnæðinu eftir aðopinber eftirlitsaðili hafði gert athugasemdir við brunavarnir í því. Verðurekki annað ráðið af gögnum málsins en að þær úrbætur hafi fullnægt kröfum semgerðar eru til brunavarna í iðnaðarhúsnæði, enda hefur stefndi ekki haldið öðrufram. Þykir stefnandi með aðgerðum sínum hafa fullnægt skyldum sínum til aðhalda húsnæðinu í leiguhæfu ástandi, sbr. 19. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994.Samkvæmt því verður ekki fallist á það með stefnda að stefnandi hafi gerstsekur um vanrækslu á skyldum sínum samkvæmt húsaleigusamningnum svo aðheimilaði að honum yrði rift á grundvelli 4. tölul. 1. mgr. 60. gr. húsaleigulaganr. 36/1994. Þá verður ekki séð að réttur stefnda samkvæmt samningnum hafiverið verulega skertur vegna laga eða annarra opinberra fyrirmæla svo aðheimilaði riftun á grundvelli 5. tölul. sömu málsgreinar. Loks verður ekkiráðið af húsaleigusamningnum, eða gögnum málsins að öðru leyti, að fram hafikomið af hálfu stefnda að forsenda samningsins væri að unnt yrði að nýta hiðleigða sem verslunarhúsnæði. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið þykirekki hafa verið sýnt fram á að stefnandi hafi vanefnt skyldur sínar samkvæmtsamningnum og húsaleigulögum svo að heimilaði riftun á grundvelli 8. tölul. 1.mgr. 60. gr. laga nr. 36/1994. Samkvæmt framangreindu verður að hafnasýknukröfu stefnda. Samkvæmt 1. mgr. 58. gr. laga nr. 36/1994lýkur tímabundnum húsaleigusamningi á umsömdum degi án sérstakrar uppsagnar eðatilkynningar. Leigusamningur aðila var því í gildi á því tímabili sem krafastefnanda tekur til. Ákvæði 2. mgr. 62. gr. laga nr. 36/1994 lýtur að skyldumleigusala sem neytt hefur heimildar til að rifta leigusamningi og á því ekkivið um réttarsamband aðila í máli þessu. Þá verður skylda stefnanda til aðgerðasem þar greinir ekki leidd af öðrum ákvæðum húsaleigulaga. Verður því jafnframthafnað varakröfu stefnda um að dómkröfur stefnanda sæti verulegri lækkun. Að framangreindu virtu verðurstefnda gert að greiða stefnanda hina umkröfðu skuld vegna leigugreiðslna ogverður dómkrafa stefnanda tekin til greina eins og hún er fram sett. Í samræmi við þessa niðurstöðumálsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðinn er 500.000krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Ragnheiður Harðardóttirhéraðsdómari kveður upp dóminn.Dómsorð: Stefndi, Sjóklæðagerðin hf.,greiði stefnanda, Heimiliskaupum ehf., 14.430.728 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr.laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af892.444 krónum frá 1. desember 2013 til 1. janúar 2014, af 1.788.112 krónum fráþeim degi til 1. febrúar 2014, af 2.688.509 krónum frá þeim degi til 1. mars2014, af 3.582.458 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2014, af 4.482.425 krónumfrá þeim degi til 1. maí 2014, af 5.384.541 krónu frá þeim degi til 1. júní2014, af 6.289.452 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2014, af 7.195.008 krónumfrá þeim degi til 1. ágúst 2014, af 8.103.788 krónum frá þeim degi til 1.september 2014, af 9.011.063 krónum frá þeim degi til 1. október 2014, af9.920.488 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2014, af 10.828.838 krónum fráþeim degi til 1. desember 2014, af 11.738.478 krónum frá þeim degi til 1.janúar 2015, af 12.643.389 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2015, af13.540.244 krónum frá þeim degi til 1. mars 2015 og af 14.430.728 krónum fráþeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 500.000krónur í málskostnað.
Mál nr. 10/2007	Líkamsárás Skilorðsrof	X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa skallað A með enninu í andlitið svo að fjórar framtennur brotnuðu auk þess sem A hlaut skurð í neðri vör. Við skýrslutöku hjá lögreglu í tilefni af kæru A, þar sem hann kvað X hafa skallað sig, viðurkenndi X að hafa verið þar að verki. Fyrir dómi kannaðist X hins vegar ekki við að hafa skallað A auk þess sem A kvaðst ekki geta verið viss um að X hafi valdið honum áverkanum. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þeir hefðu báðir staðfest fyrir dómi að hafa gefið skýrslur hjá lögreglu þess efnis að X hefði framið það brot sem hann var sakaður um. Ekkert væri fram komið sem rýrði sönnunargildi játningar X og skýrslu A fyrir lögreglu og var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu X. Með brotinu rauf hann skilorð dóms frá 21. október 2003. Í samræmi við 60. gr. almennra hegningarlaga var 10 mánaða fangelsi samkvæmt þeim dómi tekið upp og dæmt með og var refsing hans ákveðin fangelsi í 14 mánuði.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 14. desember 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þyngingar á refsingu. Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing verði milduð. Í framburði sínum fyrir dómi staðfestu bæði ákærði og kærandi sérstaklega að hafa gefið skýrslur hjá lögreglu þess efnis að ákærði hafi framið það brot sem hann er sakaður um, en skýrslur þeirra hjá lögreglu voru teknar upp á myndband. Ekkert er fram komið í málinu sem rýrir sönnunargildi játningar ákærða og skýrslu kæranda fyrir lögreglu. Að þessu sérstaklega gættu er staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða með vísan til forsendna. Í hinum áfrýjaða dómi er sakaferill ákærða réttilega rakinn að öðru leyti en því að tiltekið er að ákærði hafi hlotið dóm á árinu 1996 fyrir líkamsárás. Það sakavottorð sem lá fyrir í héraði kvað hins vegar á um að ákærði hefði á því ári gengist undir dómsátt vegna slíks brots. Fyrir Hæstarétti lýsti sækjandi yfir því að líklega hefði ákærði hvorki hlotið dóm né gengist undir sátt á árinu 1996. Eins og nánar er rakið í héraðsdómi var ákærði 21. október 2003 dæmdur í 10 mánaða fangelsi skilorðsbundið í þrjú ár fyrir meiri háttar líkamsárás. Héraðsdómari tók þann dóm réttilega upp og dæmdi í einu lagi fyrir brotið sem ákærði var þar sakfelldur fyrir og það brot sem nú er til meðferðar, sbr. 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þegar litið er til þess og afleiðinga brots ákærða sem hann er nú sakfelldur fyrir, sbr. og 77. gr. almennra hegningarlaga, er refsing hans ákveðin fangelsi í 14 mánuði. Fallist er á með héraðsdómara að sakaferill ákærða gefi ekki tilefni til að skilorðsbinda refsingu hans nú. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, X, sæti fangelsi í 14 mánuði. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 244.316 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Karls Georgs Sigurbjörnssonar hæstaréttarlögmanns, 224.100 krónur. Mál þetta, sem dómtekið var 1. nóvember sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans í Keflavík 26. júlí 2006 gegn X, [kt. og heimilisfang], „ fyrir líkamsárás með því að hafa aðfaranótt sunnudags 1. janúar 2006 að Y, skallað A, [kt. og heimilisfang], með enninu í andlitið svo að brotnuðu í munni hans fjórar framtennur sem sködduðust illa samkvæmt vottorði tannlæknis auk þess sem neðri vör skarst mjög og var saumuð saman. Telst þetta varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19,1940.“ Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu en til vara vægustu refsingar. Málsvarnarlauna er krafist. Sunnudaginn 1. janúar 2006 kl. 03:19 barst lögreglunni í Keflavík boð um heimilisófrið að Y. Lögreglan hélt á staðinn og ræddi við húsráðanda, B. Lögreglan sá á staðnum að eitthvað hafði gengið á því afturrúða bifreiðar, sem lagt hafið verið í innkeyrslu við húsið, var brotin og stórt gat var á millihurð fyrir innan útidyr. Í frumskýrslu lögreglu segir að B hafi sagt son sinn, C, hafi gengið berserksgang en hann væri farinn af staðnum. Þeir bræður, C og ákærði X, hafi lent í átökum og C, sem væri afar æstur, hafi farið á eftir ákærða sem hafi yfirgefið samkvæmið og væri á heimleið. Lögreglan hélt á eftir þeim bræðrum og ók að heimili ákærða við Z í Keflavík. Þar hittist ákærði fyrir utandyra og var hann með stóran skurð á enni sem blæddi úr. Þegar lögreglan var að ræða við ákærða kom C gangandi og hrópuðu þeir bræður ókvæðisorð að hvor öðrum. Í frumskýrslu lögreglu segir að lögreglan hafi heyrt C segja við ákærða að ákærði hefði ekki átt að skalla Aog brjóta í honum tennur. Einn lögreglumanna ræddi við ákærða en tveir lögreglumenn færðu C úr augsýn ákærða og ræddu við hann. Segir í frumskýrslu lögreglu að C hafi verið nokkuð æstur en róast er lögreglan ræddi við hann. C sagði lögreglu að ákærði hafi skallað A vin sinn og fjölmörg vitni hafi verið að því. Nefndi hann foreldra sína, konur þeirra bræðra og D frænku þeirra. Sá lögregluþjónn, sem ræddi við ákærða á staðnum, sagði að ákærði hafi gengist við því að hafa skallað A en það hafi hann gert til að verja sig þar sem C og A hafi ráðist að ákærða. Þær upplýsingar bárust frá varðstofu til lögreglunnar á vettvangi að A hefði komið á lögreglustöðina, alblóðugur í framan, og væri farinn á sjúkrahús þar sem læknir gerði að sárum hans. C var beðinn um að yfirgefa staðinn og gerði hann það. Ákærði var hins vegar handtekinn vegna hinnar meintu líkamsárásar og færður á lögreglustöð. Þá kemur fram í frumskýrslu lögreglunnar að kærandi, A, hafi komið á varðstofuna umrædda nótt, blóðugur í andliti, ölvaður og æstur. Kvaðst hann hafi orðið fyrir líkamsárás er hann hafi reynt að ganga á milli þeirra bræðra C og ákærða. Þá hafi ákærði skallað hann í andlitið og við það brotnað tennur og skurður komið á neðri vör. Lögreglan fór með A á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja til aðhlynningar. Í áverkavottorði segir meðal annars að A hafi verið með stórt sár á neðri vör, þrjár tennur brotnar og ein laus. Skurðsár á vör hafi verið deyft og hreinsað og saumað með tólf sporum. Varðandi tannskaðann hafi A verið vísað til tannlæknis. Í vottorði tannlæknis 10. mars 2006 segir meðal annars að fjórar tennur A hafi verið brotnar og illa skaddaðar. Sem bráðahjálp hafi lausar tennur verið festar og einni tönn ýtt upp. Sjúklingur hafi komið til tannlæknis frá janúar til mars í fimm skipti í rótfyllingu. Allar fjórar framtennurnar þurfi rótfyllingu og síðar krónur úr postulíni. Þetta sé alvarlegur áverki og meðferðartími langur. Ef til vill þurfi að setja implönt. Þá liggur fyrir vottorð tannlæknis 25. janúar 2006 þar sem hann áætlar tannlæknakostnað 400.000 krónur. Þessi kostnaður sé áætlaður miðað við að unnt verði að setja postulínskrónur á fjórar tennur en þessi áætlun geti raskast ef einhver tannanna tapist því þá þurfi að setja tannplanta. II. Kærandi, A, mætti til rannsóknardeildar lögreglunnar í Keflavík 2. janúar 2006 til þess að kæra ákærða. Í skýrslu hans kemur fram að hann hafi verið heima hjá foreldrum félaga síns, C, eins og oft áður um áramót. Þarna á staðnum hafi einnig verið kærasta C, E, foreldrar bræðranna og kærasta X, F, og frænka bræðranna, D. Þá hafi börn þessa fólks einnig verið á staðnum. A sagði að þeir bræður hafi farið að slást inn í stofu. Hann hafi þá verið inni í eldhúsi og ekki séð upphaf slagsmálanna eða aðdraganda þeirra. Er hann hafi komið inn í stofuna hafi hann séð föður þeirra bræðra, B, vera að reyna að losa þá frá hvor öðrum. Hann hafi þá reynt að koma B til aðstoðar og hafi þeir í sameiningu náð að stía bræðrunum í sundur. A kvaðst hafa náð að fara með ákærða afsíðis í stofunni. Sagðist hann ekki hafa komið við ákærða en reynt að róa hann með orðum og beðið hann að slappa af og róa sig niður. Skyndilega hafi ákærði skallað hann eða slegið beint í andlitið með þeim afleiðingum að tvær framtennur hafi brotnað, sprunga komið í aðra tönn og sú fjórða færst úr stað. Þá hafi efri vörin bólgnað og neðri vöri sprungið þannig að þurft hafi að sauma hana. A taldi líklegra að hann hafi verið skallaður frekar en að ákærði hafi kýlt hann. Hann muni eftir því að hafa staðið fyrir framan ákærða og síðan muni hann aftur eftir sér við eldhúsvaskinn að þrífa blóð úr andlitinu. Ekki kannaðist A við að hafa haldið ákærða heldur hafi hann tekið í ákærða til að færa hann frá C. Síðan hafi hann sleppt honum og verið að ræða við hann þegar ákærði hafi skyndilega skallað hann. Þá kannaðist hann ekki við að hafa slegið ákærða. Hann sagði móður þeirra bræðra, G, líka hafa verið að ræða við ákærða er þetta hafi gerst. Það sé rangt sem ákærði haldi fram að hann hafi haldið ákærða meðan C hafi látið höggin dynja á ákærða. A hélt að allir fullorðnir á staðnum hafi verið vitni að þessu. A sagðist hafi verið búinn að drekka áfengi um kvöldið en ekki það mikið að hann hafi verið ölvaður heldur aðeins fundið til áfengisáhrifa. Ákærði var færður í fangageymslu um nóttina og kl. 16:00 daginn eftir var tekin af honum skýrsla. Honum var þá kynnt sakarefnið þar sem honum var gefið að sök að hafa skallað A með enni sínu þannig að A hafi hlotið talsverða áverka. Ákærða var kynnt að honum væri óskilt að svara spurningum er vörðuðu refsiverða háttsemi hans en brýnt var fyrir honum að skýra satt og rétt frá þeim atriðum sem hann vildi tjá sig um. Þá var ákærða kynntur réttur hans til að hafa verjanda viðstaddan skýrslutökuna. Hann óskaði eftir því og var haft samband við Guðbjarna Eggertsson hdl. sem kvaðst mundi koma og vera viðstaddur skýrslutökuna. Guðbjarni hafði síðan samband og sagðist ekki komast. Þá var ákærða gefin kostur á að hafa símsamband við verjanda sinn í einrúmi og gerði hann það. Að því símtali loknu sagðist ákærði vera reiðubúinn að gefa skýrslu hjá lögreglu. Skýrslan var tekin upp á mynddisk og hefur verið lögð fram í málinu. Ákærði var áminntur um að segja satt og rétt frá. Ákærði sagði að komið hafi til ryskinga milli þeirra bræðra á heimili foreldra þeirra sl. nótt. A hafi komið inn í þetta og haldið í hálsmál ákærða með báðum höndum og þannig haldið ákærða föstum. Á meðan hafi C slegið ákærða nokkrum höggum með kreptum hnefa í höfuð. Aðspurður um hvort A hafi haldið honum til að aðstoða C við að lemja ákærða svarði ákærði því til að honum hafi frekar fundist að A væri að reyna stöðva átökin milli þeirra bræðra. Þó sagðist ákærði ekki skilja hvers vegna A hafi verið að skipta sér af ákærða þar sem C hafi verið miklu æstari og brotið allt og bramlað heima hjá foreldrum þeirra. Ákærði kvaðst hafa lagt áherslu á að losna út úr þessu, þ.e.a.s. að það væri verið að berja hann. Hann hafi sennilega skallað A í andlitið. Ítrekað aðspurður kvaðst ákærði játa að hafa skallað A í andlitið með enni sínu. Þetta hafi gerst hratt og hann sé ekki viss um hvar í andlitið höggið hafi komið. Eftir að hann hafi skallað A hafi gripið um sig smá geðshræring enda mörg börn þarna sem hafi horft upp á þetta. Eftir höggið hafi fossblætt úr enni ákærða. Aðspurður um hvort A hafi slegið ákærða sagði ákærði að svo hafi ekki verið heldur hafi A haldið ákærða meðan C hafi kýlt ákærða. Þess vegna hafi hann litið svo á að A hafi verið að taka þátt í árás C á sig. Hann sagði þó að þetta hafi ekki verið bein árás A á ákærða heldur hafi hann líklega ekki ætlað að gera honum mein. Hann hafi hins vegar á þennan hátt tekið þátt í árás C á sig. Hjá lögreglu skoruðust eftirfarandi undan því að bera vitni: C, bróðir ákærða, G, móðir ákærða, B, faðir ákærða og F, sambýliskona ákærða. Þá liggur fyrir upplýsingaskýrsla lögreglu um að haft hafi verið samband við E, sem var á þessum tíma í sambúð með C. Er haft eftir E í upplýsingaskýrslunni að hún hafi verið í öðru herbergi í húsinu er átökin hafi brotist út og því ekki séð neitt. Skýrsla var tekin af D hjá lögreglu. Hún kvaðst hafi verið í heimsókn hjá systur sinni, G, að Y umrædda nótt. Hún kvaðst hafi verið nýkomin á staðinn er þeir bræður hafi farið að rífast og þeim síðan lent saman. Þegar þetta hafi gerst hafi hún tekið öll börnin og farið með þau inn í herbergi. Hún hafi því ekki séð frekar hvað fram fór inn í stofu og ekki fylgst með slagsmálum þeirra bræðra. III. Eftirfarandi vitni komu fyrir dóm og óskuðu eftir því að verða leyst undan vitnaskyldu, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 19/1991: C, G, B, og F. Ákærði sagði fyrir dómi að ósætti hafi komið upp milli þeirra bræðra sem hafi endað með handalögmálum. Þeir hafi unnið saman á þessum tíma og kergja komið upp milli þeirra. Nú hafi þeir jafnað þennan ágreining. Varðandi slagsmálin kvaðst ákærði ekki muna atburðarás vel. Hann kannaðist ekki við að hafa skallað A eins og hann hafi játað hjá lögreglu. Allir hafi haldið að hann hafi gert það en svo hafi ekki verið. Ekki mundi hann hvort A hafi ráðist að honum. Aðspurður um hvers vegna hann hafi játað hjá lögreglu að hafa skallað A sagði ákærði að hann hafi verið í mikilli geðshræringu er hann hafi gefið skýrslu hjá lögreglu. Svo hafi hann einnig verið ölvaður. Ákærða var þá bent á að skýrslan hafi verið tekin kl. 16:00 daginn eftir svo það gæti varla staðist að hann hafi verið ölvaður þá. Ákærði sagðist þá hafi haft miklar áhyggjur af fjölskyldu sinni og því játað að hafa skallað A til að komast sem fyrst heim. Aðspurður um hvort Ahafi haldið ákærða á meðan C hafi verið að lemja hann sagði ákærði að hann muni ekki eftir því núna. Aðspurður um hvort hann hafi greitt C skaðabætur vegna tannlækisakostnaðs svaraði ákærði því til að hann hafi ekki gert samning við A heldur hafi fjölskylda hans tekið að sér að greiða A kostnað vegna tannviðgerðar. Kærandi A sagði fyrir dómi að hann hafi gengið á milli bræðranna þegar þeir hafi verið byrjaðir að slást. Hann hafi fengið högg í andlitið og hafi haldið að ákærði hafi slegið hann enda einhver sagt það á staðnum. Eftir á geti hann hins vegar ekki verið viss um það. Sagði A að hjá lögreglu hafi hann sagt það sem hann hafi þá talið vera réttast en nú sé hann ekki jafn viss og áður. Eina sem hann viti með vissu sé að hann hafi fengið högg í andlitið en viti ekki hvernig það hafi gerst. Hann segir fjölskylduna hafi greitt honum tannlækiskostnað vegna þess að fjölskyldunni hafi þótt það leiðinlegt að þetta skyldi gerast á heimili þeirra. A var spurður um hvers vegna hann hafi sagt á lögreglustöðinni, er hann kom þangað um nóttina, blóðugur með brotnar tennur, að ákærði hafi skallað hann í andlitið. A kvaðst ekki nú muna það að hann hafi farið á lögreglustöðina heldur hélt hann að hann hafi farið beint á sjúkrahús. Lögreglumennirnir Grímur Thor Bollason, Guðmundur Árni Eyjólfsson og Guðmundur Þ. Tómasson gáfu skýrslu fyrir dómi. Þeir fóru á vettvang að Y og héldu síðan að heimili ákærða. Þeir skýrðu á sama veg frá og rakið er hér að framan í frumskýrslu lögreglu. Þeir hittu ákærða utandyra við heimili sitt og skömmu síðar kom C á vettvang. Þeir bræður kölluðu ókvæðisorð til hvors annars. Grímur og Guðmundur Þ. sögðust hafa rætt við C sem hafi verið nokkuð æstur. C hafi kallað til ákærða að það hafi verið óþarfi að skalla A og brjóta í honum tennur. Guðmundur Árni ræddi við ákærða á vettvangi og sagði að ákærði hafi sagt honum að A og C hafi ráðist að sér. Hann minnti að ákærði hafi sagt að hann hafi skallað A í andlitið en það hafi verið gert í sjálfsvörn vegna árásar A og C. Ægir Guðlaugsson, lögreglumaður, var á næturvakt umrædda nótt og var staddur á lögregluvarðstofunni. Hann sagði A hafa komið um klukkan þrjú um nóttina og verið æstur og blóðugur í framan. Hann hafi viljað leggja fram kæru vegna þess sem gerst hafði á Y. A hafi sagt Ægi að til átaka hafi komið milli tveggja aðila og hafi hann reynt að ganga á milli en þá hafi ákærði skallað hann í andlitið með þeim afleiðingum að framtennur hafi brotnað. A hafi verið ekið á sjúkrahús til aðhlynningar. IV. Bræðurnir C og ákærði voru í heimsókn hjá foreldrum sínum á gamlárskvöld árið 2005 ásamt sambýliskonum sínum og börnum. Í heimsókn var einnig vinur C, A, kærandi málsins. Þeir bræður urðu ósáttir og fóru að slást. Faðir þeirra reyndi að stilla til friðar og stía þeim í sundur. Kærandi kom honum til hjálpar en hlaut við það högg á andlit með þeim afleiðingum að tvær framtennur brotnuðu og tvær losnuðu. Sauma þurfti neðri vör kæranda með tólf sporum. Eins og að framan er rakið breyttist framburður ákærða og kæranda mjög fyrir dómi. Í kæru sinni hjá lögreglu sagði kærandi að ákærði hefði skallað sig og viðurkenndi ákærði það hjá lögreglu en sagði að það hafi hann gert þar sem honum hafi fundist kærandi vera að aðstoða C. Fyrir dómi drógu þeir þennan framburð til baka. Í málinu liggur fyrir og telst sannað að kærandi hringdi í lögreglu og tilkynnti að hann hefði orðið fyrir líkamsárás. Lögreglumenn fóru á vettvang en fundu ekki kærandann. Lögreglumenn fóru þá á heimili ákærða þar sem þeir hittu hann utan dyra og skömmu síðar kom bróðir hans C á vettvang í æstu skapi. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu og skýrslu þriggja lögreglumanna hér fyrir dómi, sem rakin er hér að framan, hrópaði C að ákærða að hann hefði ekki átt að skalla kæranda og brjóta í honum tennurnar. Tveir lögreglumenn róuðu C og fengu hann til þess að fara til síns heima. Einn lögreglumaður talaði við ákærða á staðnum sem sagðist hafa skallað kæranda en það hafi hann gert í sjálfsvörn. Þegar ákærði var handtekinn var hann með sár á enni sem blæddi úr. Kærandi fór hins vegar á lögreglustöðina og vildi kæra atburðinn. Sagði hann lögreglumanni á vakt að ákærði hafi skallað hann þegar hann hafi verið að reyna skilja þá bræður í sundur. Viðkomandi lögreglumaður kom fyrir dóm og staðfesti þessa skýrslu sína. Síðan ók lögreglan kæranda á sjúkrahús til aðhlynningar. Fyrir dómi kannaðist kærandi ekki við þessa heimsókn sína á lögregluvarðstofuna. Kærandi gaf lögregluskýrslu 2. janúar 2006. Lýsir hann þar með skýrum hætti hvernig það atvikaðist að ákærði skallaði hann. Hér fyrir dómi hefur kærandi viljað draga úr framburði sínum hjá lögreglu. Segist hann nú ekki vera viss um hver hafi slegið hann eða skallað. Hjá lögreglu hafi hann talið að það hefði verið ákærði en eftir á að hyggja sé hann ekki viss. Kærandi gat enga aðra skýringu gefið á þessum breytta framburði sínum eins og t.d. hvað hann teldi þá að hefði komið fyrir eða hvort einhver annar hafi slegið hann eða skallað. Þá mundi kærandi ekki eftir komu sinni á lögreglustöð umrædda nýársnótt. Í skýrslu sinni hjá lögreglu, sem tekin var kl. 16:00 á nýársdag, viðurkenndi ákærði að hafa skallað kæranda en sagði að það hafi hann gert vegna þess að kærandi hafi haldið honum á meðan C hafi verið að lemja ákærða. Þó sagði hann hjá lögreglu að hann teldi að kærandi hafi fyrst og fremst verið að reyna að stilla til friðar. Fyrir dómi dró ákærði þennan framburð til baka og sagðist ekki hafa skallað kæranda. Hann kvaðst nú ekki vita hvað hafi gerst. Engin trúverðug skýring kom fram á því hver hafi verið orsök meiðsla kæranda og af hverju ákærði hafi verið með blæðandi sár á enni. Þá taldi ákærði það rangt sem hann hafi sagt hjá lögreglu að kærandi hafi að einhverju leyti ráðist að ákærða eða haldið honum. Eins og framan er rakið hafa aðrir fjölskyldumeðlimir nýtt sér rétt sinn til þess að skorast undan að bera vitni í samræmi við ákvæði 1. mgr. 50. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Að mati dómsins stenst sú skýring ákærða ekki að hann hafi játað á sig verknaðinn hjá lögreglu til þess að sleppa úr haldi hennar eða vegna þess að hann hafi verið ölvaður og í geðshræringu en þessu hélt hann fram í skýrslu sinni fyrir dómi er hann breytti fyrra framburði. Líta verður til þess að ákærða var hjá lögreglu kynntur réttur hans til þess að neita að svara spurningum lögreglu og hann fékk tækifæri til þess að ráðfæra sig við lögmann sinn áður en hann gaf skýrslu. Hann var og áminntur um að segja satt og rétt frá. Þegar framburðir aðila hjá lögreglu og fyrir dómi eru metnir í heild og ennfremur höfð hliðsjón af öðrum sönnunargögnum, eins og frumskýrslu lögreglu, framburði lögreglumanna hér fyrir dómi og sári því er ákærði hlaut á enni, þykir afturhvarf ákærða og kæranda frá fyrra framburði ótrúverðugt. Þessum breytta framburði er því hafnað og við það miðað að ákærði hafi valdið þeim áverka er lýst er í ákæru. Háttsemi ákærða varðar við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði er fæddur 1975. Frá árinu 1996 hefur hann 10 sinnum hlotið refsingu fyrir umferðarlagabrota og hegningarlagabrot. Hann hefur 3 sinnum hlotið dóm fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, einu sinni á árinu 1996 og tvisvar á árinu 1998. Hér koma einkum til skoðunar 3 dómar er ákærði hlaut á árinu 2003. Þann 26. mars 2003 hlaut ákærði 2 mánaða fangelsi skilorðsbundið í 3 ár fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga fyrir að kinnbeinsbrjóta mann. Þann 5. júní 2003 fékk ákærði 4 mánaða fangelsi skilorðsbundið í 3 ár fyrir brot gegn 248. gr. almennrar hegningarlaga. Loks hlaut ákærði 10 mánaða skilorðsbundið fangelsi með dómi 21. október 2003 en þá voru fyrri tveir skilorðsbundnu dómarnir dæmdir upp. Ákærði var þá dæmdur fyrir tilefnislausa árás á mann á veitingarhúsi með þeim afleiðingum að hann kjálkabrotnaði. Í þeim dómi segir að dómurinn sé skilorðsbundinn „ ... í trausti þess að ákærði hafi loks öðlast nýja sýn á tilveruna og haldi sig héðan í frá frá þeirri braut, sem hann nú er á ....“ Taka verður þennan síðast greinda dóm upp samkvæmt reglum 60. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 7. gr. laga nr. 22/1995 og fella hina skilorðsbundnu 10 mánaða refsingu inn í refsingu þá sem ákærða verður nú gerð. Þannig ákveðin þykir refsing ákærða hæfileg 12 mánaða fangelsi. Engin skilyrði eru til að skilorðsbinda refsinguna þar sem ákærði er að rjúfa skilorð í þriðja sinn. Ákærði greiði allan kostnað sakarinnar sem er 16.500 krónur vegna læknisvottorða svo og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Guðbjarna Eggertssonar hdl., 100.000 krónur, eða samtals 116.500 krónur. Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Ákærði, X, sæti fangelsi í 12 mánuði. Ákærði greiði allan sakarkostnað að fjárhæð 116.500 krónur þar með talin 100.000 króna þóknun skipaðs verjanda síns, Guðbjarna Eggertssonar hdl.
Mál nr. 54/2005	Kærumál Innsetningargerð	PPI krafðist þess að fyrirtækinu yrðu afhentar nánar tilgreindar vörur með beinni aðfarargerð. Fyrirtækið hafði selt PÍ vörurnar, en þær ekki verið greiddar að fullu. Í kaupsamningi þeim er PPI reisti kröfu sína á, var ákvæði um söluveð í vörunum, en B hafði undirritað samninginn fyrir hönd PÍ. Þótti varhugavert að láta aðfarargerðina fram ganga á grundvelli þeirra sönnunargagna sem fyrir lágu og lutu að umboði B til slíkrar samningsgerðar fyrir PÍ. Þá varð ekki ráðið af gögnum málsins að PPI hafi rift söluveðssamningnum svo sem lög um samningsveð áskildu til að hann gæti krafist afhendingar varanna. Þegar af þessum ástæðum var kröfu PPI um afhendingu varanna hafnað.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. febrúar 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. janúar 2005, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að nánar tilgreindar vörur yrðu teknar með beinni aðfarargerð úr vörslum varnaraðila og fengnar sóknaraðila. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst heimildar til aðfarargerðarinnar og að varnaraðila verði gert að greiða sér málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða sér kærumálskostnað. Varnaraðili reisti kröfu sína í héraði ekki á 36. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð en ber ákvæðið fyrir sig í greinargerð sinni til Hæstaréttar án frekari umfjöllunar. Málatilbúnaður aðila og gagnaöflun hefur hins vegar í engu lotið að því að sýna fram á hvort umræddar vörur væru ætlaðar til endursölu. Verður kröfu sóknaraðila því ekki hafnað á grundvelli þessarar síðbúnu málsástæðu varnaraðila. Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði undirritaði Bergsteinn Ómar Óskarsson af hálfu varnaraðila 5. júní 2004 samning við sóknaraðila um kaup á vörum þeim sem aðfararbeiðni sóknaraðila lýtur að. Samningurinn hefur að geyma ákvæði um söluveð sóknaraðila í vörunum. Verður að fallast á það með héraðsdómara að varhugavert sé að láta gerðina ná fram að ganga á grundvelli þeirra sönnunargagna sem fyrir liggja og lúta að umboði Bergsteins Ómars til slíkrar samningsgerðar fyrir varnaraðila. Þá verður ekki ráðið af gögnum málsins að sóknaraðili hafi rift söluveðssamningnum, sem er skilyrði til að hann geti krafist afhendingar hins veðsetta úr hendi varnaraðila, sbr. síðari málslið 4. mgr. 38. gr. laga nr. 75/1997. Þegar af þessum ástæðum verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Pace Products International Inc., greiði varnaraðila, Pace Ísland ehf., 150.000 krónur í kærumálskostnað.
Mál nr. 33/2014	Kærumál Gjaldþrotaskipti Réttindaröð Tryggingarbréf Veðréttindi Riftun	Kærður var úrskurðurhéraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um rétthæð kröfu sem V hf. lýsti viðgjaldþrotaskipti á þrotabúi S ehf. V hf. krafðist þess að fá að njóta veðréttarí fasteignum S ehf. og byggði þá kröfu á tryggingarbréfi útgefnu af VE ehf. 19.desember 2007 og tryggingarbréfi útgefnu af S ehf. 17. nóvember 2008, enskiptastjóri þrotabús S ehf. hafði við meðferð krafna á hendur þrotabúinu lýstyfir riftun þessara tryggingarráðstafana. Hæstiréttur vísaði til þess aðtryggingarbréfið 19. desember 2007 hefði upphaflega verið gefið út af VE ehf.til tryggingar skuldum þess félags við V hf. að tiltekinni fjárhæð. Taldirétturinn að V hf. hefði ekki öðlast þessa tryggingu fyrir greiðslu skulda Sehf. fyrr en með sameiginlegri yfirlýsingu VE ehf. og S ehf. og að tímasetningusíðastgreindrar ráðstöfunar bæri samkvæmt 140. gr. laga nr. 21/1991 umgjaldþrotaskipti o.fl. að miða við 17. mars 2009, þegar yfirlýsingin var færðtil þinglýsingar. Þá taldi Hæstiréttur að þrotabúi S ehf. væri heimilt á grundvelli2. mgr. 137. gr., sbr. 1. mgr. 194. gr. laga nr. 21/1991 að fátryggingarréttindunum rift, enda hefðu V hf. og S ehf. verið nákomnir ímerkingu laga nr. 21/1991 og veðrétturinn hefði ekki verið veittur V hf. umleið og S ehf. stofnaði til skuldar við V hf., auk þess semtryggingarráðstafanirnar hefðu verið gerðar innan fjörutíu og átta mánaða fyrirfrestdag vegna gjaldþrotaskipta á þrotabúi S ehf. Samkvæmt því var hafnað kröfuV hf. um að lýst krafa hans fengi notið stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr.laga nr. 21/1991.	Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir MarkúsSigurbjörnsson, Benedikt Bogason og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 30. desember 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. janúar2014. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. desember 2013, þar semleyst var úr ágreiningi um rétthæð kröfu, sem sóknaraðili lýsti viðgjaldþrotaskipti varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr.21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfu hans aðfjárhæð 942.141.146 krónur verði á grundvelli tryggingarbréfa 19. desember 2007og 17. nóvember 2008 að fjárhæð 500.000.000 krónur og 50.000.000 krónur skipaðí réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann málskostnaðarí héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrirsitt leyti 2. janúar 2014. Hann krefst þess að hafnað verði kröfu sóknaraðila, semlýtur að tryggingarbréfi 19. desember 2007, en staðfest niðurstaða héraðsdómsað því er varðar tryggingarbréf 17. nóvember 2008. Þá krefst hann málskostnaðarí héraði og kærumálskostnaðar. I Með samningi 27. desember 2007 veittisóknaraðili, sem þá hét VBS fjárfestingarbanki hf., Við Eyrarbakka ehf. lán aðfjárhæð 507.644.670 krónur, sem endurgreiða átti í einu lagi 27. júní 2008.Samkvæmt samningnum skyldi félagið ráðstafa lánsfjárhæðinni til kaupa á níunánar tilgreindum fasteignum við Oddeyrartanga á Akureyri, en til tryggingarskuldbindingum félagsins við sóknaraðila átti það að gefa út tryggingarbréf meðveði í fasteignunum að baki sjö tilgreindum veðskuldum, sem þegar hvíldu áþeim. Auk þess var tiltekið að sóknaraðila væri heimilt að krefja félagið umviðbótartryggingu ef til þess kæmi að sóknaraðili teldi tryggingarnarófullnægjandi. Við gerð lánssamningsins hafði ViðEyrarbakka ehf. þegar gefið út tryggingarbréf til sóknaraðila 19. desember 2007að fjárhæð 500.000.000 krónur, en sú fjárhæð skyldi bundin vísitölu neysluverðsog áttu að auki að bætast við hana dráttarvextir og kostnaður af innheimtu. Meðbréfinu voru sóknaraðila settar að veði hinar níu fyrrgreindu fasteignir viðOddeyrartanga. Það var afhent til þinglýsingar 20. sama mánaðar. Með samningi 20. desember 2007 seldi ViðEyrarbakka ehf. Skíra ehf. þrettán fasteignir og eina lóð við Oddeyrartanga ogLaufásgötu. Tók samningurinn meðal annars til allra þeirra fasteigna, sem getiðvar í fyrrnefndum lánssamningi og tryggingarbréfi. Á grundvelli samningsins gafVið Eyrarbakka ehf. út afsal til Skíra ehf. 21. maí 2008 fyrir tólf fasteignumvið Oddeyrartanga. Í afsalinu var tekið fram að Skíri ehf. tækist á hendurskuldbindingu um að „skuldskeyta trygg.bréfi og undirliggjandi lánasamningi ánafn félagsins“. Afsalið var afhent til þinglýsingar 21. júlí 2008. Með samningi 18. júlí 2008 veittisóknaraðili Skíra ehf. lán að fjárhæð 561.890.028 krónur, sem átti aðendurgreiða ásamt vöxtum 18. ágúst sama ár. Samkvæmt samningnum skyldi Skíriehf. ráðstafa lánsfjárhæðinni til að kaupa af Við Eyrarbakka ehf. níufasteignir við Oddeyrartanga, þær sömu og tilgreindar voru í lánssamningisóknaraðila og Við Eyrarbakka ehf. 27. desember 2007 og tryggingarbréfinu 19. samamánaðar. Í þessum samningi var á sama veg og í lánssamningnum 27. desember 2007skírskotað til tryggingarbréfs með veði í sömu fasteignum, sem ætlað var aðtryggja skuldbindingar Skíra ehf. við sóknaraðila. Samningsaðilar munu íframhaldi af þessu hafa gert nokkrum sinnum viðauka við lánssamninginn til aðbreyta gjalddaga greiðslna. Skíri ehf. gaf út til sóknaraðilatryggingarbréf 17. nóvember 2008 að fjárhæð 50.000.000 krónur, sem var afhent tilþinglýsingar 9. desember sama ár. Samkvæmt skilmálum bréfsins var fjárhæð þessbundin vísitölu neysluverðs og áttu jafnframt að falla undir veðtryggingunadráttarvextir og kostnaður af innheimtu. Með bréfinu voru sóknaraðila settar aðveði þrjár tilgreindar fasteignir við Oddeyrartanga, en fasteignirnar voruallar meðal þeirra, sem Við Eyrarbakka ehf. hafði samkvæmt framangreindu afsalaðtil Skíra ehf. 21. maí 2008. Fyrir átti sóknaraðili einungis veðrétt í einniþessara fasteigna samkvæmt tryggingarbréfinu 19. desember 2007. Hinn 5. mars 2009 var svofelld áritun færðá tryggingarbréfið 19. desember 2007: „Tryggingarbréfið tryggir nú eingönguskuldir Skíris ehf. ... við VBS fjárfestingarbanka hf.“ Í sameiginlegriyfirlýsingu Við Eyrarbakka ehf. og Skíra ehf., sem ekki var dagsett, var vísaðtil sama tryggingarbréfs og tiltekið að Skíri ehf. hafi „nú tekið viðskuldbindingum Við Eyrarbakka ehf. sem áður voru tryggðar með tryggingarbréfiþessu“, svo og að tryggingarbréfið hvíldi nú á 2. veðrétti í þeim níu fasteignum,sem enn stæðu til tryggingar skuldum við sóknaraðila. Þessi yfirlýsingu varafhent til þinglýsingar 17. mars 2009. II Bú Skíra ehf. var tekið tilgjaldþrotaskipta 30. ágúst 2011 og mun frestdagur við skiptin hafa verið 19. samamánaðar. Af skrá skiptastjóra um lýstar kröfur verður ráðið að sóknaraðili hafilýst sex kröfum við gjaldþrotaskiptin og krafist að þeim yrði skipað íréttindaröð sem veðkröfum samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991. Meðal þeirra vorukrafa sóknaraðila að fjárhæð 942.141.146 krónur, sem reist var á lánssamningi hansvið Skíra ehf. 18. júlí 2008, og krafa að fjárhæð 55.749.336 krónur, sem gerðvar með skírskotun til „viðskiptamannareiknings“ varnaraðila hjá sóknaraðila. Íbáðum þessum kröfulýsingum sóknaraðila var byggt á því að Skíri ehf. hafi tiltryggingar skuldum sínum við hann veitt veð í þremur fasteignum, en um þettavar vísað til lánssamnings sóknaraðila og Skíra ehf. 18. júlí 2008 ogtryggingarbréfa 19. desember 2007 og 17. nóvember 2008. Af skrá skiptastjóra um lýstar kröfur verðurráðið að hann hafi ekki á því stigi tekið afstöðu til fyrrgreindra tveggjakrafna sóknaraðila, en í henni var gerð athugasemd um að gögn eða upplýsingar vantivegna þeirra. Á skiptafundi 16. desember 2011 gerði skiptastjóri kunnugt aðhann samþykkti ekki þessar kröfur að svo stöddu. Til skýringar á þessu vareftirfarandi tekið fram í fundargerð frá skiptafundinum: „Skiptastjóri fær ekkiséð hvernig tryggingarbréf útgefið af Við Eyrarbakka ehf. taki til skuldar Skírivið VBS. Talið er, komi ekki fram gögn til skýringa, að riftanlegur sé viðaukivið tryggingabréfið þar sem Skíri er orðinn skuldari að tryggingabréfinu.“ Ífundarboði vegna annars skiptafundar 17. febrúar 2012 var ráðgert að taka fyrirmeðal annars „riftunarkröfur þrotabús á hendur VBS“, en bókað í fundargerðvegna fundarins að þetta yrði „sett á bið á meðan beðið er niðurstöðu varðandinauðasamninga.“ Samkvæmt fundargerð vegna þriðja skiptafundar 1. júní 2012 lagðiskiptastjóri fyrir fundinn „minnisblað vegna hugsanlegra riftanlegraráðstafana“ og var þess getið að hann „vilji hinkra með frekaririftunaraðgerðir í 10 daga“. Skiptastjóri beindi til sóknaraðilayfirlýsingu 20. ágúst 2012 um riftun annars vegar á „þeim tryggingarréttindumsem VBS tryggði sér með skuldskeytingu þeirri, sem VBS og Skíri ehf., gerðu meðsér 17. mars 2009, á tryggingabréfi sem upphaflega var útgefið af ViðEyrarbakka ehf.“ og hins vegar tryggingarbréfi útgefnu af Skíra ehf. 17.nóvember 2008. Um heimild til riftunar vísaði skiptastjóri aðallega til 137.gr. laga nr. 21/1991 en til vara 141. gr. sömu laga. Með þessu lýstiskiptastjóri yfir riftun þeirra ráðstafana, sem sóknaraðili reisti veðréttfyrir áðurgreindum tveimur kröfum sínum á. Ágreiningur reis um þessa afstöðuskiptastjóra og var honum beint til úrlausnar héraðsdóms, en mál þetta varþingfest af því tilefni 19. október 2012. III Samkvæmt 1. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991ber skiptastjóra þegar að loknum kröfulýsingarfresti að gera skrá um kröfur,sem lýst hefur verið, og taka þar afstöðu til þess hvort þær skuli viðurkenndarog eftir atvikum hvernig. Eins og áður greinir tók skiptastjóri varnaraðilaekki slíka afstöðu í kröfuskrá til þeirra tveggja krafna sóknaraðila, sem málþetta varðar. Ekkert liggur fyrir um hvort hann hafi tilkynnt sóknaraðila um þetta.Þótt mælt sé svo fyrir í 2. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 að skiptastjóriskuli tilkynna kröfuhafa það sérstaklega ef hann viðurkennir ekki lýsta kröfuhans að fullu gat sóknaraðili ekki að réttu lagi dregið þá ályktun afaðgerðaleysi skiptastjórans að kröfur sínar hafi verið viðurkenndar að fullu,enda ræður ekki tilkynning niðurstöðu um viðurkenningu kröfu viðgjaldþrotaskipti, heldur afstaða, sem skiptastjóri greinir frá í kröfuskrá. Erþví ekki hald í þeirri málsástæðu sóknaraðila að yfirlýsing skiptastjóra umriftun tryggingarréttinda samkvæmt tryggingarbréfunum 19. desember 2007 og 17.nóvember 2008 hafi komið of seint fram og varnaraðili þá þegar verið bundinn afviðurkenningu þessara réttinda. Samkvæmt 1. mgr. 137. gr. laga nr. 21/1991 geturþrotabú krafist riftunar á veðrétti eða öðrum tryggingarréttindum, semkröfuhafi hefur fengið á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag en ekki um leið ogstofnað var til skuldar við hann. Eftir 2. mgr. sömu lagagreinar má riftaslíkri ráðstöfun, sem gerð hefur verið til hagsbóta fyrir nákomna sex tiltuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag, nema leitt sé í ljós að þrotamaðurhafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir stofnun tryggingarréttindanna. Frestursamkvæmt þessu síðastgreinda lagaákvæði var með nýrri 194. gr. laga nr.21/1991, sbr. 1. gr. laga nr. 31/2010, lengdur í fjörutíu og átta mánuði ímálum, sem höfðuð yrðu fyrir árslok 2012. Samkvæmt 5. tölulið 3. gr. laga nr.21/1991, eins og hún hljóðaði áður en henni var breytt með 3. gr. laga nr.95/2010, teljast tvö félög nákomin í merkingu fyrrnefndu laganna ef annaðþeirra á verulegan hluta í hinu. Eftir gögnum málsins átti þetta við umsóknaraðila og Skíra ehf. Veðréttindin, sem sóknaðili telur sig njóta viðgjaldþrotaskipti á varnaraðila, eru sem fyrr greinir reist á tryggingarbréfum frá19. desember 2007 og 17. nóvember 2008. Að því er varðar fyrrnefndatryggingarbréfið verður að gæta að því að það var upphaflega gefið út tilsóknaraðila til að tryggja greiðslu skulda Við Eyrarbakka ehf. við hann allt aðtiltekinni hámarksfjárhæð. Sóknaraðili öðlaðist á hinn bóginn ekki þessa tryggingufyrir greiðslu skulda Skíra ehf. við sig fyrr en með áðurgreindri yfirlýsingufélagsins og Við Eyrarbakka ehf., sem fól að þessu leyti í sérgrundvallarbreytingu á upphaflegu efni tryggingarbréfsins. Yfirlýsingin varfærð til þinglýsingar 17. mars 2009 og ber samkvæmt 140. gr. laga nr. 21/1991að miða tímasetningu þeirrar ráðstöfunar við þann dag. Síðara tryggingarbréfið,sem Skíri ehf. gaf út 17. nóvember 2008, var afhent til þinglýsingar 9.desember sama ár. Til skulda, sem sóknaraðili leitast við að færa undir fyrrgreindtryggingarréttindi, var ekki stofnað á þeim dögum. Þegar af þessum ástæðum ervarnaraðila heimilt að fá þessum tryggingarréttindum rift á grundvelli 2. mgr.137. gr., sbr. 1. mgr. 194. gr. laga nr. 21/1991. Því til samræmis verður aðhafna kröfu sóknaraðila um að lýst krafa hans að fjárhæð 942.141.146 krónur fáinotið stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 viðgjaldþrotaskipti á varnaraðila. Sóknaraðila verður gert að greiðavarnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einulagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hafnað er kröfu sóknaraðila, VBSeignasafns hf., um að krafa hans að fjárhæð 942.141.146 krónur njóti stöðusamkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. viðgjaldþrotaskipti á varnaraðila, þrotabúi Skíra ehf. Sóknaraðili greiði varnaraðilasamtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.
Mál nr. 371/1998	Gjaldþrotaskipti Riftun Gjöf Óvenjulegur greiðslueyrir	Félagið M, sem stóð fyrir smíði húss, gerði samning við sveitarfélagið H um kaup á hluta fasteignarinnar og skyldi kaupverð greitt með yfirtöku veðskulda og peningagreiðslu, sem greiða átti eftir framvindu verksins. Í samningnum áskildi H sér rétt til að ljúka sjálft verkinu ef M kæmist í greiðsluþrot eða gæti ekki lokið því á umsömdum tíma, á síðari hluta ársins 1995. Í febrúar 1996 gerði H samkomulag við M um að H tæki að sér að ljúka framkvæmdum og skyldi M jafnframt greiða H 11.000.000 krónur, þar af 2.750.000 krónur með fimm skuldabréfum tryggðum með veðrétti í ákveðnum eignarhlutum fasteignarinnar. Nokkrum dögum síðar seldi M T umrædda eignarhluta og skyldi T greiða hluta kaupverðs með yfirtöku greiðslu áhvílandi veðskulda við H, samtals að fjárhæð 2.880.000 krónur Síðar á sama ári var bú M tekið til gjaldþrotaskipta. Talið var að afhending skuldabréfanna hafi verið liður í endurgjaldi M vegna ofgreiðslu H og því ekki fallist á að um gjöf hafi verið að ræða, sem yrði rift samkvæmt 131. gr. laga nr. 21/1991. Greiðsla með skuldabréfum þótti hafa átt sér stað með óvenjulegum greiðslueyri, þar sem leggja mætti atvik hér að jöfnu við það að T hafi í reynd verið skuldari samkvæmt þeim. Var talið að við afhendingu skuldabréfanna hafi H engan veginn dulist að M var ógjaldfært og léti með þessum gerðum sínum af hendi verðmæti sem væru með þeim síðustu sem félagið réði yfir, þannig að greiðsla M gat ekki virst venjuleg. Var skilyrðum til riftunar umræddrar ráðstöfunar samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 talið fullnægt og niðurstaða héraðsdóms um riftun á greiðslu M til H staðfest.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. september 1998. Hann krefst sýknu af kröfum gagnáfrýjanda, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 27. nóvember 1998. Hann krefst þess aðallega að rift verði með dómi greiðslu Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. til aðaláfrýjanda að fjárhæð 2.880.000 krónur, sem var innt af hendi með fimm skuldabréfum útgefnum af félaginu til aðaláfrýjanda 22. febrúar 1996, hverju að fjárhæð 576.000 krónur, tryggðum á nánar tiltekinn hátt með veði í eignarhlutum 0402, 0403, 0503 og 0602 í fasteigninni Fjarðargötu 13-15 í Hafnarfirði og þinglýstum 25. mars 1996. Til vara krefst gagnáfrýjandi þess að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun félagsins að veita fyrrgreind veðréttindi til tryggingar skuldabréfunum. Í báðum tilvikum krefst gagnáfrýjandi þess að staðfest verði ákvæði héraðsdóms um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða sér 2.880.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 18. júlí 1997 til greiðsludags. Gagnáfrýjandi krefst þess einnig að ákvæði héraðsdóms um málskostnað verði staðfest, svo og að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti. I. Eins og nánar greinir í héraðsdómi mun Miðbær Hafnarfjarðar, þá hlutafélag, hafa byrjað smíði húss fyrir verslanir og þjónustustarfsemi að Fjarðargötu 13-15 í Hafnarfirði á árinu 1991. Aðaláfrýjandi gerði samning við félagið 18. október 1995 um kaup á tólf nánar tilgreindum eignarhlutum í fasteigninni fyrir samtals 252.899.830 krónur. Kaupverðið skyldi greitt með yfirtöku veðskulda, sem hvíldu á eignarhlutunum, svo og með 24.000.000 krónum í peningum, sem átti að greiða eftir því, sem félagið lyki ákveðnum verkþáttum við smíði húsið. Þessir verkþættir voru taldir upp af nákvæmni í samningnum og getið þess hluta fyrrnefndrar fjárhæðar, sem átti að greiða við lok hvers. Þá var og tekið fram að aðaláfrýjandi áskildi sér rétt til að ljúka sjálfur verkinu ef í ljós kæmi á verktímanum að félagið gæti ekki lokið því á umsömdum tíma eða það kæmist í greiðsluþrot. Átti félagið að afhenda eignarhlutana fullgerða í áföngum á tímabilinu frá 31. október til 31. desember 1995. Aðaláfrýjandi gerði skriflegt samkomulag við félagið 9. febrúar 1996, þar sem hann neytti réttar síns samkvæmt kaupsamningi þeirra til að ljúka sjálfur umsömdum framkvæmdum. Í samkomulaginu var vísað til þess að gerð hafi verið skrifleg úttekt á stöðu verksins og kostnaði við að ljúka því, svo og á því „hvernig fjármagn fæst til framkvæmdanna“, en úttektin væri hluti samkomulagsins. Þá var tekið fram í samkomulaginu að félagið skyldi greiða aðaláfrýjanda 2.750.000 krónur með fimm skuldabréfum, hverju að fjárhæð 550.000 krónur, tryggðum með 2. veðrétti í eignarhlutunum 0402, 0403, 0503 og 0602 í fasteigninni að Fjarðargötu 13-15. Átti félagið að greiða stimpilgjald og lántökukostnað vegna skuldabréfanna, sem skyldu að auki vera tryggð með sjálfskuldarábyrgð hluthafa í félaginu. Í fyrrnefndri úttekt, sem fylgdi samkomulaginu, var komist að þeirri niðurstöðu að kostnaður af því að ljúka verkinu, sem félagið hafði upphaflega tekið að sér, væri 11.000.000 krónur. Fé til að standa undir þeim framkvæmdum átti hins vegar að fást í fyrsta lagi með endurgreiðslu virðisaukaskatts, 2.165.000 krónur, í öðru lagi með framsali félagsins til aðaláfrýjanda á inneign að fjárhæð alls 2.000.000 krónur hjá þremur nafngreindum kaupendum að eignarhlutum í fasteigninni, í þriðja lagi skyldu reiknast þar með „ógreiddar eftirstöðvar“, sem svo voru nefndar í úttektinni, að fjárhæð 3.769.000 krónur, í fjórða lagi var getið um fyrrnefnda innborgun félagsins að fjárhæð 2.750.000 krónur, en að öðru leyti kæmi „önnur innborgun Miðbæjar, rafm. og kostn. v/skuldabréfs“. Samkvæmt bréfi forstöðumanns kostnaðareftirlits Hafnarfjarðarbæjar 6. mars 1998 hafði aðaláfrýjandi þegar hér var komið sögu greitt félaginu 19.159.404 krónur af þeirri fjárhæð, sem honum bar að inna af hendi með peningum til greiðslu kaupverðs samkvæmt samningi þeirra 18. október 1995. Í sama bréfi kemur fram að kostnaður af því að ljúka umræddu verki hafi þegar upp var staðið reynst vera 40.579.712 krónur í stað 24.000.000 króna, sem gert var ráð fyrir í kaupsamningi aðaláfrýjanda við félagið. Með samningi 12. febrúar 1996 seldi Miðbær Hafnarfjarðar ehf. Turninum ehf. eignarhlutana 0402, 0403, 0503 og 0602 í fasteigninni Fjarðargötu 13-15. Síðarnefnda félagið átti að greiða hluta kaupverðs með því að taka yfir greiðslu áhvílandi veðskulda við aðaláfrýjanda á 2. veðrétti í hinum seldu eignarhlutum, samtals að fjárhæð 2.880.000 krónur. Afsal fyrir þessum eignarhlutum var gefið út samdægurs. Hinn 22. febrúar 1996 gaf Miðbær Hafnarfjarðar ehf. út fimm skuldabréf til aðaláfrýjanda fyrir alls 2.880.000 krónur, en hvert þeirra var að fjárhæð 576.000 krónur. Átti skuld samkvæmt bréfunum að vera verðtryggð og endurgreiðast ásamt 6,75% ársvöxtum með 20 afborgunum á sex mánaða fresti, í fyrsta sinn 15. mars 1997. Áttu skuldabréfin að vera tryggð með veði á nánar tiltekinn hátt í eignarhlutunum 0402, 0403, 0503 og 0602 í fasteigninni að Fjarðargötu 13-15. Þeim var þinglýst 25. mars 1996. Óumdeilt er í málinu að þetta séu skuldabréfin, sem fjallað var um í fyrrnefndu samkomulagi 9. febrúar 1996 og úttekt, en munur á fjárhæð skuldabréfanna frá því, sem þar var ráðgert, stafi af því að inn í hana hafi verið reiknað stimpilgjald og lántökugjald. Er hér um að ræða skuldabréfin, sem kröfur gagnáfrýjanda lúta að. Bú Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 22. október 1996, en frestdagur við skiptin er 17. júlí sama árs. Ekki verður ráðið af gögnum málsins að aðaláfrýjandi hafi lýst kröfu við gjaldþrotaskiptin. II. Samkvæmt áðurnefndu bréfi 6. mars 1998 hafði aðaláfrýjandi við gerð samkomulags við Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. 9. febrúar 1996 greitt félaginu 19.159.404 krónur af þeim 24.000.000 krónum, sem átti að greiða með peningum af kaupverði eignarhluta í fasteigninni að Fjarðargötu 13-15 samkvæmt kaupsamningnum frá 18. október 1995. Í úttekt, sem forráðamenn félagsins samþykktu með gerð samkomulagsins, var miðað við að 9. febrúar 1996 hafi andvirði umsaminna framkvæmda, sem þá höfðu farið fram til að ljúka smíði hússins, verið 13.000.000 krónur. Þessum gögnum hefur gagnáfrýjandi ekki hnekkt. Verður því að leggja til grundvallar að aðaláfrýjandi hafi fyrir gerð samkomulagsins greitt félaginu 6.159.404 krónur meira en honum bar samkvæmt kaupsamningi þeirra. Þótt ýmis atriði varðandi uppgjör milli aðaláfrýjanda og félagsins í tengslum við umrætt samkomulag séu óljós, verður að líta svo á að afhending skuldabréfanna, sem málið varðar, hafi átt að vera liður í endurgjaldi félagsins vegna ofgreiðslu aðaláfrýjanda, enda hefur gagnáfrýjandi ekki sýnt fram á að það endurgjald hafi verið innt af hendi á annan hátt. Geta ákvæði 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. því ekki átt við um þessa ráðstöfun félagsins. Eins og málið liggur fyrir verður að leggja til grundvallar að við gerð samkomulags aðaláfrýjanda við Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. 9. febrúar 1996 hafi þegar verið ráðið að félagið seldi Turninum ehf. eignarhlutana 0402, 0403, 0503 og 0602 í fasteigninni Fjarðargötu 13-15 og að kaupandinn greiddi kaupverðið að hluta með því að taka að sér væntanlega veðskuld við aðaláfrýjanda. Engar skýringar hafa komið fram á því hvers vegna kaupandinn greiddi ekki þennan hluta kaupverðsins með því að gefa sjálfur út veðskuldabréf til seljandans í stað þess að taka að sér veðskuld hans, sem hafði ekki enn verið stofnað til. Eins og áður greinir hafði skriflegur samningur um þessi kaup verið gerður þegar félagið gaf út til aðaláfrýjanda skuldabréfin 22. febrúar 1996, sem deilt er um í málinu, og setti með þeim að veði hina seldu eignarhluta. Að þessu gættu verður að leggja þessi atvik að jöfnu við það að skuldabréfin hafi í reynd verið gefin út af kaupandanum. Í dómum Hæstaréttar hefur margsinnis verið slegið föstu að við greiðslu skuldar verði viðskiptabréf á hendur þriðja manni almennt að teljast óvenjulegur greiðslueyrir í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, sbr. nú síðast dóm 11. mars 1999 í máli nr. 325/1998. Aðaláfrýjandi hefur ekki haldið því fram að við gerð kaupsamnings hans við Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. 18. október 1995 hafi verið gengið út frá því að inna mætti af hendi með skuldabréfum á hendur þriðja manni greiðslur samningsaðila í tengslum við uppgjör í viðskiptum þeirra. Getur þannig engu breytt um að sá greiðslueyrir, sem félagið lét af hendi til aðaláfrýjanda, teljist óvenjulegur í fyrrnefndum skilningi þótt um hann hafi verið samið í samkomulagi um uppgjör 9. febrúar 1996. Við afhendingu skuldabréfanna frá 22. febrúar 1996 gat aðaláfrýjanda engan veginn dulist að viðsemjandi hans var ógjaldfær og léti með þessum gerðum sínum af hendi verðmæti, sem væru með þeim síðustu sem hann réði yfir. Gat greiðsla félagsins því með engu móti virst venjuleg eftir atvikum. Samkvæmt þessu er fullnægt skilyrðum til riftunar umræddrar ráðstöfunar samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Aðaláfrýjandi hefur ekki fært fram sérstök mótmæli gegn kröfu gagnáfrýjanda um endurgreiðslu. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest, þar á meðal um dráttarvexti og málskostnað. Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Aðaláfrýjandi, Hafnarfjarðarbær, greiði gagnáfrýjanda, þrotabúi Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf., 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 4. júní 1998. Ár 1998, fimmtudaginn 4. júní, er í Héraðsdómi Reykjaness í máli nr. E-852/1997: Þrotabú Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. gegn Hafnarfjarðarbæ kveðinn upp svohljóðandi dómur: I. Mál þetta, sem dómtekið var 4. maí sl., var höfðað með þingfestingu þess 16. september 1997. Stefnandi er Þrotabú Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf., kt. 480666-0119. Stefndi er Hafnarfjarðarbær, kt. 590169-7579, Strandgötu 6, Hafnarfirði. Dómkröfur stefnanda: Af hálfu stefnanda er þess krafist aðallega að rift verði gjöf hins gjaldþrota félags til stefnda sem fram fór í fyrsta lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000 útgefnu 22. febrúar 1996 og þinglýstu þann 25. mars 1996 á eignarhluta 0402 í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í öðru lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000 útgefnu 22. febrúar 1996 og þinglýstu þann 25. mars 1996 á eignarhluta 0403 í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í þriðja lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000 útgefnu 22. febrúar 1996 og þinglýstu þann 25. mars 1996 á eignarhluta 0602 í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í fjórða lagi með útgáfu félagsins á tveimur skuldabréfum til stefnda báðum að fjárhæð kr. 576.000 útgefnum 22. febrúar 1996 og þinglýstum þann 25. mars 1996 á eignarhluta 0503 í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Til vara krefst stefnandi þess að rift verði með dómi greiðslu skuldar hins gjaldþrota félags við stefnda sem fram fór í fyrsta lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000, útgefnu 22. febrúar 1996 og þinglýstu þann 25. mars 1996 á eignarhluta 0402, í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í öðru lagi lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000 útgefnu 22. febrúar 1996 og þinglýstu þann 25. mars 1996 á eignarhluta 0403 í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í þriðja lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000 útgefnu 22. febrúar 1996 og þinglýstu þann 25. mars 1996 á eignarhluta 0602, í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í fjórða lagi með útgáfu félagsins á tveimur skuldabréfum til stefnda báðum að fjárhæð kr. 576.000 útgefnum 22. febrúar 1996 og þinglýstum þann 25. mars 1996 á eignarhluta 0503, í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Til þrautavara krefst stefnandi þess að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun hins gjaldþrota félags að veita stefnda veðrétt í fasteign félagsins í fyrsta lagi með útgáfu á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000, útgefnu 22. febrúar 1996 og tryggðu með 2. veðrétti í eignarhluta 0402, í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði og afla stefnda jafnframt ábyrgðar þriðja aðila fyrir greiðslu skuldarinnar. Í öðru lagi með útgáfu á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000, útgefnu 22. febrúar 1996 og tryggðu með 2. veðrétti í eignarhluta 0403 í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði og afla stefnda jafnframt ábyrgðar þriðja aðila fyrir greiðslu skuldarinnar. Í þriðja lagi með útgáfu á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000, útgefnu 22. febrúar 1996 og tryggðu með 2. veðrétti í eignarhluta 0602 í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði og afla stefnda jafnframt ábyrgðar þriðja aðila fyrir greiðslu skuldarinnar. Í fjórða lagi með útgáfu á tveimur skuldabréfum til stefnda báðum að fjárhæð kr. 576.000 útgefnum 22. febrúar 1996 tryggðum með 2. veðrétti í eignarhluta 0503, í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði og afla stefnda jafnframt ábyrgðar þriðja aðila fyrir greiðslu skuldarinnar. Í öllum tilvikum, það er í aðal-, vara- og þrautavarakröfu er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda krónur 2.880.000 með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 22.2.1996 til greiðsludags. Þá er þess í öllum tilvikum krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu mati dómsins. Dómkröfur stefnda: Dómkröfur stefnda eru þær, að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda í málinu, og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu að mati réttarins, auk virðisaukaskatts að málflutningsþóknun. Dómari reyndi sættir með aðilum, en án árangurs. II. Málsatvik: Árið 1991 hófst Miðbær Hafnarfjarðar ehf. handa við byggingu og sölu á verslunar- og þjónustumiðstöð við Fjarðargötu 13- 15 í Hafnarfirði. Með byggingunni, sem skiptist í verslunarmiðstöð og hótel, var meðal annars stefnt að því, að endurskipuleggja miðbæ Hafnarfjarðar og auka verklegar framkvæmdir í Hafnarfirði. Fjármögnun framkvæmda virðist hafa gengið erfiðlega frá upphafi og með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness, uppkveðnum þann 22. október 1996, var bú Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf., kt. 480666-0119, Fjarðargötu 11, Hafnarfirði, tekið til gjaldþrotaskipta. Kröfulýsingarfresti lauk 2. janúar 1997 og frestdagur við skiptin er 17. júlí 1996, en þann dag var krafa um gjaldþrotaskipti móttekin í dóminum. Af gögnum málsins að dæma er ljóst að Miðbær Hafnarfjarðar ehf. og stefndi áttu í miklum viðskiptum frá upphafi. Þann 18. október 1995 keypti stefndi af Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. svonefnda hótelsamstæðu í fasteigninni að Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði, ásamt verslunarrými á annarri hæð, bílakjallara og tilheyrandi sameign. Heildarkaupverð fasteignanna var kr. 252.899.830. Samkvæmt lið II.a.4 í kaupsamningnum skyldi hluti kaupverðsins, kr. 24 milljónir, greiddur í samræmi við framgang ákveðinna verkþátta við bygginguna sem var ólokið og tilgreindir voru í III. kafla samningsins. Í byrjun árs 1996 gerðu félagið og stefndi með sér samkomulag um að bæjarsjóður leysti félagið frá ákvæðum III. kafla samningsins um að fullgera húsið, með öðrum orðum yfirtæki stefndi skyldur félagsins samkvæmt fyrrgreindu ákvæði kaupsamningsins. Þetta kemur fram í 1. gr. samkomulags aðila um lok framkvæmda sem var undirritað 9. febrúar 1996. Þegar félagið var leyst frá framangreindum skyldum hafði Miðbær Hafnarfjarðar ehf. móttekið kr. 19.685.299,- af þeim 24 milljónum króna sem félagið átti að fá fyrir fullklárað verk samkvæmt samningi aðila en tölur þessar má finna á yfirlitsblaði Þorsteins Steinssonar fjármálastjóra og Björns Árnasonar verkfræðings. Margt bendir til þess, að stefndi hafi greitt Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. umfram það sem félaginu bar miðað við framgang verksins. Miðbær Hafnarfjarðar ehf. seldi Turninum ehf. nokkra eignarhluta húsnæðisins við Fjarðargötu 13-15 þann 12. febrúar 1996. Þessir eignarhlutar eru merktir 0402, 0403, 0503 og 0602. Umsamið kaupverð, samkvæmt lið 2 í kaupsamningnum, skyldi meðal annars greitt með yfirtöku á veðskuldabréfi með 2. veðrétti að upphæð kr. 2.880.000 sem Miðbær Hafnarfjarðar ehf. myndi síðar gefa út. Í samningnum sagði ennfremur að seljandi, þ.e. Miðbær Hafnarfjarðar ehf., tæki að sér að aflýsa fjórum veðbréfum áhvílandi á eignarhlutunum á 2. veðrétti, útgefnum 31. október 1994, upphaflega samtals kr 21.869.509, en um var að ræða skuldabréf, sem félagið hafði gefið út til stefnda til greiðslu gatnagerðargjalda. Eigendur og stjórnendur Turnsins ehf. eru þrír af fimm jafnstórum hluthöfum í Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. Þann 9. febrúar 1996 gerðu stefndi og Miðbær Hafnarfjarðar ehf. með sér samkomulag þess efnis, að stefndi myndi að mótteknum þinglýstum skuldabréfum, þeim sem hér er um deilt, útgefnum 22. febrúar 1996, heimila veðflutning skuldabréfa áhvílandi á sömu eignum seldum til Turnsins ehf., yfir á eignarhluta 0201 í húsinu. Tilgangurinn með veðflutningnum var sá, að liðka fyrir sölu á eign þeirri, sem Turninn ehf. svo keypti. Í samræmi við framangreint gaf Miðbær Hafnarfjarðar ehf., þann 22. febrúar 1996, út fimm skuldabréf til stefnda hvert að höfuðstól kr. 576.000 og var þeim öllum þinglýst þann 25. mars 1996, einu bréfi á hvern eignarhluta 0402,0403 og 0602 og tveimur bréfum á eignarhluta 0503 í húsinu við Fjarðargötu 13-15 í Hafnarfirði. Áður en bréfin voru gefin út lá jafnframt fyrir yfirlýsing þriðja aðila, Turnsins ehf., um yfirtöku á skuldunum en að auki kom til sjálfskuldarábyrgð hluthafa í Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. Við aðalmeðferð málsins komu fyrir dóm, sem vitni, þeir Viðar Halldórsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf., Þorsteinn Steinsson, fjármálastjóri stefnda, og Björn Árnason, fyrrverandi bæjarverkfræðingur stefnda. Ekki þykir ástæða til að rekja framburði þeirra sérstaklega. III. Málsástæður stefnanda: Af hálfu stefnanda er á því byggt að með útgáfu framangreindra skuldabréfa til stefnda 22. febrúar 1996, hafi Miðbær Hafnarfjarðar ehf. ráðstafað með óeðlilegum hætti til eins kröfuhafa eign félagsins sem fólgin var í nettóverðmæti eignarhluta félagsins í eignarhlutum 0402, 0403,0503 og 0602 í húsinu við Fjarðargötu 13-15 í Hafnarfirði. Í stefnu segir að fyrir liggi að skuld samkvæmt veðbréfum sem fyrir hvíldu á eignarhlutunum var ekki lækkuð við veðflutning þeirra lána á bil 0201 í húsinu, að útgefin hafi verið ný skuldabréf til stefnda án endugjalds frá stefnda og þeim þinglýst á nokkuð örugg veð og að tryggt hafi verið áður en ráðstafanirnar voru gerðar að til kæmi ábyrgð þriðja aðila á skuldinni, sem og að hluthafar hins gjaldþrota félags ábyrgðust skuldabréfin. Í aðalkröfu byggir stefnandi á því að umræddar ráðstafanir hafi falið í sér gjöf hins gjaldþrota félags til stefnda sem riftanleg sé samkvæmt 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991. Bendir stefnandi á að samkvæmt kaupsamningi aðila frá 18. október 1995, skyldu 24.000.000,- kr. greiddar félaginu eftir framvindu þeirra verka sem félagið tók í sama samningi að sér að klára vegna frágangs á hinu selda. Samkomulag aðila frá 9. febrúar 1996 felur í sér að stefndi tók að sér að klára umrædd verk vegna frágangs á hinu selda. Samkomulag aðila frá 9. febrúar 1996 feli í sér að stefndi tók að sér að klára umrædd verk og leysti þannig félagið undan þeirri skyldu. Í ljósi kaupsamnings aðila hljóti niðurstaðan af slíku samkomulagi að verða sú að með því að verkskylda félagsins féll niður við framangreint samkomulag hafi jafnframt greiðsluskylda stefnda skv. lið II.a.4, fallið niður. Stefnandi segir óútskýrt hvaða verðmæti stefndi afhenti félaginu við útgáfu umræddra skuldabréfa og því verði að líta svo á að um gjöf í skilningi 131. gr. gjaldþrotalaganna hafi verið að ræða. Í varakröfu er byggt á því að verði sýnt fram á það af hálfu stefnda að Miðbær Hafnarfjarðar ehf. hafi staðið í skuld við stefnda við útgáfu skuldabréfanna, þá sé greiðslan riftanleg á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi telur þannig ótvírætt að greiðslan sé í þessu tilviki einkum fólgin í því að félagið ráðstafar fyrirliggjandi nettóeign sinni í umræddum eignarhlutum til stefnda og tryggir jafnframt í krafti eignarhlutans ábyrgð þriðja aðila á greiðslunni með samningum um yfirtöku Turnsins ehf. á skuldabréfunum. Stefnandi telur ljóst vera að umræddar ráðstafanir hafi ótvírætt verið til hagsbóta fyrir stefnda, sem með umræddum ráðstöfunum fékk sambærilegt veð fyrir eldri skuldabréfunum en eignaðist í staðinn nýtt og tryggt veð í eignum félagsins, einkum og sér í lagi í ljósi þess að við ráðstafanirnar kom til ábyrgð nýs aðila á greiðslu skuldarinnar, til kom ábyrgð hluthafa félagsins og fyrir lá að kaupandi eignanna myndi ráðast í endurbætur á eignunum sem auka myndu verðgildi veðandlagsins. Stefnandi telur einnig sýnt að kaupandi eignanna hafi verið reiðubúinn að yfirtaka eldri veðkröfur stefnda á eignunum og fyrirsjáanlegt hafi verið að stefndi hefði að óbreyttu þurft á endanum að leysa til sín umrædd andlög með tilheyrandi kostnaði og áfallandi lögveðskröfum, dráttarvöxtum og kostnaði vegna krafna á 1. veðrétti eignanna. Í þrautavarakröfu sinni vísar stefnandi til grunnsjónarmiða sem fram koma í varakröfu um eðli þeirra ráðstafana sem hér um ræðir. Byggt er á því að ef félagið hefur skuldað stefnda sé með umræddum ráðstöfunum stefnda veitt veðtrygging og greiðsluábyrgð þriðja aðila sem og hluthafa félagsins fyrir skuld sem stofnaðist fyrir veðsetninguna. Á þeim grundvelli sé greiðslan riftanleg með vísan til 137. gr. laga nr. 21/1991. Einnig byggir stefnandi kröfur sínar um riftun umræddra ráðstafana sjálfstætt á 141. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi krefst í aðal-, vara- og þrautavarakröfu sömu fjárhæðar, sem er höfuðstóll umræddra skuldabréfa og í öllum tilvikum vísar stefnandi til 142. gr. laga nr. 21/1991 fjárkröfu sinni til stuðnings. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 130., sbr. 129. gr., laga nr. 91/1991, sbr. og 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Kröfu um dráttarvexti á dæmdan málskostnað byggir stefnandi á 4. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991. IV. Helstu málsástæður og lagarök stefndu. Stefndi hafnar því að útgáfa framangreindra skuldabréfa hafi falið í sér gjöf honum til handa, sem riftanleg sé samkvæmt 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991. Segir hann kostnaðaráætlun Björns Árnasonar verkfræðings sanna að svo hafi ekki verið. Stefndir bendir á að í samkomulagi aðila frá 9. febrúar 1996 komi fram að stefndi taki að sér að ljúka umræddu verki gegn því endurgjaldi sem greint er frá í fylgiskjölum samkomulagins, þ.e. fyrrnefndri kostnaðaráætlun. Engan veginn sé því hægt að líta svo á að um gjöf sé að ræða í skilningi 131. gr. gjalþrotalaga. Stefndi mótmælir þeirri varakröfu stefnanda að þessi greiðsla félagsins til stefnda geti talist óeðlileg og sé riftanleg á grundvelli 134. gr gjaldþrotalaga. Það sé öllum vel kunnugt sem hafa staðið í fasteignaviðskiptum að veðskuldabréf komi einatt mjög við sögu. Félagið gat ekki staðið við kaupsamninginn við stefnda eins og fram hefur komið og skilað hinu selda í því ástandi sem um var samið. Fyrst lausafé félagsins var upp urið og félagið gat ekki staðið við skuldbindingar sínar var gengið frá greiðslum fyrir verkið sem ólokið var að hluta með greiðslu félagsins til stefnda með þessum umræddu 5 skuldabréfum. Því er mótmælt að það geri greiðsluna óeðlilega að bréfin skuli auk veðtrygginar vera tryggð með sjálfskuldarábyrgð. Þá er því einnig mótmælt að þessi greiðsla teljist óeðlileg fyrir það að kaupandi skrifstofuturnsins, Turninn ehf., hafi ekki verið reiðubúinn að yfirtaka eldri veðskuldir á 2. veðrétti skrifstofuturnsins, en sætt sig við yfirtöku á þessum 5 skuldabréfum sem stefnt er vegna. Stefndi segir þetta skýrast af því að yfirtökubréfin nemi mun lægri fjárhæð og því hafi verið mun fýsilegra fyrir kaupandann að yfirtaka þessi 5 bréf að fjárhæð 2.750.00.- í stað fyrri veðbréfanna að fjárhæð um kr. 8.300.000.- Af hálfu stefnda er þrautavarakröfu stefnanda er einnig mótmælt. Stefndi segir veðskuldabréfin 5 öll hafa verið útgefin 7. mars 1996 og þinglýst 25. sama mánaðar og eigi 137. gr. gjaldþrotalaganna ekki við. Á grundvelli þess sem nú hefur verið rakið telur stefndi einnig að 141. gr. gjaldþrotalaganna eigi heldur ekki við. V. Álit réttarins: Í samkomulagi Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. og stefnda frá 9. febrúar 1996 segir orðrétt: ,,Hafnarfjarðarbær tekur að sér að ljúka framkvæmdum fyrir Miðbæ Hafnarfjarðar h/f, sem Miðbær tók að sér að gera samanber III. kafla kaupsamnings milli sömu aðila frá 18/10 1995. Samkomulag þetta er í samræmi við heimild um yfirtöku Hafnarfjarðarbæjar á umræddum verkum í kaupsamningi frá 18/10 1995.” 2. gr. samkomulags þessa er svohljóðandi: ,,Fyrir liggur úttekt á verkstöðu og hver kostnaður við lúkningu umræddra verka er. Jafnframt hvernig fjármagn fæst til framkvæmdanna. Úttekt þessi er hluti af samningi þessum.” Fram kom í vitnaleiðslum að úttekt sú sem vísað er til í 2. gr. samkomulagsins frá 9. febrúar 1996 er skýrsla Björns Árnasonar verkfræðings sem einnig er dagsett 9. febrúar 1996. Í hinni tilvísuðu úttekt Björns kemur fram að fjárþörf til að ljúka þeim verkum, sem kaupsamningur sömu aðila frá október 1995 kveður á um, er áætluð kr. 11.000.000,-. Fjármagn til þessara framkvæmda átti m.a. að fást með greiðslu frá Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. að upphæð kr. 2.750.000. Fram hefur komið í málinu að Miðbær Hafnarfjarðar ehf. taldi kostnaðaráætlun Björns Árnasonar 2 milljónum króna of háa en í skýrslu sinni fyrir dómi gat fyrrverandi framkvæmdastjóri félagsins ekki gert nánari grein fyrir þessum mótmælum eða sundurliðað þær 2 milljónir sem forsvarsmenn fyrirtækis hans töldu oftaldar. Með hliðsjón af fyrrgreindu samkomulagi stefnda og Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. frá 9. febrúar 1996, svo og öðrum gögnum málsins, er ekki unnt að komast að annarri niðurstöðu en að Miðbær Hafnarfjarðar ehf. hafi vanefnt skyldur sínar samkvæmt kaupsamningnum frá 18. október 1995, þar sem félaginu tókst ekki að standa við skyldu sína samkvæmt lið III. b. í samningnum. Ljóst er, að þetta samningsbrot þýddi, að bæjarsjóður Hafnarfjarðar varð að leggja út í frekari kostnað en ella til þess að eignin yrði fullfrágengin. Í stað þeirrar verkskyldu sem stefndi yfirtók með fyrrgreindu samkomulagi eignaðist stefndi meðal annars kröfu á hendur Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. að fjárhæð 2.750.000, eins og fyrr segir. Með vísan til framanskráðs verður ekki fallist á það með stefnanda að útgáfa hinna umræddu skuldabréfa hafi falið í sér gjöf til handa bæjarsjóði Hafnarfjarðar. Þvert á móti telur dómurinn að um greiðslu skuldar hafi verið að ræða, eins og síðar verður rakið. Kemur þá til skoðunar sú málsástæða stefnanda að um óvenjulegan greiðslueyri hafi verið að ræða. Að mati dómsins verður að skoða viðskipti þeirra þriggja aðila, sem að framan eru nefndir, heildstætt og einnig ber að hafa í huga hver hinn raunverulegi tilgangur með umræddum ráðstöfunum hafi verið. Ljóst þykir að stefndi hafði beina og ótvíræða hagsmuni af því að umræddum eignarhlutum í fasteigninni Fjarðargötu 13-15 yrði komið í verð. Jafnframt er ljóst stefndi lagði sitt af mörkum til að þau viðskipti gætu átt sér stað. Þá ber að hafa í huga að samkvæmt vætti Björns Árnasonar verkfræðings var stefnda fullkunnugt um bága fjárhagsstöðu Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. þegar samkomulagið sem dagsett er 9. febrúar 1996 var gert og að félaginu var ókleift að ljúka þeim framkvæmdum sem kveðið var á um í III. kafla kaupsamningsins frá 18. október 1995. Þegar stefndi aflétti veði af tilteknum eignum Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. undirbjó hann jarðveginn fyrir sölu þeirra. Með kaupsamningi Turnsins ehf. og Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf., dags. 12. febrúar 1996, skuldbatt Turninn ehf. sig til að yfirtaka skuld samkvæmt skuldabréfum sem Miðbær Hafnarfjarðar ehf. hugðist gefa út til handa bæjarsjóði og gengið var frá 10 dögum síðar eða þann 22. febrúar 1996. Þegar allt þetta er virt heildstætt þykir ljóst að tilgangur aðila með samningnum frá 12. febrúar 1996 hafi verið sá að stefndi fengi kröfu sína á Miðbæ Hafnarfjarðar ehf. greidda að fullu með því að Turninn ehf. yfirtæki skuld félagsins við stefnda, en ljóst var að Miðbær Hafnarfjarðar ehf. var illa í stakk búinn til að greiða þá skuld. Þannig var þegar ákveðið þann 12. febrúar 1996 að Turninn ehf. yrði hinn raunverulegi skuldari þeirra skuldabréfa sem gefin voru út til stefnda þann 22. febrúar 1996. Með þessum gerningi og veðsetningu eignanna minnkaði nettóeignarhluti Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. sem nam fjárhæð skuldabréfanna, enda var fjárhæð þeirra talin hluti kaupverðs á eignarhlutunum. Þannig má ljóst vera að í raun var verið að greiða hina umræddu skuld með eignarhlut félagsins í eignum þeim sem veðsettar voru. Að mati dómsins var því um óvenjulegan greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 að ræða. Verður því fallist á kröfu stefnanda um riftun greiðslu skuldar hins gjaldþrota félags við stefnda sem fram fór með þeim hætti sem greinir í varakröfu stefnanda hér að framan. Með hliðsjón af þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda kr. 2.880.000 ásamt dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir, en dómurinn telur rétt að miða upphafstíma dráttarvaxta við einn mánuð frá dagsetningu riftunarbréfs skiptastjóra Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. Þá ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað kr. 300.000. Lítils háttar dráttur hefur orðið á uppkvaðningu dóms í máli þessu vegna anna dómara, en dómari og málflytjendur telja endurflutning málsins óþarfan. Finnbogi H. Alexandersson, héraðsdómari kveður dóminn upp. Dómsorð: Rift er greiðslu Miðbæjar Hafnarfjarðar ehf. á skuld við stefnda, Hafnarfjarðarbæ, að fjárhæð kr. 2.880.000,-, sem fram fór í fyrsta lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000, útgefnu 22.2.1996 og þinglýstu þann 25.3.1996 á eignarhluta 0402, í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í öðru lagi lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000 útgefnu 22.2.1996 og þinglýstu þann 25.3.1996 á eignarhluta 0403 í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í þriðja lagi með útgáfu félagsins á skuldabréfi til stefnda að fjárhæð kr. 576.000 útgefnu 22.2.1996 og þinglýstu þann 25.3.1996 á eignarhluta 0602, í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Í fjórða lagi með útgáfu félagsins á tveimur skuldabréfum til stefnda báðum að fjárhæð kr. 576.000 útgefnum 22.2.1996 og þinglýstum þann 25.3.1996 á eignarhluta 0503, í húsinu við Fjarðargötu 13-15, Hafnarfirði. Stefndi greiði stefnanda kr. 2.880.000 ásamt dráttarvöxtum frá 18. júlí 1997 að telja og kr. 300.000 í málskostnað.
Mál nr. 488/2004	Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991	Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. desember 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. desember 2004, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 19. janúar 2005 kl. 16.00. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Fallist er á að fyrir hendi sé sterkur grunur um að varnaraðili hafi framið brot, sem að lögum geta varðað allt að 12 ára fangelsi, sbr. 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum. Brotin eru þess eðlis að telja verður gæsluvarðhald nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Er því fullnægt skilyrðum 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 til gæsluvarðhalds yfir varnaraðila. Samkvæmt því verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 332/1999	Virðisaukaskattur Ómerkingarkröfu hafnað Meðdómsmaður	Í úrskurði ríkisskattstjóra 20. mars 1997 var talið að skattskyld velta V árið 1990 hefði verið vantalin um fjárhæðir tiltekinna sölureikninga sem allir höfðu verið útgefnir 1. janúar 1991 vegna vinnu sem unnin hafði verið í desember 1990. Var V gert að greiða viðbótarvirðisaukaskatt auk álags af þessum sökum. Úrskurður ríkisskattstjóra var staðfestur af yfirskattanefnd. V krafðist ógildingar úrskurðar yfirskattanefndar og taldi að miða ætti við útgáfudag reiknings við uppgjör skattskyldrar veltu, sbr. 1. mgr. 13. gr. laga nr. 50/1987 um virðisaukaskatt. Í héraðsdómi var talið, að V hefði samkvæmt 3. gr. reglugerðar nr. 501/1989 um bókhald og tekjuskráningu virðisaukaskattsskyldra aðila borið að gefa út reikninga sína í lok þess mánaðar sem vinnan var innt af hendi. Þótt á það væri fallist, að reynst gæti óhæg skylda að gefa út reikning við sérhverja afhendingu eða í lok mánaðar þætti það eitt ekki veita nægjanlega stoð til að víkja frá skýrum ákvæðum settra laga og stjórnvaldsfyrirmæla. Var kröfu V um ógildingu úrskurðarins hafnað. Fyrir Hæstarétti krafðist V aðallega ómerkingar héraðsdóms, þar sem þörf hefði verið sérfróðra meðdómenda í héraði með þekkingu á venjum um útgáfu reikninga þjónustufyrirtækja. Talið var, að ágreiningsefni málsins lyti að túlkun á lögum nr. 50/1988 og þágildandi reglugerð nr. 501/1989. Eins og hér háttaði til hefðu staðhæfingar um venju og framkvæmd orðið að koma fram sem hluti málflutnings aðila og hefði héraðsdómari verið bær til þess að leysa úr málinu. Væru því ekki efni til þess að verða við ómerkingarkröfu V. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms var hann staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Pétur Kr. Hafstein, Haraldur Henrysson og Hrafn Bragason. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. ágúst 1999. Hann krefst þess aðallega, að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Til vara krefst áfrýjandi þess, að úrskurður yfirskattanefndar frá 4. mars 1998 í máli nr. 235/1998 verði felldur úr gildi og stefndi dæmdur til að greiða sér 1.337.752 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 400.000 krónum frá 5. september 1997 til 30. sama mánaðar, af 837.752 krónum frá þeim degi til stefnubirtingardags en frá þeim degi af 1.337.752 krónum til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara er krafist verulegrar lækkunar á dómkröfum áfrýjanda og verði málskostnaður þá látinn niður falla. Áfrýjandi reisir ómerkingarkröfu sína á því, að í héraði hafi verið þörf á sérfróðum meðdómendum, eins og hann hafi krafist, þar sem í málinu reyndi á sérþekkingu um framkvæmd mála innan viðskiptalífsins. Við útgáfu reikninga fylgi þjónustufyrirtæki ekki ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, eins og skattyfirvöld túlki þau, enda sé það ekki unnt. Með hliðsjón af venju, er sé alkunnug, hafi verið þörf á sérfróðum meðdómendum, sem hefðu reynslu og þekkingu á rekstri og viðskiptum og hefðu gefið út reikninga fyrir veitta þjónustu. Á þetta verður ekki fallist. Ágreiningsefni málsins lýtur að túlkun á lögum nr. 50/1988 og þágildandi reglugerð nr. 501/1989 um bókhald og tekjuskráningu virðisaukaskattsskyldra aðila, sbr. nú reglugerð nr. 50/1993 um sama efni. Eins og hér háttar til urðu staðhæfingar um venju og framkvæmd að koma fram sem hluti málflutnings aðila og var héraðsdómari bær til að leysa einn úr málinu. Eru því engin efni til að verða við ómerkingarkröfu áfrýjanda. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Rétt þykir, að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Verkfræðistofa Suðurlands ehf., greiði stefnda, íslenska ríkinu, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 7. maí sl., er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu þann 25. september 1998 af Verkfræðistofu Suðurlands ehf., Austurvegi 3-5, Selfossi gegn íslenska ríkinu. Dómkröfur Stefnandi gerir þær dómkröfur að felldur verði úr gildi úrskurður yfirskattanefndar frá 4. mars 1998 í málinu nr. 235/1998, um staðfestingu á úrskurði ríkisskattstjóra um að stefnanda sé skylt að greiða viðbótarvirðisaukaskatt vegna ársins 1990 auk álags. Einnig að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.337.752 krónur auk dráttarvaxta skv. III kafla vaxtalaga nr. 25/1987 með síðari breytingum af 400.000 krónum frá 5. september 1997 til 30. september 1997 en af 837.752 krónum frá þeim degi til stefnubirtingardags og af stefnufjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags. Þess er krafist að dráttarvextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti til greiðsludags, í fyrsta sinn hinn 5. september 1998. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi og að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Stefndi gerir þær dómkröfur aðallega, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati réttarins. Til vara er gerð krafa um verulega lækkun á dómkröfum stefnanda og í því tilfelli verði málskostnaður látinn falla niður. Málavextir Starfsemi stefnanda er fólgin í almennri verkfræðiþjónustu og ráðgjafarþjónustu samfara því. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi telur sýnt að túlkun ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar á ákvæðum laganna og reglugerðarinnar um uppgjör skattskyldrar veltu og útgáfu reikninga standist því ekki. Ekki sé unnt að skrifa út reikninga í lok mánaðar í stað byrjun mánaðarins á eftir vegna þess að þær upplýsingar sem reikningar byggja á séu ekki tilbúnar fyrr en í byrjun mánaðar. Stefnandi telur því, að túlkun skattyfirvalda sé ekki framkvæmanleg af hálfu stefnanda og annarra sambærilegra þjónustufyrirtækja, enda sé rótgróin venja í framkvæmd að málum þessum sé háttað eins og hjá stefnanda. Stefnandi bendir jafnframt á að ákvæði laganna beri að túlka í samræmi við hvernig unnt sé að framkvæma þau, einkum þar sem um sé að ræða svið löggjafarinnar, þar sem sérstakar kröfur séu gerðar til lagaheimilda og skýrleika þeirra samkvæmt stjórnarskránni. Verði ekki fallist á ofangreinda túlkun stefnanda á ofangreindum ákvæðum byggir hann á því að ekki sé unnt að gera honum að framfylgja úrskurði yfirskattanefndar þar sem honum sé það ókleift og með öllu ómögulegt. Ekki sé unnt að fara eftir lagaboði sem ekki sé unnt að framkvæma og framkvæmd þessara mála hjá þjónustufyrirtækjum hafi ýtt til hliðar ákvæðum laganna um útgáfu reikninga. Stefnandi byggir jafnframt á því að niðurstaða yfirskattanefndar feli í sér mismunun á starfsemi hans og annarra sambærilegra þjónustufyrirtækja, þar sem skattyfirvöld framfylgi ekki ákvæðum laganna gagnvart öðrum. Yrði stefnanda gert að gera sölureikninga í lok hvers mánaðar myndi það fela í sér brot gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar og mismuna samkeppnisstöðu hans gagnvart öðrum sambærilegum þjónustufyrirtækjum. Ennfremur feli það í sér mismunun að taka stefnanda sérstaklega fyrir og rannsaka bókhald hans með tilliti til útgáfudags reikninga á meðan aðrir komist upp með að brjóta gegn ákvæðum laganna að mati skattyfirvalda. Stefnandi telur einnig, að ríkisskattstjóra hafi, skv. 2. mgr. 97. gr. laga nr. 75/1981, sbr. 3. mgr. 101. gr. og 3. mgr. 102. gr. sömu laga, verið óheimilt á árinu 1996 að endurákvarða stefnanda skatt, þ.m.t. virðisaukaskatt, lengra aftur í tímann en fyrir tekjuárin 1994 og 1995 og úrskurður yfirskattanefndar fái því ekki staðist að því leyti. Stefnandi bendir á að hann hafi, með afhendingu bókhalds síns í febrúar 1991 látið í té fullnægjandi upplýsingar sem byggja mátti rétta álagningu á og að lokinni rannsókn hafi ríkisskattstjóri haft allar forsendur til þess að taka ákvörðun í málinu. Stefnandi tekur fram að sama eigi við fyrir árið 1990, verði litið svo á, að bréf ríkisskattstjóra frá 8. júní 1993 hafi falið í sér endurákvörðun opinberra gjalda og virðisaukaskatts fyrir árið 1990. Telur stefnandi ljóst að sú meðferð sem mál hans hafi fengið hjá ríkisskattstjóra sé ekki í samræmi við góða og vandaða stjórnsýsluhætti og brjóti gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um hraða málsmeðferð. Stefnandi byggir stefnukröfuna á tveimur greiðslukvittunum Sýslumannsins á Selfossi, dags. 5. og 30. september 1997, þar sem stefnandi greiddi viðbótarvirðisaukaskatt fyrir árið 1990 auk álags, samtals 837.752 kr. Þá krefst stefnandi skaðabóta að fjárhæð 500.000 krónur vegna kostnaðar sem á hann hafi fallið vegna þessa máls og annars óhagræðis. Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, reglugerðar nr. 501/1989, sbr. nú reglugerð nr. 50/1993 um bókhald og tekjuskráningu virðisaukaskattskyldra aðila, almennra lögskýringarreglna við túlkun laga og jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá byggir stefnandi á 2. mgr. 97. gr. laga nr. 75/1981, sbr. 3. mgr. 101. gr. og 3. mgr. 102. gr. sömu laga og III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Um endurkröfurétt vísar hann til almennra ólögfestra reglna kröfuréttarins og um málskostnaðarkröfu til XXI. kafla einkamálalaga nr. 91/1991. Af hálfu stefnda er byggt á því að ágreiningur málsins lúti að vinnu stefnanda í desembermánuði 1990, en reikninga fyrir þá vinnu hafi hann skrifað út í byrjun árs 1991 í stað loka ársins 1990 og hafi þannig frestað allri tekjuskráningu um einn mánuð. Þeir reikningar sem fjallað sé um í málinu séu ekki gerðir vegna verkloka heldur séu þeir vegna verka sem taki lengri tíma og því hafi verið sendir reikningar miðað við hvað vinnu miðaði áfram í hverjum mánuði. Bent er á meginreglu þá sem komi fram í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 50/1988 að skattskyld velta teljist á hverju uppgjörstímabili, sbr. 24. gr. sömu laga, vera heildarskattverð allrar vara sem afhentar hafi verið svo og heildarskattverð allrar skattskyldrar vinnu og þjónustu sem innt hafi verið af hendi á tímabilinu. Ekki sé ágreiningur um að vinna stefnanda fór fram í desembermánuði. Í 2. mgr. 13. gr. komi fram að ef gefinn sé út reikningur vegna afhendingar teljist afhendingin fara fram á útgáfudegi reikningsins, enda sé hann gefinn út fyrir eða samtímis afhendingu. Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. skuli seljandi gefa út reikning við sérhverja afhendingu á vöru eða skattskyldri þjónustu. Samkvæmt 3. gr. þágildandi reglugerðar nr. 501/1989, um bókhald og tekjuskráningu virðisaukaskattskyldra aðila beri við sérhverja sölu eða afhendingu á skattskyldri þjónustu að gefa út sölureikning. Reikninga skuli gefa út samtímis og sala eða afhending á sér stað, en í 3. mgr. sömu greinar segi, að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. sé þjónustusölum heimilt að gefa út sölureikning í lok hvers mánaðar vegna þeirrar þjónustu sem innt hafi verið af hendi frá upphafi til loka þess mánaðar. Stefndi bendir á að stefnandi hafi nýtt sér það að gefa út reikninga vegna unninnar þjónustu og því hafi honum borið að gera það í lok mánaðar, eins og yfirskattanefnd hafi byggt á. Stefndi hafnar því að um brot á jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins sé að ræða. Niðurstaða ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar byggist á settu lagaákvæði og reglugerðarákvæði og eigi sér fordæmi í úrskurði nefndarinnar nr. 415/1989. Þeirri málsástæðu stefnanda að honum sé ekki unnt að framfylgja úrskurðinum er alfarið hafnað, þar sem stefnanda eigi, svo sem öðrum gjaldendum, að vera í lófa lagið að framfylgja ákvæðum laga nr. 50/1988 og reglugerða settra samkvæmt þeim. Stefndi vísar alfarið á bug öllum tilvísunum stefnanda til 2. mgr. 97. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignaskatt, sbr. 3. mgr. 101. gr. og 3. mgr. 102. gr. sömu laga, þar sem umrætt ákvæði gildi ekki um virðisaukaskatt. Einnig eigi ákvæðið einungis við, ef allar upplýsingar hafi legið fyrir í framtalsgögnum, en ljóst sé, að skýrsla rannsóknardeildar byggi á bókhaldi stefnanda en ekki þeim gögnum sem skilað er inn til skattyfirvalda fyrir álagningu. Í 9. mgr. 27. gr. laga um virðisaukaskatt, nú 5. mgr. 26. gr., sé einnig skýrt tekið fram að heimild til endurákvörðunar virðisaukaskatts nái sex ár aftur í tímann. Stefndi telur, að þótt dráttur hafi orðið á málinu hjá skattyfirvöldum, þá leiði sá dráttur ekki til þess að álagningin falli niður. Stefndi kveður ekki tölulegan ágreining í málinu varðandi álagninguna, en mótmælir vaxtakröfu stefnanda og bendir á að um vexti fari eftir 112. gr. laga nr. 75/1981, sbr. 49. gr. laga nr. 50/1988. Þá mótmælir stefndi skaðabótakröfu stefnanda að fjárhæð 500.000 kr. sem órökstuddri og án vísan til réttarreglna. Bent er á að aðilar með mál fyrir skattyfirvöldum hafi sjálfir staðið undir kostnaði af þeim. Varðandi málskostnaðarkröfu sína vísar stefndi til XXI. kafla laga um meðferð einkamála. Niðurstaða Ágreiningur máls þessa lýtur einkum að túlkun á ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og reglugerðar nr. 501/1989 um bókhald og tekjuskráningu virðisaukaskattskyldra aðila, sbr. nú reglugerð nr. 50/1993, er varða afhendingu þjónustu, útgáfu reikninga og tímamark skattskyldrar veltu. Samkvæmt 13. gr. laganna telst til skattskyldrar veltu uppgjörstímabils heildarskattverð allrar skattskyldrar vinnu og þjónustu sem innt hefur verið af hendi á tímabilinu. Sé gefinn út reikningur vegna afhendingar telst hún hafa farið fram á útgáfudegi reikningsins, sé reikningurinn gefinn út fyrir eða samtímis afhendingu. Í 20. gr. segir að við sérhverja afhendingu á skattskyldri þjónustu skuli seljandi gefa út reikning. Samkvæmt 24. gr. laganna er hvert uppgjörstímabil virðisaukaskatts tveir mánuðir og skulu skráningarskyldir aðilar ótilkvaddir standa skil á honum eftir lok hvers tímabils. Virðisaukaskatti ásamt virðisaukaskattskýrslu skal skila eigi síðar en á fimmta degi annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabils vegna viðskipta á því tímabili. 3. gr. reglugerðar nr. 50/1993 fjallar m.a. um útgáfu sölureikninga. Í 1. mgr. 3. gr. er áréttuð sú meginregla, að seljandi skuli gefa út sölureikning við sérhverja sölu eða afhendingu á skattskyldri vöru eða þjónustu og að reikning skuli gefa út samtímis og sala eða afhending eigi sér stað. Í 3. mgr. 3. gr. segir hins vegar að þrátt fyrir framangreinda reglu sé nánar tilteknum þjónustusölum heimilt að gefa út sölureikning í lok hvers mánaðar vegna þeirrar þjónustu sem innt var af hendi frá upphafi til loka þess mánaðar. Ekki er tölulegur ágreiningur milli aðila að öðru leyti en hvað varðar kröfur stefnanda um skaðabætur og vexti. Óumdeilt er í málinu að stefnandi gaf út mánaðarlega sölureikninga vegna veittrar þjónustu, þegar um lengri verkefni var að ræða. Bar honum því, samkvæmt reglugerðinni, að gefa út reikninga sína í lok þess mánaðar sem vinnan var innt af hendi. Stefnandi hefur hins vegar haldið því fram, að honum sé ómögulegt að haga reikningsútgáfu sinni í samræmi við þetta og sá háttur sem hann hafði á, sem nánar er lýst að framan, sé venjubundinn í framkvæmd. Stefnandi telur að afhending þjónustu sé við endanleg verkskil eða útgáfu reiknings og því eigi tímamark hinnar skattskyldu veltu að ráðast af því. Túlkun skattyfirvalda sé óframkvæmanleg og andstæð venju í framkvæmd og telur stefnandi að lögin beri að túlka þannig að þau séu framkvæmanleg. Stefndi telur hins vegar að afhending vinnunnar fari fram í þeim mánuði sem hún er unnin, óháð því hvenær reikningur hafi verið gefinn út. Þótt fallast megi á það með stefnanda að reynst geti óhæg skylda að gefa út reikning við sérhverja afhendingu eða í lok mánaðar, þykir það eitt þó ekki veita nægjanlega stoð til að víkja frá skýrum ákvæðum settra laga og stjórnvaldsfyrirmæla, enda segir í greinargerð með 13. gr. laga nr. 50/1988 að tímamark skattskyldu sé tengt afhendingu. Gegn andmælum stefnda þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á það með óyggjandi hætti, að slík venja hafi myndast í framkvæmd að hún réttlæti það frávik frá settum reglum sem haldið er fram. Af sömu ástæðum verður ekki fallist á þá málsástæðu að stefnanda sé ómögulegt að framfylgja lögunum í þeirri mynd sem skattyfirvöld túlka þau og að framkvæmd slíkra mála hafi vikið til hliðar ákvæðum laganna um útgáfu reikninga. Þegar litið er til orðalags ákvæða laga um virðisaukaskatt um að skattskyld velta hvers uppgjörstímabils varði þá vinnu sem innt er af hendi á tímabilinu, verður ekki séð að útgáfa reiknings fyrir veitta þjónustu hafi úrslitaáhrif um það til hvaða tímabils hin skattskylda velta eigi að teljast. Þvert á móti verður að líta svo á að vinna sú sem hér um ræðir og var innt af hendi í desembermánuði árið 1990 teljist til skattskyldrar veltu þess mánaðar, þrátt fyrir að reikningur vegna hennar hafi ekki verið gefinn út fyrr en í janúar 1991. Þar sem stefnandi taldi vinnuna til skattskyldrar veltu í þeim mánuði sem reikningur hans var útgefinn, var hann í raun að fresta skattlagningu hennar um einn mánuð, en telja verður að það sé andstætt meginreglum laganna að skattaðilar hafi sjálfdæmi um hvenær skattskyld velta sé skráð. Frestur stefnanda til að skila virðisaukaskatti og skýrslu þar um var ekki úti þegar reikningarnir voru útgefnir og var honum því í lófa lagið að reikna þá til skattskyldrar veltu í þeim mánuði sem vinnan var innt af hendi. Bar honum að gera það samkvæmt skýrum ákvæðum laganna. Stefnandi hefur, gegn andmælum stefnda, haldið fram að um brot á jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar sé að ræða og að honum hafi verið mismunað gagnvart öðrum þjónustufyrirtækjum. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á að framkvæmd þessara mála hjá skattyfirvöldum hafi vikið til hliðar settum reglum. Er þessari málsástæðu því einnig hafnað. Þeirri málsástæðu stefnanda að svonefnd “tveggja ára regla” laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignaskatt girði fyrir það að ríkisskattstjóri hafi mátt endurákvarða virðisaukaskatt fyrir þau gjaldár sem um ræðir er jafnframt hafnað þar sem sú regla tekur aðeins til ofangreindra laga, en gildir ekki samkvæmt lögum um virðisaukaskatt. Þótt þær tafir sem urðu á málinu í meðförum embættis ríkisskattstjóra séu lítt til eftirbreytni hafa þær ekki áhrif á niðurstöðu í máli þessu. Þegar framanritað er virt verður að fallast á niðurstöðu yfirskattanefndar í málinu um að skattskyld velta kæranda og útskattur hafi verið vantalin á árinu 1990. Verður því fallist á kröfur stefnda í málinu og úrskurður yfirskattanefndar nr. 235/1998 látinn standa óraskaður. Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu. Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. DÓMSORÐ Stefndi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Verkfræðistofu Suðurlands ehf. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 520/2016	Kærumál Fjárnám Nauðungarsala	Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var aðfarargerð sýslumanns sem lauk með árangurslausu fjárnámi hjá G. G, maki hans og þriðji maður gengust í ábyrgð fyrir skuld samkvæmt veðskuldabréfi sem tryggt hafði verið með veði í fasteign. Við vanskil bréfsins var fasteignin seld nauðungarsölu og var kaupandinn Í hf. sem fékk þá úthlutað að hluta upp í kröfu sína. Í hf. lét fasteignasöluna H verðmeta fasteignina og lagði það verðmat til grundvallar uppgjöri við G í samræmi við 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Krafðist Í hf. síðan fjárnáms hjá G fyrir eftirstöðvum skuldarinnar sem lauk án árangurs þrátt fyrri andmæli G og framlagningu verðmats frá fasteignasölunni F en samkvæmt því mati var verðmæti fasteignarinnar metið mun hærra. Undir rekstri þess máls óskaði G eftir matsgerð dómkvadds manns um markaðsvirði eignarinnar en sú matsgerð var ekki lögð fram í málinu. Í hf. krafðist á ný fjárnáms hjá G á grundvelli sama skuldabréfs, þar sem frestur samkvæmt 65. gr. laga nr. 21/1991 til að krefjast gjaldþrotaskipta á búi G á grundvelli eldra fjárnámsins var liðinn. Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti lagði Í hf. fram áðurgreinda matsgerð en hún hafði jafnframt verið lögð fram í hæstaréttarmálinu nr. 356/2016 sem rekið hafði verið gegn maka G. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Í hf. hefði ekki lagt matsgerðina fram í héraði áður en málið hefði verið tekið til úrskurðar, þrátt fyrir að hún hefði þá legið fyrir og Í hf. fengið hana afhenta. Með framlagningu skjalsins nú fyrir Hæstarétti væri Í hf. í raun að bera fyrir sig nýja málsástæðu sem honum væri ekki heimilt á grundvelli svonefndrar útilokunarreglu. Gat matsgerðin því ekki komið til álita þegar leyst yrði úr málinu. Báðir aðilar hefðu einhliða aflað álits löggiltra fasteignasala um markaðsverð fasteignarinnar á uppboðsdegi þar sem mikill munur væri á niðurstöðu hvors álits um sig, sem ekki hefði fengist skýring á undir rekstri málsins. Samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 hvíldi sú skylda á Í hf. að færa viðhlítandi sönnur á hvert hefði verið raunverulegt markaðsverð eignarinnar við sölu hennar. Með vísan til þessa og að teknu tilliti til þess að Í hf. væri fjármálafyrirtæki var ekki talið að Í hf. hefði axlað þá sönnunarbyrði. Þegar af þeirri ástæðu var aðfarargerðin felld úr gildi.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Benedikt Bogasonog Karl Axelsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru, sem barsthéraðsdómi 14. júlí 2016, en kærumálsgögn bárust Hæstarétti 28. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30. júní 2016 þar sem staðfest varaðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu sem lauk 14. október 2015 meðárangurslausu fjárnámi hjá sóknaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laganr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að fyrrnefnd aðfarargerð verðifelld úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar ogkærumálskostnaðar.IEins og greinir í hinum kærðaúrskurði gaf einkahlutafélagið Hald út veðskuldabréf 8. júní 2008 til Byrs sparisjóðs,síðar Byrs hf., en við samruna þess félags við varnaraðila tók sá síðastnefndivið réttindum þess, þar á meðal kröfum samkvæmt skuldabréfinu. Bréfið var tryggtmeð veði í fasteign Halds ehf., sem er byggingarlóð að Miðskógum 8 á Álftanesi,nú Garðabæ. Gengust sóknaraðili og maki hans auk þriðja manns ísjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu skuldarinnar. Vanskil urðu á veðskuldabréfinu ogfór svo að fasteignin var seld nauðungarsölu 14. mars 2012. Kaupandi var varnaraðiliog lét hann fasteignasöluna Hraunhamar meta verð eignarinnar. Í skjali, sem baryfirskriftina „Verðmat“, taldi fasteignasalan að söluverð hennar, miðað viðforsendur á fasteignamarkaði í mars árið 2012, hefði verið 12.000.000 krónur. Varnaraðililagði verðmatið til grundvallar uppgjöri við sóknaraðila samkvæmt 1. mgr. 57.gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu, eins og henni var breytt með 4. gr. laganr. 60/2010. Á þeim grundvelli krafðist varnaraðili fjárnáms hjá sóknaraðila semsjálfskuldarábyrgðarmanns fyrir skuld að fjárhæð 17.841.492 krónur. Lauk því 4.apríl 2014 án árangurs þrátt fyrir andmæli sóknaraðila, en hann hélt því meðalannars fram að fasteignin væri of lágt metin og vísaði því til stuðnings tilverðmats sem hann hafði aflað hjá fasteignasölunni Fasteignamarkaðnum ehf. 12.mars 2013. Samkvæmt því var eignin metin á 45.000.000 krónur miðað við þanndag.Sóknaraðili skaut málinu tilhéraðsdóms og gerði þá kröfu að felld yrði úr gildi sú ákvörðun sýslumanns aðljúka fjárnámsgerðinni 4. apríl 2014 sem árangurslausri. Með úrskurðihéraðsdóms 21. apríl 2015 var þeirri kröfu hans hafnað og gerðin staðfest. Í þeimúrskurði var fjallað um þá málsástæðu sóknaraðila að hann hefði með áðurnefnduverðmati hnekkt verðmati fasteignasölunnar Hraunhamars. Var það niðurstaðan aðþetta hefði sóknaraðila ekki tekist, meðal annars sökum ágalla á verðmati Fasteignamarkaðarins ehf., sem ekkitæki mið af markaðsvirði eignarinnar eins og það hefði verið þegar hún var seldnauðungarsölu, auk þess sem þar væri ranglega gengið út frá því aðgatnagerðargjöld og byggingarleyfisgjald af henni hefðu verið greidd. Áður enhið árangurlausa fjárnám var gert hjá sóknaraðila hafði hann farið fram á aðdómkvaddur yrði sérfróður maður til að meta hvert væri markaðsverð umræddrareignar. Var löggiltur fasteignasali dómkvaddur til starfans og lá matsgerð hansfyrir 11. júlí 2013 án þess að hún væri lögð fyrir héraðsdóm. Hinn1. október 2015 var gert árangurslaust fjárnám hjá maka sóknaraðila að kröfuvarnaraðila á grundvelli veðskuldabréfsins frá 8. júní 2008. Með úrskurðihéraðsdóms 18. apríl 2016 var sú ákvörðun sýslumanns felld úr gildi, envarnaraðili kærði þann úrskurð til Hæstaréttar og lagði við meðferð kærumálsinsfram fyrrgreinda matsgerð frá 11. júlí 2013. Í dómi réttarins í því máli, nr.356/2016, er vísað til þess að mat hins dómkvadda manns á hæfilegu söluverðifasteignarinnar miðað við þann tíma fái samrýmst áðurnefndu verðmatifasteignasölunnar Hraunhamars. Með vísan til 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991um meðferð einkamála, þar sem segir að dómur hafi fullt sönnunargildi ummálsatvik sem í honum greinir þar til hið gagnstæða sé sannað, komstHæstiréttur að þeirri niðurstöðu að samkvæmt úrskurði héraðsdóms 21. apríl 2015í ágreiningsmáli sóknaraðila og varnaraðila, sem fjallað er um að framan, yrðiað miða við að verðmæti eignarinnar hafi verið 12.000.000 krónur á uppboðsdegi.Meðal annars af þeirri ástæðu var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi.Íkjölfar þess að héraðsdómur staðfesti ákvörðun sýslumanns um árangurslaustfjárnám hjá sóknaraðila með úrskurðinum 21. apríl 2015 krafðist varnaraðili aðgert yrði fjárnám hjá honum að nýju á grundvelli veðskuldabréfsins frá 8. júní2008, að þessu sinni fyrir kröfu að fjárhæð 23.812.401 króna, þar sem liðinnværi sá þriggja mánaða frestur sem áskilinn er í 1. tölulið 2. mgr. 65. gr.laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. til að krefjast þess að bú hans yrðitekið til gjaldþrotaskipta. Lauk aðfarargerðinni sem fyrr segir með því aðsýslumaður gerði árangurlaust fjárnám hjá sóknaraðila 14. október 2015. Sóknaraðiliskaut þeirri ákvörðun til héraðsdóms og er deilt um gildi hennar í máli þessu. IISóknaraðili reisir kröfu sína um ógildingu aðfarargerðarinnar meðalannars á því að ósannað sé að markaðsverð fasteignarinnar að Miðskógum 8 hafiekki nægt til að fullnusta kröfu varnaraðila samkvæmt veðskuldabréfinu frá 8.júní 2008 þegar eignin var seld nauðungarsölu 14. mars 2012. Því til stuðningsvísar hann til endurnýjaðs verðmats Fasteignamarkaðarins ehf. 12. mars 2013,sem lagt var fram í héraði, þar sem söluverð eignarinnar í mars 2012 var áætlað40.000.000 krónur. Séu gatnagerðargjöldog byggingarleyfisgjald af henni, sem samkvæmt upplýsingum frá skipulags- ogbyggingarfulltrúa sveitarfélagsins Álftaness hafi numið rúmum 7.800.000 krónumí nóvember 2009, dregin frá áætluðu söluverði standi eftir liðlega 32.000.000krónur. Sá mikli munur, sem sé á því verðmati og mati fasteignasölunnarHraunhamars, hafi ekki verið skýrður. Að því er varðar markaðsverð fasteignarinnar þegar hún var seld 14. mars2012 skírskotar varnaraðili fyrst og fremst til verðmats síðargreindufasteignasölunnar og niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 356/2016 sem áður ergerð grein fyrir. Mótmælir hann þeirri staðhæfingu varnaraðila að verðmötfasteignasalanna tveggja séu á einhvern hátt sambærileg, svo sem vegna þeirraágalla sem mat Fasteignamarkaðarins ehf. sé haldið þar sem gatnagerðargjöld ogbyggingarleyfisgjald af eigninni hafi ekki verið greidd. Einnig liggi fyrir aðhún hafi verið auglýst til sölu af þriðju fasteignasölunni á 15.000.000 krónurí janúar 2013. Þá hefur varnaraðili, til frekari stuðnings því að markaðsverðeignarinnar hafi numið 12.000.000 krónum í mars 2012, lagt fram sem nýttmálsskjal hér fyrir dómi matsgerð hins dómkvadda manns frá 11. júlí 2013. IIISamkvæmt3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 gilda um meðferð kæru fyrir Hæstarétti í þessumáli sömu reglur og í almennu einkamáli. Sá sem kærir dómsathöfn má styðjakæruna við ný sönnunargögn, sbr. 2. mgr. 145. gr. og 5. mgr. 147. gr. laga nr.91/1991. Með vísan til meginreglunnar um jafnræði aðila fyrir dómi á það samavið um gagnaðila hans þótt ekki sé kveðið á um það berum orðum í 148. gr.laganna. Vegna þeirrar reglu einkamálaréttarfars, sem nefnd hefur veriðútilokunarregla og felur meðal annars í sér að aðila ber að leggja framsönnunargögn af sinni hálfu svo fljótt sem verða má og í síðasta lagi áður enfresti til gagnaöflunar lýkur ellegar mál er tekið til dóms eða úrskurðar, sbr.5. mgr. 101. gr. og 104. gr. laga nr. 91/1991, er réttur hvors aðila kærumálstil að leggja fram ný skjöl hér fyrir dómi þó takmarkaður. Þannig er aðila aðjafnaði óheimilt að leggja fram skjal, sem ekki hefur verið lagt fyrir dóm viðmeðferð máls í héraði, nema skjalið hafi þá ekki verið orðið til eða aðilinnekki haft það undir höndum. Sérstaklega á þetta við ef aðilinn leitast við meðþessu móti að bera í raun fyrir sig nýja málsástæðu fyrir Hæstarétti, sbr. 2.mgr. 163. gr. og 4. mgr. 150. gr. laga nr. 91/1991, sbr. til hliðsjónar dómréttarins 25. febrúar 2014 í máli nr. 117/2014. Svosem gerð hefur verið grein fyrir fékk varnaraðili afhenta matsgerð hinsdómkvadda manns frá 11. júlí 2013 og lagði hana fyrir Hæstarétt við meðferðmáls nr. 356/2016. Af málsgögnum verður ekki annað ráðið en að varnaraðili hafifyrst fengið matsgerðina afhenta eftir að úrskurður í því máli var kveðinn uppí héraði. Með vísan til þess, sem að framan greinir, var honum þetta heimilt ogleit Hæstiréttur eins og áður segir til niðurstöðu hennar við úrlausn málsins.Aftölvubréfi matsmannsins, sem varnaraðili hefur lagt fyrir Hæstarétt í þessumáli, er ljóst að hannhafi fengið matsgerðina afhenta í lok apríl 2016. Hins vegar lagði varnaraðilihana ekki fram í héraði áður en mál þetta var tekið þar til úrskurðar 22. júnísama ár. Með þessu er hann raunverulega að bera fyrir sig nýja málsástæðu hérfyrir dómi um hvert hafi verið markaðsverð fasteignarinnar að Miðskógum 8 þegarhún var seld nauðungarsölu 14. mars 2012. Samkvæmt framansögðu er honum þaðóheimilt og kemur efni matsgerðarinnar því ekki til álita þegar leyst er úrþessu máli. Af þeim sökum hefur fyrrgreindur dómur Hæstaréttar í máli nr.356/2016 ekki sama gildi við úrlausn þessa máls og hann ella kynni að hafahaft. IVEftirþá breytingu, sem gerð var á 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 með 4. gr. laganr. 60/2010, hvílir samkvæmt því ákvæði sú skylda á þeim, sem naut veðréttar ífasteign og telur sig ekki hafa fengið þeim rétti fullnægt við nauðungarsölueignarinnar, að færa sönnur á að sú hafi verið raunin. Af því leiðir að sá hinnsami verður að sýna fram á með fullnægjandi hætti hvert hafi verið markaðsverðeignarinnar á þeim tíma þegar hún var seld þannig að ljóst sé að það hafi veriðlægra en krafa hans, til dæmis á hendur ábyrgðarmanni skuldar sem tryggð varmeð veði í eigninni, að teknu tilliti til þeirra veðkrafna sem gengu framarkröfunni að rétthæð, sbr. dóm Hæstaréttar 23. janúar 2014 í máli nr. 771/2013.Ímáli þessu háttar svo til að báðir aðilar hafa einhliða aflað álits löggiltrafasteignasala á því hvert hafi verið markaðsverð fasteignarinnar að Miðskógum 8 þegar hún var seldnauðungarsölu á sínum tíma. Þrátt fyrir ágalla á áliti því, sem sóknaraðilihefur lagt fram, er mikill munur á niðurstöðu hvors álits um sig og hefur ekkifengist skýring á honum undir rekstri málsins. Samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laganr. 90/1991 hvílir sú skylda á varnaraðila að færa viðhlítandi sönnur á hverthafi verið raunverulegt markaðsverð eignarinnar við sölu hennar. Með vísan tilalls þess, sem að framan greinir, og að teknu tilliti til þess að hér er um aðræða fjármálafyrirtæki verður ekki talið að hann hafi axlað þá sönnunarbyrði.Þegar af þeirri ástæðu verður því aðfarargerð sú, sem um er deilt í málinu,felld úr gildi.Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila, sem er ólöglærður ogflutti mál sitt sjálfur, málskostnað í héraði og kærumálskostnað vegna útlagðskostnaðar við málareksturinn á báðum dómstigum. Verður sá kostnaður ákveðinn íeinu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Aðfarargerð sýslumannsins áhöfuðborgarsvæðinu, sem gerð var að kröfu varnaraðila, Íslandsbanka hf., oglauk 14. október 2015 með árangurslausu fjárnámi hjá sóknaraðila, GunnariÁrnasyni, er felld úr gildi.Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals250.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30.júní 2016.I.Beiðnisóknaraðila um úrlausn dómsins barst Héraðsdómi Reykjaness 30. október 2015.Málið var tekið til úrskurðar að afloknum munnlegum málflutningi 22. júní 2016.Sóknaraðilier Gunnar Árnason, kt. [...], Brekkugötu 14, Hafnarfirði.Varnaraðilier Íslandsbanki hf., kt. [...], Kirkjusandi, Reykjavík.Sóknaraðilikrefst þess að árangurslaus fjárnámsgerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu nr.011-2015-12292, er fram fór að beiðni varnaraðila hjá sóknaraðila 14. október2015, verði ógilt.Þákrefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins.Varnaraðilikrefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að fjárnámsgerð sýslumannsinsá höfuðborgarsvæðinu nr. 011-2015-12292 verði látin standa óhögguð.Þákrefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að mati dómsins, aukvirðisaukaskatts.II.Málsatvikeru þau að einkahlutafélagið Hald gaf út veðskuldabréf 8. júní 2008 til Byrssparisjóðs. Bréfið var tryggt með veði í fasteign félagsins að Miðskógum 8 áÁlftanesi, sem síðar sameinaðist sveitarfélaginu Garðabæ undir nafni hinssíðarnefnda. Þá gengust sóknaraðili, eiginkona hans Hlédís Sveinsdóttir, ogannar nafngreindur maður í sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu skuldarinnar. Meðákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010, er birtist í Lögbirtingablaðinu30. október sama ár, var öllum eignum Byrs sparisjóðs ráðstafað til Byrs hf.,þar á meðal krafa samkvæmt framangreindu veðskuldabréfi. Við samruna Byrs hf.við sóknaraðila, sem tók gildi 29. nóvember 2011, tók varnaraðili við öllumréttindum Byrs hf.Vanskilurðu á veðskuldabréfinu og fór svo að áðurnefnd fasteign var seld nauðungarsölu14. mars 2012. Kaupandi var varnaraðili, en hann bauð 3.000.000 króna inn ísinn veðrétt. Fékk hann úthlutað 2.875.037 krónum af söluvirði eignarinnar uppí kröfu sína. Varnaraðili lét fasteignasöluna Hraunhamar verðmeta eignina ogtaldi fasteignasalan söluverð hennar, miðað við forsendur á fasteignamarkaði ímars árið 2012, hafa verið 12.000.000 króna. Varnaraðili lagði verðmatið tilgrundvallar uppgjöri við sóknaraðila í samræmi við 1. mgr. 57. gr. laga nr.90/1991 um nauðungarsölu, eins og henni var breytt með 4. gr. laga nr. 60/2010.Á þeim grundvelli krafðist varnaraðili fjárnáms hjá sóknaraðila fyrir skuld aðfjárhæð 17.841.492 krónur, sem lauk 4. apríl 2014 án árangurs þrátt fyrirandmæli hans, en hann hélt því meðal annars fram að fasteignin væri of lágtmetin. Vísaði hann í því sambandi til verðmats Fasteignamarkaðarins ehf. 12.mars 2013, en samkvæmt því var hún metin á 45.000.000 króna.Varnaraðiliskaut málinu til Héraðsdóms Reykjavíkur og gerði þá kröfu að felld yrði úrgildi ákvörðun sýslumanns um að ljúka fjárnámsgerðinni 4. apríl 2014 semárangurslausri. Með úrskurði héraðsdóms 21. apríl 2015 var þeirri kröfu hanshafnað og gerðin staðfest. Í úrskurðinum var meðal annars fjallað um þámálsástæðu varnaraðila að hann hafi með áðurnefndu verðmatiFasteignamarkaðarins ehf. hnekkt verðmati fasteignasölunnar Hraunhamars. Íforsendum úrskurðarins sagði að fasteignamat umræddrar lóðar væri 27.500.000krónur á úrskurðardegi. Samkvæmt gögnum málsins hafi lóðin verið auglýst tilsölu á 15.000.000 króna og muni hún enn vera óseld. Í mati Fasteignamarkaðarinsehf. kæmi fram að það tæki mið af „núverandi markaðsaðstæðum“, en ljóst væri aðverðmat ætti að taka mið af markaðsvirði eignarinnar eins og það hafi verið erhún var seld nauðungarsölu. Þá væri gengið út frá því í verðmatinu aðgatnagerðargjöld væru greidd, en hið rétta væri að þau væru enn ógreidd. Ennfremur muni byggingarleyfisgjald ekki hafa verið greitt. Væri verðmatið gallaðhvað þetta varðaði. Þá væri það fjarri lagi miðað við auglýst söluverð, en rökstæðu til þess að það væri nærri markaðsvirði lóðarinnar. Þá var fjallað um þámálsástæðu sóknaraðila að mat fasteignasölunnar Hraunhamars gæti ekki veriðgrundvöllur uppgjörs þar sem fasteignasalan væri samstarfsaðili varnaraðila. Aðmati dómsins hefði sóknaraðila ekki tekist að sýna fram á að ekki væri unnt aðleggja mat fasteignasölunnar Hraunhamars til grundvallar uppgjöri aðila, sbr.57. gr. laga nr. 90/1991.Undirrekstri áðurnefnds ágreiningsmáls milli sóknaraðila og varnaraðila óskaði hinnfyrrnefndi eftir því 24. maí 2013 að dómkvaddur yrði sérfróður maður til aðskoða og meta verðmæti byggingarlóðarinnar Miðskógar 8 í Garðabæ, ásamt öllusem fylgdi og fylgja bæri, og hvað telja mætti vera rétt markaðsverðbyggingarlóðarinnar með hliðsjón af staðsetningu og stærð lóðar, svo ogbyggingarleyfi sem heimilaði byggingu allt að 324 fermetra einbýlishúss á einnihæð. Var nafngreindur löggiltur fasteignasali dómkvaddur til starfans 28. júní2013.Samkvæmtdómi Hæstaréttar 14. júní sl. í máli nr. 356/2016, þ.e. máli varnaraðila gegnHlédísi Sveinsdóttur, eiginkonu sóknaraðila, lá matsgerð fyrir 11. júlí sama ár,en varnaraðili lagði hana fyrir Hæstarétt í fyrrgreindu máli til stuðningsþeirri málsástæðu sinni að leggja ætti verðmat fasteignasölunnar Hraunhamarstil grundvallar uppgjöri aðila, sbr. 2. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. Í matsgerðinni sagði meðal annars að við verðmatið værieinkum stuðst við markaðsmat, sem væri algengasta matsaðferð við sölumat. Lóðinhafi verið boðin til sölu hjá nokkrum fasteignasölum um nokkurn tíma ogsamkvæmt samtölum við þá hafi svo til engar fyrirspurnir verið gerðar um hanaog engin tilboð borist. Mat hinn dómkvaddi maður að ætla mætti að hæfilegtsöluverð lóðarinnar væri 13.500.000 krónur miðað við júlí 2013. Í dómiHæstaréttar segir að sú niðurstaða fái samrýmst áðurnefndu verðmatifasteignasölunnar Hraunhamars.Varnaraðilikrafðist á ný fjárnáms hjá sóknaraðila með beiðni, dags. 5. júlí 2015, ágrundvelli sama skuldabréfs og áður greinir, þar sem frestur samkvæmt 65. gr.laga nr. 21/1991 til að krefjast gjaldþrotaskipta á búi sóknaraðila ágrundvelli eldra fjárnáms var liðinn. Samkvæmt endurriti úr gerðabóksýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu var 14. október 2015 tekin fyrir krafavarnaraðila á hendur sóknaraðila um fjárnám fyrir kröfu að fjárhæð 23.812.401króna, auk áfallinna dráttarvaxta, kostnaðar við gerðina og kostnaðar affrekari fullnustuaðgerðum ef til þeirra kæmi. Af hálfu sóknaraðila var ekkimætt til gerðarinnar og var henni lokið sama dag hjá sýslumanni með hinuárangurslausa fjárnámi.III.Sóknaraðilibyggir á því að útreikningar kröfu varnaraðila séu rangir. Sérstaklega sémótmælt fjárhæð innborgunar, útreikningi dráttarvaxta og innheimtuþóknun.Sóknaraðilitelur sóknaraðili ósannað að markaðsverð fasteignarinnar að Miðskógum 8 nægiekki til þess að fullnusta kröfu varnaraðila. Ekki sé unnt að leggja verðmatfasteignasölunnar Hraunhamars til grundvallar þar sem matið sé ekki tækt tilsönnunar vegna tengsla sölunnar við varnaraðila. Um sé að ræða verðmat semvarnaraðili hafi aflað einhliða og sé því ekki tækt til sönnunar í málinu.Samkvæmt57. gr. laga nr. 90/1991, eins og henni hafi verið breytt með lögum nr.60/2010, sé kröfuhafa óheimilt að krefja um meira en sem nemi mismun áeftirstöðvum skuldarinnar og markaðsvirði hinnar seldu eignar. Hvíli sú skyldaá þeim sem notið hafi veðréttar í eign og telji sig ekki hafa fengið þeim réttifullnægt við nauðungarsölu eignarinnar að færa sönnur á að sú hafi veriðraunin. Takist sú sönnun ekki verði að líta svo á að hann hafi fengið veðréttisínum fullnægt við sölu eignarinnar og þar með eigi hann ekki lengur lögvarðakröfu á hendur skuldara.Sóknaraðilibyggir jafnframt á því að hann sé ekki lengur bundinn við ábyrgð sína, sbr. 2.mgr. 10. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, þar sem varnaraðili hafi vanræktskyldur sínar samkvæmt ákvæðum laganna í veigamiklum atriðum þannig að staðaábyrgðarmanna hafi orðið verri en áður. Loksbyggir sóknaraðili á því að af ákvæðum II. kafla laga nr. 150/2007 um fyrningukröfuréttinda leiði að krafa varnaraðila á hendur honum sé fyrnd.Ígreinargerð sinni vísar sóknaraðili máli sínu til stuðnings til verðmatsFasteignamarkaðarins ehf., dags. 12. mars 2013, þar sem segir að áætlaðsöluverð byggingarlóðarinnar að Miðskógum 8 í Garðabæ hafi numið 40.000.000 krónaí mars 2012, en 45.000.000 króna í mars 2013. Bendir sóknaraðili á að meðhliðsjón af því að gatnagerðar- og byggingagjöld hafi í desember 2009 numið 7.845.484krónum megi gera ráð fyrir að verðmæti umræddrar byggingarlóðar hafi ekki veriðundir 31.000.000 króna í mars 2012. Ígreinargerðinni bendir sóknaraðili jafnframt á að kaupverð lóðarinnar hafi ínóvember 2005 numið 16.500.000 krónum. Byggingavísitala hafi frá nóvember 2005til mars 2012 hækkað um 71,1% og sé sú hækkun heimfærð á áðurgreint kaupverðnemi það framreiknað 29.486.897 krónum.Meðvísan til verðmats Fasteignamarkaðarins og framangreinds sé hafið yfirskynsamlegan vafa að markaðsvirði byggingarlóðarinnar hafi hinn 14. mars 2012nægt til fullnustu kröfu varnaraðila.Meðvísan til alls framangreinds teljist varnaraðili ekki hafa lagt framviðhlítandi gögn um hver hafi verið mismunur á eftirstöðvum kröfu varnaraðilasamkvæmt áðurgreindu skuldabréfi og markaðsvirði Miðskóga 8 við samþykki boðshinn 14. mars 2012. Tilvist kröfunnar sé því ósönnuð.Þáfullyrðir sóknaraðili í greinargerðinni að varnaraðili hafisamþykkt að rýra gildi trygginga með þeim hætti að óumdeilt sé að staðavarnaraðila sé verri en hún var. Þá hafi varnaraðili leyst nafngreindanábyrgðarmann á veðskuldabréfinu undan skyldum sínum. Með vísan til 2. mgr. 10.gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn sé sóknaraðili því ekki lengur bundinn afábyrgðarskuldbindingu sinni gagnvart varnaraðila.IV.Varnaraðilibendir á að Héraðsdómur Reykjavíkur hafi áður fjallað um gildi aðfarargerðarsem grundvallast hafi á sama skuldabréfi og hér sé til umfjöllunar á milli sömuaðila, sbr. úrskurð í máli nr. Y-4/2014. Þar hafi dómurinn komist að þeirriniðurstöðu að um gilda aðfarargerð hafi verið að ræða, en sóknaraðili hafi ekkikært þann úrskurð til Hæstaréttar. Því telji varnaraðili að búið sé að fjallaum gildi aðfarargerðarinnar sem slíkrar, sbr. 116. gr. einkamálalaga nr.91/1991. Þar sem þriggja mánaða fresturinn samkvæmt 65. gr.gjaldþrotaskiptalaga hafi verið liðinn hafi varnaraðili á ný krafist aðfararhjá sóknaraðila og hafi fjárnámi hjá sóknaraðila verið lokið án árangurs 14.október 2015. Með vísan til framangreinds beri ekki að taka til greinamálsástæður sóknaraðila er lúti að gildi aðfarargerðarinnar þar sem búið sé aðfjalla um þær í áðurgreindum úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur.Varnaraðilikveðst mótmæla staðhæfingum sóknaraðila um að útreikningur á kröfu varnaraðilasé rangur. Útreikningurinn sé réttur enda hafi varnaraðili lagt til grundvallarmarkaðsverð Miðskóga 8 á boðsdegi 14. mars 2012 samkvæmt verðmatifasteignasölunnar Hraunhamars, en þar komi fram að söluverðmæti eignarinnar hafiverið metið miðað við forsendur á markaði í mars 2012. Varnaraðilikveðst mótmæla því alfarið að 57. gr. laga nr. 90/1991 leggi þá skyldu á herðarþeim sem krefji gerðarþola um eftirstöðvar að veðskuld að afla matsgerðardómkvadds matsmanns um verðmæti fasteignar, heldur sé þar einungis kveðið á umað sá hinn sami verði að sýna fram á að markaðsvirði eignarinnar við samþykkiboðs hafi ekki nægt til fullnustu kröfunnar. Þá sé fullyrðingum sóknaraðila umtengsl fasteignasölunnar og varnaraðila mótmælt sem röngum og ósönnuðum, en fasteignasalanHraunhamar sé ekki í eigu varnaraðila.Þákveðst varnaraðili einnig benda á að ef litið verði fram hjá matsverði fasteignasölunnarHraunhamars beri að miða við skráð fasteignamat eignarinnar sem hafi áuppboðsdegi 14. mars 2012 verið að fjárhæð 4.956.000 krónur. Því til stuðningsvísar varnaraðili til 27. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna. Miðaðvið það hafi ekkert komið upp í skuldabréf varnaraðila við nauðungarsöluna.Varnaraðilikveðst einnig benda á að byggingarlóðin að Miðskógum 8 hafi verið til sölu hjáFasteignasölunni Stórborg og verið auglýst á vef Morgunblaðsins frá því í janúar2013. Ásett verð sé 15.000.000 króna, en þó sé lóðin enn óseld.Loksbendir varnaraðili á að í greinargerð sóknaraðila hafi hann teflt fram öðrum málsástæðumfyrir kröfum sínum, en fram hafi komið í tilkynningu hans til héraðsdóms. Ígreinargerðinni vísi sóknaraðili bæði til verðmats Fasteignamarkaðarins á fasteigninniað Miðskógum 8 að fjárhæð 40.000.000 króna og framreiknaðs kaupverðs lóðarinnarfrá því í nóvember 2005 miðað við byggingarvísitölu að fjárhæð 29.486.897krónur og að við uppgjör málsaðila eigi að miða við þessar fjárhæðir sem grundvöllað uppgjöri aðila.Varnaraðilikveðst telja að þessar málsástæður sóknaraðila séu of seint fram komnar.Varnaraðili telji að sóknaraðila hafi borið að upplýsa um þær málsástæður semhann hugðist byggja á í tilkynningu til héraðsdóms, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 93.gr. laga nr. 90/1989. Samkvæmt grunnreglum laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála, sbr. 14. kafla og 94. gr. laga nr. 90/1989, verði ekki byggt á málsástæðumsem komi of seint fram. Ekki verði byggt á öðrum málsástæðum en þeim sem framkomi í tilkynningu sóknaraðila til héraðsdóms.Verðiekki á það fallist að framangreindar málsástæður séu of seint fram komnarkveðst varnaraðili benda á að tilvísun sóknaraðila til verðmats Fasteignamarkaðarinssé bæði tilgangslaus og óljós. Tekið sé fram í verðmatinu að til grundvallarþví sé lagt að öll gatnagerðargjöld og byggingarleyfisgjöld séu greidd. Hið réttasé að framangreind gjöld séu enn ógreidd og sé matið því ónothæft. Tilvísunsóknaraðila til þess að gatnagerðar- og byggingagjöld hafi í desember 2009numið 7.845.484 krónum breyti engu í þessu sambandi, enda verði forsendurmatsins að vera réttar. Hvað varði fjárhæð umræddra gjalda miði sóknaraðili viðdesembermánuð 2009, en varnaraðili fái ekki séð að sú viðmiðunardagsetning gefirétta mynd af umræddum gjöldum þar sem nauðungarsala hafi ekki farið fram fyrren 14. mars 2012 og hafi gjöldin þá enn verið ógreidd. Þá segi enn fremur í framlögðumati Fasteignamarkaðarins að fyrir liggi samþykki fyrir byggingu rúmlega 300fermetra einbýlishúss á lóðinni. Virðist því sem svo að í matinu sé miðað viðþað að teikningar liggi fyrir. Teikningar af húsi á lóðinni hafi hins vegarekki verið hluti af nauðungarsöluandlaginu. Þákveðst varnaraðili draga trúverðugleika framlagðs verðmats Fasteignamarkaðarinsí efa, en sóknaraðili hafi í máli héraðsdóms Reykjarvíkur nr. Y-4/2014 lagt framannað verðmat Fasteignamarkaðarins þar sem einungis hafi komið fram að mat áverðmæti fasteignarinnar að Miðskógum næmi 45 milljónum króna miðað við mars2013 og hafi það verið dagsett 12. mars 2013, þ.e. sama dag og það verðmat semsóknaraðili leggi nú fram í þessu máli. Það sé því ótrúverðugt að verðmatið semsóknaraðili hafi lagt fram í þessu máli hafi verið gert á sama tíma og fyrraverðmatið, enda hafi það ekki verið lagt fram í fyrra ágreiningsmáli aðila. Þákveðst varnaraðili mótmæla útreikningi sóknaraðila á svokölluðu framreiknuðuverðmæti eignarinnar frá kaupsamningi árið 2005 og fram að boðsdegi í mars2012. Bendir varnaraðili á að verð á fasteignum sé ekki vísitölutryggt heldurfari eftir aðstæðum á markaði hverju sinni.Hvaðvarði tilvísun sóknaraðila til 2. mgr. 10. gr. laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009og fullyrðingu hans um að varnaraðili hafi selt Miðskóga 8 á 11.863.125 krónur,sbr. innborgun að þeirri fjárhæð sem getið sé um í aðfararbeiðni, kveðstvarnaraðili benda á að hann hafi lækkað kröfu sína sem nemi verðmati fasteignarinnará uppboðsdegi 14. mars 2012, að frádregnum lögveðskröfum, eins og honum hafi aðlögum borið að gera. Varnaraðili hafi því ekki selt eignina enn sem komið er,heldur einungis lækkað kröfuna.Þákveðst varnaraðili mótmæla því að ákvæði 2. mgr. 10 gr. laga um ábyrgðarmennnr. 32/2009, sem og lögin í heild, geti átt við þar sem þau hafi ekki tekið gildifyrr en 4. apríl 2009, en veðskuldabréfið sé dagsett 8. júní 2008. Geti lögin þvíekki átt við í þessu tilviki.Þábendir varnaraðili á að árangurslaust fjárnám hafi verið gert hjásamábyrgðarmanni sóknaraðila, Henrik E. Thorarensen, 25. apríl 2014 og því sérangt að varnaraðili hafi leyst hann undan ábyrgð sinni. Þá hafi varnaraðili áengan hátt rýrt þær tryggingarráðstafanir sem til staðar hafi verið við útgáfuveðskuldabréfsins þannig að staða sóknaraðila sé verri nú en áður.Þábendir varnaraðili á að tilvísun sóknaraðila til ákvæða laga nr. 150/2007 umfyrningu kröfuréttinda og fullyrðing hans um að krafan sé fyrnd sé algjörlegaórökstudd og sé henni mótmælt sem rangri. Í 5. gr. laganna komi fram aðskuldabréf fyrnist á tíu árum og í 7. gr. laganna komi enn fremur fram að sékrafa tryggð með ábyrgð eða annarri sambærilegri tryggingu reiknist fyrningarfrestureftir sömu reglum og gildi um aðalkröfuna. Skuldabréf það sem um ræði í þessumáli hafi verið gefið út 8. júní 2008 og því sé krafan ekki fyrnd hvernig sem ámálið sé litið.V.Ímáli þessu er deilt um gildi aðfarargerðar, sem fram fór hjá sóknaraðila aðbeiðni varnaraðila 14. október 2015. Í fyrra ágreiningsmáli málsaðila, samanberúrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur 21. apríl 2015 í máli nr. Y-5/2015, var hinsvegar fjallað um gildi aðfarargerðar, sem fram fór hjá sóknaraðila að beiðnivarnaraðila 4. apríl 2014. Er því ekki fallist á það með varnaraðila að krafasóknaraðila um gildi þeirrar aðfarargerðar sem um er fjallað í máli þessu hafiverið dæmd að efni til, sbr. 1. og 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 94.gr. laga nr. 90/1989.Samkvæmt4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 hefur dómur hins vegar fullt sönnunargildi umþau málsatvik sem í honum greinir þar til hið gagnstæða er sannað. Meðframangreindum úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 21. apríl 2015 í ágreiningsmálimilli aðila þessa máls um verðmæti fasteignarinnar að Miðskógum 8 í Garðabæ varkomist að þeirri niðurstöðu að sóknaraðila hefði ekki tekist að sýna fram á aðekki væri unnt að leggja verðmat fasteignasölunnar Hraunhamars til grundvallaruppgjöri aðila, sbr. 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991. Hefur úrskurðurinn fulltsönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greinir þar til hið gagnstæða ersannað.Teljaverður að þær málsástæður sem sóknaraðili teflir fram í greinargerð sinni rúmistinnan þeirra málsástæðna sem sóknaraðili gerir grein fyrir í tilkynningu sinnitil dómsins, sbr. 93. gr. laga nr. 90/1989. Ekki er því fallist á það meðvarnaraðila að um sé að ræða nýjar málsástæður sem séu of seint fram komnar.Ekkistoðar sóknaraðila að vísa til framreiknaðs kaupverðs lóðarinnar miðað við þróun byggingarvísitölu frákaupári 2005 til 14. mars 2012 þar sem ákvæði 1. mgr. 57. gr.laga nr. 90/1991 gerir ráð fyrir að við uppgjör aðila beri að leggja markaðsverðhinnar seldu eignar til grundvallar.Tilsönnunar því að markaðsverðmæti „hinnar metnu byggingarlóðar“ nemi hærrifjárhæð en kröfu varnaraðila á hendur sóknaraðila hefur hann teflt framverðmati Fasteignamarkaðarins ehf. 12. mars 2013, þar sem áætlað söluverðeignarinnar í mars 2012 er tilgreint 40.000.000 krónur, en áætlað söluverðeignarinnar í mars 2013 er tilgreint 45.000.000 króna. Í matinu er tekið framað það taki „mið af núverandi markaðsaðstæðum“ og að gengið sé út frá því að„að gatnagerðargjöld séu greidd.“Aðframangreindu virtu og með vísan til 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 verðurað miða við að verðmæti umræddrar fasteignar hafi verið 12.000.000 króna áuppboðsdegi. Hefur varnaraðili þar með fullnægt þeirri sönnunarbyrði sem áhonum hvílir eftir 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991.Sóknaraðilihefur ekki fært haldbær rök fyrir þeirri málsástæðu sinni að hann sé semábyrgðarmaður á fyrrnefndri skuld ekki bundinn af þeirri skuldbindingu sinnimeð því að varnaraðili hafi samþykkt að rýra gildi trygginga með þeim hætti aðóumdeilt sé að staða sóknaraðila sé verri en hún var, sbr. 2. mgr. 10. gr. laganr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Þá er tilvísun sóknaraðila til annarra ákvæðalaganna engum rökum studd. Jafnframt stoðar sóknaraðila ekki að bera fyrir sigað varnaraðili hafi leyst nafngreindan ábyrgðarmann á veðskuldabréfinu undanskyldum sínum, þar sem árangurslaust fjárnám var gert hjá honum 25. apríl 2014.Loks er sú málsástæða sóknaraðila að krafa varnaraðila sé fallin niður fyrirfyrningu samkvæmt II. kafla laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda meðöllu órökstudd og verður henni því hafnað.Meðhliðsjón af framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laganr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga um aðför, ávarnaraðili rétt til málskostnaðar úr hendi gerðarþola, sem þykir hæfilegaákveðinn 310.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.RagnheiðurBragadóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.ÚRSKURÐARORÐ:Staðfester aðfarargerð nr. 011-2015-12292, sem fram fór hjá sýslumanninum áhöfuðborgarsvæðinu 14. október 2015 að beiðni varnaraðila, Íslandsbanka hf., oglauk með árangurslausu fjárnámi hjá sóknaraðila, Gunnari Árnasyni.Sóknaraðiligreiði varnaraðila 310.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 542/2012	Skaðabætur Líkamstjón Matsgerð Þjáningarbætur	H krafðist skaðabóta úr hendi Þ, ökumanns bifreiðar, og V hf., ábyrgðartryggjanda bifreiðarinnar, vegna líkamstjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir er Þ ók bifreið sinni aftan á bifreið H. Þ og V hf. héldu því fram að matsgerð, sem H hafði aflað einhliða og reist kröfur sínar á, yrði ekki lögð til grundvallar í málinu, þar sem þau hefðu ekki verið boðuð á matsfund. Talið var að matsgerðin yrði lögð til grundvallar í málinu, enda var upplýst að Þ og V hf. hafði verið boðið að matsfundur yrði endurtekinn að þeim viðstöddum, auk þess sem þau neyttu ekki heimildar skaðabótalaga nr. 50/1993 til að bera matsgerðina undir örorkunefnd eða óska eftir dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja henni. Þá var talið sannað að virtum atvikum málsins að H hefði orðið fyrir líkamstjóni umrætt sinn sem Þ og V hf. bæri að bæta henni. Kröfur H voru því teknar til greina að undanskilinni kröfu hennar um þjáningarbætur þar sem skilyrði 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga voru ekki talin uppfyllt.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 15. ágúst 2012. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður látinn niður falla á báðum dómstigum. Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt. I Þann 8. janúar 2009 ók stefnda bifreið sinni eftir aðrein frá Kringlumýrarbraut að Bústaðavegi í Reykjavík. Hugðist hún beygja til hægri austur Bústaðaveg en staðnæmdist við gatnamótin vegna umferðar á Bústaðavegi, en merki er um biðskyldu efst á aðreininni. Áfrýjandinn Þóra Magnea, sem var á sömu leið, stöðvaði bifreið sína aftan við bifreið stefndu á aðreininni. Í skýrslu hennar fyrir héraðsdómi kemur fram að þegar hún hafi talið verða hlé á aðvífandi umferð eftir Bústaðavegi hafi hún lagt af stað í þeirri röngu trú að stefnda hafi nýtt þetta lag. Bifreið stefndu hafi á hinn bóginn áfram verið kyrrstæð og bifreið áfrýjandans Þóru Magneu því lent aftan á bifreið hennar. Taldi áfrýjandinn sig hafa verið á 10 til 15 km hraða á klukkustund er áreksturinn varð, en tók þó fram að hún ætti erfitt með að gera sér grein fyrir hraðanum. Í skýrslu hennar kemur ekki fram að hún hafi hemlað áður en áreksturinn varð. Kvað hún þær báðar hafa farið út úr bílunum. Við skoðun hafi hún ekki séð neitt á sínum bíl en þorði ekki að fullyrða með bíl stefndu. Sú síðarnefnda hafi hins vegar sagst finna fyrir eymslum í hálsi og hún því gefið henni símanúmerið sitt svo hún gæti haft samband við sig „ef að það yrði eitthvað úr því.“ Daginn eftir leitaði stefnda til Sveins Rúnars Haukssonar læknis. Í vottorði hans kemur fram að hún hafi kvartað um verki í hnakka, aftan í hálsi og í herðum, sérstaklega vinstri öxl. Finni hún fyrir stirðleika og hafi haft höfuðverk daginn áður. Greindi læknirinn vöðvaeymsli í herðum en ekki áberandi eymsli í hálshryggjartindum. Í skýrslu áfrýjandans Þóru Magneu kemur fram að nokkrum mánuðum eftir áreksturinn hafi stefnda komið til sín með útfyllta tjónstilkynningu sem hún hafi undirritað. Hafi stefnda þá sagst „finna fyrir í hálsinum.“ Er tjónstilkynningin meðal gagna málsins og virðist hún móttekin af áfrýjandanum Vátryggingafélagi Íslands hf. 2. október 2009. Í tilkynningunni er sjáanlegt tjón á bifreið stefndu tilgreint „rispur aftan á bíl“ en ekkert er tilgreint í reit á eyðublaðinu fyrir sjáanlegt tjón á bíl áfrýjandans. Meðal gagna málsins er vottorð sjúkraþjálfara sem stefnda leitaði til vegna verkja í hálsi og herðum. Kemur þar fram að stefnda hafi byrjað í meðferð hjá sjúkraþjálfaranum 18. september 2009 og komið þangað 25 sinnum þegar vottorðið var ritað 19. febrúar 2010. Í vottorðinu kemur meðal annars fram að heilsa stefndu hafi almennt verið góð fram að árekstrinum, en einkennum hennar samkvæmt vottorðinu og árangri meðferðarinnar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þá er meðal gagna málsins vottorð Boga Jónssonar bæklunarskurðlæknis 31. ágúst 2010. Kemur þar fram að umræddur árekstur sé eina slysið sem stefnda segist hafa lent í. Taldi læknirinn að stefnda hefði tognað í hálsi, mjóbaki og vinstri öxl við slysið, en efni vottorðsins er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Með beiðni 5. júlí 2010 óskaði lögmaður stefndu þess að Björn Daníelsson lögfræðingur og Stefán Dalberg bæklunarskurðlæknir mætu afleiðingar umferðarslyssins. Meðal gagna sem lágu fyrir matsmönnunum voru framagreind tvö læknisvottorð og vottorð sjúkraþjálfarans. Matsfundur var haldinn 2. september 2010 og er óumdeilt að áfrýjendur voru ekki boðaðir til fundarins. Með tölvupósti sem matsmaður sendi áfrýjandanum Vátryggingarfélagi Íslands hf. að morgni 6. sama mánaðar var félaginu gefinn kostur á að leggja fram frekari gögn eða koma með athugasemdir. Þá var félaginu gefinn kostur á að biðja um að matsfundur yrði endurtekinn. Þessum tölvupósti svaraði félagið samdægurs þar sem það kom með athugasemd varðandi fyrrnefnda tjónstilkynningu og upplýsingar er lutu að skemmdum á ökutækjunum. Félagið fór þess hins vegar ekki á leit að matsfundurinn yrði endurtekinn. Í matsgerðinni er tekið fram að tjónþoli hafi sagst hafa verið heilsuhraust fram að slysinu og að í fyrirliggjandi gögnum virðist gert ráð fyrir því að svo hafi verið. Í umfjöllun matsgerðarinnar um tímabil þjáningabóta er tekið fram að matsmenn telji stefndu hafa verið nokkuð þjáða í þrjá mánuði eftir slysið. Segir þar að hún hafi eftir það leitað læknis en hún virðist „hafa þraukað í vinnu á þessu tímabili þrátt fyrir einkenni.“ Efni matsgerðar þeirra Björns og Stefáns er að öðru leyti rakið í hinum áfrýjaða dómi. Með bréfi 7. september 2010 krafði stefnda áfrýjandann Vátryggingafélag Íslands hf. um bætur á grundvelli fyrrnefndrar matsgerðar. Félagið svaraði erindinu 15. nóvember sama ár og hafnaði bótaskyldu. Kom fram að samkvæmt útreikningum í skýrslu Aðstoðar og öryggis ehf., sem tryggingafélagið hefði aflað, hefði höggþyngd sem virkaði á líkama stefndu við áreksturinn verið svo lítil að hún hefði með engu móti getað orðið fyrir þeim meiðslum sem hún héldi fram. Í skýrslu Aðstoðar og öryggis ehf. kemur fram að útreikningurinn taki mið af formbreytingum sem verði á ökutækjum við óhapp. Er gengið út frá því að hraði á ökutæki áfrýjandans Þóru Magneu áður en hemlun hófst hafi verið 10 km á klukkustund, en við áreksturinn 5 km á klukkustund. Stefnda höfðaði mál þetta 1. febrúar 2011. Þann 20. maí sama ár fóru áfrýjendur fram á að dómkvaddir yrðu tveir menn til að meta á hvaða hraða bifreið áfrýjandans Þóru Magneu hafi verið er hún rakst á bifreið stefndu, hvaða kraftar hafi verkað á stefndu sem ökumann bifreiðarinnar og hvort varanlegt líkamstjón geti verið afleiðing slíkrar ákomu. Matsmennirnir Sigurður Thorlacius heila- og taugasjúkdómalæknir og Magnús Þór Jónsson prófessor í vélaverkfræði skiluðu matsgerð 2. nóvember 2011. Helstu niðurstöður matsgerðarinnar voru þær að miðað við að ekki hafi orðið formbreyting á ökutækjunum við áreksturinn yrði hraði bifreiðar áfrýjandans við áreksturinn ætlaður 6,1 km á klukkustund og sé gengið út frá þeim hraða væri ekki unnt að útiloka varanlegan áverka þótt líkurnar væru litlar. II Áfrýjendur reisa kröfu sína á því að matsgerð þeirra Björns Daníelssonar og Stefáns Dalberg verði ekki lögð til grundvallar í málinu þar sem þeir hafi ekki verið boðaðir á matsfund. Með því sem að framan er rakið er sannað að áfrýjendum var með tölvupósti 6. september 2010 boðið að matsfundur yrði endurtekinn að þeim viðstöddum. Til svars þeim tölvupósti komu áfrýjendur upplýsingum varðandi málið á framfæri við matsmennina, en kusu að svara ekki boði um að matsfundur yrði endurtekinn. Að þessu gættu verður ekki litið fram hjá umræddri matsgerð við niðurstöðu málsins enda þótt áfrýjendur hafi ekki verið boðaðir til matsfundar sem haldinn var 2. september 2010. Af þeirra hálfu hefur heldur ekki verið bent á neitt það atriði er máli skiptir og þeim hafi ekki gefist kostur á að koma á framfæri við matsmenn. Umræddrar matsgerðar var aflað einhliða af hálfu stefndu á grundvelli 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og því ákvæði var breytt með 9. gr. laga nr. 37/1999. Þar sem áfrýjendur hafa hvorki nýtt sér heimild framangreinds ákvæðis til að bera matsgerðina undir örorkunefnd né óskað eftir dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja henni verður hún lögð til grundvallar niðurstöðu í málinu. Breytir engu þar um sú gagnrýni áfrýjenda að matsmönnum hefði verið rétt að afla frekari læknisfræðilegra gagna um fyrra heilsufar stefndu. Fyrir liggur að stefnda kvartaði um eymsli í hálsi strax á vettvangi og leitaði læknis degi síðar. Þá gekkst hún undir sjúkraþjálfun fáum mánuðum síðar eins og nánar er rakið hér að framan. Einnig liggur fyrir staðfesting bæklunarskurðlæknis, sem hún leitaði til 5. júlí 2010, um meiðsli hennar. Að gættu því sem að framan er rakið verður fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að sannað sé að stefnda hafi orðið fyrir líkamstjóni 8. janúar 2009 sem áfrýjendum beri að bæta henni. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga eins og ákvæðinu var breytt með 2. gr. laga nr. 37/1999 skal ekki greiða þjáningabætur vegna tímabils sem tjónþoli er vinnufær nema sérstaklega standi á. Í máli þessu nýtur engra viðhlítandi gagna um heilsufar stefndu á þessu tímabili sem leiða megi af þá niðurstöðu að sú undantekningarregla eigi hér við. Verður því ekki fallist á kröfu hennar um greiðslu þjáningabóta. Niðurstaða héraðsdóms um aðra þætti krafna stefndu verður staðfest og verða áfrýjendur því dæmd óskipt til að greiða stefndu 1.545.775 krónur með vöxtum og dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest. Áfrýjendur verða óskipt dæmd til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Um gjafsóknarkostnað stefndu fer eins og segir í dómsorði. Dómsorð: Áfrýjendur, Þóra Magnea Magnúsdóttir og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefndu, Helgu R. Hansen, 1.545.775 krónur með 4,5% ársvöxtum af 654.500 krónum frá 8. janúar 2009 til 7. september 2010, en af 1.545.775 krónum frá þeim degi til 7. október 2010, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru óröskuð. Áfrýjendur greiði óskipt 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, sem renni í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 600.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 16. maí 2012. Mál þetta, sem dómtekið var 28. mars sl., var höfðað 1. febrúar 2011. Stefnandi er Helga R. Hansen, Sörlaskjóli 66, 107 Reykjavík. Stefndu eru Þóra Magnea Magnúsdóttir, Gvendargeisla 78, Reykjavík og Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík. Dómkröfur Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda óskipt 1.762.845 krónur ásamt 4.5% ársvöxtum frá 8. janúar 2008 til 7. september 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er gerð krafa um málskostnað að skaðlausu samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti við aðalmeðferð málsins, eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál. Dómkröfur stefndu eru þær að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og þeim tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins. Málavextir Málsatvik eru þau að hinn 8. janúar 2009 ók stefnandi bifreið sinni, YV-102, eftir aðrein frá Kringlumýrarvegi að Bústaðavegi. Stefnda Þóra sem ók Hyundai bifreiðinni, AO-960, sem tryggð var lögbundinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. stöðvaði bifreið sína fyrir aftan bifreið stefnanda. Stefnda Þóra taldi stefnanda vera að leggja af stað inn á Bústaðaveg og leit til hliðar til að athuga með umferð. Hún lagði síðan af stað inn á Bústaðaveg í þeirri röngu trú að stefnandi hefði lagt af stað og ók aftan á bifreið stefnanda. Samkvæmt framlagðri tjónstilkynningu, undirritaðri af báðum aðilum, var sjáanlegt tjón eingöngu rispur aftan á bifreið stefnanda. Bifreið stefndu Þóru skemmdist ekkert við umferðaróhappið. Stefnandi heldur því fram að mikið högg hafi komið á bifreiðina við áreksturinn og kveðst hún hafa skollið aftur í ökumannssætinu. Bifreiðin hafi runnið áfram og hún stigið á hemla bifreiðarinnar svo hún færi ekki út á Kringlumýrarbrautina og þá hafi höfuð hennar sveiflast fram á við. Stefnandi hafi því fyrst fengið hnykk á hálsinn er ekið var aftan á bifreiðina og síðan aftur er hún hemlaði. Stefnandi leitaði til Sveins Rúnars Haukssonar læknis daginn eftir. Í vottorði hans segir m.a.: „Hörð aftanákeyrsla, hún var í kyrrstæðum bíl, í bílbelti. Fékk hnykk á hálsinn. Er með verki í hnakka, aftan á hálsi og í herðum, sérstaklega vinstri öxl. Finnur fyrir stirðleika, stíf á HHH svæðinu. Fannst hún vera að fá höfuðverk í gær, fær annars aldrei höfuðverk. R: vöðvaeymsli í herðum, ekki áberandi eymsli á hálshryggjartindum.“ Stefnandi hóf sjúkraþjálfun 18. september 2009, en að sögn stefnanda höfðu verkir og stirðleiki þá ágerst. Í framlögðu vottorði Önnu K. Ottesen sjúkraþjálfara segir m.a: „Hún kvartaði mjög mikið undan verkjum í hálsi og herðum og hnakkafestum (tannpínuverk) sem hún metur upp á 8 skv. Vas verkjakvarðanum. Einnig kvartaði hún undan höfuðverk og svima. Helga átti erfitt með að keyra bíl og að snúa hálsinum til vi. Einkenni versnuðu ef hún vann, málaði eða sat við tölvu of lengi, eða gerði heimilisverk. Einkennin skánuðu ef hún lá fyrir með hita á hnakka og herðum, liggjandi í heitum pottum eða eftir nudd.“ Þegar vottorðið var ritað hafði stefnandi þegar sótt meðferð í 25 skipti. Um árangur af meðferðinni segir:„ Höfuðverkur er að mestu horfinn. Bólgur og verkir hafa minnkað í hálsi, herðum suboccipitalis, milli herðablaðanna, efri thorax og upphandlegg. Hefur styrkst, er farin að keyra bíl aftur. Hún er meðvituð um hvernig hún þarf að bera líkamann, svo stífni ekki upp. Helga er þó misjöfn af verkjum eftir dögum og fer mikið eftir því hvort hún hefur verið að vinna of mikið á tölvu, mála eða gera heimilisverk. Verst er þó fyrir stefnanda að horfa aftur til vinstri.“ Stefnandi leitaði til Boga Jónssonar, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, hinn 5. júlí 2010. Í vottorði hans segir um skoðun: „Erfitt að snúa til vinstri 50% skerðing en aðrar hreyfingar í lagi í hálsinum. Paravertebral eymsli. Bólginn vinstra megin frá hálsi og niður að öxlinni vinstra megin. Var hraust fyrir slys ekki dofi í hendur. Aum yfir C7. Var ekki þannig. Verkir erfitt að snúa til vinstri við bolsnúning. Verkjar í mjóbaki við ystu hreyfimörk.“ Taldi læknirinn stefnanda hafa tognað í hálsi og mjóbaki og vinstri öxl við slysið. Verkir hafi lítið lagast við sjúkraþjálfun, en ekki sé búist við frekari bata og einkenni því komin til að vera. Stefnandi óskaði eftir mati Björns Daníelssonar, lögfræðings og sérfræðings í líkamstjónarétti, og Stefáns Dalberg, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum. Í matsgerðinni segir um skoðun: „Við skoðun á hálsi kemur fram að hún hefur skertar hreyfingar. Við framsveigju vantar eina og hálfa fingurbreidd upp á að hakan nái niður í bringubein. Hliðarsveigja til vinstri er 40 gráður og til hægri 35 gráður, það er sárara að sveigja til hægri. Aftursveigjan er 70 gráður. Snúningur til hægri er 85 gráður og til vinstri 60 gráður. Það eru þreifieymsli yfir hnakkafestum og hálsvöðvum þar sem eymslin eru verulega meiri vinstra megin. Það eru væg þreifieymsli yfir hálshryggjartindum. Við skoðun á vinstri öxl kemur fram að hún hefur nánast fullar hreyfingar en töluvert sárar, fráfærslan sárust. Það eru töluverð þreifieymsli yfir supraspinatus sininni utanvert á öxlinni. Það eru þreifieymsli yfir vöðvafestum við innanvert og neðanvert vinstra herðablað.“ Var það því niðurstaða matsmanna að líkamstjón stefnanda væri rétt metið til 8 miskastiga, en varanleg örorka væri rétt metin til 5%, þjáningarbætur væru án rúmlegu í þrjá mánuði. Ástæða þess að tímabundið atvinnutjón var ekki metið var hins vegar skortur á gögnum. Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 7. september 2010, til stefnda, VÍS, setti stefnandi fram bótakröfu sína á hendur félaginu sem byggðist á matsgerð Björns og Stefáns. Með bréfi, dags. 15. nóvember 2010, hafnaði stefndi greiðslu bóta með þeim rökstuðningi að félagið teldi það ekki geta staðist að stefnandi hefði við áreksturinn hlotið þau meiðsl sem lýst er í tjónstilkynningu til félagsins. Í bréfi stefnda er vísað til rannsóknar Aksturs og Öryggis ehf. á árekstrinum, sem aftur byggist á svokölluðu PC Crash forriti. Stefnandi telur að mat stefnda fái ekki staðist og telur sig knúna til að leita réttar síns fyrir dómstólum. Undir meðferð málsins fór stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., þess á leit að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til þess að meta á hvaða hraða bifreiðin AO-960 var er hún rakst á bifreiðina YV-102 og hvaða kraftar hafi verkað á matsþola, sem var ökumaður bifreiðarinnar YV-102, við ákomuna og hvort varanlegt líkamstjón geti verið afleiðing af slíkri ákomu. Til þess að meta þetta voru dómkvaddir þeir Sigurður Thorlacius, sérfræðingur í taugasjúkdómum og mati á líkamstjóni, og Magnús Þór Jónsson, prófessor í vélaverkfræði við Háskóla Íslands. Er matsgerð þeirra dags. 2. nóvember 2011. Málsástæður stefnanda og lagarök Stefnandi kveðst byggja bótakröfu sína á hendur stefndu á 88.-91. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, þar sem stefnandi slasaðist er ökutæki stefndu, Þóru Magneu, sem tryggt er hjá hinu stefnda félagi ók aftan ökutæki stefnanda sem var kyrrstætt, með þeim afleiðingum að stefnandi hlaut þá líkamsáverka, sem lýst er í matsgerð og framlögðum læknisvottorðum. Þá byggi hún enn fremur á 95. gr. og 1. mgr. 97. gr. sömu laga vegna vátryggingafélagsins. Stefnandi hafi sótt sér mat á grundvelli 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með breytingu samkvæmt 9. grein laga nr. 37/1999, eins og hún hafi heimild til að gera. Því mati hafi ekki verið hnekkt. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á sérfræðimati Björns Daníelssonar og Stefáns Dalberg. Sundurliðast dómkrafa stefnanda með eftirfarandi hætti: 1. Miskabætur 8 stig654.500 kr. 2. Bætur fyrir 5% varanlega örorku 891.275 kr. 3. Þjáningarbætur í 90 daga137.070 kr. 4. Annað fjártjón 80.000 kr. Samtals sé krafan að fjárhæð kr. 1.762.845 kr. 1. Miskabætur séu grundvallaðar á 4. gr. skaðabótalaga, sbr. 2. mgr. 15. gr. sömu laga, og reiknaðar á eftirfarandi hátt: ((37600:3282)7142)8=654.575 à654.500 kr. 2. Bætur fyrir varanlega örorku reikni stefnandi út frá lágmarkslaunum 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Aldursstuðull stefnanda á stöðugleikatímapunkti sé 6.932. Grundvallist bætur fyrir varanlega örorku á 5.-7. gr. skaðabótalaga og séu reiknaðar þannig: ((1.200.000:3282)7033)5%=891.275à 891.275 kr. 3. Þjáningabætur án rúmlegu grundvallist á 3. gr. skaðabótalaga og séu reiknaðar út á eftirfarandi hátt: ((700:3282)7142)90=137.070 à 137.070 kr. 4. Annað fjártjón byggi stefnandi á 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga og að hún hafi haft nokkurn kostnað af máli þessu, vegna komu til lækna og sjúkraþjálfara og greiðslu til þeirra vegna læknisathugana og sjúkraþjálfunar. Byggi stefnandi á að kostnað þennan sé eðlilegt að meta að álitum, sbr. og niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 35/2009. Séu kröfur þessar byggðar á þeim sömu grunnfjárhæðum og miðað hafi verið við í kröfubréfi til stefnda VÍS en kröfugerðin hafi tekið mið af niðurstöðu sérfræðimats þeirra Björns Daníelssonar, sérfræðings í líkamstjónum, og Stefán Dalbergs, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum. Byggi stefnandi á því að ein af meginreglum skaðabótalaga sé sú að tjónþoli eigi rétt á því að líkmastjón hans verði metið þegar stöðugleikapunkti er náð, sbr. 5. grein skaðabótalaga og greinargerð með þeirri lagagrein. Mat á því hvenær stöðugleikapunkti er náð sé læknisfræðilegs eðlis og geti hvorir tveggja, tjónþoli og hinn bótaskyldi, krafist þess að mat á varanlegri örorku fari fram á því tímamarki, svo sem lesa megi í riti Viðars Más Matthíassonar, Skaðabótarétti, bls. 670, sbr. og 9. grein laga nr. 37/1999 og greinargerð með þeirri lagagrein. Stöðugleikapunktur í máli þessu hafi verið ákveðinn hinn 18. september 2008 samkvæmt því sérfræðimati sem stefnandi byggi kröfur sínar á. Eigi stefnandi því rétt á umkröfðum bótum þar sem hið stefnda félag hafi hvorki sinnt því að bera sérfræðimatið undir örorkunefnd né að biðja um dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja sérfræðimatinu. Stefnandi árétti að hún hafi sótt sér sérfræðimatið á grundvelli 10. greinar laga nr. 50/1993, eins og greininni hafi verið breytt með 9. grein laga nr. 37/1999, en í greinargerð með þeirri grein segi á þessa leið: „Aðalreglan verði sú að málsaðilar afli sjálfir sérfræðilegs álits um örorku- og/eða miskastig og þá læknisfræðilegu þætti sem meta þarf skv. 2. og 3. gr. laganna til þess að ljúka megi bótauppgjöri. Sérfræðilegt mat, sem annar málsaðila aflar, geti tjónþoli eða sá sem krafinn er bóta borið undir örorkunefnd.“ Byggi stefnandi á að hið stefnda félag hafi ekkert gert til að hnekkja sérfræðimatinu. Auk þess sem hér að ofan hafi verið rakið byggi stefnandi dómkröfur sínar á neðangreindum málsástæðum. Stefnandi og stefnda, Þóra Magnea, hafi sameiginlega ritað nöfn sín undir framlagða tjónstilkynningu til hins stefnda tryggingafélags. Þar með hafi stefnda Þóra Magnea viðurkennt að hafa ekið aftan á bifreið stefnanda með þeim hætti sem í tjónstilkynningunni segi. Ofarlega á tjónstilkynningunni segi að tjónsstaður sé gatnamót Kringlumýrar og Bústaðavegar. Einnig komi fram að exað sé í reitinn „slys á fólki“. Þar með viðurkenni stefnda, Þóra Magnea, að stefnandi hafi slasast við áreksturinn. Þá sé exað við 8. lið tjónstilkynningarinnar er hljóði svo: „Ók aftan á ökutækið í akstri á sömu akrein og í sömu átt.“ Þar með viðurkenni stefnda, Þóra Magnea, að hún hafi gerst brotleg við varúðareglu umferðarlaga nr. 50/1987 með síðari breytingum, sbr. 4. grein laganna, sbr. og 3. mgr. 14. greinar, sem og meginreglu 25. greinar umferðarlaga. Stefnda Þóra Magnea hafi því valdið árekstrinum og beri ábyrgð á líkamstjóni stefnanda samkvæmt 89. grein umferðarlaga, og 3. mgr. 90. greinar sömu laga. Tilkynning hafi verið send hinu stefnda tryggingafélagi strax eftir áreksturinn og hafi tilkynningin ekki sætt andmælum tryggingafélagsins sem hafi einnig greitt athugasemdalaust þá reikninga sem lögmaður stefnanda hafi sent tryggingafélaginu vegna vottorða heimilislæknis stefnanda, sjúkraþjálfara og bæklunarlæknis. Það hafi ekki verið fyrr en stefnandi krafði hið stefnda félag um bætur, á grundvelli sérfræðimatsins, sem stefndi hafi neitað bótagreiðslum og upplýst formlega að félagið teldi ekki orsakasamband milli árekstursins og þess líkamstjóns sem metið hafi verið. Einnig sé í þessu sambandi vísað til tölvupósts frá Sigurði Pálssyni sem sendur var lögmanni stefnanda eftir símtal við Sigurð Pálsson hinn 6. september 2010. Tryggingafélög hér á landi útvegi slíkar tilkynningar til bifreiðareigenda og gefi einnig út leiðbeiningar um hvernig þessar tilkynningar skuli útfylltar. Hafi stefnandi gert það eftir bestu getu í samræmi við leiðbeiningar tryggingafélagsins. Geti tryggingafélagið því ekki lagt frekari byrðar á stefnanda varðandi sönnun fyrir tjóni sínu en stefnandi hefur þegar innt af hendi. Hún hafi farið til heimilislæknis daginn eftir áreksturinn sem hafi greint hana með ákveðna líkamsáverka eftir slysið. Síðar hafi stefnandi leitað til sjúkraþjálfara. Í ársbyrjun 2010 hafi stefnandi leitað til lögmanns þar sem henni hafi ekki batnað. Lögmaðurinn hafi vísað henni til bæklunarlæknis, bæði til að takmarka tjón sitt sem verða mátti, og eins til að fá það staðfest, hvort stefnandi hefði beðið varanlegt tjón eftir áreksturinn. Á grundvelli skoðunar bæklunarlæknisins, og með hliðsjón af vottorði heimilislæknisins og hins löggilta sjúkraþjálfara, hafi bæklunarlæknirinn Bogi Jónsson komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði beðið varanlegt líkamstjón við áreksturinn. Þessari málsástæðu til stuðnings skírskoti stefnandi til þeirra sjónarmiða sem fram komi í dómum Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 615/2007, 661/2007, 259/2008 og 378/2009. Stefnandi byggi og á því að það sé af og frá, miðað við það sem hér að ofan sé rakið, að hið stefnda félag geti nú byggt sýknukröfu sína á þeirri skýrslu sem félagið hafi aflað einhliða hjá hlutafélaginu Akstri og Öryggi ehf. sem aftur byggi niðurstöðu sína á tölvuforriti, einhvers konar „play station græju“. Byggi stefnandi á því að ýmsar forsendur sem starfsmaður Aksturs og Öryggis ehf. gefi sér séu greinilega mataðar í forritið, án þess að forsendur þessar séu samþykktar af stefnanda, en bifreið stefnanda hafi verið Benzbifreið af stærstu gerð með sterkum afturstuðara úr stáli. Framstuðari bifreiðarinnar, sem ekið var aftan á bifreið stefnanda, hafi verið úr plasti eða hertu gúmmíi sem hafi getað gefið þungt högg, án þess að stórvægilegar skemmdir hafi orðið. Varðandi framlögð vottorð og sérfræðimat skírskoti stefnandi til 3. mgr. 60. greinar laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sbr. 10. grein skaðabótalaga með áorðnum breytingum samkvæmt 9. grein laga nr. 5071993, og til meginreglna um sönnun í líkamstjónamálum. Þá skírskoti stefnandi sérstaklega til reglu skaðabótaréttar um sennilega afleiðingu. Varðandi þá skyldu sem á hinu stefnda félagi liggi vísi stefnandi til 1. mgr. 61. greinar laga um meðferð einkamála. Stefnandi byggi og á því að hún hafi beðið um sérfræðimatið hinn 5. júlí 2010 og hafi það verið tilkynnt félaginu. Kröfubréf á hendur félaginu hafi verið sent til félagsins hinn 7. september 2010. Það hafi síðan ekki verið fyrr en 15. nóvember 2010 sem hið stefnda félag hafi formlega neitað að greiða bætur á þeim grundvelli að orsakasamband væri ekki milli árekstursins og líkamstjóns stefnanda. Bréfi hins stefnda félags hafi verið svarað þann 6. desember 2010, þar sem beðið hafi verið um ákveðnar skýringar á þeim staðhæfingum sem komið hafi fram í bréfi félagsins frá 15. nóvember 2010, en ekkert svar hafi borist. Byggi stefnandi á því að þetta vinnulag hins stefnda félags sé ekki í samræmi við meginreglur laga nr. 30/2004, t.d. 48. grein, sbr. 121. grein laganna, sbr. og ákvæði 22. greinar vátryggingasamningalaga, hverju það varði að hið stefnda félag hafi fengið ofangreinda tjónstilkynningu strax eftir slysið, án þess að mótmæla tilkynningunni á nokkurn hátt. Þá vísi stefnandi sérstaklega til VII. kafla vátryggingasamningalaga, sbr. 4. grein reglugerðar nr. 424/2008 um lögmæltar ökutækjatryggingar, sem og til greinargerðar með lögum nr. 155/2007. Stefnandi styðji kröfur sínar við meginreglur bótakafla umferðarlaga, en bótafjárhæðina sjálfa byggi stefnandi 1.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum. Þá skírskoti stefnandi sérstaklega til 10. gr. skaðabótalaga, sbr. breytingu með 9. gr. laga nr. 37/1999. Stefnandi vísi einnig til reglna vátryggingaréttarins, sbr. meginreglur laga nr. 30/2004, um upplýsingar og leiðbeiningaskyldu og að félögin geti ekki takmarkað ábyrgð sína nema samkvæmt skýrum lagaheimildum, og til þeirra lagareglna sem hér að ofan séu tilgreindar. Málsástæður stefndu og lagarök Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að ósannað sé, og afar ólíklegt, að stefnandi hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni sem sé afleiðing umferðaróhapps sem stefndu beri bótaábyrgð á. Þeir afar litlu kraftar sem á stefnanda virkuðu í óhappinu 8. janúar 2009, og atvik að öðru leyti, bendi eindregið til þess að ekki sé mögulegt að það líkamstjón sem stefnandi lýsi í stefnu og krefjist bóta fyrir, sé afleiðing umferðaróhappsins. Stefndu byggi á því að líkur á tímabundnum eða varanlegum meinum í umferðaróhappi því sem um ræðir séu hverfandi eða engar. Í ljósi þeirra krafta sem stefnandi hafi orðið fyrir í umræddu slysi, og með hliðsjón af öðrum atvikum, hafi stefnandi því ekki sýnt fram á að hún hafi orðið fyrir því tjóni sem hún byggi kröfur sínar á sökum bótaskyldrar háttsemi stefndu og verði því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Þá byggja stefndu á því að eðli þeirra líkamsmeina sem stefnandi hafi verið greind með og fullyrði að séu afleiðing umferðaróhappsins sé slíkt að þau séu ekki varanleg. Það sé eðli tognunaráverka að þeir gangi til baka. Alls sé óvíst að varanlegt líkamstjón verði afleiðing þeirra tognunaráverka sem stefnandi hafi verið greind með. Með hliðsjón af framangreindu sé einnig á því byggt að ekki sé unnt að krefja stefndu um greiðslu bóta þar sem varanlegar afleiðingar hinnar bótaskyldu háttsemi séu ekki ljósar og að stöðuleikatímapunkti hafi ekki verið náð og að í öllu falli beri að sýkna að svo stöddu af þessum sökum. Matsgerð þeirra Björns og Stefáns hafi ekkert sönnunargildi í málinu þar sem um sé að ræða matsgerð sem stefnandi hafi aflað einhliða, og án þess að stefndu væru boðaðir á matsfund og gefinn fullnægjandi kostur á að gæta hagsmuna sinna. Ekki hafi stefndu heldur haft neitt að segja um val á matsmönnum. Auk þess sé matsgerðin haldin alvarlegum annmörkum sem einir og sér valdi því að ekki sé unnt að leggja hana til grundvallar niðurstöðu í máli þessu. Framangreindir annmarkar felist meðal annars í því að við gerð matsgerðarinnar hafi ekki legið fyrir neinar upplýsingar um sjúkrasögu stefnanda. Þá byggi allar niðurstöður um líkamsástand stefnanda á frásögn hennar sjálfrar. Staðfest hafi verið með dómum Hæstaréttar frá 12. júní 2003 í máli nr. 8/2003, sbr. og dómi Hæstaréttar frá 18. desember 2008 í máli nr. 240/2008, að matsmenn líkamstjóna eigi að byggja niðurstöður sínar á áþreifanlegum gögnum en ekki að meta trúverðugleika matsþota vegna framburðar hans á matsfundi. Engin áþreifanleg læknisfræðileg gögn liggi til grundvallar fullyrðingum stefnanda. Að lokum sé niðurstaða matsmanna, um að víkja frá þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli teljist ekki veikur í skilningi skaðabótalaga eftir að hann hefur vinnu að nýju eftir slys, órökstudd með öllu. Öllum niðurstöðum matsgerðarinnar sé því mótmælt. Önnur læknisfræðileg gögn sem fyrir liggi séu afar rýr og byggi öll á þeirri röngu forsendu að um harðan árekstur hafi verið að ræða. Sönnunarskortur um afleiðingar bótaskyldrar háttsemi stefndu sé því algjör. Þau einkenni sem stefnandi lýsi séu almenns eðlis og ekki sértæk fyrir slys eða ákomu á líkama. Það þurfi því ekki að hafa komið til sérstakra atburða í lífi stefnanda til þess að slík einkenni gætu gert vart við sig auk þess sem hvers konar atburðir aðrir en umferðaróhapp gætu hafa gert það að verkum að einkennin gerðu vart við sig. Skortur á sönnun um orsakatengsl sé því einnig algjör. Stefndu byggja einnig á því að hafi stefnandi orðið fyrir líkamstjóni í kjölfar umrædds umferðaróhapps þá sé það ekki í eðlilegum orsakatengslum við umferðaróhappið og afleiðingarnar svo fjarlægar slysinu sökum þess hversu lítill ökuhraðinn var að ekki sé unnt að fella bótaábyrgð á stefndu vegna þess. Þessum málsástæðum sínum til frekari stuðnings bendi stefndu á dóma Hæstaréttar Noregs frá 17. mars 2000 í máli nr. 276/1998 og frá 9. mars 2001 í máli nr. 316/1999. Verði talið sannað að stefnandi hafi í raun orðið fyrir líkamstjóni sem sé í orsakasambandi við umferðarslysið og sennileg afleiðing þess þá sé á því byggt að umfang þess sé ósannað og að það sé í raun minna en lýst sé í matsgerð. Fyrir liggi í gögnum málsins, þ.m.t í matsgerð, að stefnandi stundaði að einhverju leyti vinnu á þeim tíma sem krafist sé þjáningarbóta vegna. Slíkar bætur verði ekki dæmdar nema í undantekningartilvikum á meðan tjónþoli stundar vinnu og verði því í öllu falli að sýkna stefndu af kröfu um greiðslu á umræddum bótalið. Krafa um að dæmdar verði skaðabætur að álitum vegna ótiltekins kostnaðar sé ódómtæk. Þá hafi stefndi VÍS þegar greitt fyrir læknisvottorð Boga Jónssonar og Sveins R. Haukssonar, skýrslu sjúkraþjálfara og afrit skattframtala auk eigin kostnaðar vegna könnunar á bótaskyldu í málinu. Stefndu byggi einnig á að metin örorka og miski séu of há og að tekið sé tillit til meintra meina sem ekki sé sannað að séu afleiðing umferðaróhappsins. Vaxtakröfum stefnanda sé mótmælt enda beri bætur fyrir varanlega örorku eingöngu vexti frá upphafsdegi metinnar örorku, sbr. 16. gr. skaðabótalaga en ekki frá tjónsdegi líkt og stefnandi geri kröfu um. Upphafstíma dráttarvaxta sé andmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi enda hafi stefnandi ekki við þingfestingu máls þessa lagt fram upplýsingar sem þörf var á til að meta fjárhæð bóta en mat sem aflað sé einhliða af stefnanda á afleiðingum slyssins geti ekki talist fela í sér slíkar upplýsingar. Í öllu falli beri að miða við það tímamark er mánuður var liðinn frá því að stefnandi sendi stefndu kröfubréf, sbr. 9. gr. vaxtalaga. Niðurstaða Í stefnu er því haldið fram, eins og áður er rakið, að mikið högg hafi komið á bifreið stefnanda við áreksturinn og kveðst stefnandi hafa skollið aftur í ökumannssætinu. Bifreiðin hafi runnið áfram og hún stigið á hemla bifreiðarinnar svo hún færi ekki út á Kringlumýrarbrautina og þá hafi höfuð hennar sveiflast fram á við. Stefnandi kveðst því fyrst hafa fengið hnykk á hálsinn er ekið var aftan á bifreiðina og síðan aftur er hún hemlaði. Stefnda, Þóra Magnea Magnúsdóttir, ökumaður bifreiðarinnar AO-960, bar fyrir dómi að hún hefði verið á leiðinni upp aðreinina. Bifreið á undan henni hefði verið kyrrstæð og hún stoppað fyrir aftan hana. Kvaðst hún hafa litið til vinstri til þess að sjá umferðina sem var að koma vinstra megin við sig og séð að það var autt pláss á akbrautinni. Henni hafi fundist bifreiðin á undan fara af stað en það hafi ekki reynst rétt. Hún hafi gefið í og lent aftan á bílnum. Kvað hún stefnanda hafa sagt að hún fyndi fyrir eymslum í hálsi. Hún kvað stefnanda hafa komið með tjónaskýrsluna til sín síðar og hún hafi skrifað undir hana. Stefnandi hafi sagst finna til í hálsinum og kvaðst hún ekki hafa rengt það og hafi síðan undirritað tjónaskýrsluna. Spurð um hraða bifreiðar sinnar taldi Þóra að hún hefði verið á 10-15 km hraða eins og þegar maður sé að taka af stað. Hugsun hennar hafi verið að aka inn á akbrautina. Eins og áður hefur verið lýst leitaði stefnandi til læknis daginn eftir áreksturinn. Kemur fram á vottorð Sveins Rúnars Haukssonar læknis að hún hafi verið með verki í hnakka, aftan á hálsi og í herðum, sérstaklega á vinstri öxl og kvartað um höfuðverk. Hún hafi reynst vera með vöðvaeymsli í herðum, ekki áberandi eymsli á hálshryggjartindum. Stefnandi leitaði ekki aftur til læknisins og voru ekki frekari upplýsingar um hana að finna í sjúkraskrá hans. Fyrir liggur að stefnandi byrjaði í sjúkraþjálfun hjá Önnu K. Ottesen 18. september 2009. Stefnandi hóf sjúkraþjálfun 18. september 2009, en að sögn stefnanda höfðu verkir og stirðleiki þá ágerst. Í framlögðu vottorði Önnu K. Ottesen kemur fram að við skoðun hafi hreyfiferlar í hálsi stefnanda að mestu verið eðlilegir en við hreyfingar hafi hún fengið mikla verki í háls sem leiddu niður í vinstra herðablað. Við þreifingu hafi stefnandi verið mjög slæm af verkjum og miklar bólgur í öllum mjúkvefjum í hálsi, herðum og festum vinstra megin. Í niðurstöðu skoðunar segir: „Kona á miðjum aldri sem lenti í whiplash á hálsi og er með dæmigerðar afleiðingar í hálsi, verki og óþægindi daglega.“ Eftir meðferð í 25 skipti hjá sjúkraþjálfaranum var, samkvæmt vottorði hans, höfuðverkur að mestu horfinn og bólgur höfðu minnkað í hálsi, herðum og milli herðablaða. Stefnandi hafði styrkst og var farin að keyra bíl aftur. Hún var þó misjöfn af verkjum eftir dögum og fór það mikið eftir því hvort hún hafði verið að vinna of mikið á tölvu, mála eða gera heimilisverk. Í vottorðinu kemur fram að heilsa stefnanda hafi almennt verið góð þar til eftir áreksturinn. Bogi Jónsson, sérfræðingur í bæklunarskurðlækningum, skoðaði stefnanda 5. júlí 2010. Um hana segir í vottorði hans, dags. 31. ágúst 2010: „Erfitt að snúa til vinstri 50% skerðing en aðrar hreyfinga í lagi í hálsinum. Paravertebral eymsli. Bólgin vinstra megin frá hálsi og niður að öxlinni vinstra megin. Var hraust fyrir slys ekki dofi í hendur. Aum yfir C/. Var ekki þannig. Verkir erfitt að snúa til vinstri við bolsnúning. Verkjar í mjóbaki við ystu hreyfimörk.“ Í samantekt hans segir síðan að stefnandi hafi tognað í hálsi, mjóbaki og vinstri öxl við þetta slys. Verkir hafi lítið lagast þrátt fyrir sjúkraþjálfun. Ekki sé búist við frekari bata úr þessu og séu einkenni því komin til að vera. Ekki sé hægt að lækna hana með frekari læknisaðgerðum en hins vegar gæti sjúkraþjálfun bætt ástandið tímabundið. Eins og áður greinir aflaði stefnandi mats Björns Daníelssonar, lögfræðings og sérfræðings í líkamstjónarétti, og Stefáns Dalberg, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum. Í matsgerð þeirra segir í kafla um læknisskoðun: „Við skoðun á hálsi kemur fram að hún hefur skertar hreyfingar. Við framsveigju vantar eina og hálfa fingurbreidd upp á að hakan nái niður í bringubein. Hliðarsveigja tilvinstri er 40 gráður og til hægri 35 gráður, það er sárara að sveigja til hægri. Aftursveigjan er 70 gráður. Snúningur til hægri er 85 gráður og til vinstri 60 gráður. Það eru þreifieymsli yfir hnakkafestum og hálsvöðvum þar sem eymslin eru verulega meiri vinstra megin. Það eru væg þreifieymsli yfir hálshryggjartindum. Við skoðun á vinstri öxl kemur fram að hún hefur nánast fullar hreyfingar en töluvert sárar, fráfærslan sárust. Það eru töluverð þreifieymsli yfir supraspinatus sininni utanvert á öxlinni. Það eru þreifieymsli yfir vöðvafestum við innanvert og neðanvert vinstra herðablað.“ Niðurstöður matsmanna eru þær að ekki hafi verið að vænta frekari bata á heilsutjóni stefnanda vegna umferðarslyssins eftir 8. janúar 2010 er stöðugleikapunkti hafi verið náð. Matsmenn höfðu ekki undir höndum gögn vegna tímabundins atvinnutjóns og meta því ekkert tímabundið tjón. Tímabil þjáningabóta er talið þrír mánuðir frá slysdegi eða fram til 8. apríl 2009. Telja matsmenn að stefnandi hafi verið nokkuð þjáð fyrst eftir tjónsatburðinn þegar verstu einkennin gengu yfir. Stefnandi hafi þraukað í vinnu á þessu tímabili þrátt fyrir einkenni og meta þeir þjáningabætur á taxta án rúmlegu. Varanlegur miski er metinn til 8 stiga. Miða matsmenn við að stefnandi hafi aðallega tognað í hálsi við slysið en miða einnig við að hún hafi fengið minni háttar tognun á vinstri öxl. Hún glími við einkenni frá framangreindum svæðum, einkum hreyfiskerðingu og verki. Þá sé allt úthald skert. Meta þeir meiri hluta miskans vegna einkenna frá hálsi og minni hluta vegna einkenna frá axlarsvæði. Afleiðingarnar muni hafa áhrif á leik og störf en þeir telja að ekki séu skilyrði til þess að víkja frá almennu mati í málinu (svokölluðu töflumati). Var það því niðurstaða matsmanna að líkamstjón stefnanda væri rétt metið til 8 miskastiga, en varanleg örorka væri rétt metin 5%, þjáningarbætur væru án rúmlegu í þrjá mánuði. Ástæða þess að tímabundið atvinnutjón var ekki metið var hins vegar skortur á gögnum. Um varanlega örorku segir í matsgerð að stefnandi hafi verið heilsuhraust fyrir umferðarslysið. Hún hafi aðallega starfað við kennslu í myndlist og sem leiðsögumaður. Ekkert liggi fyrir um annað en að hún hefði án líkamstjóns áfram sinnt sambærilegum störfum og hún hafði með höndum. Gildi það m.a. um förðun en horfa verði til þess að hún sé menntuð í faginu og hafi starfað við þá iðju í mörg ár, þó ekki undanfarið. Stefnandi hafi eftir slysið glímt við nokkur einkenni í hálsi, einnig eitthvað í vinstri öxl. Kvarti hún m.a. yfir úthaldsleysi í starfi sem þyki trúlegt miðað við einkenni hennar samkvæmt þeim upplýsingum er liggi fyrir. Þrátt fyrir það ætti hún ekki að þurfa að skipta um starfssvið. Matsmenn telja stefnanda hafa orðið fyrir minni háttar skerðingu á getu til tekjuöflunar vegna afleiðinga slyssins. Þá aðallega vegna hálseinkenna og getu til að vinna langa vinnudaga, mikla auka- og yfirvinnu. Er varanleg örorka hennar metin 5%. Af hálfu stefnda er á því byggt að ósannað sé og afar ólíklegt að stefnandi hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni í árekstrinum. Atvik bendi eindregið til þess að ekki sé mögulegt að það líkamstjón, sem stefnandi lýsi í stefnu og krefjist bóta fyrir, sé afleiðing umferðaróhappsins. Þá er því haldið fram af stefndu að eðli þeirra líkamsmeina sem stefnandi hafi verið greind með, og fullyrði að séu afleiðing umferðaróhappsins, séu slík að þau séu ekki varanleg. Þá hafi matsgerð þeirra Björns og Stefáns ekkert sönnunargildi í málinu þar sem hennar hafi verið aflað einhliða af stefnanda. Þá sé hún haldin þeim annmörkum að ekki hafi legið fyrir neinar upplýsingar um sjúkrasögu stefnanda. Þá byggi allar niðurstöður um líkamsástand stefnanda á frásögn hennar sjálfrar. Önnur læknisfræðileg gögn sem fyrir liggi séu afar rýr og byggi öll á þeirri röngu forsendu að um harðan árekstur hafi verið að ræða. Sönnunarskortur um afleiðingar bótaskyldrar háttsemi stefndu sé því algjör. Þau einkenni sem stefnandi lýsi séu almenns eðlis og ekki sértæk fyrir slys eða ákomu á líkama. Skortur á sönnun um orsakatengsl sé því einnig algjör. Eins og áður greinir aflaði stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., matsgerðar dómkvaddra matsmanna, þeirra Sigurðar Thorlacius og Magnúsar Þórs Jónssonar, til þess að meta á hvaða hraða bifreiðin AO-960 var er hún rakst á bifreiðina YV-102 og hvaða kraftar hafi verkað á matsþola, stefnanda, sem var ökumaður bifreiðarinnar YV-102, við ákomuna og hvort varanlegt líkamstjón geti verið afleiðing af slíkri ákomu. Matsgerðin er ítarleg og er þar svarað sjö spurningum matsbeiðanda um líklegan hraða bifreiðar stefndu og þyngdarkraft sem ætla má að hafi verkað á stefnanda við umferðaróhappið og er þar miðað við að ekki hafi orðið varanleg formbreyting á ökutækjunum. Í sjöundu spurningu eru matsmenn spurðir að því hversu líklegt sé að varanlegt líkamstjón, líkt því sem stefnandi hefur lýst, sé afleiðing af því er bifreiðin AO-960 rakst á bifreiðina YV-102, á aðreininni að Bústaðavegi. Í svari sínu gera matsmenn grein fyrir rannsóknum sem hafa verið gerðar á því hversu miklar líkur séu á varanlegu heilsutjóni við lághraða-aftanákeyrslu. Niðurstaða þeirra er sú að miðað við ætlaðan hraða hafi höfuð ökumannsins fengið hröðun sem sé 4,3 g og því sé ekki hægt að útiloka varanlegan áverka þótt líkurnar séu litlar. Fyrir liggur að stefnandi aflaði einhliða matsgerðar þeirra Björns Daníelssonar og Stefáns Dalberg. Stefndi nýtti sér hins vegar hvorki heimild í 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga til þess að bera matsgerðina undir örorkunefnd né óskaði eftir dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja henni. Hefur matsgerðinni því ekki verið hnekkt og verður á henni byggt. Í læknisvottorðum og matsgerð er gengið út frá því að stefnandi hafi verið heilsuhraust fyrir umferðarslysið 8. janúar 2009 og að þau einkenni sem þar eru tilgreind stafi frá slysinu enda hefur ekkert komið fram í málinu er sýnir fram á annað. Samkvæmt framburði stefndu, Þóru Magneu, kvartaði stefnandi um eymsli í hálsi strax eftir áreksturinn.Hún leitaði læknis strax eftir atvikið og var í meðhöndlun hjá sjúkraþjálfara í kjölfarið. Þegar virt er það sem fram hefur komið í málinu, og áður er rakið, þykir stefnandi hafa sýnt fram á að þau einkenni sem lýst er í matsgerð, og metin eru til miska og varanlegrar örorku, séu afleiðingar af árekstrinum hinn 8. janúar 2009. Þykir matsgerð Sigurðar Thorlacius og Magnúsar Þórs Jónssonar ekki hnekkja þeirri niðurstöðu enda útiloka þeir ekki að stefnandi hafi getað hlotið varanlegan áverka við áreksturinn. Ber samkvæmt framansögðu að fallast á að stefnandi hafi hinn 8. janúar 2009 hlotið líkamstjón sem stefnda beri að bæta henni. Kröfur stefnanda um bætur fyrir miska og varanlega örorku byggja á framlagðri matsgerð og er ekki tölulegur ágreiningur um þær. Verða þessir kröfuliðir því teknir til greina. Stefnandi krefst þjáningabóta í 90 daga sem er í samræmi við matsgerð. Fram kemur í matsgerð að stefnandi hafi þraukað í vinnu á þessu tímabili þrátt fyrir að hún hafi verið nokkuð þjáð vegna afleiðinga slyssins. Þykir fram komið að stefnandi hafi á þessu tímabili glímt við þjáningar og úthaldsleysi. Ber því eftir atvikum að taka til greina kröfu stefnanda um þjáningabætur. Krafa um bætur vegna annars fjártjóns er ekki studd neinum gögnum og er henni hafnað. Samkvæmt framansögðu verða kröfur stefnanda um bætur fyrir miska, varanlega örorku og þjáningabætur teknar til greina en þær nema samtals 1.682.845 krónum. Vextir dæmast af kröfu um varanlega örorku frá dagsetningu matsgerðar 7. september 2009. Dráttarvextir dæmast frá 7. október 2010 en þá var mánuður liðinn frá því að stefnandi setti fram kröfur sínar gagnvart stefndu er byggðust á matsgerð. Eftir þessari niðurstöðu ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 691.649 krónur og greiðist í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, Þormóðs Skorra Steingrímssonar hdl., 500.000 krónur, og útlagður kostnaður, 241.649 krónur, eða samtals 741.649 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málflutningsþóknunar er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts. Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð Stefndu, Þóra Magnea Magnúsdóttir og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda óskipt 1.682.845 krónur með 4,5% ársvöxtum af 791.570 krónum frá 8. janúar 2009 til 7. september 2010, en af 1.682.845 krónum frá þeim degi til 7. október 2010 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Stefndu greiði stefnanda 741.649 krónur í málskostnað sem greiðist í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, Þormóðs Skorra Steingrímssonar hdl., 500.000 krónur, og útlagður kostnaður, 241.649 krónur, eða samtals 741.649 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 857/2017	Mannanafn Stjórnarskrá Mannréttindasáttmáli Evrópu Stjórnsýsla	Í málinu krafðist Ó þess að felldur yrði úr gildi úrskurður mannanafnanefndar í máli nr. 86/2015 og viðurkennt að hún mætti bera eiginnafnið Zoe. Í úrskurðinum sagði að í málinu reyndi á skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn um að eiginnafn skuli ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks máls nema hefð sé fyrir öðrum rithætti þess. Taldi mannanafnanefnd að nafnið Zoe væri hvorki ritað eftir þeim reglum þar sem bókstafurinn „z“ væri ekki notaður í íslenskri stafsetningu né að ritháttur nafnsins hefði öðlast hefð hér á landi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með því að mannanafnanefnd hefði eingöngu tekið afstöðu til framangreindra atriða gæti ekki komið til athugunar við úrlausn ógildingarkröfu Ó önnur skilyrði ákvæðisins, svo sem stafsetningu nafnsins að öðru leyti, hvort eða hvernig það gæti tekið íslenska eignarfallsendingu eða hvort það brjóti í bága við íslenskt málkerfi. Vísað var til þess að í auglýsingu nr. 132/1974 um íslenska stafsetningu, sem hefði afnumið bókstafinn „z“ við stafsetningu íslenskra orða, hefðu verið gerðar undantekningar um mannanöfn og tilgreint að í sérnöfnum, erlendum að uppruna, mætti rita „z“. Af þessum sökum hefði grunnforsenda í úrskurði mannanafnanefndar ekki staðist og þegar af þeirri ástæðu var talið óhjákvæmilegt að fella úrskurðinn úr gildi. Þá var viðurkenningarkröfu Ó vísað frá héraðsdómi þar sem það var ekki talið á valdi dómstóla að meta í nefndarinnar stað hvort önnur skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 væru uppfyllt, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson,Greta Baldursdóttir, Markús Sigurbjörnsson, Ólafur Börkur Þorvaldsson og ViðarMár Matthíasson.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. desember 2017að fengnu áfrýjunarleyfi. Hún krefst þess að felldur verðiúr gildi úrskurður mannanafnanefndar 8. janúar 2016 í máli nr. 86/2015 ogviðurkennt að hún megi bera eiginnafnið Zoe. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.ISamkvæmt 4. gr. laga nr.45/1996 um mannanöfn er þeim, sem fer með forsjá barns, bæði rétt og skylt aðgefa því eiginnafn, þó ekki fleiri en þrjú, eftir því sem nánar greinir ílögunum. Í 1. mgr. 5. gr. laganna eru sett þau skilyrði fyrir eiginnafni að þaðgeti tekið íslenska eignarfallsendingu eða hafi unnið sér hefð í íslensku máli,það megi ekki brjóta í bága við íslenskt málkerfi og skuli ritað í samræmi viðalmennar ritreglur íslensks máls nema hefð sé fyrir öðrum rithætti þess. Eftir2. og 3. mgr. sömu lagagreinar skal gefa stúlku kvenmannsnafn og drengkarlmannsnafn, en eiginnafn má ekki vera slíkt að það geti orðið nafnbera tilama.Mannanafnanefnd, sem dómsmálaráðherraskipar samkvæmt 21. gr. laga nr. 45/1996, hefur eftir 1. tölulið 1. mgr. 22.gr. laganna meðal annars á hendi það hlutverk að halda skrá um eiginnöfn ogmillinöfn, sem teljast heimil eftir 5. og 6. gr., og ber hún heitiðmannanafnaskrá. Óski forsjármaður barns eftir að það verði skírt og því gefiðnafn, sem ekki er í skránni, skal sá sem skírn á að annast bera þá ósk undirmannanafnanefnd áður en af skírninni getur orðið, sbr. 3. gr. laganna. Einsskal Þjóðskrá Íslands fara að ef henni berst til skráningar tilkynning um nafn,sem ekki er í mannanafnaskrá. Skal þá mannanafnanefnd kveða upp úrskurð ímálinu samkvæmt því, sem segir í 23. gr. laganna, og verður honum ekki skotiðtil æðra stjórnvalds, sbr. 2. mgr. 22. gr.Lög nr. 45/1996 leystu afhólmi eldri lög um sama efni nr. 37/1991, sem höfðu meðal annars leitt af sérað mannanafnanefnd var sett á stofn og fólu henni áþekkt hlutverk og að framangreinir. Af lögskýringargögnum varðandi lög nr. 45/1996 verður ráðið að nefndinhafi þegar í tíð eldri laganna sett sér svonefndar vinnulagsreglur um túlkun áhugtakinu hefð í skilningi 2. gr. þeirra, sbr. nú áðurnefnda 1. mgr. 5. gr.laga nr. 45/1996. Í vinnulagsreglum, sem nú virðist vera stuðst við og eru frá 19.janúar 2015, er þess getið að þær séu reistar á umfjöllun í athugasemdum viðfrumvarpið, sem varð að lögum nr. 45/1996, og eldri reglum um sama efni, en í lögunumer hvergi gert ráð fyrir setningu reglna af þessum toga. Eftir vinnulagsreglunumtelst ungt tökunafn, en með því hugtaki mun vera átt við tökunafn sem hefurkomið inn í íslenskt mál eftir árið 1703 og ekki aðlagast ritreglum þess, hafaunnið sér hefð í íslensku máli ef einhverju af fimm skilyrðum er fullnægt. Ífyrsta lagi geti svo verið ef nafnið er nú borið af minnst fimmtán Íslendingum,í öðru lagi af tíu til fjórtán Íslendingum og sá elsti hefur náð 30 ára aldri,í þriðja lagi af fimm til níu Íslendingum og sá elsti náð 60 ára aldri eða ífjórða lagi af allt að fjórum Íslendingum og nafnið kemur fram í manntali 1910eða 1920. Í fimmta lagi geti nafn einnig hafa unnið sér hefð þótt það sé ekkiborið nú af nokkrum Íslendingi ef það hefur komið fyrir í minnst tveimurmanntölum frá árunum 1703 til 1920. Í reglunum er tekið fram að með Íslendingumsé þar átt við þá, sem hafa fengið íslenskan ríkisborgararétt án umsóknar ogeiga eða hafa átt lögheimili hér á landi. Þá segir einnig að tökunafn geti hafaöðlast hefð þótt það komi ekki fram í manntölum ef það hefur unnið sérmenningarhelgi með því að koma fyrir í alkunnum ritum, frumsömdum eða þýddum, ínafnmynd sem brjóti ekki í bága við íslenskt málkerfi.IIEftir gögnum málsins eráfrýjandi fædd 10. október 2015 og munu foreldrar hennar skömmu síðar hafatilkynnt þjóðskrá að henni hafi verið gefið eiginnafnið Zoe. Með því að nafnþetta var ekki að finna í mannanafnaskrá bar þjóðskrá upp erindi vegnatilkynningarinnar við mannanafnanefnd 15. desember 2015. Af því tilefni kvaðnefndin upp úrskurð 8. janúar 2016, þar sem hafnað var „beiðni um eiginnafniðZoe“, svo sem sagði í úrskurðarorði. Áfrýjandi höfðaði mál þetta 19. september2016 til að fá úrskurðinn felldan úr gildi, svo og til viðurkenningar á að húnmegi bera þetta eiginnafn.Í úrskurði mannanafnanefndarsagði að í málinu reyndi á skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 um að eiginnafnskuli ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks máls nema hefð sé fyriröðrum rithætti þess, en með almennum ritreglum væri í lagaákvæðinu „vísað tilauglýsinga nr. 132/1974 og 261/1977, um íslenska stafsetningu.“ Ekki værinafnið Zoe ritað eftir þeim reglum, enda væri bókstafurinn „z“ ekki notaður ííslenskri stafsetningu. Væri því ekki unnt að fallast á þennan rithátt nafnsinsnema hann teldist „hefðaður samkvæmt lögum um mannanöfn.“ Fyrrgreindarvinnulagsreglur nefndarinnar voru því næst raktar og sagði síðan eftirfarandi:„Samkvæmt upplýsingum frá Þjóðskrá Íslands bera sjö konur nafnið Zoe í þjóðskrásem uppfylla skilyrði vinnulagsreglnanna varðandi hefð, sú elsta er fædd árið1975. Nafnið kemur ekki fyrir í manntölum frá 1703-1920. Nafnið getur í þessuljósi ekki talist hafa öðlast hefð hér á landi og er mannanafnanefnd þvísamkvæmt lögum skylt að hafna því.“Með því að mannanafnanefnd lýstiþví samkvæmt framansögðu í úrskurði sínum að þar reyndi á skilyrði 1. mgr. 5.gr. laga nr. 45/1996 um rithátt eiginnafns vegna þess að nafnið Zoe væri ritaðmeð bókstafnum „z“ og tók eingöngu afstöðu til þess atriðis en vék í engu aðöðrum skilyrðum þeirrar málsgreinar geta ekki komið til athugunar við úrlausnógildingarkröfu áfrýjanda atriði, sem varða í fyrsta lagi stafsetningu þessanafns að öðru leyti, í öðru lagi hvort eða hvernig það geti tekið íslenskaeignarfallsendingu eða í þriðja lagi hvort það brjóti í bága við íslensktmálkerfi. Mannanafnanefnd lagði réttilega til grundvallar í úrskurðinum að auglýsingnr. 132/1974 um íslenska stafsetningu, svo sem henni var breytt með auglýsingunr. 261/1977, hafi haft að geyma lýsingu á þeim almennu ritreglum íslensks máls,sem skírskotað er til í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996, en auglýsing nr.132/1974 var felld úr gildi eftir að úrskurðurinn gekk með auglýsingu nr.695/2016 um setningu íslenskra ritreglna. Í ákvæðum 2. kafla auglýsingar nr.132/1974, sem bar fyrirsögnina: „Um z og afnám hennar“, var að sönnu byggt á þvíað bókstafur þessi yrði ekki framar notaður við stafsetningu íslenskra orða.Frá því var á hinn bóginn að finna undantekningar um mannanöfn í e. og f. liðum3. gr. auglýsingarinnar, en í fyrrnefnda stafliðnum sagði eftirfarandi: „Ísérnöfnum, erlendum að uppruna, má rita z, t.d. Zóphanías, Zakarías, Zimseno.s.frv.“ Í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 var því í fullu samræmivið almennar ritreglur íslensks máls að nota bókstafinn „z“ við ritun sérhverseiginnafns af erlendum uppruna, sem hlotið hefði eða hljóta myndi á lögmæltanhátt viðurkenningu sem íslenskt nafn, enda var framangreint ákvæði í e. lið 3.gr. auglýsingar nr. 132/1974 ekki bundið við nöfn, sem svo var ástatt um við birtinguhennar. Af þessum sökum stóðst ekki sú grunnforsenda í úrskurðimannanafnanefndar að það eitt að eiginnafnið Zoe væri ritað með bókstafnum „z“ ylliþví að það uppfyllti ekki það skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996, sem hérum ræðir. Þegar af þessari ástæðu er óhjákvæmilegt að verða við kröfu áfrýjandaum að úrskurðurinn verði felldur úr gildi.Líta verður svo á að mannanafnanefndhafi ekki lagt mat á það í úrskurði sínum hvort önnur skilyrði 5. gr. laga nr.45/1996 en að framan greinir væru uppfyllt til þess að áfrýjandi fengi að beraeiginnafnið Zoe, enda er ófært að slá föstu á grundvelli þagnarinnar einnar umþað efni að nefndin hafi talið svo vera. Ekki er á valdi dómstóla að meta þettaí nefndarinnar stað þótt þeir séu eftir almennum reglum bærir til að leysa eftirá úr ágreiningi um lögmæti úrskurðar hennar um slíkt efni. Verður því án kröfuað vísa frá héraðsdómi kröfu áfrýjanda um að viðurkennt verði að hún megi beraeiginnafnið Zoe, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Stefnda verður gert aðgreiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er íeinu lagi svo sem í dómsorði greinir.Dómsorð:Felldur er úr gildi úrskurður mannanafnanefndar 8. janúar2016 í máli nr. 86/2015.Vísað er frá héraðsdómi kröfu áfrýjanda, ónefndrar dótturJóhanns Ögra Elvarssonar og Rutar Helgadóttur, um að viðurkennt verði að húnmegi bera eiginnafnið Zoe.Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda samtals 1.500.000krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 26.október 2017. Mál þetta höfðuðu JóhannElvarsson og Rut Helgadóttir, bæði til heimilis að Keldugötu 11, Garðabæ, f.h.óskírðrar dóttur sinnar, fæddrar 10. október 2015, með stefnu birtri 19.september 2016 á hendur íslenska ríkinu.Málið var dómtekið 29. september sl. Stefnandi krefst þess að felldurverði úr gildi úrskurður mannanafnanefndar frá 22. janúar 2016 í máli nr.86/2015 og að viðurkennt verði að stefnandi megi bera eiginnafnið Zoe. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndi krefst sýknu af kröfumstefnanda og málskostnaðar. Stefnandi fæddist 10. október2015. Foreldrar hennar óskuðu eftir því við Þjóðskrá að eiginnafn hennar, Zoe,yrði skráð í þjóðskrá. Þjóðskrá sendierindið til mannanafnanefndar, þar sem nafnið var ekki að finna á mannanafnaskrá,sbr. 2. mgr. 22. gr. laga nr. 45/1996. Mannanafnanefnd kvað upp úrskurðþann 22. janúar 2016 og hafnaði beiðni um skráningu nafnsins. Í úrskurðinum segir: Til að hægt sé að samþykkja nýtt eiginnafn ámannanafnaskrá þarf öllum skilyrðum 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 ummannanöfn að vera fullnægt. Skilyrðineru þessi: (1) Eiginnafnskal geta tekið íslenska eignarfallsendingu eða hafa unnið sér hefð í íslenskumáli. (2) Nafnið máekki brjóta í bág við íslenskt málkerfi. (3) Nafniðskal ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks máls nema hefð sé fyriröðrum rithætti þess. Með almennum ritreglum íslensks máls er vísað tilauglýsinga nr. 132/1974 og 261/1977, um íslenska stafsetningu. Í máli þessu reynir á skilyrði(3). Ritháttur nafnsins er ekki í samræmi við almennar ritreglur íslensks málsþar sem bókstafurinn z er ekkinotaður í íslenskri stafsetningu. Áþennan rithátt nafnsins er því aðeins heimilt að fallast ef hann telst hefðaðursamkvæmt lögum um mannanöfn. Til stuðnings við mat á hefð í5. og 6. gr. laga um mannanöfn hefur mannanafnanefnd stuðst við vinnulagsreglursem nefndin setti sér á fundi 19. janúar 2015, og byggðar eru á greinargerð meðfrumvarpi til laga um mannanöfn og eldri vinnulagsreglum. Er í reglunum byggt áþví að hugtakið hefð í lögum um mannanöfn varði einkum erlend nöfn frá síðariöldum sem ekki hafa aðlagast ritreglum íslensks máls. Þau eru stundum nefnd ungtökunöfn og koma fyrst fram í íslensku máli 1703 þegar manntal var tekið fyrstasinni. Vinnulagsreglurnar eru svohljóðandi: 1. Ungt tökunafn telst hafa unnið sér hefð ííslensku máli ef það fullnægir einhverju eftirfarandi skilyrða: a. Það er nú borið af a.m.k. 15Íslendingum; b. Það er nú borið af 10–14 Íslendingum og hinnelsti þeirra hefur náð a.m.k. 30 ára aldri; c. Það er nú borið af 5–9 Íslendingum og hinnelsti þeirra hefur náð a.m.k. 60 ára aldri; d. Það er nú borið af 1–4 Íslendingum og kemurþegar fyrir í manntalinu 1910 eða 1920; e. Það er ekki borið af neinum Íslendingi nú enkemur a.m.k. fyrir í tveimur manntölum frá 1703–1920. 2. Með Íslendingum er átt við þá sem öðlast hafaíslenskan ríkisborgararétt án umsóknar og eiga eða hafa átt lögheimili áÍslandi. 3. Tökunafn getur verið hefðað, þó að það komiekki fyrir í manntölum, ef það hefur unnið sér menningarhelgi. Nafn telst hafaunnið sér menningarhelgi komi það fyrir í alkunnum ritum, frumsömdum og þýddum,í nafnmynd sem ekki brýtur í bág við íslenskt málkerfi. Samkvæmt upplýsingum fráÞjóðskrá Íslands bera sjö konur nafnið Zoe í þjóðskrá sem uppfylla skilyrðivinnulagsreglnanna varðandi hefð, sú elsta er fædd árið 1975. Nafnið kemur ekkifyrir í manntölum frá 1703–1920. Nafnið getur í þessu ljósi ekkitalist hafa öðlast hefð hér á landi og er mannanafnanefnd því samkvæmt lögumskylt að hafna því. Málsástæðurog lagarök stefnanda Stefnandi byggir á því að nafniðZoe uppfylli skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996. Bendir hún á að það eitt að stafurinn z sé ínafninu valdi því ekki að ritháttur þess sé í ósamræmi við almennar ritreglurtungumálsins. Samkvæmt e-lið 1. mgr. 3.gr. auglýsingar nr. 132/1974 megi nota bókstafinn í sérnöfnum sem séu erlend aðuppruna. Fjölmörg nöfn á mannanafnaskráséu rituð með stafnum z. Stefnandi byggir á því að nafniðsé hefðað í skilningi 3. ml. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996. Samkvæmt reglum mannanafnanefndar sé nafntalið nægilega hefðað ef það er borið af 10-14 Íslendingum og sá elsti séorðinn þrítugur. Stefnandi segir að íþjóðskrá sé að finna 25 konur sem beri nafnið og allar hafi þær íslenska kennitölu. Dregur stefnandi í efa að það sé rétt semfram komi í úrskurði mannanafnanefndar að einungis sjö konur uppfylli skilyrðinefndarinnar. Stefnandi segir aðmannanafnanefnd sé stjórnvald.Ákvarðanir hennar séu matskenndar og um þær gildi stjórnsýslulög nr.37/1993. Að neita að samþykkja nafneinstaklings sé afar íþyngjandi, varði mikilvæg persónuleg réttindi. Byggir stefnandi á því að nefndin verði aðbyggja ákvarðanir sínar á skýrum lagaheimildum og hún geti ekki komið sér undanskyldubundnu mati með því að bera fyrir sig áðurnefndar reglur. Stefnandi segir að túlka verðiákvæði mannanafnalaga í samræmi við ákvæði stjórnarskrár ogmannréttindasáttmála Evrópu. Vísar hanntil 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs, þ. á m. rétt tilnafns. Löggjafinn geti ekki takmarkaðþennan rétt nema lög standi til þess og brýna nauðsyn beri til vegna réttindaannarra. Ekki sé nauðsynlegt að takmarka rétt hennar til að bera nafnið ogréttindi annarra standi því heldur ekki í vegi. Stefnandi vísar til þess að 25konur beri nú nafnið og verði stefndi að sanna að skilyrðum laga til að skránafnið sé ekki fullnægt. Telur stefnandi sig hafa sýnt fram á að sterk rök umhefð styðji rétt hennar til að bera nafnið. Þá vísar hún til jafnræðisreglu 65.gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. stjórnsýslulaga. Stefnandi byggir á 8. gr.mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Viðurkennt sé í dómaframkvæmdmannréttindadómstólsins að friðhelgi einkalífs feli jafnframt í sér réttinn tilnafns. Til að takmarka þennan rétt þurfilagaboð. Þá verði slík takmörkun að veranauðsynleg í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis, almannaheilla eðaefnalegrar farsældar þjóðar, til þess að firra glundroða eða glæpum, tilverndar heilsu manna eða siðgæði eða réttindum og frelsi annarra. Ekkert af þessu geti átt við hér. Mannanafnanefnd hafi ekki beitt heimildumsínum í samræmi við tilgang laganna og með tilliti til meðalhófs ogjafnræðisreglu. Málsástæðurog lagarök stefnda Stefndi byggir á því aðritháttur nafnsins samræmist ekki almennum ritreglum íslensks máls. Bókstafurinn z sé ekki í íslenska stafrófinuog aðeins notaður í undantekningartilfellum.Í íslensku komi stafurinn o ekki fyrir inni í orði á undan e í endaorðs. Hljóðskipun sé ekki í samræmi viðreglur og íslenskt málkerfi. Loks takinafnið ekki eignarfallsendingu. Nafniðuppfylli því ekki skilyrði 5. gr. laga nr. 45/1996. Stefndi byggir á því að þvíaðeins sé heimilt að leyfa nöfn sem séu rituð með stöfum sem ekki séu ííslenska stafrófinu að þau hafi unnið sér hefð í málinu í skilningi laganna ogvinnulagsreglnanna. Stefndi mótmælir þvíað ritháttur nafnsins sé hefðaður. Íþjóðskrá sé að finna sjö konur sem skilyrði vinnulagsreglnanna geti tekið til,þ.e. konur sem hafi öðlast íslenskt ríkisfang án umsóknar. Sú elsta þeirra sé fædd 1975. Því sé niðurstaða nefndarinnar í samræmi viðvinnureglurnar. Vinnulagsreglurnefndarinnar séu byggðar á greinargerð sem fylgdi frumvarpi til laga um mannanöfnog eldri vinnureglum. Stefndi mótmælir því að 71. gr.stjórnarskrárinnar útiloki beitingu laga um mannanöfn. Lögin hafi verið sett á lögformlegan hátt,þau séu málefnaleg og hafi aukið frelsi í nafngiftum frá því sem áður hafiverið. Stefndi mótmælir því aðákvarðanir á grundvelli laganna séu íþyngjandi í skilningi stjórnsýsluréttar. Hann telur að löggjöf um mannanöfn styðjistvið samfélagslega hagsmuni, almannaheill og allsherjarreglu. Löggjafinn hafi talið að samfélagið hefðiveigamikla hagsmuni af löggjöfinni. Þásé lögunum ætlað að stuðla að varðveislu íslenskrar tungu og málhefðar. Stefndi mótmælir því einnig aðbrotið sé gegn jafnræðisreglu. Úrskurðurmannanafnanefndar í máli stefnanda hafi verið í samræmi við lögin. Vinnureglur nefndarinnar séu nauðsynlegar tilþess að nefndin geti sinnt skyldubundnu mati samkvæmt 5. gr. laganna og gættjafnræðis. Reglurnar séu málefnalegar ogbyggi á sjónarmiðum sem fram hafi komið í greinargerð með lögunum. Þá bendir stefndi á að tökunöfn sem ekki hafiunnið sér hefð í málinu séu óheimil, nema ritháttur þeirra sé í samræmi viðíslenskar ritvenjur. Þótt stefndi krefjist sýknu afkröfum stefnanda kvaðst hann telja að vísa bæri frá dómi kröfu stefnanda umviðurkenningu á rétti til að bera nafnið.Það sé ekki hlutverk dómstóla að taka nýja ákvörðun sem stjórnvöld eigaað taka. Niðurstaða Eiginnafnið Zoe er þekkt í ýmsumtungumálum. Það þekktist í grískri tungufornaldar, ritað á samsvarandi hátt og nú á dögum (ζωή). Nú er það þekkt í enskumælandi löndum, í Grikklandiog víðar. Eins og segir í gögnummannanafnanefndar finnst það ekki í eldri manntölum hér á landi. Lögmaður stefnanda sagði fyrirdómi að nafnið væri borið fram [sɔi]. Stafurinn z er ekki hluti afíslenska stafrófinu þótt þröng heimild sé til að nota stafinn í nöfnum. Á það sama við um nokkra aðra stafi, þar semtiltekinn ritháttur nokkurra nafna hefur unnið sér hefð. Þá er ekki að finna dæmi um það í íslensku aðsérhljóðinn o sé næstur á undan sérhljóðanum e í orði. Í málflutningi var því haldið fram að íeignarfalli bættist endingin –ar við nafnið. Það er einnig óþekkt í íslensku að þrírsérhljóðar séu ritaðir í samfellu og bornir fram. Verður ekki fallist á það með stefnanda aðnafnið uppfylli skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga um mannanöfn. Vinnureglur mannanafnanefndareiga sér ekki beina lagastoð eins og um reglugerð væri að ræða. Hins vegar eru reglurnar í samræmi við löginí öllu sem á reynir í þessu máli og þessar reglur geta tryggt samræmi íafgreiðslu erinda. Stefnandi vísar til þess að 25konur sem heiti Zoe séu skráðar í þjóðskrá.Í vinnureglum nefndarinnar eru sett frekari skilyrði. Áskilið er að viðkomandi hafi öðlast íslensktríkisfang án umsóknar. Er þettamálefnalegt skilyrði og hefur stefnandi ekki hnekkt þeim upplýsingum þjóðskrárað einungis sjö konur uppfylli skilyrðin og að sú elsta þeirra sé fædd1975. Er því ósannað að fullnægt séskilyrðum vinnureglnanna um hefð, sbr. 3. ml. 1. mgr. 5. gr. laganna. Það stoðar ekki fyrir stefnandaað byggja á því að ákvörðun mannanafnanefndar sé íþyngjandi fyrir hana. Ekki hefur verið skýrt nákvæmlega hvers vegnaforeldrar stefnanda vilji að hún beri þetta nafn. Þá er meginatriði málsins hvort nafniðuppfylli skilyrði laga, en augljóst er samkvæmt orðanna hljóðan að skilyrðumlaga nr. 45/1996 er ekki fullnægt. Verður þá að leysa úr þeirriröksemd stefnanda að brotinn sé á henni réttur sem henni sé tryggður meðákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um jafnrétti og friðhelgieinkalífs. Stefnandi hefur ekki sýnt fram áað mannanafnanefnd hafi heimilað öðrum að heita þessu nafni. Þá verður ekki fallist á að það feli í sérbrot gegn jafnréttisreglu stjórnarskrárinnar eða mannréttindasáttmálans þóttkonum sem eru af erlendu bergi brotnar sé leyft að halda nafni sínu eftir aðþær flytja til Íslands og hafa öðlast íslenskt ríkisfang. Löggjafinn hefur um langt skeiðsett reglur um mannanöfn. Fyrstuheildarlögin voru sett 1913 (lög nr. 41/1913), áður en mannréttindasáttmáliEvrópu var fullgiltur af Íslands hálfu.Þá var í gildi stjórnarskráin frá 1874, með breytingum frá 1903, en þarvar einungis að finna ákvæði um friðhelgi heimilis, en ekki einkalífs. Almennt ákvæði um friðhelgi einkalífs varekki sett í stjórnarskrána fyrr en með 9. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995. Hæstiréttur hefur ekki fjallaðum lögin um mannanöfn eftir að stjórnarskránni var breytt 1995. Þótt mannréttindasáttmáli Evrópu hafieinungis verið lögfestur hér á landi sem almenn lög, er 71. gr.stjórnarskrárinnar samhljóða 8. gr. sáttmálans og hafa því fordæmi um skýringuþessa ákvæðis sáttmálans fullt gildi við skýringu 71. gr.stjórnarskrárinnar. MannréttindadómstóllEvrópu hefur fjallað um heimildir aðildarríkjanna til að setja og framfylgjareglum um mannanöfn. Kemur hér einkumtil skoðunar dómur frá 6. september 2007 í málinu Johansson gegn Finnlandi. Þar taldi dómurinn að ef verndun nafnahefðarþjóðar væri hluti af varðveislu tungumáls gæti hún talist vera í „publicinterest“. Í greinargerð með frumvarpi semvarð að lögum nr. 45/1996 segir að höfundar frumvarpsins telji brýnt að unniðsé að varðveislu íslenska mannanafnaforðans og íslenskra nafnasiða. En þeir benda jafnframt á að nafn manns séeinn mikilvægasti þáttur sjálfsmyndar hans og varði fyrst og fremst einkahagihans en síður almannahag. Hér kemur fram að megintilgangurmannanafnalöggjafarinnar er að varðveita íslenskar hefðir og siði um nöfn, semeru frábrugðnir siðum meðal annarra þjóða.Þannig var í áðurnefndum dómi Mannréttindadómstólsins talið að brotiðhefði verið gegn rétti kæranda með því að neita honum um að heita tilteknunafni. En í dóminum kemur fram aðtilgangur finnskrar löggjafar var ekki varðveisla tungu og nafnasiða. Að þessu sögðu verður ekkifallist á það með stefnanda að beiting laganna um mannanöfn eins og hún birtistí hinum umdeilda úrskurði mannanafnanefndar brjóti í bága við 71. gr.stjórnarskrárinnar eða sé ekki samþýðanleg 8. gr. mannréttindasáttmálans. Hefur mannanafnanefnd því beitt fullgildumréttarheimildum í samræmi við viðurkenndar aðferðir við lögskýringu. Verður kröfum stefnanda því hafnað. Rétt er að málskostnaður falliniður. Dóm þennan kveða upphéraðsdómararnir Jón Finnbjörnsson og Hólmfríður Grímsdóttir og SigrúnSteingrímsdóttir málfræðingur. Dómsorð Öllum kröfum stefnanda,óskírðrar dóttur Rutar Helgadóttur og Jóhanns Ögra Elvarssonar, er hafnað. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 756/2014	Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008	Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og einangrun á meðan á gæsluvarðhaldinu stæði.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma Helgi I. Jónsson hæstaréttardómari og Guðrún Erlendsdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settir hæstaréttardómarar. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. nóvember 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. nóvember 2014, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 8. desember 2014 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími og að sér verði ekki gert að sæta einangrun meðan á því stendur. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Varnaraðili er undir rökstuddum grun um brot sem varðar fangelsisrefsingu samkvæmt 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með þessari athugasemd verður hinn kærði úrskurður staðfestur með vísan til forsendna hans. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 104/2011	Kærumál Börn Bráðabirgðaforsjá Umgengni Meðlag	Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu M um að felld yrði niður sameiginleg forsjá hans og K og að honum yrði falin forsjá tveggja barna þeirra til bráðabirgða þar til forsjármál þeirra yrði til lykta leitt. Jafnframt var hafnað varakröfu M um að börn aðila dveldu viku í senn hjá foreldrum sínum að jöfnu. Þá var kveðið á um að lögheimili barnanna yrði hjá K, umgengni og meðlagsgreiðslur. Ekki naut gagna við í málinu er sýnt gætu fram á hæfni M og K til að annast um börn sín og að mati dómsins voru börnin of ung til þess að unnt væri að kanna og meta vilja þeirra til þess hjá hvoru foreldranna þau vildu helst búa. Ljóst væri að bæði M og K bæru hag barna sinna mjög fyrir brjósti. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var talið að á meðan forsjármál aðila væri rekið fyrir dóminum þjónaði það ekki hagsmunum barnanna að taka þau úr umsjá móður og að slík ráðstöfun væri til þess fallin að raska hag barnanna enn meir og stuðlaði að frekara ójafnvægi í lífi þeirra. Byggðist niðurstaðan einnig á skýrum og afdráttarlausum vilja K til að viðhalda tengslum barnanna við M með ríkulegri umgengni þeirra við hann.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Markús Sigurbjörnsson og Páll Hreinsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. febrúar 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. febrúar 2011, þar sem leyst var úr ágreiningi aðilanna um forsjá tveggja barna þeirra til bráðabirgða, umgengni við þau og greiðslu meðlags. Kæruheimild er í 5. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003. Sóknaraðili krefst að sér verði falin forsjá barnanna til bráðabirgða, varnaraðila verði gert að greiða einfalt meðlag með hvoru barni og henni dæmd umgengni í samræmi við hinn kærða úrskurð. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af kærumáli þessu. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 616/2013	Kærumál Afhending sakaðs manns	Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem skilyrði til afhendingar X til danskra yfirvalda, á grundvelli laga nr. 12/2010 um handtöku og afhendingu manna milli Norðurlandanna vegna refsiverðra verknaða (norræn handtökuskipun), voru talin uppfyllt.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson og Þorgeir Örlygsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. september 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er sá hluti úrskurðar Héraðsdóms Reykjavíkur 17. september 2013, þar sem skilyrði fyrir afhendingu varnaraðila til danskra yfirvalda voru talin uppfyllt. Kæruheimild er í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 12/2010 um handtöku og afhendingu manna milli Norðurlandanna vegna refsiverðra verknaða (norræn handtökuskipun). Varnaraðili krefst þess að áðurnefndur hluti hins kærða úrskurðar verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar á þeim þætti hins kærða úrskurðar er lýtur að því að skilyrði fyrir afhendingu varnaraðila til danskra yfirvalda séu uppfyllt. Varnaraðili er grunaður um stórfellt fíkniefnalagabrot og tilraun til slíks brots 15. nóvember 2012 í Kaupmannahöfn. Að varnaraðila fjarstöddum var honum gert að sæta gæsluvarðhaldi vegna ætlaðra framangreindra brota með úrskurði Köbenhavns Byret 6. ágúst 2013. Lögreglan í Kaupmannahöfn gaf út norræna handtökuskipun á hendur varnaraðila 13. september 2013 vegna meðferðar sakamálsins þar í landi, sbr. 1. gr. laga nr. 12/2010, en þar segir meðal annars að norræn handtökuskipun sé ákvörðun sem tekin er í Danmörku, Finnlandi, Íslandi, Noregi og Svíþjóð um að biðja eitthvert þessara ríkja að handtaka og afhenda eftirlýstan mann vegna meðferðar á sakamáli sem geti varðað fangelsisrefsingu eða annars konar frjálsræðissviptingu í ríkinu sem gefið hefur út handtökuskipunina. Ríkissaksóknari tók ákvörðun 17. september 2013 um að verða við beiðni danskra yfirvalda um afhendingu varnaraðila, sbr. 1. mgr. 13. gr. laga nr. 12/2010. Varnaraðili andmælti því að verða afhentur til Danmerkur til meðferðar sakamálsins og var málið því lagt fyrir héraðsdóm í samræmi við 3. mgr. þeirrar lagagreinar. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að skilyrði laga nr. 12/2010 væru uppfyllt til afhendingar varnaraðila til danskra yfirvalda. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar um þann hluta málsins verður niðurstaða hans staðfest. Dómsorð: Staðfestur er sá hluti hins kærða úrskurðar að skilyrði til afhendingar varnaraðila, X, til danskra yfirvalda séu uppfyllt.
Mál nr. 406/2007	Kærumál Ákæruvald Reglugerðarheimild Frávísunarúrskurður staðfestur	Með 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1050/2006 um rannsókn og saksókn efnahagsbrota var meðferð „alvarlegra brota” gegn meðal annars 262. gr. almennra hegningarlaga og skattalögum, auk skipulagðra fjármunabrota sem tengjast atvinnurekstri, felld undir verksvið saksóknara efnahagsbrota. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 er ákæruvald í höndum ríkissaksóknara og lögreglustjóra, þar á meðal ríkislögreglustjóra. Ákæruvaldið í máli þessu var lögum samkvæmt í höndum ríkislögreglustjóra. Heimild 4. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 stendur til þess eins að saksóknari, sem skipaður er við embætti ríkislögreglustjóra, höfði og flytji mál í umboði forstöðumanns þess. Ákvæði reglugerðar nr. 1050/2006, þar sem ráðgert er að saksóknari efnahagsbrota við embætti ríkislögreglustjóra fari sjálfstætt með ákæruvald í þeim málum, sem eiga undir það, en ekki í umboði ríkislögreglustjóra, voru því talin í andstöðu við framangreind ákvæði. Ekki var að finna viðhlítandi lagastoð til að víkja á þennan hátt frá lögbundinni skipun ákæruvaldsins með reglugerð. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun því staðfest.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Ingibjörg Benediktsdóttir og Markús Sigurbjörnsson. Ríkislögreglustjóri skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. júlí 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 18. júlí 2007, þar sem máli ákæruvaldsins á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í a. lið 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann þess að allur sakarkostnaður verði lagður á varnaraðila. Varnaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu sóknaraðila um að sér verði gert að greiða sakarkostnað í þessum þætti málsins. Mál þetta var höfðað með ákæru 17. apríl 2007 á hendur varnaraðila fyrir að hafa með nánar tilgreindri háttsemi gerst sekur um umboðssvik og brotið með því gegn 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Samkvæmt upphafsorðum ákærunnar höfðaði „saksóknari efnahagsbrota“ málið og var hún gefin út á „skrifstofu Ríkislögreglustjórans“ af Helga Magnúsi Gunnarssyni saksóknara. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 með áorðnum breytingum fara ríkissaksóknari og lögreglustjórar, þar á meðal ríkislögreglustjóri, með ákæruvald. Í 4. mgr. sömu lagagreinar er dómsmálaráðherra heimilað að skipa saksóknara við einstök embætti lögreglustjóra, þar á meðal ríkislögreglustjóra, til að annast saksókn og málflutning samkvæmt lögunum „í umboði þeirra.“ Þá er í 1. mgr. 28. gr. laganna mælt svo fyrir að lögreglustjórar, þar á meðal ríkislögreglustjóri, höfði önnur opinber mál en þau, sem ríkissaksóknari höfðar samkvæmt 3. mgr. 27. gr. þeirra. Eftir síðastgreindu lagaákvæði fer ríkissaksóknari ekki með ákæruvald vegna auðgunarbrota, sem varða við XXVI. kafla almennra hegningarlaga, og eiga slík mál því undir lögreglustjóra. Samkvæmt a. lið 2. mgr. 5. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 skal ríkislögreglustjóri starfrækja lögreglurannsóknardeild til að rannsaka skatta- og efnahagsbrot, en um verkaskiptingu milli hans og annarra lögreglustjóra við rannsókn brota á þessu sviði skal mælt fyrir í reglugerð, sbr. 3. mgr. 8. gr. laganna. Ræðst þá af sömu heimild hvernig verkum skuli skipt milli ríkislögreglustjóra og annarra lögreglustjóra að því er ákæruvald varðar, þar á meðal vegna brota gegn XXVI. kafla almennra hegningarlaga. Með 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1050/2006 um rannsókn og saksókn efnahagsbrota hefur meðferð „alvarlegra brota“ gegn meðal annars 249. gr. almennra hegningarlaga verið felld undir verksvið þeirrar lögreglurannsóknardeildar við embætti ríkislögreglustjóra, sem um ræðir í áðurnefndum a. lið 2. mgr. 5. gr. lögreglulaga. Brotin, sem varnaraðila eru gefin að sök, eru þess eðlis að þetta ákvæði reglugerðar nr. 1050/2006 á við um þau. Að lögum fara því hvorki ríkissaksóknari né aðrir lögreglustjórar en ríkislögreglustjóri með ákæruvald vegna þessara ætluðu brota. Samkvæmt fyrrnefndri 1. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 er ákæruvald í höndum ríkissaksóknara og lögreglustjóra, þar á meðal ríkislögreglustjóra. Heimildin í 4. mgr. sömu lagagreinar, sem áður er getið, stendur til þess eins að saksóknari, sem skipaður er við embætti ríkislögreglustjóra, höfði og flytji mál í umboði forstöðumanns þess. Ákvæði reglugerðar nr. 1050/2006, þar sem ráðgert er að saksóknari efnahagsbrota við embætti ríkislögreglustjóra fari sjálfstætt með ákæruvald í þeim málum, sem eiga undir það, en ekki í umboði ríkislögreglustjóra, eru því að þessu leyti í andstöðu við framangreind lagaákvæði. Í 3. mgr. 5. gr. og 3. mgr. 8. gr. lögreglulaga, sem vísað er til í 7. gr. reglugerðarinnar sem heimild fyrir setningu hennar, verður ekki fundin viðhlítandi stoð til að víkja á þennan hátt frá lögbundinni skipan ákæruvaldsins. Með því að annmarkar voru að þessu leyti á höfðun málsins og meðferð þess verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Samkvæmt 3. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991 verður kærumálskostnaður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda varnaraðila eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Allur kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda varnaraðila, Inga Tryggvasonar héraðsdómslögmanns, 150.000 krónur. Mál þetta, sem dómtekið var þann 15. júní sl., er höfðað með ákæru saksóknara efnahagsbrota, útgefinni 17. apríl 2007, á hendur X, kt. [...], [...], Akureyri, „fyrir umboðssvik með því að hafa þriðjudaginn 29. ágúst 2006, misnotað aðgang sinn að gjaldeyrisviðskiptakerfi í Netbanka hlutafélagsins Glitnis, með því að nýta sér með kerfisbundnum og sviksamlegum hætti kerfisvillu í gjaldeyrisviðskiptakerfinu, sem var til komin vegna mistaka starfsmanna félagsins við forritun þess sem leiddi til þess að kaup- og sölugengi víxlaðist, og hafa þannig aflað sér kr. 2.421.367,85 með samtals 384 færslum á gjaldeyrisreikningum sínum nr. 565-38-710140 og 565-38-100086 þar sem hann í öllum tilvikum keypti dollara fyrir evrur og seldi síðan strax aftur fyrir evrur. Vegna kerfisvillunnar fékk ákærði í öllum tilvikum í þessum viðskiptum til sín þá fjárhæð sem undir eðlilegum kringumstæðum rennur til bankans í formi álags. Telst þetta varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar fyrir framangreint brot.“ Verjandi ákærða krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess að sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þ.á.m. hæfileg málsvarnarlaun sér til handa verði ákærði sýknaður. Verði ákærði sakfelldur fellur verjandi hans frá kröfu um málsvarnarlaun. Í 1. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála segir að með ákæruvald fari ríkissaksóknari og lögreglustjórar, þar á meðal ríkislögreglustjóri. Í 4. mgr. sömu lagagreinar er dómsmálaráðherra fengin heimild til að skipa saksóknara við einstök embætti lögreglustjóra, þar á meðal embætti ríkislögreglustjóra, til að annast saksókn og málflutning samkvæmt lögum þessum í umboði þeirra. Þann 11. desember 2006 setti dómsmálaráðherra reglugerð um rannsókn og saksókn efnahagsbrota nr. 1050/2006, sem tók gildi 1. janúar 2007. Í 1. mgr. 1. gr., sbr. 3. gr. reglugerðarinnar er saksóknara efnahagsbrota falið að annast rannsókn á tilgreindum brotum og meðferð þeirra mála fyrir dómstólum. Í 4. mgr. 1. gr. segir að saksóknari efnahagsbrota, sem sé skipaður til starfa hjá ríkislögreglustjóranum samkvæmt heimild í lögum um meðferð opinberra mála, sé í fyrirsvari fyrir rannsóknum efnahagsbrota. Hann annist ákæruvald ríkislögreglustjórans vegna efnahagsbrota en beri faglega ábyrgð gagnvart ríkissaksóknara. Í 6. mgr. kemur fram að ríkissaksóknari geti gefið fyrirmæli um meðferð einstakra mála hjá saksóknara efnahagsbrota, kveðið á um rannsókn máls, mælt fyrir um framkvæmd rannsóknar og fylgst með henni og í því sambandi er vísað til 5. mgr. 27. gr. laga um meðferð opinberra mála þar sem fjallað er um stöðu ríkissaksóknara gagnvart „öðrum ákærendum“. Í 1. mgr. 2. gr. framangreindrar reglugerðar er saksóknara efnahagsbrota falið að taka ákvörðun um hvort höfða skuli mál á grundvelli rannsóknar sem hann hefur látið framkvæma. Hann höfði mál í nafni saksóknara efnahagsbrota og flytji þau fyrir héraðsdómi nema ríkissaksóknara beri að höfða málið samkvæmt fyrirmælum laga um meðferð opinberra mála. Í 7. gr. reglugerðarinnar segir að reglugerðin sé sett með heimild í 3. mgr. 5. gr. og 3. mgr. 8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, með síðari breytingum. Af þessu verður ráðið að saksóknara efnahagsbrota sé með framangreindri reglugerð í raun falið sjálfstætt ákæruvald. Ekki verður talið að í tilvitnuðum ákvæðum lögreglulaga felist heimild til að stofna embætti sjálfstæðs handhafa ákæruvalds enda eru meginreglur um ákæruvaldið í lögum um meðferð opinberra mála. Í 1. mgr. 25. gr. laga um meðferð opinberra mála kemur fram hverjir fara með ákæruvaldið. Verður að telja að með ákvæðum umræddrar reglugerðarinnar sé farið út fyrir heimild 4. mgr. 25. gr. laga um meðferð opinberra mála sem heimilar aðeins skipun saksóknara sem annist saksókn og málflutning í umboði lögreglustjóra. Verður saksóknara efnahagsbrota ekki falin sjálfstæð meðferð ákæruvalds með reglugerð að óbreyttum lögum. Brast hann því heimild til að gefa út ákæru í máli þessu í eigin nafni. Er því ekki hjá því komist að vísa málinu sjálfkrafa frá dómi. Eftir úrslitum málsins og 1. mgr. 166. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála verður allur sakarkostnaður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Inga Tryggvasonar hdl., sem þykja hæfilega ákveðin kr. 300.000, að virðisaukaskatti meðtöldum. Uppkvaðning úrskurðar þessa hefur tafist vegna anna dómarans. Úrskurðinn kveður upp Freyr Ófeigsson, dómstjóri. Á L Y K T A R O R Ð : Máli þessu er vísað sjálfkrafa frá dómi. Sakarkostnaður, þ.á.m. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Inga Tryggvasonar hdl., kr. 300.000, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 118/2017	Kærumál Gæsluvarðhald Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008	Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og einangrun á meðan á því stæði.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirHelgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Davíð Þór Björgvinsson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 16. febrúar 2017 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degisíðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 16. febrúar 2017 þar semvarnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 2. mars samaár klukkan16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr.laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefstþess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, til vara aðgæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími og verði „án takmarkana“, en aðþví frágengnu að óheimilt verði „að skerða áskilin réttindi í c-e. liðum 1.mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008“. Sóknaraðili krefst staðfestingarhins kærða úrskurðar. Varnaraðili er undir rökstuddumgrun um að hafa annars vegar ráðið ungri konu bana og hins vegar stórfelltfíkniefnalagabrot, sbr. 211. gr. og 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr.19/1940. Rannsókn málsins er mjög umfangsmikil og beðið er eftir niðurstöðumfrá erlendum vísindastofnunum vegna rannsókna á lífsýnum sem geta haft miklaþýðingu fyrir rannsókn málsins. Þá hafa ekki verið teknar skýrslur af öllu þvífólki sem varnaraðili átti samskipti við eftir að konan andaðist að morgni 14.janúar 2017 þar til hann var handtekinn 18. sama mánaðar, en þetta fólk munvera statt á [...]. Loks er hætta á því að varnaraðili geti torveldað rannsókná ætluðu fíkniefnalagabroti, ef hann fær að vera frjáls ferða sinna, með því aðhafa áhrif á samseka eða vitni. Að öllu þessu virtu verður fallist á það meðhéraðsdómi að enn séu nægjanlegir rannsóknarhagsmunir í húfi til að varnaraðilaverði gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008. Jafnframt eru ekki efni til með hliðsjón af umfangi málsins að markavarðhaldinu skemmri tíma en gert var með hinum kærða úrskurði.Varnaraðili hefur setið ígæsluvarðhaldi og sætt einangrun frá 19. janúar 2017. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr.laga nr. 88/2008 má einangrun í gæsluvarðhaldi ekki standa samfleytt lengur ení fjórar vikur nema sá sem henni sætir sé sakaður um brot sem varðað getur að lögum10 ára fangelsi. Brot þau sem varnaraðili er grunaður um fullnægja þessuskilyrði. Þá er enn nauðsynlegt vegna rannsóknarhagsmuna að varnaraðili sætieinangrun. Verður sú niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.Eftir uppkvaðningu hins kærðaúrskurðar var bókað í þingbók að sækjandi kynnti varnaraðila tilhögungæsluvarðhaldsins og að dómari hefði bent honum á að hann gæti borið undirdóminn þau atriði sem það varða, sbr. 5. mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008. Krafaþar um hefur ekki verið borin undir héraðsdóm og verður henni því vísað fráHæstarétti. Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 16.febrúar 2017.Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess aðkærða, X, kt. [...], verði gert að sæta gæsluvarðhaldi allttil fimmtudagsins 2. mars nk. kl 16:00. Þá er þess krafist að kærða verði gertað sæta einangrun á meðan á gæsluvarðhaldinu stendur.Kærði mótmælir kröfu lögreglustjóra. Hann krefst þessaðallega að gæsluvarðhaldskröfunni verði hafnað, en til vara að gæsluvarðhaldiverði markaður skemmri tími en krafist er og að það verði án takmarkana. Í greinargerð lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu kemur fram að lögregla hafi nú til rannsóknar hvarf A, semhorfið hafi á Laugavegi í Reykjavík um klukkan 05.30 að morgni laugardagsins14. janúar sl. Lík hennar hafi fundist sunnudaginn 22. janúar í fjöruborðinuvið Selvogsvita í Ölfusi. Eftir skoðun réttarmeinafræðings sé það niðurstaðahans í bráðabirgðavottorði að henni hafi verið ráðinn bani. Samkvæmt rannsóknlögreglu þyki vafalaust að hún hafi farið í [...]-bifreið frá Laugavegi á mótsvið Vatnsstíg þar sem hún hafi sést síðast á gangi á leið austur Laugaveg. Meðrannsókn á fjarskiptagögnum og myndefni megi rekja ferðir bifreiðarinnar umReykjavík, um Sæbraut og Reykjanesbraut, Kópavog, Garðabæ og til Hafnarfjarðar.Símsendar hafi hætt að nema síma A um klukkan 05:50 á móts við Sléttahraun íHafnarfirði. [...] sé talin vera bifreið sem kærði X hafi verið með á leigu frábílaleigu frá því síðdegis föstudaginn 13. janúar sl. til miðs dags daginneftir eða laugardaginn 14. janúar. Bifreiðin hafi borið skráninganúmerið [...] ogsé [...] að lit. Á myndefni úr eftirlitsmyndavélum við hafnarkant á suðurbakkaí Hafnarfirði megi sjá að bifreiðinni var ekið að togaranum B sem þar lá viðviðlegukant. Á myndskeiðum sjáist ökumaður stíga út úr bifreiðinni, en kærði Xhafi kannast við að hafa verið ökumaður bifreiðarinnar. Út úr bifreiðinnifarþegamegin að framan sjáist stíga skipsfélagi kærða, Y. Samkvæmt frásögnkærða X hafi hann verið á veitingastöðum í miðbæ Reykjavíkur um nóttina meðskipsfélaga sínum Y. Þeim beri saman um að frá miðbæ Reykjavíkur hafi þeir ekiðtil skips síns sem legið hafi í Hafnarfjarðarhöfn. Þetta hafi fengist staðfestmeð því að bifreið þeirra sjáist í eftirlitsmyndavélum í miðborginni ognágrenni undir morgun laugardaginn 14. janúar. Kærði X hafi greint frá því aðáður en þeir hafi ekið til Hafnarfjarðar hafi tvær stúlkur komið inn íbifreiðina og farið með þeim til Hafnarfjarðar. Skipsfélagi hans Y hafi boriðum að hann hafi aðeins séð eina stúlku í bifreiðinni. Þá hafi Y greint frá þvíað hafa séð stúlkuna liggja í aftursæti bifreiðarinnar þegar hann fór úrbifreiðinni í Hafnafjarðarhöfn þar sem hann hafi farið um borð í togarann B. Y hafiborið um það í fyrstu yfirheyrslum að tvær stúlkur hafi komið inn í bifreiðina.Að hans sögn skýrist það af því að X hafi haldið þessu fram við hann. Y kveðstnú muna eftir að aðeins ein stúlka hafi komið í bifreiðina. Hann hafi veriðmjög ölvaður og muni ekki eftir því að hafa rætt við stúlkuna.Kærði X hafi kannast við það að hafafengið upp í bifreiðina [...] af gerðinni [...], sem hann hafi haft á leigulaugardaginn 14 janúar 2017, stúlku sem hann hafi þekkt af mynd sem A. Hannhafi haldið því fram að önnur kona hafi einnig komið inn í bifreiðina og veriðfarþegi í henni til Hafnarfjarðar undir morgun þennan dag. Kærði hafi ekkertviljað tjá sig um þetta mál í síðustu yfirheyrslum, en hann hafi setið ígæsluvarðhaldi í þágu rannsóknar málsins frá því fimmtudaginn 19. janúar sl. Ífyrstu yfirheyrslum hafi kærði borið um að stúlkurnar hafi komið inn í bílinn íeða við miðborg Reykjavíkur og síðan hafi verið ekið að togaranum sem legiðhafi í Hafnarfjarðarhöfn. Þar hafi Y farið út úr bifreiðinni, en hann hafi ekiðmeð stúlkurnar á annan stað í höfninni þar sem hann hafi stöðvað bifreiðina ogfarið aftur í farþegasætið til stúlknanna. Hann hafi m.a. kysst A. Áeftirlitsmyndavél sjáist X stöðva bifreiðina og fara aftur í farþegasætið. Þarhafi bifreiðin staðið í u.þ.b. 50 mínútur eða þar til X sjáist koma úrfarþegasætinu aftur í og setjast fram í og aka burt. X hafi borið um að hafaekið að hringtorgi, líklega Ástorgi norðan Reykjanesbrautar. Það hafi hann gertað ósk stúlknanna, en þar hafi þær farið út úr bifreiðinni og hann ekki séð þærmeir. Kærði sjáist síðar um morguninn eða klukkan 11:00 aka að togaranum viðbryggjukantinn og stíga út úr bifreiðinni og þá sé hann einn. Kærði X hafiskilað bifreiðinni aftur á bílaleiguna skömmu síðar afturá bílaleiguna. Lögreglahafi lagt hald á bifreiðina í þágu rannsóknar málsins. Rannsókn tæknideildarhafi sýnt að mikið blóð hafi verið íaftursæti og undir sætinu, blóðslettur víða í bifreiðinni og blóð á stýrihennar. Niðurstaða rannsókna á því blóði hafi sýnt að um sé að ræða blóð A. Viðskoðun á fatnaði kærða hafi komið svörun um blóð. Við leit í Togaranum B þegarhann kom í Hafnarfjarðarhöfn um miðnætti miðvikudaginn 18. janúar sl. hafifundist í svörtum ruslapoka á dekki ökuskírteini A. Þar hafi verið lagt hald á ýmislegt fleira sem talið sé aðkunni að tengjast málinu svo sem einnota gúmmíhanskar en á þeim sé blóð sem sénú til rannsóknar. Niðurstaða liggi fyrir um rannsókn fingrafara afökuskírteini A sem hafi fundist um borð í B eftir atburðinn. Fingrafariðreyndist eftir kærða X. Svo sem að framan greinir hafi lík A fundist í fjörunni við Selvogsvita íÖlfusi sunnudaginn 23. janúar sl. Rannsókn réttarmeinafræðings hafi leitt íljós að henni höfðu verið veittir áverkar í andliti og höfði, að hún hafi veriðkyrkt. Þá hafi rannsókn leitt í ljós að hún hafi drukknað. Lík A hafi verið ánfata þegar það fannst.Rannsóknmáls hafi miðað áfram með yfirheyrslum en aðallega öflun sönnunargagna ogupplýsinga um fjarskipti og myndefnis af eftirlitsmyndavélum og úrvinnslu þess.Umfangsmikil rannsókn sé í gangi, bæði hjá tæknideild LRH, en einnig meðrannsóknum erlendra lögregluliða og vísindastofnana á miklum fjölda sýna og annars sem aflað hafiverið við rannsókn máls og talið sé geta veitt þýðingarmiklar upplýsingar ummálið. Niðurstaðna rannsókna frá sænskum rannsóknarstofum sé að vænta á næstutveim vikum.Rannsókn þyki hafa upplýst að A hafi veriðráðinn bani laugardaginn 14. janúar sl. Þá þyki í ljós leitt að henni hafiverið ráðinn bani eftir að Y skipsfélagi X hafi yfirgefið bifreiðina [...] við togarann B.Það þyki vafalaust að A hafi verið veittir áverkar í bifreiðinni eftir að Yhafi farið út úr henni. Þá þyki ljóst að A hafi verið varpað í sjó á staðskammt frá Selvogsvita þar sem hún hafi drukknað. Grunur lögreglu sem byggi árannsókn málsins fram til þessa þyki sterkur um það að X einn beri ábyrgð áhvarfi A og dauða hennar. Rannsókn á hvarfi A og því hvernig henni hafi veriðráðinn bani sé enn á frumstigi þótt rannsókn hafi miðað áfram. Tugi sýna afýmsu tagi hafi verið tekin í bifreiðinnistrax í upphafi og úr fötum og hlutum sem ástæða þótti til að rannsaka og taliðað varpi ljós á atvik og aðstæður máls. Enn liggi ekki fyrir niðurstöður vegnarannsókna á sýnum og öðru sem þýðingu hafi fyrir rannsóknina. Fyrir liggi aðyfirheyra þarf fjölda vitna, bæði þau sem yfirheyrð hafa verið og önnur semekki hafa verið yfirheyrð áður. Til dæmis að nefna liggi fyrir að yfirheyrafólk á [...] og kanna með símaog fjarskiptasamband kærða við það fólk að morgni 14. janúar og næstu dagaeftir það eða þar til hann var handtekinn um miðjan dag miðvikudaginn 18.janúar sl. Þegarkærði X hafi verið handtekinn af íslenskum lögreglumönnum í B þar sem togarinnvar úti á rúmsjó miðvikudaginn 18. janúar s.l. hafi fundist í skipsklefa kærða Xu.þ.b. 23,4 kg af hassi. Kærði hafi gengist við því að eiga fíkniefnin. Kærði Xhafi skýrt tilvist efnisins í klefanum þannig að hann hafi fengið þau afónafngreindum manni í [...]og átt að smygla þeim til [...].Kærði segist ekki eiga efnin sjálfur og hafi ekki ætlað að dreifa þeim á [...] heldur hafi hannverið að flytja efnin fyrir aðra. Kærði hafi ekki skýrt það frekar. Rannsókn ákaupum fíkniefnanna, meðferð í [...]og fyrirhuguð sala þeirra á [...]sé til rannsóknar í samstarfi við[...] og [...] lögregluyfirvöld.KærðiX sé undir sterkum grun um brot gegn 211. gr. almennra hegningarlaga nr.19/1940 með því að bera ábyrgð á hvarfi A og dauða. Þá sé einnig til rannsóknarstórfellt brot kærða gegn 173. gr. a., almennra hegningarlaga. Veruleg hættaþyki á því að kærði geti sett sig í samband við vitni og meðseka einstaklingasem fengið hafa kærða til þess að smygla fíkniefnunum sem hann hafði í vörsluog haft áhrif á framburð þeirra, komið undan gögnum, sem lögreglan leiti, efhann fær að vera frjáls ferða sinna og ekki í einangrun. Þykir brýnt að verndarannsóknarhagsmuni málanna á þessu stigi. Með vísan til þessa, til þess sem aðframan sé rakið og framlagðra gagna og a-liðar 1. mgr. 95. gr. um meðferðsakamála nr. 88/2008 og til að sæta einangrun samkvæmt b. lið 1. mgr. 99. gr.sömu laga, sé þess krafist að krafan nái fram að ganga eins og hún er framsett.Samkvæmt því sem að framan greinir og með hliðsjón af gögnummálsins er kærði undir rökstuddum grun um brot gegn 211. gr. almennrahegningarlaga, sem varðað getur allt að ævilöngu fangelsi. Kærði neitar sök.Rannsókn málsins, sem er umfangsmikil, stendur enn yfir og er beðið niðurstaðnarannsóknar á sýnum, þ.á.m. lífsýnum, sem aflað hefur verið og talið er að veittgeti þýðingarmiklar upplýsingar um málið. Þá liggur fyrir að frekarivitnayfirheyrslur þurfa að fara fram vegna málsins. Gangi kærði laus þykirhætta á því að hann muni torvelda rannsókn málsins, svo sem með því að afmámerki eftir brot, skjóta undan munum ellegar hafa áhrif á samseka eða vitni.Samkvæmt þessu telst skilyrðum a-liðar 1. mgr.95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála fullnægt til þess að kærða verðigert að sæta gæsluvarðhaldi. Með vísan til framangreinds er jafnframt fallist ákröfu lögreglustjóra um að kærða verði gert að sæta einangrun meðan ágæsluvarðhaldsvist hans stendur, sbr. b-lið 1. mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008. Úrskurð þennan kveður upp Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari.Ú r s k u r ð a r o r ð:Kærði, X, fæddur [...], sætigæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 2. mars nk. kl 16:00.Kærði sæti einangrunmeðan á gæsluvarðhaldinu stendur.
Mál nr. 176/2000	Bifreið Umferðarslys Manndráp af gáleysi Svipting ökuréttar Aðfinnslur	B var ákærður fyrir manndráp af gáleysi og umferðarlagabrot með því að hafa ekið of hratt og án nægilegrar aðgæslu í mikilli hálku á vegarkafla vestur Ólafsvíkurveg í beygju við Skógarnesafleggjarann, með sex farþega í bifreið, sem gerð var fyrir fjóra farþega, og voru tveir ungir drengir í pallhýsi bifreiðarinnar. B hafði misst vald á bifreiðinni, sem fór út af veginum og valt með þeim afleiðingum, að pallhýsið losnaði og drengirnir köstuðust af bifreiðinni og lést annar þeirra. Fallist var á það með héraðsdómi, að B hefði sýnt af sér vítavert gáleysi með því að flytja drengina á palli bifreiðarinnar án nokkurs öryggisbúnaðar. Athæfið gerði auknar kröfur til B um ítrustu varkárni á akstri og taldi Hæstiréttur að meta yrði atvik og afleiðingar með sérstöku tilliti til þess. Talið var sannað, að B hefði ekið of hratt og ekki sýnt næga aðgæslu, sérstaklega með hliðsjón af ástandi vegarins og farþegunum á palli bifreiðarinnar. Var B sakfelldur fyrir brot gegn 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 4. gr., 2. mgr. 73. gr., 1. mgr. og c- og h- liðum 2. mgr. 36. gr., sbr. 1. mgr. 100., gr. umferðarlaga nr. 50/1987, og dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi, auk ökuréttarsviptingar í eitt ár. Það var talinn alvarlegur annmarki á rannsókn málsins, að lögregla hafði ekki látið skoða bifreið B sérstaklega eftir slysið.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hjörtur Torfason, Hrafn Bragason og Pétur Kr. Hafstein. Málinu var skotið til Hæstaréttar 2. mars 2000 að ósk ákærða. Ákæruvaldið krefst staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu hans og verði refsing þyngd og ákærði dæmdur til enn frekari sviptingar á ökurétti. Ákærði krefst sýknu af þeim sakargiftum að hafa ekið of hratt og án nægilegrar aðgæslu. Þá verði hann sýknaður af ákæru um brot gegn 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og ákvæðum 1. mgr. 4. gr. auk 1. mgr. og c. og h. liða 2. mgr. 36. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 en einungis dæmdur fyrir brot gegn 2. mgr. 73. gr. þeirra laga. Fyrir þá háttsemi verði honum gerð vægasta refsing, sem lög leyfa, og krefst ákærði sýknu af kröfu ákæruvaldsins um sviptingu ökuréttar. Ákærða er gefið að sök að hafa sunnudaginn 27. desember 1998 ekið Toyota Hilux pallbifreiðinni YN 974 frá Reykjavík áleiðis að Snæfellsjökli með sex farþega og þar af tvo unga drengi í pallhýsi hennar, en bifreiðin var gerð fyrir fjóra farþega. Hann er jafnframt sakaður um að hafa ekið of hratt og án nægilegrar aðgæslu í mikilli hálku vestur Ólafsvíkurveg á vegarkafla í beygju við Skógarnesafleggjarann. Þar missti ákærði vald á bifreiðinni, sem fór út af veginum og valt með þeim afleiðingum, að pallhýsið losnaði og drengirnir köstuðust af bifreiðinni og lést annar þeirra. Málavöxtum og framburði ákærða og vitna er skilmerkilega lýst í héraðsdómi. Á það verður fallist með héraðsdómi, að ákærði hafi sýnt af sér vítavert gáleysi með því að flytja drengina á palli bifreiðarinnar án nokkurs öryggisbúnaðar, en þar hlutu þeir að vera í mikilli hættu. Þetta athæfi gerði auknar kröfur til ákærða um ítrustu varkárni í akstri og verður að meta atvik og afleiðingar með sérstöku tilliti til þess. Af gögnum málsins er ljóst, að nýfallinn snjór var á veginum og nokkur hálka, sem ákærði hlaut að vita um eða mátti gera ráð fyrir. Þótt hann hafi ekið undir leyfilegum hámarkshraða var brýn ástæða til að haga akstrinum þannig, að hann hefði fullt vald á bifreiðinni við hverjar þær aðstæður, sem kynnu að skapast í ferðinni. Slysið varð, er ákærði þurfti að mæta annarri bifreið í aflíðandi beygju. Verður ekki séð, að hálkan hafi verið slík, að honum hefði þá ekki átt að vera unnt að draga vandræðalaust úr hraða bifreiðar sinnar, þegar hann sá hina bifreiðina framundan, en ekki verður fullyrt, eins og héraðsdómur gerir, að hann hafi stigið á hemla. Verður að telja, þegar allt er virt, að ákærði hafi ekið of hratt og ekki sýnt næga aðgæslu, sérstaklega þegar litið er til ástands vegarins og farþeganna á palli bifreiðarinnar. Með þessum athugasemdum og vísan til forsendna héraðsdóms að öðru leyti verður ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru, þar sem brot hans eru réttilega heimfærð til refsiákvæða. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms er ákvörðun hans um refsingu, sviptingu ökuréttar og sakarkostnað staðfest. Ákærði skal greiða allan áfrýjunarkostnað sakarinnar, eins og nánar greinir í dómsorði. Það er alvarlegur annmarki á rannsókn málsins, að lögregla skuli ekki hafa látið skoða bifreið ákærða sérstaklega eftir slysið. Hins vegar er ekkert fram komið, sem gefur tilefni til að ætla, að ástand hennar hafi átt þátt í tildrögum slyssins. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, Borgar Þór Þórisson, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Guðmundar Ágústssonar héraðsdómslögmanns, 120.000 krónur. Sýslumaðurinn í Stykkishólmi gaf út ákæru í máli þessu 8. október 1999, og var málið höfðað með birtingu hennar fyrir ákærða við þingfestingu málsins, 15. nóvember. Fyrirkall hafði verið gefið út 22. október, en ekki tókst að birta það. Ákærði sótti þing án fyrirkalls. Málið var tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð 10. janúar 2000. Ákærður er í máli þessu Borgar Þór Þórisson, kt. 231073-3459, Vesturgötu 5A Reykjavík, “fyrir hegningar- og umferðarlagabrot, með því að hafa sunnudaginn 27. desember 1998 ekið Toyota Hilux pallbifreiðinni YN 974 frá Reykjavík áleiðis að Snæfellsjökli með 6 farþega í bifreiðinni og þar af 2 unga drengi í pallhýsi hennar, en bifreiðin er gerð fyrir 4 farþega, og of hratt og án nægjanlegrar aðgæslu í mikilli hálku vestur Ólafsvíkurveg á vegarkafla í beygju við Skógarnesafleggjarann. Þar missti ákærði vald á bifreiðinni sem snerist, fór út af veginum og valt með þeim afleiðingum að pallhýsið losnaði af bílnum og drengirnir köstuðust af bílnum og annar þeirra, Guðmundur Ísar Ágústsson, kt. 161085-8209, hlaut við veltuna svo mikla áverka innvortis í brjóstholi að hann lést skömmu síðar. Telst þetta varða við 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 og 1. mgr. 4. gr., 2. mgr. 73. gr., 1. mgr. og c- og h- liði 2. mgr. 36. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. gr. umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44, 1993.” Svo segir í ákæruskjali. Fyrir dóminum krafðist sækjandi þess að ákærði yrði dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar. Verjandi ákærða krafðist þess við aðalmeðferð að ákærði yrði sýknaður af þeim hluta ákærunnar sem segir að hann hafi ekið of hratt og ógætilega miðað við aðstæður, og að honum yrði gerð vægasta refsing sem lög heimila fyrir þau brot önnur sem hann teldist hafa framið, og hann yrði jafnframt sýknaður af broti á 215. gr. almennra hegningarlaga og ekki gerð svipting ökuréttar skv. 101. gr. umferðarlaga. Verjandi krafðist hæfilegra málsvarnarlauna. Frumskýrsla lögreglunnar á Snæfellsnesi um atvik þau sem í ákæru greinir er tímasett kl. 12:50 sunnudaginn 27. desember 1998. Skýrsluna ritaði Sveinn Ingi Lýðsson, þá varðstjóri lögreglu í Stykkishólmi. Í skýrslunni segir orðrétt: “Tilkynnt frá Neyðarlínu um alvarlegt umferðarslys [á] Ólafsvíkurvegi við Hömluholt. Neyðarlínan hafði þá þegar kallað út sjúkrabifreiðar frá Stykkishólmi og Borgarnesi auk þyrlu frá Landhelgisgæslunni. Lögreglubifreiðar 14-201 frá Stykkishólmi og 14-103 frá Ólafsvík fóru á vettvang. Atvik voru með þeim hætti að bifreið 1 [þ.e. YN 974] var ekið vestur Ólafsvíkurveg. Rétt vestan vegamóta Skógarnesvegar missti ökumaður hennar stjórn á henni í talsverðri hálku, bifreiðin fór út af veginum vinstra megin og valt. Í bifreiðinni sem var pallbifreið af Toyota Hi-Lux Double Cap [svo]. Farþegarými er fyrir 4 farþega auk ökumanns. Yfir pallinum var ásmellt skýli úr trefjaplasti. Farþegar í bifreiðinni voru: 1. Ágústa Hera Harðardóttir sem sat frammí við hlið ökumanns. 2. Daníel Þór Harðarson sem sat í aftursæti vinstra megin. 3. Örnólfur Elfar sem sat í miðju aftursætis. 4. Birna Þráinsdóttir sem sat í aftursæti hægra megin. Að sögn þeirra voru þau öll í bílbeltum. Aftan á palli bifreiðarinnar voru tveir drengir, Guðmundur Ísar og Sturla Freyr. Þar voru engin sæti né búnaður til farþegaflutnings. Við veltuna fór fyrrnefnt skýli af pallinum og drengirnir köstuðust af bifreiðinni. Bifreiðin stöðvaðist á hægri hlið á skurðbakka og lenti Guðmundur Ísar ofan í skurðinum ásamt ýmsum farangri sem geymdur var á pallinum. Ekki er vitað hvar Sturla Freyr lenti eftir slysið en hann stóð við bifreiðina þegar aðrir farþegar komu út úr bifreiðinni. Fyrst á vettvang voru þau Sesselja Arthúrsdóttir og Þórir Bjarnason en þau höfðu verið að mæta bifreið 1 [þ.e. YN 974] þegar ökumaður hennar missti á henni stjórn. Þau hófu þegar að gera lífgunartilraunir á Guðmundi Ísari og síðar dreif að fleiri vegfarendur. Sesselja hélt lífgunartilraunum áfram ásamt þeim Margréti S. Jónasdóttur og Sveinbirni Berntssyni. Sesselja starfar við hjúkrun en Sveinbjörn sem sjúkraflutningamaður. Kl. 1323 kom undirritaður á vettvang lokaði þjóðveginum kl. 1327 með aðstoð vegfarenda sem þarna voru. Kl. 1328 kom sjúkrabifreið með lækni og sjúkraflutningamanni frá Stykkishólmi. Útbúinn var lendingarstaður fyrir þyrlu á vegamótum Ólafsvíkurvegar og Skógarnesvegar. Kl. 1334 lenti þyrlan TF-LIF og héldu læknar og sjúkraliðar áfram lífgunartilraunum á Guðmundi en án árangurs og úrskurðuðu læknar hann látinn nokkru síðar.” Síðar í frumskýrslunni, undir lok hennar, segir: “Erfitt var að ræða við ökumann og aðra sem í bifreiðinni voru sökum tilfinningalegs uppnáms. Þó kvaðst ökumaður hafa komið frá Reykjavík og hafi ferðinni verið heitið til Arnarstapa. Hann kvaðst hafa verið búinn að panta 7 manna bifreið hjá Hertz bílaleigunni en þegar til kom hafi engin slík bifreið verið til reiðu og því hafi þessi kostur verið tekinn. Hann kvaðst gera sér fulla grein fyrir ábyrgð sinni sem ökumanns varðandi flutning umframfarþega á palli bifreiðar. Hann kvaðst hafa ekið frekar rólega þar sem mikil hálka hafi verið á veginum. Í aflíðandi hægri beygju á 70 80 km/klst. hraða hafi bifreiðin skrensað til vinstri að aftan, hann reynt að rétta hana af, talið sig hafa tekist það í fyrstu en síðan hafi hún skrensað til hægri. Þá kveðst hann hafa reynt að hemla, bifreiðin snúist meira á veginum og síðan farið út af. Hann kvaðst halda að bifreiðin hafi farið eina eða tvær veltur. Hann kvaðst þegar eftir veltuna [hafa] farið út úr bifeiðinni og hugað að drengjunum, Sturla hafi verið þarna alblóðugur og grátandi en Guðmundur legið hreyfingarlaus í skurðinum. Hann kvaðst hafa reynt að tala til Guðmundar og hrista hann til en engin lífsmörk fundið. Samferðafólk hans hafi komið þarna og allir verið í miklu uppnámi. Síðan hafi komið þarna eitthvað [svo] fólk að sem hafi tekið stjórnina í sínar hendur og fært hann í einhverja bifreið ásamt Sturlu Frey.” Í lok frumskýrslu lögreglu segir að haft hafi verið samband við eiganda bifreiðarinnar, Bílaleigu Flugleiða, og í samráði við hana hafi komið dráttarbifreið frá Króki hf. sem fjarlægt hafi YN 974 af vettvangi. Sveinn Ingi Lýðsson varðstjóri bar vitni fyrir dómi og staðfesti framangreinda skýrslu. Lýsing frumskýrslunnar á aðstæðum og atvikum er mjög í samræmi við það sem fram kom hjá öðrum vitnum, svo sem um verður fjallað hér á eftir. Meðal málsgagna er uppdráttur af kafla af Ólafsvíkurvegi, og nær hann til vesturs skammt út fyrir Skógarnesveg. Af honum má sjá að beygjan þar sem ákærði missti stjórn á bifreiðinni YN 974 er um 220 m löng. Hún getur ekki talist kröpp, en þeir sem vel til þekkja telja hana varasama; hornið milli beinu brautanna sunnan og vestan við beygjuna er um 140°. Lögreglumennirnir Björn Jónsson, varðstjóri, og Lárus Ragnar Einarsson komu á vettvang frá Ólafsvík. Þeir báru vitni í málinu. Björn gerði uppdrátt af aðstæðum á slysstað. Hann tók líka ljósmyndir af vettvangi. Uppdrátturinn sýnir að bifreiðin hefur farið út af vegi u.þ.b. 20 m vestar en beygjunni lýkur. Hún kastaðist á ská vestur með vegi og frá honum nokkuð og endaði þar á skurðbakka, og var vegarlengdin þangað frá þeim stað þar sem hún fór út af, mælt eftir beinum Ólafsvíkurvegi þvert á afturenda (eystri enda) bifreiðarinnar, 23 m. Ljósmyndir sýna að bifreiðin hafnaði á hægri hlið, þ.e. með bílstjórahlið upp, og sneri framendi til vesturs. Tekið er fram í myndskýringu að bæði framhjól hafi verið affelguð; einnig að brotin hafi verið festing (hásing) á hægra framhjóli. Skýlið af pallinum lá í skurðinum aftan við bílinn ásamt farangri, sem sýnist vera fatnaður. Sjá má af myndum þessum að vegkantur er ekki ýkja hár, líklegast eitthvað á annan metra. Snjór hefur verið nýlega fallinn, jafnt yfir landið, og er svo að sjá að fallið hafi á auða jörð. Frammi liggur í málinu dánarvottorð Orra Ingþórssonar deildarlæknis á St. Franciskusspítalanum í Stykkishólmi um lát Guðmundar Ísars Ágústssonar, dags. 29. desember 1998. Einnig hefur verið lagt fram stutt lýsing nefnds læknis af aðstæðum á slysstað, rituð í bréfi til sýslumannsins í Stykkishólmi og tímasett slysdaginn. Þar segir að slysið hafi verið tilkynnt kl. 12:45, og hafi læknirinn verið kominn á slysstað u.þ.b. 40 mínútum síðar. Þá hafi hinn látni verið niðri í skurði “og hjá honum staddur sjúkraflutningsmaður úr Hafnarfirði, sem ég hef ekki nafnið á, auk aðstoðarmanneskju og höfðu þau komið að slysinu mjög fljótlega eftir það hafði orðið. Ekki höfðu þau greint púls eða annað lífsmark með hinum látna þegar þau komu og höfðu þau strax hafist handa við lífgunartilraunir, sem höfðu ekki borið árangur þegar undirritaðan bar að.” Síðan segir að læknar hafi komið af þyrlu Landhelgisgæslunnar og hafi þeir alfarið séð um frekari endurlífgunartilraunir. Sett hafi verið barkaslanga og reynt að koma upp æðalegg, sem ekki hafi borið árangur. Því hafi lífgunartilraunum fljótlega verið hætt og Guðmundur Ísar úrskurðaður látinn. Ákærði gaf skýrslu fyrir lögreglu og fyrir dómi. Fyrir dómi skýrði hann svo frá um aðdraganda ferðar að hann hefði ætlað að fara vestur á Snæfellsjökul á snjóbretti ásamt fleira fólki. Hann kvaðst hafa verið með fólksbíl á leigu frá Bílaleigu Flugleiða (Hertz), og því hefði hann snúið sér til hennar til að fá skipt á bíl. Hann hefði hringt í Bílaleiguna 26. desember 1998 og talað við Björn Arnar Hauksson afgreiðslumann og spurt eftir 7 manna bíl. Afgreiðslumaðurinn hefði sagt sér að hann ætti ekki slíkan bíl, en boðið honum Toyota Hilux, 5 manna bíl með pallhýsi. Hann gæti fengið slíkan bíl bókaðan og komið svo morguninn eftir og séð til hvort 7 manna bíll yrði þá til. Ákærði kvaðst svo hafa komið á bílaleiguna að morgni 27. desember og spurt afgreiðslumanninn hvort hann væri ekki með stærri bíl en Toyota Hilux. Afgreiðslumaðurinn hefði neitað því, sagt að “Hi-luxinn” væri sá eini sem hann gæti boðið. Hann hefði aldrei boðið sér stærri bíl. Þetta hefði endað með því að hann hefði tekið “Hi-luxinn”. Í upphafi skýrslu sinnar fyrir lögreglu, sem gefin var 15. júní 1999, sagðist ákærða svo frá í upphafi: “Málavextir eru að ég ætlaði á Snæfellsjökul þennan dag. Við vorum sjö sem ætluðum saman.” Í skýrslu sinni fyrir dómi bar ákærði nokkuð á annan veg um þetta, sagði að ekki hefði verið alveg víst hverjir væru að fara og hverjir ættu að fara með, þegar hann tók Toyota pallbílinn á leigu, en það hefði skýrst þegar leið á morguninn að það yrðu 5 fullorðnir og drengirnir tveir. Í lögregluskýrslunni kemur fram hjá ákærða að hann telur að hann hafi lagt af stað frá Grafarvogi í Reykjavík um kl. 11:00. Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði hann að hann héldi að hann hefði lagt af stað um tíuleytið. Í báðum skýrslum kom fram hjá ákærða að hann hefði ekið sem leið liggur í Borgarnes, en þar hefði verið stansað stutta stund. Vegur hefði verið auður þangað, en þaðan hefði verið snjór á vegi. Í lögregluskýrslunni er haft eftir ákærða: “Frá Reykjavík að Borgarnesi var færð góð og engin hálka. Ég hafði ekið afleggjara að Snæfellsnesi í 10-15 mínútur er slysið varð. Ég hafði ekki orðið var við hálku fyrr [en] rétt áður en slysið varð.” Fyrir dómi sagði ákærði að veður hefði verið gott þegar lagt var af stað frá Reykjavik, mjög góð færð, ekki hálka, gott skyggni, heiðskírt. Um vegferðina frá Borgarnesi sagði hann: “Ég segi ekki að ég hafi orðið var við hálku, en ég sé það á götunni að þar er búið að snjóa.” Ákærði sagði að alla leiðina, fram yfir það að slysið varð, hefði verið mjög gott veður, heiðskírt, og færð hefði verið mjög góð. Nánar spurður um hálkuna sagði ákærði: “Ég varð ekkert var við hálku fyrr en í þessari beygju eða á þessum kafla.” Í skýrslu sinni fyrir lögreglu sagði ákærði að hann hefði ekið á 70-80 km/klst. hraða þegar hann kom að beygjunni þar sem hann missti stjórn á bílnum. Fyrir dómi bar hann hins vegar að hann myndi ekki nákvæmlega hraðann, en hann héldi að hann hefði ekið á um 60 km/klst. hraða rétt áður en slysið varð. Unnusta hans, Ágúst Hera, hefði setið við hlið hans, og hún hefði ítrekað verið að biðja hann um að hægja ferðina. Hann hefði hægt ferðina áður en slysið varð. Um það hvernig ákærði missti stjórn á bifreiðinni segir í lögregluskýrslunni: “Ég kom þarna í aflíðandi beygju og þar fór bifreiðin að renna til á veginum. Ég beygði á móti og reyndi að ná valdi á bifreiðinni. Ég náði aldrei fullu valdi á bifreiðinni eftir að hún byrjaði að renna til og endaði með því að ég missti bifreiðina útaf veginum . . .”. Fyrir dómi sagðist ákærða svo frá: “Það gerist að bíllin byrjar að “slæda” [þ.e. skríða eða renna til. Innskot dómara], og við erum að koma í beygju, og ég keyri þarna fram hjá bíl sem kemur á móti okkur og ég svona- man ekki alveg nákvæmlega- en mér fannst svona eins og hann væri frekar meira úti á miðri götu, þannig að þegar ég kom í beygjuna er ég svolítið innarlega í kantinum. Og út frá því byrjar bíllinn að “slæda”, og ég reyni eftir megni ég næ að halda honum svona einu sinni sko, en þá “slædar” hann svo rosalega að aftan að hann fer út í og við keyrum, og ég man að við tökum þarna eina veltu.” Ákærði var spurður hvar hann hefði mætt bílnum sem kom á móti. Hann kvaðst ekki muna það nákvæmlega, sig minnti að það hefði verið í byrjun beygjunnar. Hann var þá spurður hvort hann hefði dregið úr ökuhraða áður en bílarnir mættust. Hann svaraði að rétt áður en þetta gerðist hefði kærastan sín beðið sig að hægja ferðina, og það hefði hann gert. Ákærði tók fram að unnusta hans væri bílhrædd og bæði sig oft að hægja ferð. Sækjandi spurði ákærða hvort hann hefði stigið á bremsurnar eftir að bíllinn fór að renna til. Ákærði kvaðst ekki muna það nákvæmlega. Hann kvaðst hafa einbeitt sér að því að stýra bílnum. Sækjandi bar þá undir ákærða það sem segir í frumskýrslu lögreglu, að hann hefði reynt að hemla. Ákærði sagði að það gæti mjög vel passað. Ákærði var spurður hvort hann teldi útilokað að bifreið hans hefði verið farin að renna til áður en hann mætti bílnum sem kom á móti. Svar ákærða við þessu var ekki vel ljóst. Hann kvaðst ekki muna þetta nákvæmlega. Um bifreiðina YN 974 gaf ákærði þessar upplýsingar fyrir dómi: Hann sagði að hún hefði verið 10 ára gömul. Hún hefði verið með svokallað ABS-hemlakerfi. Hún hefði verið á 33ja tomma negldum vetrardekkjum. Hann sagðist halda alveg örugglega að hann hefði haft bílinn í fjórhjóladrifi alla leiðina. Hægt væri að setja hann í fjórhjóladrifið með því að færa til stöng inni í bílnum. Hann kvaðst halda að bíllinn væri í framhjóladrifi ef hann væri ekki í báðum drifum. Hann sagðist aðspurður ekki hafa orðið var við galla á bílnum. Þetta væri bara slitinn bílaleigubíll. Hann var spurður hvort verið gæti að eitthvað hefði farið úr sambandi eða dekk hefði sprungið. “Ég þekki það ekki,” svaraði ákærði. “Ég heyrði alla vegana ekki dekk hvellspringa.” Fram kom hjá ákærða að hann hefði ekki verið vanur að aka Toyota Hilux bíl, en vanur að aka annars konar jeppa. Hann kvaðst einnig vanur að aka á vegum í útlöndum, breiðari og betri en á Íslandi. Ákærði kvaðst hafa verið vel fyrir kallaður, ágætlega sofinn. Hann sagði að enginn öryggisbúnaður hefði verið á pallinum fyrir drengina sem þar voru. En vel hefði verið um þá búið, þeir hefðu verið í svefnpokum. Ákærði var spurður hvort hann hefði verið hræddur við að flytja drengina þannig. Svar: “Já, mér var illa við það. Mér var ennþá verr við að segja: “Nei, þið komið ekki með.”” Aðspurður sagði ákærði að hann hefði ekki séð skilti við veg með viðvörun um beygju framundan. Fyrir dóminn komu sem vitni þrír bifvélavirkjar, sem vinna hjá Bílaleigu Flugleiða: Vitnið Gylfi Borgþór Ólafsson, bifvélavirki kvaðst þekkja vel til bifreiðarinnar YN 974. Bílaleigan hefði fengið bílinn til skoðunar á verkstæði sitt eftir slysið. Hann lýsti bílnum svo að þetta væri Toyota Hilux Double Cap, árgerð 1997. Honum hefði verið ekið rúmlega 42 þúsund km, þegar ákærði tók hann á leigu. Hann væri ekki með ABS-hemlakerfi, heldur “venjulegt bremsukerfi”. Þetta væri tveggja drifa bíll. Hann væri alltaf í háa drifinu að aftan. Hann væri settur í framdrif, og þar með fjórhjóladrif, með stöng inni bílnum. Driflokur væru á bílnum, og þær væru alltaf hafðar á. Vitnið sagði að bifreiðin hefði verið skoðuð á verkstæði Bílaleigu Flugleiða eftir slysið. Hún hefði ekki leitt í ljós neitt athugavert. Hemlakerfið hefði verið í lagi. Bíllinn hefði verið á góðum negldum dekkjum, stærð 31 ½ X15´´. Þetta væri nánast sama stærð og upphaflegu (“original”) dekkin, einni tommu breiðari. Ekkert hefði verið að dekkjunum. Þau væru enn í notkun. Bíllinn hefði verið í fullkomnu lagi og vel búinn til vetraraksturs. Vitnið sagði að eftir hverja útleigu bíls væri hann tekinn í skoðun á verkstæðinu og yfirfarin samkvæmt fyrirfram ákveðnu kerfi. Þá væri m.a. athugaður allur öryggisbúnaður, ljós og hemlar o.fl. Hjólbarðar væru þvegnir, ef með þyrfti vegna tjöru á þeim. Um pallskýlið sagði vitnið Gylfi Borgþór, að 6 krækjur héldu því niðri á skúffunni. Auðvelt og fljótgert væri að losa skýlið af skúffunni. Þetta væru ekki tryggar festingar. Spurður um fjórhjóladrifið sagði vitnið, að bíllinn hefði örugglega verið í fjórhjóladrifi í akstri ákærða, því að “hann hefði aldrei farið svona langt í afturhjóladrifi í svona hálku.” Vitnið greindi frá því að eftir slysið hefði bifreiðin YN 974 fyrst farið á uppboð hjá Sjóvá-Almennum tryggingum, en síðan kvaðst vitnið hafa keypt bílinn, gert hann upp og selt hann. Vitnið Kristinn Guðmundur Bjarnason, bifvélavirki hjá Bílaleigu Flugleiða sagði að bifreiðin YN 974 hefði verið á mjög góðum dekkjum, negldum, 31´´. Hann sagði að eftir útleigu væru dekk þvegin, “ef við teljum að komin sé of mikil tjara á”. Vitnið Valur Sigurðsson, bifvélavirki hjá Bílaleigu Flugleiða sagði að bíllinn YN 974 “kom til okkar og við skoðuðum hann. Við tókum hann inn á verkstæðið og veltum fyrir okkur hvernig hann væri skemmdur, miðað við það sem við höfðum heyrt að hefði skeð.” Vitnið sagði að þeir bifvélavirkjar hefði ekkert séð sem hefði getað bent til að bíllinn hefði ekki verið í lagi. Hjá vitninu kom fram að 28 punda þrýstingur hefði verið hafður í dekkjum bílsins. Þegar vitnið Gylfi Borgþór Ólafsson kom fyrir dóminn hafði hann í höndum svofellda yfirlýsingu Björns Arnars Haukssonar, afgreiðslumanns á Bílaleigu Flugleiða: “Borgar Þór sem var með Toyota Corollu á leigu hringdi 26.12.98 til að spyrjast fyrir um hvaða bíla við hefðum á boðstólum og hvað það kostaði að leigja þá, ég sagði honum það og hann bókaði Toyota Hilux. 27.12 kom hann svo og sótti bílinn, þá var hann eitthvað að spá í aðra bíla en bað hvorki um aukabíl né einn stærri og tók Hiluxinn eins og hann hafði bókað deginum áður.” Björn Arnar bar vitni fyrir dómi vegna þessarar yfirlýsingar. Yfirlýsingin er óundirrituð, en vitnið kannaðist við að hafa ritað hana. Hún er ódagsett, og sagði vitnið að hann hefði skrifað hana innan mánaðar frá því að ákærða var leigður Toyota Hilux bíllinn. Vitnið sagði að ákærði hefði verið með fólksbíl á leigu frá Bílaleigu Flugleiða og hefði svo komið til sín að skipta um bíl. Fyrst hefði hann hringt “til að athuga hvort við ættum stærri bíl á lausu. Þá sagði ég honum hvernig staðan væri.” Vitnið sagðist ekki muna nákvæmlega hvernig staðan hefði þá verið þegar ákærði hringdi. Ákærði hefði bæði verið að spá í stærri bíl, 9 manna, og svo jeppa. Vitnið Björn Arnar kvaðst ekki viss um hvort stærri bíll en Toyota Hilux hefði verið til leigu þegar ákærði hringdi. “Ég held að 7 manna hafi ekki verið til þá.” Vitnið sagði að 9 manna bíll, Toyota Hi-Ace. hefði verið til þegar ákærði kom, en hann myndi ekki nákvæmlega eftir símtalinu. Vitnið Björn Arnar kvaðst þó aðspurður ekki geta fullyrt að hann hefði boðið ákærða slíkan bíl. Farþegar í farþegasætum bifreiðarinnar YN 974 gáfu allir skýrslu fyrir lögreglu nema Örnólfur Elfar. Og allir gáfu þeir skýrslu fyrir dómi, nema Daníel Þór Harðarson, sem kom ekki fyrir dóm. Hjá vitninu Ágústu Heru Harðardóttur, sem er sambýliskona og barnsmóðir ákærða, kom fram í lögregluskýrslu að “Borgar hafi ætlað að fá leigðan 7 manna bíl þar sem þau ætluðu sjö saman en hann hafi ekki verið til og því hafi hann leigt Toyota Double Cab, mætta segir að þau hafi reynt að fá far fyrir tvo farþegana hjá öðrum en það hafi ekki verið pláss hjá neinum og því hafi verið brugðið á það ráð að láta tvo farþega vera “aftan í skottinu hjá farangrinum”.” Þá kemur fram hjá vitninu í lögregluskýrslunni að þau hafi lagt af stað úr Reykjavík milli 10 og 11 um morguninn. Ennfremur er haft eftir vitninu að það hafi verið hálka á veginum; þau hafi mætt bifreið, lítilli, hvítri bifreið, í aflíðandi beygju “og mættu fannst eins og bifreiðin sem þau voru í hafi þá byrjað að dansa til á veginum og skömmu seinna hafi bíllinn farið út af og oltið.” Vitnið Ágústa Hera sat í framsæti bifreiðarinnar, við hlið ökumanns. Fyrir dómi var vitnið Ágústa Hera að því spurð hvernig það hefði gerst að ákærði missti stjórn á bifreiðinni. Hún kvaðst bara muna eftir að bíllinn hefði byrjað að “skauta á veginum. Við vorum að keyra, og svo kom lítill bíll fram hjá. Og svo stuttu eftir það var eins og afturendinn færi fyrst til hægri. Og svo höfðum við náð að hægja á bílnum . . .” Vitnið sagði að bíllinn hefði farið “nokkrum sinnum til og frá á veginum, fór eiginlega hálfhring. Fór síðan út af, ég man ekki hvorum megin.” Aðspurð um hraða bílsins sagði vitnið Ágúst Hera, að hún gæti ekki sagt um hann. Hún taldi þó að ákærði hefði ekki ekið of hratt. Hún kannaðist aðspurð við að hún hefði “eitthvað á leiðinni” beðið hann um að hægja aðeins á. Það kvaðst hún gera “eiginlega alltaf”. Vitnið var spurt um hálku á vegi. Hún sagði að hún hefði verið “rosaleg”. “Maður sá alveg að það var örugglega . . .Ég man bara eftir því þegar þetta var búið að gerast sko . . . þá náttúrulega fór maður fyrst að taka eftir því að það væri svona rosalega hált. En, ég jú held að þegar maður er að keyra í bílnum að þá glampaði alveg af veginum sko. Þú veist, maður sá alveg að það var einhver hálka.” Vitnið Birna Þráinsdóttir sat í aftursæti hægra megin. Hún og vitnið Örnólfur Elfar eiga heima á Grettisgötu 6a Reykjavík. Í lögregluskýrslu er haft eftir vitninu að ákærði hafi komið að sækja hana og Örnólf milli kl. 10 og 10:30 um morguninn. Síðar í skýrslunni segir: “Mætta segir að þau hafi mætt bíl á Ólafsvíkurvegi og við [það] hafi bíllinn sem þau voru í farið að slást til að aftan og í framhaldi af því farið út af veginum og oltið...” Fyrir dómi var vitnið Birna beðin að greina frá því hvernig það gerðist að bifreiðin fór út af veginum. Hún kvaðst muna eftir að þau hefði mætt bíl. “Það var eins og kæmi svona vindhviða og við byrjuðum að vagga til eða dansa svona á veginum og ultum svo út af. Ég man ekki nákvæmlega öll smáatriði . . . “ Vitnið sagði að það hefði verið smábeygja á veginum og minnti “að við höfum verið nýbyrjuð að fara í svona beygju” þegar bíllinn byrjaði að renna til. Vitnið sagði að veðrið hefði ekki verið gott og færðin hefði verið slæm. “Það var alveg eins og skautasvell bara . . .” Ég tók eftir því eftir slysið sko. Ég var að labba á veginum og bara rann til á veginum og datt á sjálfum veginum.” Vitnið Birna sagði aðspurð að hún gerði sér ekki nógu vel grein fyrir hraða bílsins. Hún kvaðst ekki aka mikið sjálf. Hraðinn hefði getað verið 60 til 70 km/klst. “Ég man ekki að hann hafi verið á einhverri háskalegri ferð sko.” Vitnið minntist þess að Ágúst Hera hefði einhvern tíma fyrr í ferðinni beðið ákærða um að fara hægt. Vitnið Örnólfur Elfar bar fyrir dóminum að bifreiðin hefði byrjað að rása í beygjunni. “Svo er beinn kafli sko, langur, og hann nær að slá vel af honum sko, bílnum . . . Samt er hann alveg þarna “slædandi” þarna á klakanum sko.” Vitnið kvaðst ekki geta borið um á hvað hraða bíllinn hefði verið, en hélt að hann hefði verið á 50-60 km/klst. hraða, “þegar hann er að rása”. Vitnin Þórir Bjarnason og sambýliskona hans, Sesselja Arthúrsdóttir, og dóttir hennar, Guðmunda Lára Guðmundsdóttir, voru í þeim bíl sem mætti bifreiðinni YN 974 við Skógarnesveg. Þau komu fyrst á slysstað. Vitnin Marteinn Sigurbjörn Björnsson og Kristín Helgadóttir voru saman í bíl að koma vestan Ólafsvíkurveg og sáu álengdar til slyssins. Allt þetta fólk bar vitni fyrir dómi og gaf einnig skýrslu fyrir lögreglu, nema Guðmunda Lára. Vitnið Þórir Bjarnason var ásamt Sesselju og Guðmundu Láru að koma vestan úr Grundarfirði. Hann ók vínrauðri Volkswagen Golf fólksbifreið. Í skýrslu hans fyrir lögreglu, sem tekin var tveimur dögum eftir slys, er þetta eftir honum haft: “Ég var á leið til Reykjavíkur ásamt sambýliskonu minni Sesselju Arthúrsdóttur. Við vorum stödd við Skógarnesveg þegar við mættum pallbíl af Hilux-gerð svokallaða [svo] Double Cab. Bifreiðinni var ekki ekið hratt. Ég sá að bifreiðinni [svo] sem við mættum strikaði [svo] til. Þetta hefur verið um ca um 100 metra áður [en] við mættumst. En ég sá að ökumaður náði stjórn á bifreiðinni. Þar sem við mættumst er afar lúmsk beygja. Ég hafði áhyggjur af bifreiðinni sem ég mætti og fylgdist með henni í baksýnisspegli. En beygjan er niðurí móti og þarna var mjög hált. Ég sá í baksýnisspeglinum að ökumaður pallbílsins átti í erfiðleikum í beygjunni. Því að skömmu eftir að við mættumst fór bifreiðin þversum á veginum en ökumaður náði að rétta hana af. En strax aftur var hún komin þversum út á hina hliðina. Ég sá það næst að bifreiðin fór útaf en það kom upp svartur reykur og hélt ég að kviknað hefði í bifreiðinni en það reyndist ekki vera. Ég hélt að bifreiðin hefði aðeins farið útaf en ekki oltið. Þegar bifreiðin fór útaf kom upp snjókóf í kringum hana. . .” Síðar í skýrslunni kemur fram að vitnið hringdi í Neyðarlínuna. Vætti vitnisins Þóris fyrir dómi var mjög á sama veg. Hann kvaðst hafa mætt pallbílnum í beygju í smábrekku, en þar hefði verið töluverð hálka. Vitnið kvaðst hafa veitt því athygli að pallbíllinn “skransaði til” þegar hann kom inn í hallann, rétt áður en hann mætti honum. Þá hefði pallbíllinn verið að koma í beygjuna. Vitnið Þórir sagði að stutt hefði verið milli bílanna þegar hann sá fyrst Toyotuna renna til. Vegna þess hefði hann beygt út í kant og verið nærri stoppaður þegar bílarnir mættust. Hann hefði verið mjög utarlega í beygjunni. Kvaðst hann telja að ökumaður pallbílsins hefði “tiplað á bremsunum” þegar hann kom í beygjuna. Vitnið Þórir sagði að ágætis færð hefði verið, en hált. Ekki hefði verið flughált, því það hefði verið frost og því engin bleyta. Það hefði ekki verið mikil snjór á veginum. Vitnið var spurt hve hratt hann hefði ekið. Hann kvaðst hafa ekið á 60-70 km/klst. en hægt á sér í beygjunni, eins og fram er komið. Hann var spurður um hraða bifreiðarinnar YN 974. Hann sagði að hann hefði ekki verið mikill, kannski 50 km/klst. Hann kvaðst telja að ökumaðurinn hefði verið að stíga á bremsuna þegar hann hefði komið að beygjunni og því hefði bíllinn runnið til. Vitnið Sesselja Arthúrsdóttir greindi svo frá fyrir lögreglu 29. desember 1998, að hún og maður hennar og dóttir hefðu mætt Toyota pallbifreiðinni við Skógarnesafleggjara. “Þegar við vorum að mæta pallbifreiðinni fór hún að renna til. En ökumaður hennar náði þó stjórn á henni og þegar bifreiðarnar mættust hafði hann sýnilega náð stjórn á henni. Ég geri mér ekki fullkomlega grein fyrir hversu hratt henni var ekið.” Fyrir dómi sagði vitnið Sesselja að bílarnir hefðu mæst, þegar pallbíllinn var kominn út úr kröppustu beygjunni. Hún kvaðst hafa séð hann fyrst renna til þegar hann hefði verið að taka beygjuna. “En þegar hann mætir okkur er eins og hann sé aftur búinn að ná valdi á bílnum.” Vitnið sagði að verið hefði “fljúgandi hálka”. Vitnið Guðmunda Lára Guðmundsdóttir var í bílnum með Þóri og Sesselju. Hún bar að hún hefði séð Toyota pallbílinn rétt áður en hann fór út af. “Hann kemur á móti okkur og er aðeins farinn að missa stjórn á bílnum, áður en bílarnir mættust. Síðan fórum við meira út í kant. Síðan stoppuðum við.” Vitnið sagði að Þórir hefði ekið. Hann hefði verið að hugsa um hvort pallbíllinn næði að rétta sig af. Hún bar að hún hefði ekki séð Toyotuna fara út af, ekki fylgst með henni eftir að bílarnir mættust. Vitnið Marteinn Sigurbjörn Björnsson var ásamt Kristínu Helgadóttur að koma frá bænum Gröf, sem er skammt vestan við slysstaðinn. Í lögregluskýrslu, sem tekin var 29. janúar 1999, er þetta haft eftir honum: “Mætti kvaðst hafa verið á leið suður Ólafsvíkurveg og á leið niður Hólslandshalla sér hann hvar Toyotan pallbíllinn mætir Subaru fólksbifreið 200-300 m fyrir framan hann og sýndist mætta að Subaruinn hafi verið og [svo, á eflaust að vera of] innarlega í beygjunni og því hafi hægri hjól Toyotunnar farið út af veginum og við það hafi ökumaðurinn misst valdið á bílnum og hann hringsnúist á veginum áður en hann fór út af og valt.” Fyrir dóminum kannaðist vitnið ekki við örnefnið Hólslandshalla, en sagðist hafa verið að koma um Hólslandið þegar hann sá bílana mætast. Annar hefði verið Toyota “pickup”, en hinn hefði verið station bíll, ljósblár, Mitsubishi eða Subaru, “eitthvað svoleiðis”. “Þegar þeir mætast þá bara veit ég ekki fyrr en bara jeppinn snýst fyrst á veginum á hjólunum, en síðan þá rúllar hann út af í veltum og stoppar á skurðbarminum.” Vitnið sagði að bílarnir hefðu mæst í beygjunni, en þar væri Skógarnesafleggjarinn. Vitnið sagði að það hefði verið eins og Toyotan hefði “farið með hægri hjólin út fyrir beygjuna og síðan reynt að koma honum upp á veg. Það var alveg glæra þarna.” Vitnið var í Gröf næstliðna nótt og sagði að “um nóttina og morguninn gerði alveg vitlaust veður en áður má segja að þarna hafi verið alveg autt.” Um fjarlægðina frá sínum bíl að hinum bílunum tveimur sagði vitnið fyrst fyrir dómi að hún hefði verið eitthvað rúmir hundrað metrar. Síðar sagði vitnið að fjarlægðin hefði kannski verið nær 200 metrum. Vitnið Kristín Helgadóttir gaf skýrslu fyrir lögreglu 29. janúar 1999. Þar segir: “Mætta kveðst hafa verið á leið suður Ólafsvíkurveg. Þau hafi verið upp á hæð á leið niður Hólslandshalla og þá hafi hún séð hvar bíll var að velta svona ca. 200-300 m fyrir framan þau.” Í skýrslu vitnisins Kristínar fyrir dómi kom fram að hún væri frá Gröf þarna í sveitinni og þekkti allar aðstæður. Hún bar að þau Marteinn hefðu verið að koma niður Hólslandshalla þegar slysið varð. Hún hefði þá verið að horfa út um hliðarglugga. Allt í einu hefði fólkið í bílnum hrópað: “Sjáðu, bíllinn er að velta!” Hún hefði þá litið fram og einungis séð snjóbólstra, og hefði hún þá séð að bíll var að fara út af og út í lausamjöll við hliðina á veginum. Vitnið Kristín sagði að það hefði verið fljúgandi hálka. Snjórinn hefði fallið í logni og troðist niður og vegurinn verið eins og spegill. Hann hefði ekki verið skafinn. Þrír lögreglumenn, sem komu á slysstað, báru vitni fyrir dómi. Vitnið Sveinn Ingi Lýðsson var lögregluvarðstjóri í Stykkishólmi og kom þaðan á slysstað. Hann ritaði frumskýrslu, sem fyrr er getið. Fram kom hjá vitninu Sveini Inga að hann væri ökukennari. Hann var spurður um það hvað hann hefði talið hæfilegan ökuhraða við þær aðstæður sem voru í beygjunni við Skógarnesafleggjara. Hann sagði að færið hefði gefið tilefni til að aka varlega. Það hefði verið töluverð hálka. Hann mundi hafa ráðlagt nemendum sínum að aka þarna varlega, beygjan væri erfið, sérstaklega þegar ekið væri frá austri til vesturs. Nánar spurður um hið síðastalda, sagði hann að veghallinn gerði þetta að verkum. Veginum hallaði inn í beygjuna, en rétti síðan mjög fljótt úr sér aftur, þegar ekið væri til vesturs. Aftur á móti væri innhallinn mun lengri þegar ekið væri til austurs. Vitnið kvaðst þekkja þennan stað mjög vel. Vitnið Sveinn Ingi sagðist mundu hafa talið 60-80 km/klst. eðlilegan hraða miðað við beinan veg. Vitnið Sveinn sagði að hann hefði ekki annast rannsókn á Toyota bílnum, enda hefði hann farið tiltölulega fljótt af vettvangi. Fleiri lögreglumenn hefðu verið á staðnum og hefðu þeir átt að sjá um vettvanginn. Það hefði ekki verið í verkahring vitnisins að kalla til skoðunarstöð til að láta fara fram rannsókn á bílnum. Vitnið Björn Jónsson aðstoðarvarðstjóri kom á vettvang ásamt Lárusi Ragnari Einarssyni lögreglumanni. Þeir komu frá Ólafsvík. Vitnið sagði að þeir hefðu verið með þeim síðustu á vettvang, enda um langan veg að fara. Vitnið sagði að það hefði verið þokkalegasta veður, kalt en úrkomulaust. Á veginum hefði verið snjó- og svelllag, þ.e. þjappaður snjór. Það hefði verið frost og því ekki svell eins og kæmi í rigningu. Það hefði verið frekar hált, en ekki nein flughálka. Þetta hefði bara verið eins og þegar snjó setur niður á veg og hann þjappast niður í frosti, það yrði aldrei jafn hált og í rigningu. Vitnið Björn kvaðst ekki hafa gert neina athugun á Toyota pallbílnum. Hann hefði bara séð hvernig hann hefði verið út leikinn. Hann kvaðst hafa veitt því athygli að bíllinn hefði verið á góðum, grófmynstruðum jeppadekkjum, en mundi ekki hvort þau hefðu verið negld. Vitnið Björn var spurður hvernig bíllinn hefði farið út af. Hann svaraði að sér hefði sýnst að bíllinn hefði verið búinn að snúast það mikið að hann hefði eiginlega skrensað þvert eftir veginum og runnið út á hlið þegar hann lendir í vegkantinum. Hann kvaðst hafa talið sig geta lesið þetta út úr ummerkjum, en það hefði verið búið að spilla vettvanginum mjög mikið þegar vettvangsrannsókn hófst. Þetta hefði sýnst líklegt þegar litið hefði verið til hjólfaranna. Vitnið taldi að miðað við þá vegalengd sem bíllinn fór utan vegar hefði hann ekki verið á neinum ofsahraða. Vitnið Lárus Ragnar Einarsson lögreglumaður bar að tryggingarfélag Toyota bílsins hefði annast flutning hans suður. Hann sagðist ekki vita til að bíllinn hefði verið athugaður sérstaklega af Bifreiðaeftirlitinu. Vitnið Lárus Ragnar var spurður hvort honum hefði virst bifreiðin vel útbúin til vetraraksturs. Hann svaraði að miðað við aðra bíla hefði ekki verið hægt að segja að bíllinn hefði verið illa út búinn. Þetta hefði verið jeppi á góðum dekkjum. Hann mundi ekki hvort þau hefðu verið negld, en þetta hefðu verið “fjalladekk”. Aðspurður um færðina sagði vitnið Lárus Ragnar að það hefði verið hált, og því hefði honum og Birni Jónssyni sóst seint á slysstað. Ákærði hefur borið að hann hafi tekið á leigu Toyota Hilux, 5 manna pallbíl, af því að hann hafi ekki átt kost á stærri bíl. Yfirlýsing Björns Arnars Haukssonar, starfsmanns Bílaleigu Flugleiða, og vætti hans fyrir dómi bendir þó til annars. Framburður vitnisins Björns Arnars var þó að mati dómara ekki fyllilega skýr eða eindreginn um þetta, og verður ekki fullyrt að ákærði fari hér með rangt mál. Ákærði bar á því ábyrgð sem umráðamaður og ökumaður bifreiðarinnar, að drengirnir tveir, Guðmundur Ísar Ágústsson og Sturla Freyr Sævarsson, voru hafðir á palli bifreiðarinnar YN 974. Þar var búið um þá innan um farangur. Enginn öryggisbúnaður var á pallinum, og húsið yfir honum var fest með óvönduðum festingum, enda var bifreiðin gerð og skráð einungis fyrir fjóra farþega inni í húsi bílsins. Drengirnir voru því í mikilli hættu ef bifreiðinni hlekktist á. Má í þessu sambandi líta á, að upplýst er að ökumaður og farþegar inni í húsi bifreiðarinnar hafi verið í bílbeltum, og er ekki að sjá af gögnum máls að þeir hafi meiðst neitt. Sú háttsemi ákærða að flytja drengina við þær aðstæður sem hér var greint var brýnt brot á 2. mgr. 73. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Dómari telur þessa háttsemi ákærða vera vítavert gáleysi. Skortur á öryggisbúnaði olli því að við útafkeyrslu og veltu bílsins YN 974 fór skýlið af palli (eða skúffu) hans og drengirnir köstuðust út af pallinum. Við það hlaut Guðmundur Ísar áverka sem urðu honum að bana. Lát hans má því rekja beint til vítaverðs gáleysis ákærða. Varðar það við 215. gr. almennra hegningarlaga. Af framburði vitnanna Gylfa Borgþórs Ólafssonar, Vals Sigurðssonar og Kristins Guðmundar Bjarnasonar má víst telja að bifreiðin YN 974 hafi verið í fullkomnu lagi til vetraraksturs. Vætti lögreglumannanna Björns Jónssonar og Lárusar Ragnars Einarssonar styður þetta. Upplýst er að ekki sprakk á hjólbarða og að hemlakerfi var í lagi. Ákærði sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að hann hefði ekki orðið var við galla á bílnum. Í skýrslu hans kom fram að hann hafði ranghugmyndir um bifreiðina. T.a.m. sagði hann ranglega að hún hefði verið með ABS hemlakerfi og einnig að þetta hefði verið 10 ára gamall bíll, en hann var af árgerð 1997. Ekkert er fram komið sem hugsanlega gæti bent til að slysið hafi orðið vegna einhvers vanbúnaðar eða bilunar á bifreiðinni. Ætla verður af framburði ákærða, sem fær stuðning af vætti Gylfa Borgþórs, að bifreiðin hefi verið í fjórhjóladrifi þegar slysið varð. Víst er að hált var á veginum þar sem slysið varð. Vitni eru á einu máli um það, en kveða misjafnlega fast að. Ákærði sagði fyrir dómi að hann hefði ekkert orðið var við hálku “fyrr en í þessari beygju eða á þessum kafla”. Þetta er ekki trúverðugt, þar sem fram er komið að snjór hafi verið á vegi frá Borgarnesi, enda segir vitnið Ágústa Hera Harðardóttir í vætti sínu: “. . .þegar maður er að keyra í bílnum að þá glampaði alveg af veginum sko. Þú veist, maður sá alveg að það var einhver hálka.” Frammi liggur í málinu vottorð Veðurstofu Íslands um veður 27. desember 1998. Þar er lýst veðri á þremur veðurathugunarstöðum, Bláfeldi í Staðarsveit á sunnanverðu Snæfellsnesi, í Kerlingarskarði og Stykkishólmi. Á Bláfeldi er þennan dag kl. 12 austsuðaustan 4,6 metrar á sekúndu (mesti vindhraði milli athugana hinn sami), úrkoma í grennd, skyggni 5 km og hiti 1,2° C. Í Stykkishólmi á sama tíma var A 7,2 m/s (mesti vindhraði milli athugana 9,2 m/s), lágarenningur, skyggni 40 km og hiti 1,7° C. Kl. 13 gaf sjálfvirk stöð í Kerlingarskarði upp SA (133°) 6,9 m/s (sama milli ath.) og hitastig 3,6° C. Veðurvottorð gefa litla breytingu á síðari tíma dagsins. Þá er þess að geta að fram hefur verið lögð yfirlýsing Vegagerðarinnar um færð þennan dag. Þar segir: “ Samkvæmt dagbók Vegagerðarinnar um kl. 08:00 að morgni sunnudagsins 27.12.1998 var þæfingsfærð (G=þæfingur) og snjókoma á Ólafsvíkurvegi á milli Heydalsvegar og Vegamóta.” Neðanmáls á skjali þessu er skýring á orðinu þæfingi: “Þæfingur: Vegyfirborð þakið að hluta eða að öllu leyti með 10-20 cm lausum eða lítið þjöppuðum snjó og/eða stökum minni háttar sköflum og færð þannig að ekki telst öruggt færi nema fyrir fólksbifreiðar með drif á öllum hjólum.” Af fram lögðum ljósmyndum má sjá að nýfallinn er snjór á auða jörð, sbr. vætti vitnanna Marteins Sigurbjörns Björnssonar og Kristínar Helgadóttur. Getur snjódýptin samkvæmt myndunum vel komið heim við dagbókarfærslu Vegargerðarinnar að mati dómara. Vætti vitnanna Þóris Bjarnasonar og Björns Jónssonar um færð og hálku er að mati dómara glöggt og kemur betur heim við þau gögn, sem lýst er hér að framan, en vætti annarra vitna. Vitnið Þórir sagði að ágætis færð hefði verið, en hált. Ekki hefði verið flughált, því það hefði verið frost og því engin bleyta. Það hefði ekki verið mikill snjór á veginum. Vitnið Björn sagði m.a að það hefði verið frost og því ekki svell eins og kæmi í rigningu. Það hefði verið frekar hált, en ekki nein flughálka. Í frumskýrslu lögreglu er þetta haft eftir ákærða: “Í aflíðandi beygju á 70-80 km/klst. hraða hafi bifreiðin skrensað til vinstri að aftan, hann reynt að rétta hana af, talið sig hafa tekist það í fyrstu en síðan skrensað til hægri. Þá kveðst hann hafa reynt að hemla, bifreiðin snúist meira á veginum og síðan farið út af.” Þessi lýsing er að mati dómara greinargóð og hún samræmist því sem fram kemur hjá ákærða fyrir lögreglu og fyrir dómi. Fyrir dóminum spurði sækjandi ákærða hvort hann hefði stigið á bremsurnar eftir að bíllinn fór að renna til. Ákærði kvaðst ekki muna það nákvæmlega. Hann kvaðst hafa einbeitt sér að því að stýra bílnum. Sækjandi bar þá undir ákærða það sem segir í frumskýrslu lögreglu, að hann hefði reynt að hemla. Ákærði sagði að það gæti mjög vel passað. Vitnið Þórir Bjarnason bar fyrir dóminum að hann teldi að ökumaður pallbílsins hefði “tiplað á bremsunum” þegar hann kom í beygjuna. Hann endurtók þetta með breyttu orðalagi, sagði að hann teldi að ökumaðurinn hefði verið að stíga á bremsuna þegar hann hefði komið inn í beygjuna og því hefði bíllinn runnið til. Í skýrslu sinni fyrir dómi lét ákærði að því liggja að akstur bíls, þ.e. bifreið Þóris og Sesselju, sem hann mætti í beygjunni við Skógarnesafleggjara hefði átt þátt í því að hann missti stjórn á bifreið sinni. Framburður ákærða um þetta var þó að mati dómara hvorki skýr né einarður. Getur hann ekki talist trúlegur. Verður að telja afar líklegt að ákærði eða farþegar í bifreið hans hefðu getið þess við lögreglu ef ákærði hefði verið knúinn til að aka mjög innarlega í beygjunni vegna þess að bifreið Þóris og Sesselju hefði verið innarlega á vegi. Er sennilegt að umræddur framburður eigi rót að rekja til skýrslu Marteins Sigurbjörns Björnssonar fyrir lögreglu, sbr. hér að framan. Við framburð Marteins og Kristínar Helgadóttur er það að athuga, að neðst úr Hólslandshalla að slysstað er um 1 km samkvæmt vegmæli í bifreið dómarans, sem fer veg þennan reglulega í embættiserindum, en ekki 200-300 m, svo sem fram kemur í framburði þeirri fyrir lögreglu. Framburður vitnisins Marteins um það hvernig bílar Þóris og ákærða mættust gengur þvert á skýran framburð vitnisins Þóris, en hann bar að vegna þess að Toyota pallbíllinn hefði “skransað til” rétt áður en þeir mættust, hefði hann beygt út í kant og verið nærri stoppaður þegar bílarnir mættust. Vætti vitnisins Guðmundar Láru Guðmundsdóttur styður þetta.
Mál nr. 667/2009	Skaðabætur Líkamstjón	L féll fram af rampi á móttökustöð S fyrir úrgang er hún hugðist kasta sorpi í þar til gerðan gám. Krafðist L skaðabóta úr hendi S vegna tjóns sem hún varð við það. Laut deila aðila að því hvort lækka ætti bætur til L vegna eigin sakar hennar. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til þess að um kröfur til fyrirkomulags og öryggis á móttökustöðvum S yrði að miða við að almenningi væri skylt að farga úrgangi þar og að viðskipavinum væri sjálfum ætlað að færa úrgang úr bifreiðum sínum, flokka hann og setja í viðeigandi gáma. Kröfur samkvæmt lögum nr. 46/1980, um aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum, væru lágmarkskröfur á stöðum sem þessum þar sem almenningi væri ætluð för auk starfsmanna. Þá segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að ekki hefðu verið sérstakar fallvarnir á rampinum þar sem slys L átti sér stað og að gulmálaður kantur meðfram brún hans hefði frekar verið til þess fallinn að auka líkur á slysi. Var ekki talið að L yrði gefin sök á slysinu og héraðsdómur staðfestur um bótaskyldu S.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefnda varð fyrir slysi á athafnasvæði áfrýjanda við Dalveg 1 í Kópavogi 22. október 2005. Málvöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Áfrýjandi viðurkennir bótaskyldu á því tjóni sem stefnda varð fyrir við slysið. Enginn tölulegur ágreiningur er í málinu en aðila greinir á um hvort lækka eigi bætur til stefndu vegna eigin sakar hennar. Áfrýjandi rekur móttökustöðvar fyrir úrgang á höfuðborgarsvæðinu. Þær kröfur sem gera verður til fyrirkomulags og öryggis á þessum stöðvum verður að miða við að almenningi er skylt að farga úrgangi þar og viðskiptavinum er ætlað sjálfum að færa úrgang úr bifreiðum sínum, flokka hann og setja í viðeigandi gáma. Þá verður að miða við að kröfur samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum og reglugerðum settum með stoð í þeim lögum séu lágmarkskröfur á stöðum sem þessum þar sem almenningi er ætluð för auk starfsmanna. Slysið 22. október 2005 varð með þeim hætti að stefnda, sem var að losa sorp úr bifreið sinni, féll niður af svonefndum rampi þegar hún gekk meðfram bifreiðinni með rusl í fanginu. Á þeim stað er hún féll hafði gámur verið fjarlægður til losunar. Meðfram brún rampsins var 15 cm hár og 15 cm breiður gulmálaður steinsteyptur kantur en ekki voru sérstakar fallvarnir þar meðan á losun gáma stóð. Af myndum af vettvangi verður ráðið að breidd rampsins hafi ekki verið meiri en svo að fjarlægð á milli bifreiðar stefndu og gulmálaðs kantsins á brún rampsins hafi verið innan við einn metri, en þá leið þurfti stefnda að ganga til að losa sig við ruslið. Við þessar aðstæður verður að ætla að ruslið sem stefnda hélt á hafi byrgt henni sýn niður á við og hún því ekki séð gulmálaðan kantinn. Hann hafi því frekar verið til þess fallinn að auka líkur á slysi við að um hann yrði hrasað en að minnka þær. Þegar þetta er haft í huga verður stefndu ekki gefin sök á slysinu. Hinn áfrýjaði dómur verður því staðfestur. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera órasakaður. Áfrýjandi, Sorpa bs., greiði stefndu, Láru Magnúsdóttur, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 13. október 2009. Mál þetta, sem dómtekið var 5. október sl., var höfðað með stefnu birtri 8. apríl 2009 af Láru Magnúsdóttur, Hlíðarvegi 4, Kópavogi, á hendur Sorpu bs., Gufunesi, Reykjavík og Tryggingamiðstöðinni hf., Aðalstræti 6, Reykjavík, til réttargæslu, til heimtu skaðabóta, auk vaxta, dráttarvaxta og málskostnaðar. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru að stefndi greiði stefnanda kr. 2.069.364 með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af kr. 736.610 frá 22. október 2005 til 1. júlí 2007, en með dráttarvöxtum, af þeirri fjárhæð, skv. 1. mgr. 9. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og með vöxtum skv. 2. mgr. 8. gr. sömu laga, af kr. 1.331.754 frá 15. nóvember 2006 til 1. júlí 2007, en með dráttarvöxtum, af þeirri fjárhæð, skv. 1. mgr. 9. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum helmingi af greiðslu Tryggingastofnunar ríkisins (50%) kr. 299.208 sem innt var af hendi 25. september 2007. Þá er þess krafist að vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Auk þess er krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun en stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur. Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu, en til vara lækkunar á kröfum stefnanda. Í aðalkröfu er krafist málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins, en í varakröfu að málskostnaður falli niður. Af hálfu réttargæslustefnda eru ekki gerðar dómkröfur í málinu. I Þann 22. október 2005 varð stefnandi, sem var að kasta sorpi, fyrir slysi á athafnasvæði stefnda, gámastöð Sorpu við Dalveg 1 í Kópavogi. Á slysa- og bráðadeild Landspítalans í Fossvogi kom í ljós að stefnandi var brotinn á vinstri ökkla og hægri sköflungi. Tildrögum slyssins er lýst þannig í skýrslu vinnueftirlitsins, dags. 22. okt. 2005, að þegar slysið varð var verið að skipta um gáma sem standa jafnan í ákveðnum stæðum við rampa sem ekið er uppá til að komast í þægilega hæð til að losa sorp í gámana. Meðfram rampanum frá plani upp skábrautina og allan hringinn ofan á rampanum er steyptur kantur sem er 0,15 m á hæð og 0,5 m á breidd. Fjarlægðin frá planinu upp á rampann er 1,2 m. Handrið er á kantinum upp skábrautina og á nokkrum öðrum stöðum. Ekkert handrið var þar sem pressugámurinn stóð. Þegar gámar eru á sínum stað er ekki hætta á að starfsmenn eða viðskiptavinir falli af römpunum. Hin slasaða hafði ekið bíl sínum upp á rampann og var að losa sorp í gám þegar hún féll af rampanum þar sem fullur gámur hafði verið fjarlægður. Engin viðvörun um fallhættu var á staðnum. Í skýrslunni voru stefnda gefin fyrirmæli um að settar yrðu upp fallvarnir á alla rampa til að koma í veg fyrir fall af hærri stað. Var stefnda gefinn frestur til 1. febrúar 2006 til að framkvæma úrbætur. Lögð var áhersla á að starfsmenn stefnda skyldu vakta staðinn þegar gámalosun ætti sér stað þar til fallvörnum yrði komið fyrir. Hinn 30. nóvember 2005 gaf stefnandi skýrslu um slysið hjá Sýslumanninum í Kópavogi. Í skýrslu hennar kemur fram að hún hafi lagt bifreið sinni fyrir aftan bifreið sem fyrir var uppi á rampa gámastöðvarinnar. Hún telji að hún hafi tekið töluvert af drasli úr farangursgeymslu bifreiðarinnar í fangið og sennilega hafi það hindrað henni sýn fram á við. Hún hafi verið meðvituð um að það vantaði einn gám á þeim stað þar sem hún var stödd og því hafi hún ætlað að ganga með draslið yfir göngubrú sem tengi rampann við næsta rampa. Hún geti ekki útskýrt hvað gerðist, henni hafi sennilega fipast eða eitthvað álíka, en hún hafi skyndilega farið fram af upphækkuðum rampanum og fallið niður á steinsteypa stéttina. Slysið var tilkynnt stefnda og símbréf sent til réttargæslustefnda í kjölfarið, 8. desember 2005, þar sem stefnandi tilkynnti að hún hygðist krefja stefnda um skaðabætur vegna þess líkamstjóns sem hún varð fyrir við slysið. Réttargæslustefndi svaraði símbréfinu með bréfi, dags. 14. desember 2005. Í bréfinu segir m.a. orðrétt: „Hins vegar sé ljóst að slysið verði að miklu leyti rakið til aðgæsluleysis tjónþola sjálfs og rétt sé því að hann beri tjón sitt að hálfum hluta sjálfur.“ Hinn 25. apríl 2007 lá fyrir matsgerð læknanna Leifs Dungals og Magnúsar Ólasonar um líkamstjón stefnanda vegna slyssins sem var unnið í samræmi við skaðabótalög nr. 50/1993 með síðari breytingum. Var matið unnið að beiðni stefnanda og réttargæslustefnda. Niðurstöður matsins voru eftirfarandi: Upp úr miðju ári 2007 fór stefnandi að finna fyrir vaxandi verkjum vegna slyssins. Heimilislæknir vísaði henni til Sverris Bergmanns, læknis og sérfræðings í heila- og taugafræði, sem hafði hana til meðferðar nokkra hríð. Að beiðni lögmanns stefnanda gaf Sverrir sérfræðiálit á nánar tilgreindum efnisatriðum í fyrirliggjandi matsgerð. Í álitinu kom fram að hann mæti miska og örorku stefnanda 35%. Ákveðið var að óska eftir dómkvaðningu tveggja matsmanna til að meta heilsufar stefnanda á nýjan leik. Voru læknarnir Torfi Magnússon og Stefán Carlsson dómkvaddir til starfans. Matsgerð þeirra er dags. 06.01.2009 og voru helstu niðurstöður þær sömu og í fyrra mati eða 20% miski og 20% örorka. Til uppgjörs var gengið á grundvelli bréfs réttargæslustefnda frá 14.06.2007 þann 7. september 2007. Af hálfu stefnanda var gerður fyrirvari um réttmæti þess að greiða bætur einungis að hálfu leyti og höfðar stefnandi mál þetta til að krefja stefnda um greiðslu fullra bóta vegna slyssins. II 1. Skaðabótakrafa stefnanda Stefnandi byggir ábyrgð stefnda á tjóni stefnanda á sakarreglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrgð. Starfsmenn stefnda hafi valdið tjóni stefnanda með saknæmum og ólögmætum hætti og stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem vinnuveitandi umræddra starfsmanna. Starfsmenn stefnda hafi hagað sér gáleysislega og ekki í samræmi við það sem búast mátti við af þeim. Þannig hafi háttsemi þeirra bæði vikið frá því sem venjulegt megi telja út frá almennum sjónarmiðum og brotið gegn settum hátternisreglum. Þá byggi stefnandi á því að á fasteignareigendum hvíli almennt rík aðgæsluskylda til þess að rækja viðhald og umhirðu með fasteign til að koma í veg fyrir að þeir sem erindi eigi í eða út úr fasteign verði ekki fyrir tjóni. Vinnustaður skuli þannig úr garði gerður, að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar. Hvað saknæmismatið varði sé vísað til almennt viðurkenndra sjónarmiða í skaðabótarétti um þætti sem hafi þýðingu við sakarmatið. Nánar tiltekið sé átt við sjónarmið um hættu á tjóni (líkur á tjóni vegna háttsemi), hve auðvelt (eða erfitt) hafi verið fyrir tjónvald að gera sér grein fyrir hættu á tjóni og að lokum möguleika á ráðstöfunum til þess að fyrirbyggja tjón eða minnka áhættu á tjóni. Þannig byggi stefnandi á því að vanræksla stefnda á að varna tjóni hafi falið í sér umtalsverða hættu á tjóni. Þá sé ljóst að tiltölulega auðvelt hafi verið fyrir starfsmenn stefnda að gera sér grein fyrir því að hætta stafaði af því að gera engar varúðarráðstafanir til að varna því að fólk félli niður af rampanum eins og hafi orðið raunin í tilviki stefnanda. Að lokum sé ljóst að starfsmenn stefnda höfðu alla möguleika á að fyrirbyggja tjón með því að koma fyrir handriði eða setja upp varúðarskilti og hefðu getað gert það án mikillar fyrirhafnar og með óverulegum kostnaði. Ljóst sé að háttsemi starfsmanna stefnda, er fólst í því að fjarlægja gám úr stæði ásamt eftirfarandi vanrækslu þeirra á nauðsynlegum athöfnum til varnar slysum verði að teljast brot á reglum laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 en ljóst sé að lögin gildi um stefnda, sbr. 2. gr. laganna. Í þessu sambandi sé sérstaklega vísað til almennra reglna laganna í 13. gr. en þar segi að atvinnurekandi skuli tryggja, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Þá segi í 42. gr. laganna að vinnustaður skuli þannig úr garði gerður, að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Auk þessa skuli vísað til ákvæðis 38. gr. laganna, en þar segi: Félagsmálaráðherra setur nánari reglur, að fenginni umsögn stjórnar Vinnueftirlits ríkisins, um hvaða kröfur skuli uppfylltar varðandi skipulag, tilhögun og framkvæmd vinnu, svo sem [...] um að settar skuli upp á vinnustað greinilegar aðvaranir og/eða vinnusvæði girt eða afmörkuð með öðrum hætti. Stefnandi byggir á því að framangreindum reglum laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 hafi ekki verið fylgt á vinnustað stefnda er umrætt slys bar að. Almennt hafi verið litið svo á að ef markmið skráðra hátternisreglna sé sérstaklega að tryggja öryggi og forðast líkams- eða munatjón (eins og eigi við um framangreindar reglur) megi fullyrða, að það hafi mikla þýðingu við sakarmat, hvort eftir þeim hafi verið farið eða ekki. Auk framangreinds byggi stefnandi á því að gera eigi auknar kröfur til stefnda þegar saknæmi starfsmanna hans sé metið. Sé það með vísan til þess að um opinbert athafnasvæði sé að ræða, sem almenningi beri skylda til að eiga leið um þegar losa á sig við sorp, annað en almennt heimilissorp manna, en sveitarstjórnir séu ábyrgar fyrir reglulegri tæmingu sorpíláta og flutningi heimilisúrgangs frá öllum heimilum, sbr. 2. tl. 2. mgr. 6. gr. reglugerðar um meðhöndlun úrgangs nr. 737/2003. Sérstaklega beri í þessu sambandi að hafa í huga að samkvæmt 2. mgr. 11. gr. reglugerðar nr. 737/2003, sé skylda að færa allan úrgang til meðhöndlunar í söfnunar- eða móttökustöð (Sorpu) í samræmi við önnur ákvæði reglugerðarinnar. Samkvæmt þessu sé ljóst að stefnanda var skylt að fara á svæði stefnda umrætt sinn, en á svæðinu sé gert ráð fyrir því að þegar losa eigi sorp, af því tagi sem stefnandi var með, þá sé ekið upp á rampa og viðskiptavinurinn sjái sjálfur um að afferma bíla og bera sorp í viðeigandi gáma. Með vísan til þessa byggi stefnandi á því að gera verði enn ríkari kröfur til stefnda, en ella, til þess að allar nauðsynlegar varúðarráðstafanir séu gerðar til að koma í veg fyrir slys. Stefnandi vísi til dóms Héraðsdóms Reykjavíkur, frá 5 júní 2008, í máli nr. E-7851/2007 þar sem málsatvik hafi verið nokkuð sambærileg. 2. Krafa stefnanda um vexti og dráttarvexti Stefnandi krefjist vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 (vxl.), af kr. 736.610 frá 22.10.2005 til 1. júlí 2007. Upphafstími vaxtanna sé miðaður við þann dag er hið bótaskylda atvik átti sér stað en lokadagur þeirra sé miðaður við það tímamark er stefnandi telji sig eiga rétt á dráttarvöxtum af skaðabótakröfu sinni. Það sé nánar tiltekið mánuði eftir að kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 1. mgr. 9. gr. vxl. Þann 1. júlí 2007 hafi mánuður verið liðinn frá því að stefnandi sendi Tryggingarmiðstöðinni kröfubréf, dags. 31. maí 2007, og sé því upphafstími dráttarvaxta miðaður við þessa dagsetningu. Af þessum sökum krefjist stefnandi dráttarvaxta af þessum hluta kröfunnar samkvæmt 1. mgr. 9. vxl. frá þeim degi til greiðsludags. Framangreindur hluti kröfu stefnanda, þ.e. kr. 736.610 sé sá hluti hennar sem ber vexti frá hinu bótaskylda atviki en það séu nánar tiltekið allar kröfur stefnanda nema sú sem byggð er á varanlegri örorku, sbr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 1. mgr. 8. gr. vxl. Þá krefjist stefnandi vaxta skv. 2. mgr. 8. gr. vxl. af kr. 1.331.754 (varanleg örorka) frá 15. nóvember 2006 til 1. júlí 2007. Þá krefjist stefnandi dráttarvaxta af þessum hluta kröfunnar samkvæmt 1. mgr. 9. vxl. frá þeim degi til greiðsludags. Þessi hluti kröfunnar, þ.e. kr. 1.331.754, beri ekki vexti frá þeim degi er hið bótaskylda atvik átti sér stað, líkt og við eigi um aðra kröfuliði, heldur frá þeim degi er ástand stefnanda var orðið stöðugt (s.k. stöðugleikatímapunktur) sbr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 2. mgr. 8. gr. vxl., en sá dagur sé 15. nóvember 2006 samkvæmt gögnum málsins. 3. Um fjárhæð dómkrafna stefnanda Fjárhæð dómkröfu stefnanda er byggð upp með vísan í útreikninga er sjá má í bréfi Tryggingarmiðstöðvarinnar til lögmanns stefnanda frá 14. júní 2007 en fyrir liggur að stefndu hafa þegar greitt 50% af skaðabótum vegna tjónsins ásamt vöxtum og kostnaði af þeim hluta. Krafan sundurliðast þannig: Helmingur þessarar fjárhæðar nemi kr. 2.069.364, sem skiptist þannig að þjáningarbætur og miski (50%) nema samtals kr. 736.610 og varanleg örorka (50%) kr. 1.331.754 að viðbættum vöxtum og kostnaði en að frádregnum helmingi af greiðslu Tryggingastofnunar ríkisins (50%) kr. 299.208. Krafa stefnanda um skaðabætur sé byggð á óskráðum reglum skaðabótaréttarins, nánar tiltekið á sakarreglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrgð. Um mat á saknæmi stefnda sé vísað til laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980, einkum ákvæða 13. gr., 38. gr. og 42. gr. Vaxtakrafa stefnanda sé byggð á 1. og 2. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa stefnanda um dráttarvexti sé byggð á 1. mgr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa um vaxtavexti sé byggð á 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa stefnanda sé byggð á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa stefnanda um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Varðandi varnarþing vísist til 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um heimild til réttargæslustefnu sé vísað til 21. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. III Stefndi viðurkenni sök í málinu og þar með bótaskyldu. Stefndi telji hins vegar að eins og mál þetta sé vaxið eigi stefnandi einnig sök á því hvernig fór í umrætt sinn. Telji hann eðlilegt að stefnandi beri tjón sitt að hálfu og þar sem það hafi verið lagt til grundvallar þegar uppgjör fór fram 07.09.2007 eigi stefnandi ekki rétt á frekari bótum úr hendi stefnda. Ágreiningur málsins snúist því um það hvort eigin sök sé yfirleitt til að dreifa og ef svo sé þá hve mikil hún kunni að vera. Stefndi telji vafalaust að svo sé og bendi á eftirfarandi staðreyndir því til stuðnings. Í fyrsta lagi viðurkenni stefnandi í lögregluskýrslu þann 30.11. 05 að hún vissi að enginn gámur var til staðar við rampann sem hún ók uppá, sem reyndar blasti við hverjum sem þar átti leið um, enda bjart af degi þegar slysið varð um kl. 16:30, auk þess sem lýsing þarna sé góð. Í öðru lagi viðurkenni stefnandi að hún hafi verið með það mikið af rusli í fanginu að það hafi byrgt henni sýn, eða með öðrum orðum, hún hafi gengið nánast blindandi að göngubrúnni sem hún hugðist fara yfir til að losa sig við ruslið. Þessi háttsemi stefnanda hafi verið afskaplega óvarleg einkum í ljósi þess að hún vissi um hættuna. Í þriðja lagi sé ljóst að stefnandi gjörþekkti allar aðstæður, þar sem fram komi í umræddri lögregluskýrslu að þarna hafi verið um að ræða viku úrgang frá saumastofu hennar sem hún hafði að eigin sögn rekið í 25 ár. Það þýði að stefnandi hafi orðið að koma þarna u.þ.b. einu sinni í viku og hafi því margsinnis verið búin að koma á athafnasvæðið við Dalbraut eða aðra sambærilega losunarstaði stefnda. Í fjórða lagi sé hér um merkt vinnusvæði að ræða og öllum sem þangað komi megi vera ljóst að þar þurfi að gæta fyllstu varúðar, sem vissulega hafi skort á hjá stefnanda. Í fimmta lagi sé bent á að meðfram rampanum sé steyptur kantsteinn 0,15 m á hæð og 0,15 m á breidd, málaður í skærgulum lit og þannig vel sýnilegur öllum sem þar eigi leið um og benda megi á í því sambandi að Vinnueftirlitið hafði fyrir slysið ekki gert athugasemdir við það fyrirkomulag sem þarna var, en farið fram á vissar úrbætur eftir slysið, sem brugðist hafi verið við. Í sjötta lagi verði ekki litið fram hjá þeirri staðreynd að stefnandi hafi á slysdegi verið tæplega 53 ára að aldri og hefði því vegna aldurs og reynslu enn frekar mátt gera sér grein fyrir þeim hættum er þarna þurfti að varast og haga vinnubrögðum sínum samkvæmt því. Það sé með vísan til framanrakins sem stefndi telji eigin sök stefnanda augljósa og telji jafnframt að sú helmings skerðing sem lögð hafi verið til grundvallar í uppgjöri aðila þann 07.09.05 sé í fullu samræmi við dómvenjuna í málum af því tagi sem hér um ræði og því hafi stefnandi þegar fengið þær bætur frá stefnda sem hún geti átt rétt á í máli þessu og því beri að sýkna. Varakrafa um lækkun sé studd sömu rökum og aðalkrafan. Stefndi mótmælir tilvísunum stefnanda til laga 46/1980 og reglugerðar 737/2003 og telur þær á misskilningi byggðar. Jafnframt sé því mótmælt að dómur Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu E- 7851/2007 hafi fordæmisgildi í máli þessu. IV Stefnandi varð fyrir slysi á athafnasvæði stefnda, gámastöð Sorpu við Dalveg 1 í Kópavogi, 22. október 2005 og hlaut af líkamstjón. Stefndi hefur viðurkennt sök í málinu og þar með bótaskyldu. Stefndi telur hins vegar að stefnandi eigi einnig sök á slysinu og að eðlilegt sé að hún beri tjón sitt að hálfu. Hefur stefndi greitt stefnanda bætur í samræmi við það en ekki er tölulegur ágreiningur í málinu. Í máli þessu er því einungis ágreiningur um sakarskiptingu. Enginn ágreiningur er um það með aðilum hvernig og hvar slys stefnanda varð, en engin vitni voru að slysinu. Stefnandi kveðst í umrætt sinn hafa stöðvað bifreið sína fyrir aftan bifreið uppi á rampanum. Hún hafi sótt rusl í skott bifreiðarinnar og verið að ganga með það í fanginu með fram hægri hlið bifreiðarinnar þegar hún hafi rekið fótinn í steinkantinn á rampanum og við það fallið af honum og niður á malbikið. Fyrir liggur að í umrætt sinn var búið að fjarlægja gáminn við rampann þar sem slysið varð en þegar gámur er við rampann varnar hann falli. Ekkert handrið var með fram rampanum en handrið var þar sem ekið er upp á hann. Þá liggur fyrir að engin viðvörunarskilti voru uppi. Stefnandi hefur viðurkennt að henni hafi verið ljóst að gám vantaði á umræddum stað. Hins vegar þykir ekki sýnt að hún hafi hegðað sér öðruvísi en búast hefði mátt við af þeim sem voru í sömu erindagerðum uppi á rampanum. Aðgæsluleysi stefnanda hafi þannig ekki verið ástæða slyssins heldur það að gámur hafði verið fjarlægður og handrið vantaði á rampann. Voru þessar aðstæður óforsvaranlegur á stað sem fjöldi fólks á erindi dag hvern til að losa sig við rusl. Enda er á það að líta að Vinnueftirlitið gaf í kjölfar slyssins fyrirmæli um að settar yrðu upp fallvarnir á alla rampa til að koma í veg fyrir fall. Þá voru gefin fyrirmæli um að þar til fallvörnum hefði verið komið upp skyldu starfsmenn stefnda vakta staðinn þegar gámalosun ætti sér stað. Það er því niðurstaða dómsins að stefndi beri fulla skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda sem hún hlaut þann 22. október 2005. Samkvæmt því og þar sem ekki er tölulegur ágreiningur í málinu verða stefnukröfur stefnanda teknar til greina eins og greinir í dómsorði. Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála og í samræmi við framangreinda niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda 950.000 krónur í málskostnað. Þorgerður Erlendsdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. Dómsorð Stefndi, Sorpa bs., greiði stefnanda Láru Magnúsdóttur, kr. 2.069.364 með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af kr. 736.610 frá 22. október 2005 til 1. júlí 2007, en með dráttarvöxtum, af þeirri fjárhæð, skv. 1. mgr. 9. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og með vöxtum skv. 2. mgr. 8. gr. sömu laga, af kr. 1.331.754 frá 15. nóvember 2006 til 1. júlí 2007, en með dráttarvöxtum, af þeirri fjárhæð, skv. 1. mgr. 9. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum helmingi af greiðslu Tryggingastofnunar ríkisins, (50%) kr. 299.208 sem innt var af hendi 25. september 2007. Vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi greiði stefnanda 950.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 534/2013	Fjárdráttur Dráttur á máli Skilorð	Ó var sakfelldur fyrir fjárdrátt í starfi sem sölu- og markaðsstjóri hjá A ehf. með því að hafa í fjögur skipti dregið sér andvirði tiltekinna vara í eigu A ehf., afhent þær öðrum án heimildar og í þrjú skipti tekið við greiðslu og tileinkað sér, en í eitt skipti var varan afhent öðrum sem endurgjald fyrir vinnu í þágu Ó án þess að greiðsla hefði átt sér stað til A ehf. Var háttsemi Ó talin varða við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þar sem rannsókn lögreglu hófst ekki gegn Ó sem sakborningi fyrir lok skilorðstíma samkvæmt tveimur dómum frá 2006 þótti ekki fullnægt áskilnaði 60. gr. almennra hegningarlaga um að taka upp refsingar sem hann hlaut með þeim og dæma með nú. Samkvæmt 60. gr., sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga var hins vegar tekin upp og dæmd með skilorðsbundin refsing sem Ó hlaut á árinu 2010. Með vísan til þess hversu mjög meðferð málsins hefði dregist hjá lögreglu, án nokkurrar ástæðu, var refsing Ó ákveðin fangelsi í 4 mánuði, en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í 2 ár.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 6. ágúst 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd. Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi hefur ákærði borið að hann hafi tekið gólfefni af lager einkahlutafélagsins A eins og þau sem um ræðir í IV. kafla ákæru. Á hinn bóginn lýsti hann því þegar við skýrslutöku hjá lögreglu að andvirði gólfefnanna hafi verið minna en hann var borinn sökum um að hafa tekið, án þess þó að fullyrða frekar um andvirðið. Kvaðst ákærði telja að E hafi greitt sér 1.000.0000 eða 1.200.000 krónur fyrir gólfefnin. Skjalleg gögn málsins um þessa úttekt eru fátækleg og verður lítið á þeim byggt. Til viðbótar því var látið hjá líða að taka skýrslu af áðurnefndum E við meðferð málsins, en rannsókn þess hófst bæði seint og dróst verulega eins og rakið er í héraðsdómi. Samkvæmt því og með vísan til 108. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 109. gr., laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður miðað við framburð ákærða um að verðmæti andlags sem tiltekið er í IV. kafla ákæru hafi verið mun minna en þar segir, eða ekki meira en 1.200.000 krónur. Að öðru leyti verður fallist á með héraðsdómi að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greinir og réttilega er þar heimfærð til refsiákvæðis hvað varðar alla kafla ákærunnar. Sakarferill ákærða er nægilega rakinn í héraðsdómi. Var ákærði 9. ágúst 2006 dæmdur í 30 daga fangelsi fyrir blygðunarsemisbrot og 21. september sama ár í tveggja mánaða fangelsi fyrir eignaspjöll. Var refsing samkvæmt báðum dómunum bundin skilorði í tvö ár, en ekki var tekin upp refsing samkvæmt fyrri dóminum og dæmd með í hinum seinni. Með dómi 10. desember 2010 var ákærði dæmdur í 30 daga fangelsi skilorðsbundið í tvö ár fyrir umferðarlagabrot og brot gegn valdstjórninni. Rannsókn lögreglu hófst ekki gegn ákærða sem sakborningi fyrir lok skilorðstíma samkvæmt framangreindum tveimur dómum frá árinu 2006 og því er ekki fullnægt áskilnaði 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um að taka upp refsingar sem ákærði hlaut með þeim og dæma með nú. Samkvæmt 60. gr., sbr. 78. gr., almennra hegningarlaga verður á hinn bóginn tekin upp og dæmd með sú skilorðsbundna refsing sem ákærði hlaut með dóminum 10. desember 2010. Auk framanritaðs verður að líta til þess að við meðferð málsins hjá lögreglu varð algerlega ástæðulaus töf sem ákærða verður ekki um kennt, en hann skýrði þegar við fyrstu skýrslu frá háttsemi sinni. Leiddi þessi töf til þess að niðurstaða fékkst ekki í málinu innan eðlilegs tíma. Að öllu framangreindu virtu og með vísan til 77. gr. almennra hegningarlaga verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í fjóra mánuði sem verður að öllu leyti bundin skilorði eins og í dómsorði greinir. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Samkvæmt 1. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008 verður áfrýjunarkostnaður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Óskar Már Alfreðsson, sæti fangelsi í fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Sakarkostnaður fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Björgvins Jónssonar hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjaness miðvikudaginn 26. júní 2013. Mál þetta, sem þingfest var 20. mars sl. og dómtekið 30. maí sl., var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsettri 26. febrúar 2013, á hendur Óskari Má Alfreðssyni, kt. [...], [...], Hafnarfirði, „fyrir fjárdrátt í starfi sem sölu- og markaðsstjóri einkahlutafélagsins A, kt. [...], í eftirgreindum tilvikum: I. Með því að hafa í maí 2008 dregið sér andvirði gólfefna í eigu A ehf., að verðmæti kr. 1.028.085, sem ákærði lét afhenda B án heimildar gegn greiðslu að fjárhæð kr. 800.000 sem ákærði tók við og tileinkaði sér. Telst þetta varða við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. II. Með því að hafa í júlí 2008 dregið sér andvirði veggjaefnis og líms í eigu A ehf., samtals að verðmæti kr. 431.158, sem ákærði lét án heimildar afhenda C sem endurgjald fyrir vinnuframlag hans við húsnæði ákærða án þess að endurgjald kæmi til einkahlutafélagsins. Telst þetta varða við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. III. Með því að hafa seinnihluta ársins 2008 dregið sér andvirði gólfefna í eigu A ehf., að áætluðu verðmæti kr. 1.867.500, sem ákærði lét afhenda D án heimildar gegn greiðslu að fjárhæð kr. 1.000.000 sem ákærði tók við og tileinkaði sér. Telst þetta varða við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. IV. Með því að hafa í mars 2008 dregið sér andvirði gólfefna í eigu A ehf., að áætluðu verðmæti kr. 3.000.000, sem ákærði lét afhenda E án heimildar gegn greiðslu að fjárhæð um kr. 1.000.000 sem ákærði tók við og tileinkaði sér. Telst þetta varða við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“ Ákærði kom fyrir dóminn við þingfestingu málsins og neitaði sök en kvað úttektirnar hafa verið til að efna bónussamning sem hann var með hjá fyrirtækinu A ehf. Hófst aðalmeðferð þann 30. maí sl. og var málið dómtekið að málflutningi loknum. Krafðist ákærði sýknu en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa og að sakarkostnaður yrði lagður á ríkissjóð. Málsatvik. Í gögnum málsins kemur fram að ákærði hóf störf hjá fyrirtækinu A ehf. (hér eftir nefnt A ), 2. janúar 2003 en hætti störfum í lok júlí 2008. Gegndi ákærði stöðu verslunarstjóra og sölustjóra á tímabilinu. Til júlí ársins 2007 átti F fyrirtækið. Gerði hann samning við ákærða um launakjör og bónus. Við söluna á fyrirtækinu til G í júlí 2007 hélst samningur ákærða við fyrirtækið óbreyttur en gerðar voru athugasemdir við hann við ákærða. Í gögnum málsins liggur fyrir óundirritaður samningur á milli ákærða og A sem er sagður gilda frá 1. janúar 2007 til 31. desember 2007. Segir í samningnum: „Á árinu 2007 munu föst laun verða kr. 800.000,- Auk þessa eru eftirfarandi bónusar: Óskar skuldbindur sig í staðinn til að drífa og hvetja sölumenn áfram til að ná sem allra bestum árangri á árinu 2007 og stefnt er að ná 800 milljóna markinu. Stefnt er að meðalframlegð 35,5%. Auglýsingakostnaður má ekki fara fram úr 15 milljónum + VSK og mun Óskar leitast við að keyra niður auglýsingakostnað þannig að bónus sem A mun fá hjá auglýsendum verði allsstaðar í hámarki. Í liðum 1 til 5 verður að „klingja“ í sölutölunum þ.e. bónus fæst ekki fyrr en markmiðunum er náð.“ Samkvæmt kaupsamningi keypti ákærði ásamt [...] fasteign að [...] í [...]. Er íbúðin 233,4 fm og bílskúr 44,2 fm. Húsið var keypt í byggingu og afhent fullbúið að utan og tilbúið til innréttinga að innan, auk þess sem rafmagnsinntak og hitaveituheimæð var komin á kostnað seljanda. Var kaupverðið 45.000.000 króna og var afhending eignarinnar 11. júní 2007. Í gögnum um söluupplýsingar má sjá að á árinu 2006 var heildarsala A 490.380.351,07 krónur og framlegð 35,5%. Á árinu 2007 var heildarsala fyrirtækisins 792.537.912,86 krónur og framlegð 34%. Á árinu 2008 var heildarsala 368.124.158,42 krónur og framlegð 24,3%. Eru sölutölur án virðisaukaskatts. Skýrslur fyrir dómi. Ákærði kvaðst hafa byrjað sem sölumaður hjá A og síðan sem verslunarstjóri og síðan sölu- og markaðsstjóri. Kvað hann launasamninga hafa verið gerða fyrir hvert ár í senn við hvern sölumann og tengst sölu fyrirtækisins. Nokkrir samningar hafi verið gerðir við ákærða. Hafi samningarnir verið um föst laun og síðan ákveðnar fjárhæðir, bæði í peningum og úttekt í vörum. Hann hafi til dæmis átt að fá greitt fyrir rafvirkjavinnu í húsinu sínu en ekki fengið og því tekið vörur út á það. Hann hafi fengið parket á húsið sitt, um rúmlega 100 fermetra af parketi, og gólfflísar að auki á tvö baðherbergi og á stóran bílskúr. Samtals hafi gólfefni verið um 160 fm. Parketið hafi verið askur, Hakwood-parket, ekki ódýrt efni. Þá hafi hann fengið beinagrind að eldhúsinnréttingu en hann hafi ekki fengið „fronta“ á innréttinguna þar sem A hafi ekki staðið við samninga við það fyrirtæki sem seldi innréttingarnar. Ákærði hafi því þurft að borga persónulega fyrir það sem vantaði upp á innréttinguna. Ákærði hafi fengið efni í mjög stóran pall og hafi það verið samningur við A vegna fæðingarorlofs sem ákærði ætlaði í. Það efni hafi ekki tengst launasamningi hans við A. Pípulagningavinna hafi verið greidd af A þar sem rafvirkjavinnan hafi ekki verið greidd. Þá gæti einhver önnur úttekt hafa verið en hann myndi það ekki. Hurðir í húsið hafi ákærði greitt sjálfur persónulega. Þá hafi hann fengið efni undir gólfefnin, lím, undirlag og hurðarhúna. Aðspurður um þann samning sem liggur frammi í málinu kvaðst ákærði ekki kannast við hann. Hins vegar hafi hann undirritað samning með eigendum A en sá samningur hafi orðið eftir í fyrirtækinu þegar hann hætti störfum. Sagði hann að í undirritaða samningnum hafi fermetratölur og einingaverð verið tiltekin sem væri ekki í framlögðum samningi. Aðspurður kvað hann söluveltu fyrirtækisins hafa verið um átta hundruð milljónir á árinu 2008. Minnti hann að sölutölur hafi verið hærri en komi fram í gögnum málsins. Aðspurður kvaðst ákærði hafa verið með lykla að versluninni í [...] en aldrei verið með lykla að lager fyrirtækisins. Ákærði kvaðst hafa verið að selja vörur sem hann hafi tekið út vegna bónussamningsins. C hafi verið pípari að húsinu og hann hafi greitt honum það sem A átti að greiða rafvirkjanum. Hann hafi verið að bjarga því sem bjargað varð og viljað fá greitt upp í launin sín en hann hafi verið búinn að vinna baki brotnu þetta ár. Hann hafi fundið að róður fyrirtækisins var farinn að þyngjast og því hafi hann reynt að fá greitt út eins og samið hafi verið um. Sömu ástæður séu fyrir öllum viðskiptum hans sem ákært sé fyrir. Aðspurður um þá frásögn B um að B hafi átt að segja í A, til að losna undan spurningum fyrirtækisins, að hann væri búinn að skila parketinu, sagði ákærði að A hafi fundist skrýtið að greiða ákærða fyrir parketið í peningum en einnig viljað meiri afslátt. Hafi ákærði þá farið og rætt við eiganda A, G, og spurt hvort þeir ættu ekki bara að selja þetta „svart“. Ákærði kvaðst ekki muna samskipti sín og B nákvæmlega en G hafi samþykkt að þetta yrði greitt svart. G hafi skuldað ákærða upp í bónussamninginn og hafi salan verið greiðsla til ákærða vegna þess. Taldi ákærði að G hafi vitað af því en B og G hafi rætt saman sjálfir inni á skrifstofu um að parketið væri selt „svart“. Ákærði kvaðst ekki hafa verið sáttur við það hvernig G rak fyrirtækið en það hafi farið í gjaldþrot fljótlega eftir að G tók við fyrirtækinu. Aðspurður nánar út í tölvupóstsamskipti ákærða við H, fjármálastjóra fyrirtækisins, frá 28. maí 2008, þar sem ákærði biður H um að opna reikning B hjá A og hún segi að reikningurinn sé kominn í Momentum, og þurfi ástæðu til að opna reikninginn. Ákærði hafi þá sagt henni að B væri að borga og biður ákærði hana um að opna fyrir viðskipti B. Þann 29. maí spyr H hvort hann hafi ekki ætlað að greiða og hafi ákærði þá svarað að hann myndi greiða þegar B fengi vöruna. Þann 9. júní segir H að hann hafi verið búinn að fá vöruna og spyr hvenær reikningurinn verði greiddur. Ákærði sagði niðurstöðuna í þessum samskiptum hafa verið þá að reikningurinn hafi verið gerður á A. Ákærði svaraði aðspurður að hann hafi margoft vísað H á G en minnti að G hafi verið erlendis á þessum tíma. Kvað ákærði að H hafi ekki komið það neitt við hvernig þessi viðskipti væru afgreidd á milli G og ákærða. Ákærði vissi ekki hvernig G hafi gengið frá þessum viðskiptum. Kvað ákærði launasamninga starfsmanna hafa verið trúnaðarmál og hann hafi virt það nema þegar hann hafi verið að þiggja peninga eins og einhver fáviti úti á götu, þá hafi hann útskýrt það þannig að það hafi verið upp í laun sem hann hafi átt inni. Aðspurður um það hvort hann hafi beðið C um að skrökva að A kvaðst ákærði það gefa auga leið, hann minnti að C hafi annaðhvort verið að skila eða sækja efni og sagt honum að fara til A. Ákærði kvaðst ekki geta svarað því hvers vegna C segði svo frá. C hafi verið pípulagningameistari að húsinu hans að [...] í [...] og hafi að hluta fengið greitt svart og að hluta til í efni. Hann hafi fengið veggjaefni og eitthvað af parketi upp í vinnu sína. Aðspurður um framburð C um að ákærði hafi búið til kreditnótu um skilað parket, kvaðst ákærði ekki geta svarað til um það en þarna hafi verið bakfært inn í kerfið og síðan skrifað út á þann hátt sem ákærði vissi ekkert um, en enginn skilaði hins vegar tæplega 200 fermetrum af parketi. Að öðru leyti kvaðst ákærði ekki geta skýrt þetta nema að þessi úttekt hafi verið greiðsla upp í bónussamning hans. Á þessum tíma hafi félagið verið að fara í gjaldþrot og hafi hann ekki verið ánægður með að búið væri að fara þannig með fyrirtækið og hann séð ákveðna hluti sem búið var að lofa en ekki hafi verið staðið við. Aðspurður hvort ákærði hafi með þessu móti verið að ná út því sem kom fram í bónussamningnum svaraði ákærði því að G hafi átt að vera kunnugt um allt sem ákærði gerði hvað þetta varðaði. Þá hafi hann aldrei fengið pallaefni sem honum hafi verið lofað upp í feðraorlof. Aðspurður um tölvupóst milli I frá 30. ágúst 2008 og ákærða þar sem segir að magntaka þurfi allt efni sem ákærði hafi fengið frá A, s.s. parket og flísar, og þar með talin öll fylgiefni, s.s. undirlag, lista o.fl. þá komi fram í tölvupóstinum: „Meðal þess sem þú munt hafa fengið afhent er; parket (og skv. samningi beri þér aðeins það parket sem þarf í lögn á þínu húsi, ekkert umfram það), flísar á eitt bað og anddyri (skilgreina skal flísar umfram það sem kunna að hafa farið á önnur svæði), pallaefni o.s.frv.“ Þá komi fram í tölvupóstinum að ákærði muni vera með húsgagn frá félaginu og þess óskað að því verði skilað strax og bifreið skuli skila strax. Ákærði hafi svarað tölvupóstinum 30. ágúst 2008 og kvaðst ganga í málið og senda þetta á sína menn og muni magntaka allt um helgina. Þá komi fram í svari ákærða að bifreið félagsins sé að [...] í [...]. Ákærði kvaðst ekki hafa mótmælt þessu samkvæmt ráðleggingum síns lögmanns en ákærði kvaðst ekki kannast við þetta netfang oskar.mar.alfredsson@gmail.com. Ákærði kvaðst rengja allt sem I segði. Ákærði kvaðst einu sinni hafa rætt við I þegar hann skilaði lykli að fyrirtækinu. Ofangreind tölvusamskipti hafi ekki farið á milli þeirra tveggja. Ákærði neitaði því að hafa rætt við I um bónussamning ákærða, enda hafi ákærði hætt störfum þegar I kom til starfa. Aðspurður hversu mikið ákærði mátti taka út í vörum frá A taldi ákærði að það hafi verið fyrir um sjö til átta milljónir. Hversu mikið hafi verið í peningum og hvað mikið í vörum gæti ákærði ekki sagt til um. Ákærði kvaðst hafa fengið parket, flísar og lím undir gólfefnin og grind í eldhúsinnréttinguna. Ákærði kvaðst þó ekki muna þetta vel en vörurnar hafi átt að vera á innkaupsverði sem hann tók út. Ákærði kvaðst ekki geta giskað á verðmæti þess sem hann fékk út í efni, mörg ár séu síðan hann hafi unnið við þetta. Aðspurður hvers vegna ákærði hafi selt vöruúttekt sína til þriðja aðila, kvað hann t.d. pípulagningamanninn hafa átt að fá greitt frá A samkvæmt samningnum en ekki fengið. Ákærði hafi verið í skuld við hann og því tekið út vörur til að greiða honum með. B kom fyrir dóminn og lýsti aðdragandanum að því að hann keypti parket af ákærða þannig að hann hafi farið inn í A í þeim tilgangi að skoða parket. Hann hafi hitt ákærða og sagst vera að leita að parketi í hús sitt. Ákærði hafi gefið honum upp ákveðið verð. B hafi síðan skoðað á nokkrum öðrum stöðum en síðan ákveðið að skipta við A. Hann hafi því farið aftur í A og hitt ákærða og sagst ætla að versla við fyrirtækið. Hann hafi séð G í versluninni og heilsað honum en G hafi ekki komið nálægt þessum viðskiptum. Borin var undir B frásögn ákærða um að B hafi þótt verðið hátt og viljað kaupa parketið „svart“ og samið um það við G. B neitaði því alfarið og hafi hann ekki farið á fund með G, hann hafi einungis hitt hann inni í versluninni og spjallað við hann þar. Ákærði hafi gefið honum upp verð sem var 805.000 krónur. B kvaðst hafa hringt í ákærða þegar hann ætlaði að greiða fyrir parketið. Ákærði hafi spurt ákærða þá hvar hann væri staddur og sagði B honum að hann væri á leið í [...] í [...] til að taka út pening fyrir kaupverðinu og koma svo til að greiða fyrir parketið. B hafi farið í bankann en þegar hann sneri sér við frá gjaldkerastúkunni hafi ákærði verið fyrir aftan sig. B hafi þá afhent honum greiðsluna. B kvaðst ekki hafa fengið kvittun fyrir parketinu en hann hafi ekki gert neina rellu út af því þar sem hann hafði fengið parketið afhent á réttum tíma. B kvaðst hafa fengið tölvupóst löngu seinna frá I um að það væri útistandandi á hann krafa hjá A og hafi B sagt I að hann væri löngu búinn að gera skuld sína upp. Hann hafi aftur fengið bréf frá fyrirtækinu og hafi hann þá hringt til ákærða. Ákærði hafi gefið sér þá skýringu að hann væri að hætta og fyrirtækið væri að fara á hliðina og ákærði sagt B að segja að hann hafi verið búinn að skila parketinu því það hafi allt verið undið, og B hafi gert það. B hafi síðan áttað sig á því að eitthvað gruggugt hafi verið við þessi viðskipti. I hafi þá sagt sér að til stæði að kæra ákærða. Aðspurður um samskipti sín og G kvaðst B ekki muna nákvæmlega í hvaða skipti hann hafi rætt við G inni í búðinni en hann hafi ekki rætt viðskiptin við hann. D kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið að leita sér að parketi og ákærði hafi viljað að hann verslaði hjá sér. Ákærði hafi boðið honum mjög gott verð sem D hafi ákveðið að taka. Ákærði hafi sagt sér að ákærði ætti inni eina sölu í bónus eða eitthvað álíka hjá fyrirtækinu sem skýringu á þessu hagstæða verði. D kvaðst þekkja ákærða í gegnum konu sína en þeir hittist ekki sérstaklega. D kvaðst ekki muna hversu mikið parket hann hafi fengið en það gæti hafa verið um 200 fermetrar. Hann hafi síðan farið í A til að kaupa lakk á parketið og þá hafi A áttað sig á viðskiptum D og ákærða. D kvaðst hafa verið grunlaus um aðkomu ákærða að málinu. D kvaðst ekki muna vel hvernig hann greiddi fyrir parketið en það hafi örugglega verið með peningum því hann og fyrrverandi kona hans hafi tekið lán hjá ættingjum og vinum á þessum tíma á meðan þau voru að bíða eftir lánafyrirgreiðslu banka. F kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið eigandi að A á árinu 2007 og fyrir þann tíma en hann hafi selt fyrirtækið á miðju ári 2007. Kvað hann ákærða hafa unnið hjá sér í langan tíma og verið á samningi sem byggðist á föstum launum auk bónusa sem miðuðust við selt magn og ákveðna framlegð. Um áramótin 2006/2007 hafi ákærði sagt sér að hann væri að fara að byggja sér hús og þyrfti þar af leiðandi jafnari tekjur. Hafi ákærði óskað eftir hærri föstum launum árið 2007 og hafi F orðið við því. Ákærði hafi verið duglegur sölumaður og stóð undir auknum launum. Ákærði hafi viljað fá einhvern bónus sem F hafi samþykkt. Samningurinn hafi gengið út á ákveðna sölu og framlegð út árið. Í samningnum hafi verið tekið fram að ef þetta eða hitt markmiðið næðist þá fengi hann ígildi einhverra fjármuna. Samningurinn hafi fjallað um gólfefni, hurðir og eldhúsinnréttingar m.a. og snúist um húsbyggingu ákærða. F kvaðst hafa selt fyrirtækið á árinu 2007 og því hafi aldrei reynt á þennan þátt samningsins. Hann hafi kynnt nýjum eiganda samninginn og síðan viti hann ekkert um málið. F var sýnt afrit samnings sem liggur fyrir í málinu og kvað hann það eintak vera efnislega í samræmi við þann samning sem hann gerði við ákærða en hann myndi ekki hvort þetta eintak hafi verið vélritað í hans tíð. Aðspurður hvort ákærði hafi mátt selja úttektir sínar þriðja aðila kvað F samninginn hafa snúist um byggingu ákærða en hafi hann viljað nota úttektirnar til að greiða fyrir eitthvað annað hafi hann eflaust getað það. Aðspurður hvort ekki hafi annar samningur verið undirritaður og þá samningur þar sem magntölur hafi verið tilgreindar, kvað F það vel geta verið en þeirra samningur hafi verið efnislega sá sami. Þá kvað F að ef ákærði hafi viljað selja til þriðja aðila það sem hann mátti taka út úr fyrirtækinu, þá hafi fyrirtækið ekkert getað gert við því né haft neitt við það að athuga. Úttektir hafi þrátt fyrir það alltaf átt að vera bókfærðar hjá fyrirtækinu. F kvað nýjan eiganda, G, hafa vitað um samninginn enda hafi F farið sérstaklega yfir samning ákærða við fyrirtækið með G. F kvað ákærða hafa staðið sig mjög vel sem sölumann og hafa verið tvöfaldur á við aðra sölumenn. Aðspurður kvað hann trúnað hafa verið um samning ákærða en gjaldkeri fyrirtækisins hafi haft vitneskju um launagreiðslur en ekki um bónussamninginn sjálfan. Aðspurður kvað F tilgang samningsins hafa verið þann að létta undir með góðum starfsmanni og aðstoða við húsbyggingu hans. Aðspurður giskaði F á að verðmæti samningsins, ef hann hefði verið efndur að fullu, gæti verið um fimm til sex milljónir. G kom fyrir dóminn en hann kvaðst hafa keypt A í félagi við annan í júlí 2007 en þeir hafi selt félagið til J banka hf. ári síðar. Starfssamningur hafi verið á milli félagsins og ákærða en djúpt hafi verið á þeim samningi við kaupin en fyrri eigandi, F, hafi upplýst sig um samninginn. Minnti hann að samningurinn hafi komið fram í árslok 2007. Minnti G að samningurinn hafi verið óundirritaður en F hafi staðfest við sig allt sem kom fram í samningnum. Öðruvísi hefði hann aldrei staðið við samninginn. Bónusgreiðslur ákærða hafi miðast við heildarsölu fyrirtækisins en bónusgreiðslur annarra sölumanna hafi miðast við þeirra eigin sölu. Þá hafi bónusgreiðslurnar verið bundnar við húsbyggingu ákærða. Mundi G að sala ársins 2007 hafi verið í kringum átta hundruð milljónir en ákærði hafi átt að fá eitthvað aukalega við það markmið. Minnti hann að ákærði hafi tekið út eldhúsinnréttingu við það markmið en G hafi mótmælt þeirri úttekt þar sem því markmiði hafi ekki verið náð í árslok. Sölumenn hafi hins vegar skrifað út reikninga vegna tilboða sem voru í gangi en hefðu ekki verið raunveruleg sala. Þannig hafi sölumenn náð sölu upp í þessa sölutölu, eða áttahundruð milljónir, en G hafi gert athugasemdir við þá aðferð. Þá taldi G að í raun hafi skilyrði samningsins aldrei verið fullnægt þar sem greiðsluerfiðleikar hafi verið farnir að bæra á sér, auk þess sem verktakar hafi verið að draga til baka tilboð. Hafi G ekki samþykkt þessa aðferð en venjan væri að skrifa út reikninga þegar eiginleg sala hefði farið fram. Kvað G innkaupsverð ásamt tollum hafa verið viðmið úttektarheimilda starfsmanna. Virðisaukaskattur hafi ekki verið inni í þessum fjárhæðum. G kvað samninginn sem liggur fyrir í málinu vera nákvæmlega þann samning sem F hafi kynnt fyrir honum en hann minnti að ákærði hafi fyrst látið sig hafa samninginn. G kvaðst hafa mótmælt framlegðarmarkinu sem kemur fram í samningnum. Hann hafi einnig mótmælt vinnu rafvirkja í samningnum þar sem það ákvæði hafi verið ansi opið. Aðspurður um það hvort ákærði hafi mátt selja vörurnar sem hann mátti taka út, kvað G tilganginn með samningnum hafa verið þann að ákærði fengi vörur í húsbyggingu sína. Taldi hann að búið hafi verið að efna lið eitt og tvö í samningnum en liðir þrjú og fjögur hafi allavega verið óuppgerðir við ákærða. Aðspurður um virði þeirra hluta sem ákærði hefði fengið við efndir samningsins kvað hann alla hluti í lið eitt í samningnum hafa átt að vera á kostnað framleiðanda parketsins og hurðanna en ekki A sem hafi ekki átt að bera neinn kostnað af þeim lið. Það hafi ákærði verið upplýstur um enda komi það fram í samningnum. Þá kvað hann heildarvirði þess sem ákærði mátti taka út hafa verið rúmlega þrjár milljónir auk vinnu rafvirkja. Taldi G að úttektir sem ákært sé fyrir vera nokkuð hærri fjárhæðir en ákærði hefði átt að fá í bónusgreiðslur. Þá taldi hann vinnu rafvirkja í húsi ákærða geta verið að andvirði á bilinu fimm hundruð þúsund til ein milljón. Aðspurður um samskipti sín og B, kvaðst G hafa fengið fregnir af því að B hafi keypt parket fyrir um sjö til átta hundruð þúsund krónur og greitt til ákærða en sú greiðsla hafi aldrei skilað sér til fyrirtækisins. Þetta hafi verið um svipað leyti og J banki hafi verið að yfirtaka félagið. Þá kvaðst G hafa hitt B í versluninni en neitaði því alfarið að hafa átt fund með B þar sem rætt hafi verið um sölu undir borðið og að ákærði hafi átt að fá þá greiðslu í sinn vasa. G kvað að ef ákærði hefði hætt við að byggja, hefði þrátt fyrir það þurft að efna samninginn við hann og þá hefði ákærði vel getað selt það efni sem hann fengi til þriðja aðila. Aðspurður um það hvort ákærði hafi undirritað samninginn kvað G það vel geta verið en ákærði hefði staðfest efni samningsins við sig þegar hann tók við fyrirtækinu. Taldi G það vel geta verið að ítarlegri samningur hafi verið undirritaður, hann kvaðst ekki geta útilokað það. Aðspurður hvort öllum skilyrðum samningsins hafi verið náð, kvað G 5. lið samningsins ekki hafa verið uppfylltan en staðið hafi til að menn settust niður og færu yfir það sérstaklega. Kvað hann það orðalag að „klingja“ í sölutölum hafa þýtt að sala hafi farið fram. Svo hafi ekki verið. Aðspurður um efni í sólpall og að það hafi átt að vera í staðinn fyrir fæðingarorlof, kvað G það geta verið. Þeir hafi verið í vandræðum með mjög dýrt pallaefni sem fyrirtækið sat uppi með og geti verið að ákærði hafi fengið eitthvað af efninu í pallinn gegn fæðingarorlofi. Fjármálastjórinn ætti að vita það en G kvað ekki útilokað að ákærði hafi komið með slíka tillögu og að G hafi ekki tekið illa í það. G hafi vissulega frekar viljað hafa ákærða í vinnunni en í fæðingarorlofi þar sem hann hafi verið duglegur sölumaður. Aðspurður hvort G hafi haft vitneskju um sölu til þeirra aðila sem taldir séu upp í ákæruliðum, og að ákærði fengi söluandvirðið í eigin vasa, kvaðst G aldrei myndu hafa gert slíkan samning. Allar úttektir starfsmanna hafi átt að vera með vitneskju fyrirtækisins. Starfsmanni hafi ekki verið heimilt að efna bónussamninga á eigin spýtur, það hafi alltaf þurft að fara í gegnum annan sölumann fyrirtækisins eða í gegnum fjármálastjóra. G kvað fjórum fyrstu töluliðum samningsins klárlega hafa verið náð en G kvaðst ekki hafa náð persónulega að gera upp við ákærða þar sem hann hafi ekki verið samþykkur óljósu orðalagi og mikilli framlegð í samningnum. G kvaðst ekki muna til þess að farið hafi verið sérstaklega yfir efndir samningsins við ákærða en það hafi verið ætlunin. Það hafi staðið upp á fyrirtækið að efna samninginn. Fundir um sölutölur hafi verið mánaðarlega við sölumenn og þeir fengið greitt samkvæmt þeim. Samningur ákærða hafi verið af allt öðrum toga, hann hafi verið með föst laun en bónusauka hafi hann átt að fá á árinu 2008 þegar endanlegar sölutölur lægju fyrir. Ákærði hafi verið með hús sitt á einhverju byggingarstigi á árinu 2007 en ákærði hefði átt að fá heimildir til úttekta á þeim tíma sem ákærða vantaði viðkomandi efni, þó svo að árssalan hafi ekki legið fyrir. Aðspurður hvernig farið hafi verið með úttektir starfsmanna í bókhaldi fyrirtækisins, kvað G það hafa verið fært sem laun, en hann myndi ekki eftir neinu uppgjöri við ákærða. Hafi sölumenn fengið úttektir þá hafi þeir fengið að greiða fyrir vöruna á nokkrum mánuðum og þá verið dregið af launum þeirra. K, fyrrverandi framkvæmdastjóri A, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa séð um endurskipulagningu félagsins og einnig setið í stjórn félagsins frá árinu 2004 til ársins 2007. Kvaðst hann hafa séð samninginn milli ákærða og félagsins í möppu hjá félaginu, eftir að mál ákærða var kært til lögreglu, og hafi hann verið óundirritaður. I gaf símaskýrslu fyrir dómi og sagði að um mitt árið 2008 hafi hann verið beðinn um að taka við rekstri félagsins sem hann gerði. Hafi hann þurft að semja við birgja og gert vörutalningu. Við vörutalninguna hafi komið í ljós að nokkuð vantaði upp á birgðir félagsins. Hann hafi þá farið að leita skýringa á þeirri rýrnun og í framhaldi af því hafi hann kært háttsemi ákærða til lögreglu. Ákærði hafi verið í sumarfríi þegar I tók við rekstri félagsins og ekki mætt í vinnu eftir fríið og hafi ákærða þá verið sagt upp störfum í framhaldi. Ákærði hafi því ekki unnið hjá félaginu eftir að I tók við rekstrinum. Aðspurður um tölvupóstsamskipti sín við ákærða, kvaðst I ekki muna eftir þeim sérstaklega en við upprifjun kvað hann að ákærði hafi fengið greiddan rafvirkjareikning að fjárhæð 1,8 milljónir króna, eldhúsinnréttingu og hurðir frá L á [...], parket á 150 fm og flísar og ákærði hefði tekið út efni í pall hjá M fyrir á aðra milljón króna sem I hafi neitað greiðslu á auk þess að orlofsmál ákærða hafi líka verið til úrlausnar. Aðspurður um það að ákærði neiti að eiga netfangið sem hann sendi tölvupóstinn á, kvaðst I ekki geta fullyrt hver svari honum á hinum endanum en í póstinum hafi einnig komið fram hjá ákærða að bifreið félagsins væri heima hjá ákærða, sem hafi verið rétt, en bifreiðin hafi verið sótt þangað að ábendingu ákærða í sama tölvupósti. I kvaðst hafa séð eintak af samningi milli ákærða og félagsins en hann hafi ljósritað eintak sem ákærði sjálfur hafi afhent honum. Sá samningur hafi verið undirritaður af ákærða og fyrri eiganda félagsins. Kvað I ekkert lokauppgjör hafa farið fram samkvæmt samningnum þar sem ekki var ljóst hvað átti eftir að gera upp við ákærða en óljóst hafi verið hvað ákærði hafði þegar fengið greitt. Ákærði hafi til dæmis fengið 250 fm af parketi samkvæmt samningnum. N kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið verslunarstjóri A árið 2007 en árin þar á undan hafi N unnið á lagernum. Kvað hann alla starfsmenn hafa verið með lykla að lagernum, sem hafi verið sjálfsagður hlutur. Kvað hann J banka hf. hafa ráðið I til að reka fyrirtækið um mitt ár 2008 og hafi ákærði verið mjög ósáttur við aðkomu I að félaginu. Ákærði hafi ekki mætt í vinnu í lok sumarfrís og farið utan og hafi ákærða þá verið sagt upp störfum í framhaldi. Aðspurður um það hvort tíðkað hafi verið í fyrirtækinu að selja vörur „svart“ neitaði N því. N kvaðst vita að ákærði hafi fengið parket á gólfin í húsið sitt, gólfflísar, klæðningarefni, pallaefni og innréttingar frá L. N kvaðst hafa komið heim til ákærða og séð þetta efni hjá honum en gólfefni hafi verið á öllu húsinu og bílskúrnum líka. N minnti að hurðir í húsinu hafi verið sérstaklega háar og því gætu hurðirnar verið frá L á [...]. Þá kvaðst hann vita að ákærði hafi greitt einhverjum iðnaðarmönnum með efni frá A. N sagði sama lykil hafa gengið að lager fyrirtækisins og fyrirtækinu sjálfu og allir hafi verið með lykla að fyrirtækinu. N kvaðst hafa verið með bónussamning hjá fyrirtækinu og það hafi alltaf verið gert upp við hann mánaðarlega. C kom fyrir dóminn og kvaðst hafa keypt parket af ákærða. C kvaðst hafa verið að vinna í húsi ákærða við pípulögn og fleira. Ákærði hafi sagt honum að hann væri sölustjóri hjá A ehf. og ætti inni bónusa hjá fyrirtækinu sem hann gæti fengið á góðu verði. Ákærði hafi sett upp á blað fyrir hann hvaða efni hann gæti fengið og á hvaða verði. C hafi því fengið greitt upp í vinnu sína með efni að hluta en þegar dróst að ákærði gerði upp við hann, hafi hann ýtt á ákærða til fá þau efni sem á vantaði. Á einhverjum tímapunkti hafi C áttað sig á því að efnið sem hann fékk hjá ákærða hafi ekki verið fengið á heiðarlegan hátt svo hann hafi hætt að fá efni hjá ákærða og ákærði skuldaði honum enn fyrir hluta af vinnu sinni. H gaf símaskýrslu fyrir dóminn og kvaðst hafa séð um launagreiðslur hjá A. Aðspurð um tölvupóst milli hennar og ákærða vegna reiknings sem var sendur til innheimtu kvaðst hún muna eftir þessum samskiptum. Kvað hún fyrirkomulagið hafa verið þannig að ef starfsmenn keyptu vörur hjá fyrirtækinu var reikningur skrifaður á viðkomandi starfsmann og hafi hann síðan fengið að greiða skuldina með nokkrum greiðslum. O gaf símaskýrslu fyrir dóminum. Starfaði hann á lager fyrirtækisins. Kvaðst hann ekki muna sérstaklega eftir vörum sem var skilað til A. Útbúinn hafi verið seðill frá lager þegar efni var sótt eða efni skilað og sá seðill síðan farið til skrifstofunnar sem bókfærði viðskiptin. E gaf ekki skýrslu fyrir dóminum en fram kemur í lögregluskýrslu að hann muni ekki eftir einstökum vöruúttektum þar sem hann hafi byggt fjölda húsa. Forsendur og niðurstöður. Ágreiningslaust er að á milli ákærða og var sérsniðinn launasamningur sem sneri að föstum launum og sölutengdum viðbótargreiðslum til ákærða. Í málinu liggur fyrir óundirritaður samningur sem eigandi A, F, kannaðist við og sagði samrýmast þeim samningi sem hann hafi gert við ákærða. G, sem keypti A um mitt ár 2007, kvaðst kannast við þann sama samning en sagðist hafa sett út á hann efnislega við ákærða þar sem honum hafi fundist arðsemisviðmið í samningnum vera of hátt eða 35,5%. Ákærði sagði fyrir dóminum að ítarlegri samningur hafi verið undirritaður á milli aðila en hann hefði sjálfur ekki eintak af honum. Eigendur A kváðust ekki kannast við að til væri undirritað eintak en F taldi að hann hefði undirritað sambærilegt eintak og liggur fyrir í málinu. Ákærði mótmælti því hins vegar ekki að samningur aðila á árinu 2007 hafi verið efnislega sá sami og kemur fram í því eintaki sem liggur fyrir í málinu. Þá er ágreiningslaust að ákærði hafi fengið gólfefni, parket og flísar ásamt lími undir það, í hús sitt að [...], [...], en samkvæmt samningnum átti hann að fá það efni þegar ákveðnum sölutölum væri náð. Er ekki ákært fyrir þær úttektir og virðist sem ákærði hafi fengið efni í hús sitt samkvæmt bónussamningnum. Ákæruliður I. Í ákærulið I er ákærði sakaður um að hafa í maí 2008 dregið sér andvirði gólfefna í eigu A að verðmæti 1.028.085 krónur, sem ákærði lét afhenda B án heimildar gegn greiðslu að fjárhæð kr. 800.000 sem ákærði tók við og tileinkaði sér. Í gögnum málsins er afrit af úttekt hjá A þann 19. apríl 2008 að fjárhæð 1.028.085 krónur. Er tekið fram að það séu Hakeik 100 fm., eikarplankar rustik, lím, gúmmíkorkur 100 fm, og fleira efni. Er sölumaður skráður ákærði. Þann 27. maí 2008 er gerð kreditnóta á B fyrir sömu fjárhæð. Þá liggur fyrir tölvupóstur frá 26. maí til 9. júní 2008, á milli ákærða og H, þar sem ákærði biður hana að opna fyrir reikningsviðskipti B og segir jafnframt að B sé að greiða. B segist í tölvupósti til I 21. júlí 2008 ekki skulda A neitt og vera búinn að gera upp við þá og hafa gert það áður en hann fékk vöruna afgreidda. Staðfest er að B tók út 800.000 krónur hjá [...] 5. mars 2008 og samrýmist það framburði hans fyrir dóminum að hann hafi greitt ákærða þá fjárhæð í bankanum sjálfum. Síðar í tölvupóstinum kveðst B hafa gert upp við ákærða. Þar sem engin gögn fundust um þessi viðskipti hjá versluninni ítrekaði I fyrirspurn sína 27. ágúst 2008 í tölvupósti og svaraði B því þá til að hann hafi fengið parketið sent, það hafi verið meira og minna ónýtt og það verið sent til baka. Hann hafi síðan fengið parket frá Litháen. Kvað B, fyrir dóminum, ákærða hafa beðið sig um að gefa þessar skýringar hjá A. Sannanlega fer ákærði með rangt mál, þegar hann segir bókhaldara fyrirtækisins í lok maí 2008 að B sé að greiða fyrir vöruna og því eigi að opna reikning hans hjá fyrirtækinu. Ákærði hafði þá þegar nokkrum mánuðum áður tekið við greiðslu frá B fyrir parketið en það fé hafði ekki skilað sér til fyrirtækisins. Telur dómurinn að full sönnun hafi verið færð fyrir því að ákærði hafi tekið parket út úr fyrirtækinu og selt það B án þess að gera skil á söluandvirðinu til fyrirtækisins. Breytir engu í því sambandi að ákærði hafi talið sig eiga inni úttektir samkvæmt bónussamningnum. Hefur ákærði með þeirri háttsemi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærulið I og verður hann sakfelldur fyrir hana. Ákæruliður II. Í ákæruliðnum er ákærði sakaður um að hafa í júlí 2008 dregið sér andvirði veggjaefnis og líms í eigu A, samtals að verðmæti kr. 431.158, sem ákærði lét án heimildar afhenda C sem endurgjald fyrir vinnuframlag hans við húsnæði ákærða án þess að endurgjald kæmi til fyrirtækisins. Samkvæmt gögnum málsins fékk C þann 26. ágúst 2008 198,12 fermetra af veggjaefni að verðmæti 620.511,84 krónur og tvo kassa af lími að verðmæti 39.740 krónur eða samtals 660.262,09 krónur. Afsláttur er alls 184.019,39 krónur en með virðisaukaskatti er upphæð reikningsins 431.158 krónur. Sölumaður er sagður ákærði. Þann 4. september 2008 er kreditnóta gerð á C þar sem tekið er fram að 198,12 fermetrum af sama efni var skilað að verðmæti 620.511,84 krónur. Með afslætti og virðisaukaskatti er heildarverð vörunnar 403.333 krónur. Engin frekari gögn eru í málinu vegna þessarar úttektar en C staðfesti fyrir dóminum að hafa fengið efni hjá ákærða sem greiðslu upp í pípulagningarvinnu hans í húsi ákærða. Ákærði kvaðst fyrir dóminum hafa greitt C samkvæmt bónussamningnum þar sem fyrirtækið hafi ekki greitt upp í rafvirkjavinnuna eins og samningurinn kvað á um. G, eigandi A á þessum tíma, mótmælti því að hafa nokkuð vitað um þessi viðskipti ákærða né úttektir hans. Þrátt fyrir að ákærða hafi fundist hann svikinn af félaginu, hafði hann ekki heimild til að taka efni út í fyrirtækinu og afhenda öðrum það og efna þannig bónussamninginn upp á sitt eindæmi. Telur dómurinn sannað að með þessari háttsemi hafi ákærði farið út fyrir heimildir sínar og tekið efni til að nota í viðskiptum sínum við C án þess að gera grein fyrir vöruúttektinni hjá A. Þrátt fyrir að ákærði hafi talið að hann væri að fá umrædda vöruúttekt sem bónusgreiðslur, verður að telja að honum hafi verið fullljóst að engin heimild var fyrir úttektinni. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þennan ákærulið. Ákæruliður III. Í þessum ákærulið er ákærði sakaður um að hafa seinni hluta ársins 2008 dregið sér andvirði gólfefna í eigu A að áætluðu verðmæti 1.867.500 krónur, sem ákærði lét afhenda D án heimildar gegn greiðslu að fjárhæð 1.000.000 króna, sem ákærði tók við og tileinkaði sér. Engin gögn eru í málinu þessu til stuðnings en ákærði kvað þessa úttekt sem og allar aðrar sem ákært er fyrir, hafa verið bónusgreiðslur til hans samkvæmt bónussamningnum. Ákærði kvað fyrir dóminum að með þessum viðskiptum hafi hann verið að efna bónussamninginn. Þá staðfesti ákærði fyrir lögreglu að hafa selt D umrætt gólfefni en taldi að það hefði verið um 160 fermetrar. Engin gögn liggja fyrir í málinu um þessar vöruúttektir en fyrir lögreglu kvað ákærði afgreiðsluseðil hafa verið til hjá fyrirtækinu vegna afgreiðslunnar. D kom fyrir dóminn og staðfesti að hann hafi fengið um 200 fermetra af parketi hjá ákærða og ákærði gefið honum þá skýringu að hann ætti inni eina sölu í bónus hjá fyrirtækinu, sem skýringu á því verði sem ákærði bauð honum. D taldi að hann hefði greitt fyrir parketið með reiðufé. Ákærði hefur ekki haldið því fram að hann hafi skilað greiðslunni til fyrirtækisins heldur að hann hafi verið að efna bónussamninginn. Þó svo að ákærði hafi talið að hann ætti inni greiðslur hjá A vegna samningsins, telur dómurinn fram komna lögfulla sönnun þess að ákærði hafi tekið söluandvirðið í eigin þágu. Ekki er að finna neina heimild í gögnum málsins um að ákærði hafi mátt taka til sín vöru án þess að gera grein fyrir því og gegn neitun eigenda fyrirtækisins telur dómurinn ákærða sekan um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í þessum ákærulið og verður hann sakfelldur fyrir. Ákæruliður IV. Í þessum ákærulið er ákærði sakaður um að hafa í mars 2008 dregið sér andvirði gólfefna í eigu A að áætluðu verðmæti 3.000.000 króna sem ákærði lét afhenda E án heimildar gegn greiðslu að fjárhæð um 1.000.000 króna sem ákærði tók við og tileinkaði sér. Ákærði kvað um þennan ákærulið það sama og fyrri ákæruliði, þessi úttekt hafi verið greiðsla samkvæmt bónussamningnum. Fyrir lögreglu lýsti ákærði þessu á sama veg en sagði það hafa verið gert í samráði við F og að G hafi vitað af þessu. Ákærði hafi hins vegar ekki skýringar á því hvers vegna G hafi ekki útbúið reikning vegna úttektarinnar. G neitaði því fyrir dóminum að hafa heimilað ákærða að selja vörur eins og ákært er fyrir og kvaðst aldrei myndu gera slíkan samning. Þá kvaðst G ekki hafa vitað um þessar sölur. Starfsmanni hafi ekki verið heimilt að efna bónussamninga upp á eigin spýtur, það hafi alltaf þurft að fara í gegnum annan sölumann fyrirtækisins eða í gegnum fjármálastjóra. Gegn mótmælum G telur dómurinn skýringu ákærða á þessum viðskiptum ótrúverðuga en ákærði hefur játað að hafa selt E gólfefni. Telur dómurinn fram komna lögfulla sönnun um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í þessum ákærulið og verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi. Ákærði byggir kröfu sína um sýknu á því að hann hafi verið að taka út laun í samræmi við bónussamning sinn við A. Eins og að ofan hefur verið rakið, framkvæmdi ákærði brot sín með leynd og reyndi að fá aðra til að skrökva til um úttektirnar. Er þessi málsástæðu ákærða að engu hafandi. Þrátt fyrir að ákærði hafi talið sig eiga inni laun hjá A þá virðist stór hluti bónussamningsins hafa þegar verið uppfylltur en þó svo að það hafi ekki verið þá bar ákærða að leita annarra leiða til að fá samninginn efndan. Er háttsemi ákærða refsiverð og réttilega heimfærð undir 247. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur honum nokkrum sinnum verið gerð refsing áður. Þau brot sem skipta máli við ákvörðun refsingar er dómur frá 9. ágúst 2006 en þá var ákærði dæmdur í þrjátíu daga fangelsi, skilorðsbundið í tvö ár, fyrir brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga. Dómur frá 21. september 2006 en þá var ákærði dæmdur í tveggja mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára, fyrir eignaspjöll. Dómur frá 10. desember 2010 en þá var ákærði dæmdur í þrjátíu daga fangelsi, skilorðsbundið í tvö ár, fyrir ölvunarakstur og valdstjórnarbrot. Þá gekkst ákærði undir sátt þann 24. október 2011 fyrir umferðarlagabrot og aftur þann 30. janúar 2012. Brot þau sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir nú framdi hann í mars, maí, júlí og seinni hluta árs 2008. Með þeim brotum rauf ákærði skilorð dómsins frá 9. ágúst 2006 og 21. ágúst 2006. Ber því nú að taka skilorðsdómana upp og dæma í málinu samkvæmt 77. gr. almennra hegningarlaga. Þá eru brot ákærða framin áður en dómur gekk þann 10. desember 2010 og sáttir gerðar eftir þann tíma. Ber því að gera honum hegningarauka við þær refsingar samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Verður við ákvörðun refsingar litið til þess að ákærði rauf tvo skilorðsbundna dóma með brotum sínum. Hluti af brotum ákærða er framkvæmd þannig að engin gögn finnast um þau í bókhaldi fyrirtækisins. Verður ekki annað ráðið en að ásetningur ákærða hafi staðið til að fela slóð sína. Vegna þessa dróst hjá fyrirtækinu að komast að því sanna í málinu, eins og rekja má til framburðar vitna, en aðild þeirra varð fyrst ljós er þau áttu í frekari viðskiptum við A en eitt brotið er framið seinni hluta árs 2008. Þann 5. janúar 2009 var brotið kært til ríkislögreglustjóra. Í byrjun febrúar 2010 var lögregluskýrsla tekin af vitni. Þann 16. júní 2010 var lögregluskýrsla tekin af vitni. Þann 7. maí 2012 og aftur 8. og 9. maí 2012 voru lögregluskýrslur teknar af vitnum og í júlí 2012. Þann 29. maí 2012 er fyrst tekin lögregluskýrsla af ákærða. Ákæra var síðan gefin út 26. febrúar 2013. Ekki hefur verið gefin viðhlítandi skýring á þessum drætti á rannsókn málsins. Er refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í ellefu mánuði. Með vísan til þess hversu mikill dráttur varð á rannsókn málsins, sem ekki hefur verið skýrður með viðhlítandi hætti, þykir rétt að skilorðsbinda átta mánuði refsingarinnar og skal hún niður falla að liðnum þremur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða allan sakarkostnað á rannsóknarstigi og fyrir dómi, sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Reynis Loga Ólafssonar hdl., sem eru hæfilega ákveðin 376.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan. D ó m s o r ð : Ákærði, Óskar Már Alfreðsson, kt. [...], skal sæta fangelsi í ellefu mánuði en fresta skal fullnustu átta mánaða refsingarinnar og skal hún niður falla að liðnum þremur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði greiði sakarkostnað, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, Reynis Loga Ólafssonar hdl., 376.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.
Mál nr. 45/2009	Skuldamál Leigusamningur	H og Ó gerðu með sér munnlegan samning um leigu Ó á þremur beitarhólfum á jörð H. Í málinu deildu þeir um fjárhæð leigugjaldsins en H hélt því fram að samið hefði verið um 12.500 krónur auk virðisaukaskatts í gjald fyrir hverja hryssu sem í hólfin kæmu en Ó vildi miða við 7.380 krónur samkvæmt matsgerð sem hann hafði aflað í málinu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ósannað hefði verið hvert umsamið leiguverð hefði verið fyrir hverja hryssu. Yrði því að hafa hliðsjón af meginreglu 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup við úrlausn málsins. Þegar litið væri til þeirra gagna sem lágu fyrir í málinu um leiguverð vegna hagabeitar, meðal annars matsgerðarinnar, yrði að fallast á það með Ó að miða bæri við það verð sem í matsgerðinni greindi. Þar sem Ó hafði nú þegar greitt H í samræmi við matgerðina var hann sýknaður af kröfu H. Hins vegar þótti rétt að Ó greiddi H málskostnað fyrir Hæstarétti, þar sem Ó hafði ekki greitt kröfuna í samræmi við matgerðina fyrr en komið var að málflutningi í Hæstarétti.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. janúar 2009. Hann krefst nú sýknu af kröfu stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Eins og nánar er rakið í héraðsdómi hafði áfrýjandi hryssur í þremur beitarhólfum sem stefndi hafði girt af á jörð sinni á vormánuðum 2007. Stefndi kveðst hafa átt að fá 12.500 krónur auk virðisaukaskatts í gjald fyrir hverja hryssu sem þangað kæmi. Hvert beitarhólf var um 20 hektarar að stærð og hafði áfrýjandi afnot þeirra frá miðjum júní og fram í september 2007. Áfrýjandi reisir kröfu sína um sýknu ekki lengur á aðildarskorti. Í málflutningi fyrir Hæstarétti kvaðst áfrýjandi ekki lengur byggja á að umsamið leigugjald fyrir hverja hryssu hafi verið 6.000 krónur auk virðisaukaskatts, en vill nú miða við að eðlilegt verð hafi verið 7.380 krónur auk virðisaukaskatts. Með héraðsdómi var fallist á kröfu stefnda og áfrýjanda gert að greiða honum 1.213.875 krónur með tilgreindum dráttarvöxtum allt að frádregnum 600.140 krónum. Aðilar eru sammála um að miða beri við að sú greiðsla hafi verið innt af hendi 20. nóvember 2007. Með henni taldi áfrýjandi sig hafa uppfyllt greiðsluskyldu sína miðað við 6.000 krónu leigugjald fyrir hverja hryssu, auk virðisaukaskatts og dráttarvaxta í 45 daga, eða frá 24. september til 20. nóvember 2007. Áður en málið var flutt í Hæstarétti, eða 9. september 2009, greiddi áfrýjandi stefnda 217.473 krónur sem miðaðist við niðurstöðu matsgerðar dómkvadds manns 16. mars 2009, auk dráttarvaxta. Stefndi hefur ekki áfrýjað héraðsdómi fyrir sitt leyti og kemur krafa hans um málskostnað í héraði því ekki til álita fyrir Hæstarétti. Að gengnum héraðsdómi var að beiðni áfrýjanda dómkvaddur matsmaður til að meta hvert hafi verið almennt gangverð hagabeitar fyrir stóðhryssur á Suðurlandi sumarið 2007, nánar tiltekið fyrir tímabilið 15. júní til 15. september 2007 og hvert hafi verið eðlilegt og sanngjarnt leiguverð fyrir beitarhólf stefnda sama tímabil. Í matsgerðinni rekur matsmaður athugun sem hann kveðst hafa gert á almennu gangverði hagabeitar fyrir hryssur sumarið 2007 og kemst að þeirri niðurstöðu að svokallað faldmeðaltal greiðslu fyrir hverja hryssu hafi verið 7.380 krónur án virðisaukaskatts og að rétt sé að miða við þá fjárhæð. Í svari við síðari spurningu áfrýjanda gefur matsmaður sér þær forsendur, í samræmi við fullyrðingar stefnda, að frágangur girðinga hans hafi verið góður og hafi beitarhólfin verið með góðum rekstrarrennum og hagi fjölbreyttur. Er niðurstaða hans sú að hvert beitarhólfanna ætti að geta borið 25 til 30 hryssur og sanngjarnt leiguverð umræddra beitarhólfa væri samtals 600.000 krónur á því tímabili sem um ræðir. Eins og greinir í héraðsdómi er ósannað hvert hafi verið umsamið leiguverð fyrir hverja hryssu. Við úrlausn máls þessa verður höfð hliðsjón af meginreglu sem kemur fram í 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, að séu kaup gerð án þess að kaupverðið leiði af samningi skuli greiða það gangverð sem sé á sams konar hlutum, seldum við svipaðar aðstæður, við samningsgerðina, enda sé verðið ekki ósanngjarnt. Ef ekki sé um neitt slíkt gangverð að ræða skuli kaupandi greiða það verð sem sanngjarnt sé miðað við eðli hlutar, gæði hans og atvik að öðru leyti. Þegar litið er til þeirra gagna sem fyrir liggja um leiguverð vegna hagabeitar, meðal annars framangreindrar matsgerðar, er fallist á með stefnda að miða beri við það verð sem í matsgerð greinir. Eins og að framan er rakið hefur stefndi greitt kröfu áfrýjanda samkvæmt niðurstöðu matsgerðarinnar. Verður stefndi því sýknaður af þessari kröfu áfrýjanda. Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu og því að áfrýjandi greiddi ekki framangreinda kröfu stefnda fyrr en komið var að málflutningi í Hæstarétti verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Áfrýjandi, Óðinn Örn Jóhannsson, er sýkn af kröfu stefnda, Hreggviðar Hermannssonar, um annað en málskostnað fyrir Hæstarétti. Áfrýjandi greiði stefnda 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 8. september sl. er höfðað með stefnu birtri 11. mars sl. Stefnandi er Hreggviður Hermannsson, kt. 180750-3559, Langholti 1, Selfossi. Stefndi er Óðinn Örn Jóhannsson, kt. 260772-5469, Urðartjörn 3, Selfossi. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.213.875 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 24. september 2007 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 600.140 krónur. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Málavextir. Stefnandi lýsir málavöxtum svo í stefnu að hann sé bóndi að Langholti I, Flóahreppi, Árnessýslu og á vormánuðum 2007 hafi hann girt af á jörðinni þrjú hólf í því skyni að halda þar stóðhesta. Hvert hólf sé um 20 hektarar og fullnægi ströngustu kröfum varðandi slíkar girðingar. Stefndi mótmælir því hins vegar að hvert hólf sé 20 hektarar og hafi stefnandi ekki lagt fram gögn því til stuðnings. Hafi girðingarvinnu verið lokið í júní 2007 en í byrjun janúar sama ár hafi stefndi frétt af fyrirætlunun stefnanda og farið þess á leit að fá hólfin á leigu. Stefndi mun reka þá starfsemi að leigja stóðhesta, finna aðstöðu fyrir þá og síðan bóka hryssur fyrir þá. Hafi þeir gert munnlegt samkomulag um að stefndi fengi öll hólfin og yrðu þau ekki boðin öðrum það árið. Þegar girðingarnar voru tilbúnar hafi stóðhestum verið sleppt í hólfin ásamt alls 78 merum. Stefnandi heldur því fram að leigutímabilið hafi átt að standa frá miðjum júní til 1. september 2007 en hluti af hrossunum hafi verið í hólfunum til 15. september sama ár án samþykkis stefnanda. Stefndi mótmælir þessu og segir stefnanda hafa vitað að Foli ehf. hefði leigt stóðhesta til 20. september og þyrfti á hólfunum að halda til þess dags. Stefndi segir fyrirtækið Fola ehf. hafa verið stofnað í ársbyrjun 2007 vegna reksturs sem felist í því að leigja þekkta stóðhesta, auglýsa þá og kynna fyrir hryssueigendum, halda úti heimasíðu til að taka á móti pöntunum, miðla upplýsingum og fréttum, leigja fyrir þá aðstöðu, taka á móti hryssum fyrir þá, sjá um daglegt eftirlit með hrossunum, sjá um sónarskoðanir o.fl. Stefnandi heldur því fram að stefndi hafi misbeitt hólfin eftir 1. september og hafi orðið ofbeit í einu þeirra. Hafi héraðsdýralæknir kallað til mann frá Búnaðarsambandi Suðurlands sem hafi metið girðingarnar mjög góðar en talið landið verulega bitið en ekki haglaust. Stefndi telur að þessi mikla beit á valllendinu hefði orðið mun minni hefði stefnandi gefið heyrúllur með beitinni eins og talað hefði verið um í upphafi. Stefnandi hafi aðeins gefið 4 rúllur og hafi það orðið til þess að hrossin hafi ekki verið eins lengi í Langholti og til hafi staðið og hafi það valdið Fola ehf. aukakostnaði og tjóni. Stefnandi heldur því fram að hann hafi í upphafi sjálfur viljað innheimta girðingargjald fyrir merarnar og heldur hann því fram að gjaldið hafi átt að vera 20.000 krónur fyrir hverja meri. Telur stefnandi útlagðan kostnað stefnda nema 2.500 krónum, sem væri sónargjald, stefndi fengi 5.000 krónur í þóknun fyrir að útvega og bóka merarnar en stefnandi fengi 12.500 krónur fyrir hverja meri. Stefndi hafi hins vegar sjálfur viljað innheimta gjaldið og hafi stefnandi samþykkt það. Stefndi mótmælir því að rætt hafi verið um að stefnandi myndi sjálfur innheimta girðingargjaldið og hvað þá 20.000 krónur eins og stefnandi haldi fram. Kveður stefndi gjald Fola ehf. fyrir alla þá þjónustu sem fyrirtækið veiti vera 25.000 krónur með virðisaukaskatti sem leggist ofan á þann hluta sem stóðhesteigandinn fengi til sín. Stefndi heldur því fram að enginn ágreiningur hafi verið um leigufjárhæðina 6.000 krónur fyrir hverja stóðhryssu. Hafi stefnandi beðið um að fá tíma til að kanna hjá endurskoðanda sínum hvort reikningurinn ætti að vera með virðisaukaskatti. Stefndi segist hafa beðið stefnanda að stíla reikninginn á Fola ehf. sem hafi verið leigutaki en ekki stefndi. Hafi það komið stefnda á óvart þegar hann hafi fengið allt of háan reikning frá stefnanda stílaðan á rangan aðila. Stefndi segist fyrir hönd Fola ehf. hafa greitt stefnanda 600.140 krónur 20. nóvember 2007 sem hann segir greiðslu fyrir 78 hryssur með virðisaukaskatti auk dráttarvaxta í 45 daga. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi byggir á framlögðum reikningi sem sé á því byggður að í hólfunum hafi verið 78 merar og gjald landeiganda fyrir hverja meri sé 12.500 krónur eða samtals 975.000 krónur og með virðisaukaskatti sé stefnufjárhæðin 1.213.875 krónur. Stefnandi byggir á því að hann og stefndi hafi gert munnlegan samning sem stefndi hafi ekki uppfyllt. Stefnandi vísar til meginreglna samningaréttarins og kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga. Krafa um dráttarvexti er reist á III. kafla laga nr. 38/2001 og krafa um málskostnað er byggð á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök stefnda. Stefndi byggir í fyrsta lagi á aðildarskorti. Þegar samningar hafi tekist með stefnanda og stefnda um leigu á hólfunum hafi verið um það samið að leigutakinn væri einkahlutafélag stefnda, Foli, sem stefndi hefði stofnað um rekstur sinn, en félagið hafi þá ekki verið búið að fá kennitölu. Myndi stefnandi gera skriflegan samning við félagið strax og kennitalan lægi fyrir og yrði reikningur gefinn út í september 2007. Þrátt fyrir umleitun og eftirrekstur stefnda eftir að kennitalan hafi verið komin í júlí sama ár hafi stefnandi þó ekki fengist til að gera skriflegan samning við Fola ehf. Einkahlutafélagið hafi samt sem áður verið viðsemjandi stefnanda og hafi honum borið að beina reikningi til þess félags. Sé krafa á hendur stefnda persónulega því ekki í samræmi við samning aðila. Í öðru lagi er á því byggt að umsamið leigugjald vegna beitarhólfanna, 6.000 krónur á hryssu auk virðisaukaskatts, hafi að fullu verið greitt 19. nóvember 2007. Sé girðingargjaldið 12.500 krónur á hryssu allt of hátt og ekki í samræmi við samning aðila. Hvíli sönnunarbyrðin um að samið hafi verið um hærra gjald að öllu leyti á leigusala sem hafi látið undir höfuð leggjast að gera skriflegan samning. Stefndi hefur lagt fram reikninga vegna leigu á öðrum beitarhólfum sem sýni að gangverð girðingargjalds sumarið 2007 hafi verið á þeim nótum sem aðilar sömdu um. Stefndi vísar til meginreglna samninga- og kröfuréttar um efndir og vísar jafnframt til 10. og 37. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 til hliðsjónar. Krafa um málskostnað er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991. Niðurstaða. Stefndi byggir vörn sína í fyrsta lagi á aðildarskorti. Hafi svo um samist með aðilum að leigutakinn væri einkahlutafélag stefnda, Foli, en félagið mun ekki hafa verið búið að fá kennitölu er samningar tókust. Stefnandi hefur í munnlegum málflutningi hér fyrir dómi mótmælt því að um aðildarskort sé að ræða og hafi aldrei verið rætt um að Foli ehf. væri viðsemjandi. Aðilar gerðu ekki skriflegan samning um leigu á hólfunum og hefur stefnda að mati dómsins ekki tekist að sanna að hann sé ekki réttur aðili málsins. Verður sýknukröfu af þessum ástæðum því hafnað. Í öðru lagi er ágreiningur með aðilum um leigugjald fyrir hverja meri. Ekki er um það deilt að um 78 merar var að ræða en stefndi heldur því fram að umsamið leigugjald hafi verið 6.000 krónur á hverja meri auk virðisaukaskatts en stefnandi heldur því hins vegar fram að gjald fyrir hverja meri eigi að vera 12.500 krónur auk virðisaukaskatts. Stefndi hefur í samræmi við þennan skilning sinn á samningi aðila greitt stefnanda 600.140 krónur 19. eða 20. nóvember 2007 sem hann segir greiðslu fyrir 78 hryssur með virðisaukaskatti auk dráttarvaxta í 45 daga. Stefndi hefur lagt fram tvo reikninga sem einkahlutafélag hans hefur greitt vegna leigu á öðrum beitarhólfum og telur hann þá reikninga sýna að gangverð girðingargjalds hafi verið á þeim nótum sem aðilar sömdu um. Stefndi hefur í greinargerð vísað til húsaleigulaga nr. 36/1994 til hliðsjónar, en þau lög eiga ekki við um þau lögskipti aðila sem hér er fjallað um. Aðilar komu fyrir dóm og hélt hvor fast við sitt að því er umsamið verð varðaði. Vitnið Hjörtur Bergstað kom fyrir dóm en hann gat ekki staðfest hvað aðilum hefði farið á milli um verðlagningu fyrir hverja hryssu. Er því ósannað að samist hafi um ákveðið verð og verður því að dæma málið á grundvelli 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup en þar kemur fram að greiða skuli það gangverð sem er á sams konar hlutum, seldum við svipaðar aðstæður, við samningsgerðina, enda sé verðið ekki ósanngjarnt. Ef ekki er um neitt slíkt gangverð að ræða skal kaupandi greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við eðli hlutar, gæði hans og atvik að öðru leyti. Stefndi hefur hvorki lagt fram matsgerð sem styður fullyrðingar hans um gangverð né að kröfugerð stefnanda sé ósanngjörn. Verða kröfur stefnanda því teknar til greina. Með hliðsjón af atvikum öllum og þar sem aðilar létu undir höfuð leggjast að gera skriflegan samning um viðskipti sín eða tryggja sér með öðrum hætti sönnun um þau, þykir rétt að málskostnaður falli niður. Hjörtur O. Aðalsteinsson dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist vegna embættisanna dómarans en lögmenn aðila töldu endurflutning óþarfan. DÓMSORÐ: Stefndi, Óðinn Örn Jóhannsson, greiði stefnanda, Hreggviði Hermannssyni, 1.213.875 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 24. september 2007 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 600.140 krónur. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 436/1998	Húsaleiga Sjálfskuldarábyrgð	V leigði húsnæði undir verslun af J. Var leigusamningurinn gerður til tíu ára. I, dóttir V, og G, fyrrverandi eiginkona hans, ábyrgðust efndir hans á samningnum. V komst í vanskil með leigugreiðslurnar og stefndi J þeim I og G til greiðslu leigunnar í fimm mánuði. Báru þær I og G fyrir sig að skilmálar sjálfskuldarábyrgðarinnar væru ósanngjarnir í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Pétur Kr. Hafsein, Guðrún Erlendsdóttir og Haraldur Henrysson. Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 26. október 1998. Hann krefst þess, að stefndu verði in solidum dæmdar til að greiða sér 803.577 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 220.152 krónum frá 1. janúar 1997 til 1. febrúar sama ár, af 360.636 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 511.227 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, af 651.711 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár og af 803.577 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að kröfur áfrýjandi verði lækkaðar til muna. Í báðum tilvikum krefjast þær málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Nokkur ný gögn hafa verið lögð fyrir Hæstarétt. I. Eins og lýst er í héraðsdómi tók Vigfús Björnsson á leigu húsnæði í eigu áfrýjanda fyrir rekstur söluturnsins Svala með húsaleigusamningi 9. desember 1995. Söluturninn hafði verslunin Vogur ehf. keypt 8. desember 1995, en það félag var í eigu Vigfúsar og tveggja barna hans, þar á meðal stefndu Ingu Bráar, og voru þau öll í stjórn félagsins. Húsaleigusamningurinn var tímabundinn og átti að ljúka án uppsagnar 31. júlí 2005. Var leigusamningurinn sama efnis og leigusamningur fyrri eiganda söluturnsins við áfrýjanda. Stefnda Guðrún, sem er fyrrverandi eiginkona Vigfúsar, og stefnda Inga Brá undirrituðu yfirlýsingu í leigusamningnum um, að þær tækju á sig sjálfskuldarábyrgð á öllum skuldbindingum leigutaka. Vigfús lenti í vanskilum með leiguna þegar á árinu 1996. Samþykkti hann víxil vegna vanskilanna, að fjárhæð 459.665.20 krónur, sem útgefinn var 4. desember 1996 með gjalddaga 10. janúar 1997 og ábektur af stefndu Ingu Brá. Greiddi Vigfús víxilinn 17. mars 1997, en eftirstöðvar þeirrar kröfu eru 69.761 króna. Stefndu riftu ábyrgðaryfirlýsingunni með símskeyti til áfrýjanda 21. apríl 1997, en hann mótmælti þeirri riftun með bréfi degi síðar. Áfrýjandi seldi húsnæðið og framseldi húsaleigusamninginn í maí 1997, og fór Vigfús úr húsnæðinu í júní 1997. Í máli þessu krefur áfrýjandi stefndu, auk framangreindra eftirstöðva víxilkröfunnar, um vangoldnar leigugreiðslur og hitakostnað fyrir tímabilið janúar til maí 1997. II. Stefndu byggja sýknukröfu sína á því, að skilmálar sjálfskuldarábyrgðarinnar hafi verið ósanngjarnir í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. lög nr. 11/1986, og andstætt góðri viðskiptavenju að bera þá fyrir sig. Hafi ábyrgðaryfirlýsingin verið of víðtæk, til óeðlilega langs tíma og í engu samræmi við fjárhag þeirra. Þá hafi það verið forsenda fyrir ábyrgðaryfirlýsingunni, að rekstrargrundvöllur væri fyrir rekstri söluturnsins, en forsendur hafi brostið, þegar ný sælgætissala hóf rekstur í sama húsnæði í júní 1996 og Strætisvagnar Reykjavíkur hættu akstri að húsnæðinu í ágúst 1996. Þegar meta skal, hvort ósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera samning fyrir sig skal, samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936, líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika, sem síðar koma til. Ekki er fram komið, að húsaleigusamningur sá, sem stefndu tóku ábyrgð á, hafi verið frábrugðinn því, sem almennt gerist. Samkvæmt 39. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 er leigusala rétt að krefjast þess, áður en afhending hins leigða húsnæðis fer fram, að leigjandi setji honum tryggingu fyrir leigugreiðslum, og getur sú trygging verið sjálfskuldarábyrgð þriðja aðila, eins eða fleiri, sbr. 2. tl. 1. mgr. 40. gr. sömu laga. Ekki hefur verið sýnt fram á, að um óeðlilega langan samningstíma hafi verið að ræða eða að leiguverðið hafi verið ósanngjarnt. Stefndu skrifuðu undir ábyrgðaryfirlýsinguna að beiðni Vigfúsar Björnssonar, en þær máttu þekkja vel til fjárhagsstöðu hans, og kom áfrýjandi ekki að undirskrift þeirra. Eins og að framan greinir var stefnda Inga Brá stjórnarmaður í versluninni Vogur ehf. og ritaði firma félagsins ásamt föður sínum, og stefnda Guðrún hafði um fimm ára skeið rekið verslun í Reykjavík. Verður að telja fullljóst, að þær hafi báðar mátt gera sér grein fyrir þeirri ábyrgð, sem þær tókust á hendur með því að undirrita ábyrgðaryfirlýsinguna. Verður ekki fallist á, að unnt sé að víkja henni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Að því er varðar málsástæðu stefndu um brostnar forsendur fyrir ábyrgðinni er þess að gæta, að engin skilyrði voru sett af hálfu stefndu í ábyrgðaryfirlýsingunni, og Vigfús fór ekki fram á lækkun leigugreiðslna vegna breyttra aðstæðna. Óvissa fylgir öllum rekstri, og gátu stefndu ekki vænst þess, að hann væri áhættulaus. Samkvæmt 5. mgr. 40. gr. laga nr. 36/1994 skal leigusali gæta þess að því marki sem eðlilegt og sanngjarnt má telja að gera ábyrgðaraðilum viðvart um vanefndir leigjanda. Stefndu kveðast fyrst hafa fengið vitneskju um vanskil Vigfúsar með innheimtubréfi áfrýjanda 11. ágúst 1997, þrátt fyrir viðvarandi vanskil hans. Eins og að framan greinir var stefnda Inga Brá ábekingur á víxli þeim, sem gefinn var út 5. desember 1996 vegna leiguvanskila Vigfúsar. Bar hún fyrir dómi, að hún hefði þrýst á Vigfús að greiða víxilinn, því að annars myndi hún þurfa að borga hann, en víxilinn greiddi Vigfús ekki fyrr en 17. mars 1997. Stefnda Inga Brá vissi því frá upphafi um vanskilin. Líta verður svo á, að stefnda Guðrún hafi í síðasta lagi fengið vitneskju um vanskilin með bréfi áfrýjanda 22. apríl 1997, þar sem hann hafnaði riftun stefndu, en þar var þess krafist, að samningurinn yrði efndur samkvæmt efni sínu og ógreiddum leigugreiðslum komið í skil. Samkvæmt framansögðu liggja ekki rök til þess að verða við kröfum stefndu og ber að taka kröfur áfrýjanda til greina. Á dómþingi 10. mars 1998 var bókað eftir lögmanni áfrýjanda, að hann samþykkti, að greiðslur Vigfúsar Björnssonar að fjárhæð samtals 130.000 krónur, sem hann greiddi áfrýjanda, kæmu til frádráttar kröfu hans. Um er að ræða 75.000 króna greiðslu 13. janúar 1997, 10.000 króna greiðslu 5. febrúar 1997, 30.000 króna greiðslu 10. febrúar 1997 og 15.000 króna greiðslu 1996, en ekki er skráð á kvittun fyrir þeirri greiðslu hvenær árs hún er greidd, og verður við það miðað, að hún hafi verið greidd í árslok 1996. Koma greiðslur þessar til frádráttar kröfu áfrýjanda. Stefndu greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti svo sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Stefndu, Guðrún Sigursteinsdóttir og Inga Brá Vigfúsdóttir, greiði áfrýjanda, Jóni Jóhannssyni ehf., 803.577 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 220.152 krónum frá 1. janúar 1997 til 1. febrúar sama ár, af 360.636 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 511.227 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, af 651.711 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár og af 803.577 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar komi 15.000 krónur, sem greiddar voru 31. desember 1996, 75.000 krónur, sem greiddar voru 13. janúar 1997, 10.000 krónur, sem greiddar voru 5. febrúar 1997 og 30.000 krónur, sem greiddar voru 10. febrúar 1997. Stefndu greiði áfrýjanda samtals 200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21. september 1998. Mál þetta, sem dómtekið var hinn 15. september sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Jóni Jóhannssyni ehf., kt. 480390-1569, Ásmundarstöðum, Rangárvallasýslu, gegn Ingu Brá Vigfúsdóttur, kt. 090471-5389 og Guðrúnu Sigursteinsdóttur, kt. 050546-7569, báðum til heimilis að Njálsgötu 86, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnanda kr. 803.577,- ásamt hæstu lögleyfðu dráttarvöxtum skv. 10. gr. sbr. 12. gr. laga nr. 25/1987, sbr. 5. grein laga nr. 67/1989 frá 1. janúar 1997 af kr. 220.152,- til 1. febrúar 1997, en af kr. 360.636,- frá þeim degi til 1. mars 1997, en af kr. 511.227,- frá þeim degi til 1. apríl 1997, en af kr. 651.711,- frá þeim degi til 1. maí 1997, en af kr. 803.577,- frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að dráttarvextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti fyrst þann 1. janúar 1998. Jafnframt er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Dómkröfur stefndu, Guðrúnar og Ingu, eru þær aðallega að þær verði sýknaðar af öllum kröfum stefnanda og þeim tildæmdur málskostnaður samkvæmt mati réttarins. Þess er krafist að málskostnaðurinn beri dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987, 15 dögum frá dómsuppkvaðningu að viðbættum virðisaukaskatti. Til vara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og málskostnaður verði látinn falla niður. Samkvæmt stefnu voru einnig gerðar sömu kröfur á hendur Vigfúsi Björnssyni, en fallið var frá öllum kröfum á hendur honum að svo stöddu í þinghaldi 18. september 1997. Atvik máls og ágreiningsefni. Málsatvik eru þau að með húsaleigusamningi dags. 9. desember 1995 tók Vigfús Björnsson á leigu húsnæði stefnanda að Arnarbakka 2, Reykjavík, fyrir rekstur söluturns. Leigutíminn hófst 11. desember 1995 og skyldi ljúka án uppsagnar 31. júlí 2005. Umsamin grunnleiga var kr. 129.000,- á mánuði og skyldi miðast við lánskjaravísitölu 3235 stig og taka breytingum samkvæmt henni. Stefndu, Inga Brá Vigfúsdóttir og Guðrún Sigursteinsdóttir, hafa undirritað yfirlýsingu í samningnum um það að þær tækju á sig sjálfskuldarábyrgð á öllum skuldbindingum leigutaka samkvæmt leigusamningnum. Með símskeyti til leigusala 21. apríl 1997 lýstu stefndu því yfir að ábyrgðaryfirlýsingu þeirra væri rift. Þeirri riftun var mótmælt af hálfu leigusala með bréfi dags. 22. apríl 1997. Leigutaki, Vigfús Björnsson, fór úr húsnæðinu í júní 1997. Hafði stefnandi þá selt leiguhúsnæðið og framselt húsaleigusamninginn. Mál þetta hefur stefnandi höfðað á hendur stefndu vegna vangoldinnar húsaleigu og hitakostnaðar samkvæmt reikningum fyrir tímabilið janúar til júní 1997, auk kostnaðar vegna eldri vanskila. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi kveður hina umstefndu skuld vera tilkomna vegna tilgreinds leigusamnings stefnanda við Vigfús Björnsson frá 9. desember 1995 um húsnæði að Arnarbakka 2, Reykjavík undir rekstur söluturns. Samkvæmt leigumálanum sé grunnleiga kr. 129.000,- á mánuði og miðist við lánskjaravísitöluna 3235 stig. Þá skuli leigutaki greiða rafmagn og hita samkvæmt mælingu og að greiðsla leigunnar sé 1. hvers mánaðar, greitt fyrirfram. Stefnandi kveður að stefndu, Inga Brá og Guðrún, hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á öllum skuldbindingum Vigfúsar samkvæmt leigumálanum. Stefnandi kveður að hin umkrafða skuld sé að mestum hluta leigugjald fyrir mánuðina janúar 1997 til og með maí 1997 ásamt hitakostnaði samkvæmt framlögðum reikningum. Í janúar hafi verið í vanskilum leiga að fjárhæð kr. 69.761,- vegna fyrri innheimtu. Sé fjárhæðin kr. 69.761,- þannig tilkomin að leigan hafi verið greidd með víxli að fjárhæð kr. 459.665,- með gjalddaga þann 10. janúar 1997. Hafi víxillinn ekki verið greiddur á gjalddaga og síðan verið greiddur með kr. 474.169,- er víxilkrafan hafi með lögfræðikostnaði numið kr. 543.930,-. Stefnandi kveður að hann hafi selt hið leigða húsnæði um mánaðamótin maí/júní 1997. Tilraunir til innheimtu skuldarinnar hafi engan árangur borið og málsókn þessi því nauðsynleg. Stefnandi byggir á því að leigutaki hafi ekki greitt umsamið leigugjald mánuðina janúar 1997 til og með maí s.á. og ekki heldur gert skil á hitakostnaði. Leigugjaldið sé því fallið í gjalddaga samkvæmt efni leigumálans og vanskil orðin veruleg. Leigugjaldið hafi verið ákveðið kr. 129.000,- og hafi tekið breytingum samkvæmt vísitölum. Húsaleiga fyrir mánuðina janúar 1997 til og með maí sé þannig fundin: Stefnandi vísar til samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga. Einnig vísar stefnandi til húsaleigulaga nr. 36/1994, einkum til VII. kafla laganna. Varðandi kröfur á stefndu, Ingu Brá og Guðrúnu, er vísað til reglna kröfuréttarins um sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingar. Málsástæður og lagarök stefndu. Stefndu byggja kröfu sína um sýknu á því að skilmálar sjálfskuldarábyrgðar þeirrar sem stefndu, Guðrún og Inga Brá, skrifuðu undir á leigusamning frá desember 1995 hafi verið ósanngjarnir í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Einnig byggja stefndu á því að það sé andstætt góðri viðskiptavenju að bera yfirlýsinguna fyrir sig, sbr. sömu lagareglu. Þá er einnig byggt á sjónarmiðum um brostnar forsendur. Byggt er á því að ábyrgðaryfirlýsingin sé alltof víðtæk miðað við tilætlun aðila, forsendur þeirra og fjárhag. Skuldbinding stefndu samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingunni nemi samtals yfir 20 milljónum króna miðað við eðlilega verðlagsþróun. Sú upphæð sé fyrirsjáanlega stefndu, Guðrúnu og Ingu Brá, ofviða og mátti stefnandi vita um það. Samkvæmt framlögðum skattframtölum nemi meðalárstekjur stefndu, Guðrúnar, árin 1992 til 1996 kr. 1.022.937,- og stefndu Ingu Brár kr. 956.212,-. Þá sé ábyrgðaryfirlýsingin samin af stefnanda og sé honum einhliða til hagsbóta. Einungis fjármunalegir hagsmunir stefnanda séu hafðir til hliðsjónar. Hún sé til óeðlilega langs tíma og í engu sé minnst réttinda stefndu til uppsagnar eða annarra úrræða, sem geti takmarkað ábyrgð. Það hafi verið ákvörðunarástæða og grundvallarforsenda fyrir ábyrgðaryfirlýsingum stefndu að rekstrargrundvöllur væri fyrir rekstri söluturnsins og að Vigfús stæði sjálfur við leigugreiðslur. Stefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir því. Þá hafi það verið forsenda fyrir ábyrgð stefndu, Guðrúnar og Ingu Brár, og einnig fyrir leigusamningi leigutakans, Vigfúsar, að ekki yrði um aðra sælgætissölu að ræða í sama húsnæði og að Strætisvagnar Reykjavíkur héldu uppi áætlunarferðum að húsnæðinu. Rekstrargrundvöllurinn fyrir söluturninum hafi brostið þegar ný sælgætissala hóf rekstur í sama húsi í júní 1996 og Strætisvagnar Reykjavíkur hættu að keyra að húsnæðinu í ágúst 1996. Þegar báðar framangreindar forsendur brugðust hafi forsendan fyrir ábyrgð stefndu á leigusamningnum brostið. Þegar samningurinn var gerður hafi ekki verið jafnræði með aðilum. Stefnda, Guðrún, sé fyrrverandi eiginkona Vigfúsar og stefnda, Inga Brá, sé dóttir hans. Þær hafi báðar skrifað undir umrædda yfirlýsingu fyrir þrábeiðni Vigfúsar og að kröfu stefnanda. Umræddur leigusamningur hafi verið mjög þýðingarmikill fyrir Vigfús og hafi hann verið beittur þrýstingi af stefnanda til þess að láta Guðrúnu og Ingu Brá ábyrgjast samninginn. Stefndu, Guðrún og Inga Brá, hafi látið til leiðast vegna tengsla sinna við Vigfús. Vegna alls framangreinds sé það krafa stefndu, Guðrúnar og Ingu Brár, að víkja eigi til hliðar yfirlýsingu þeirra um ábyrgð á öllum skyldum Vigfúsar samkvæmt umræddum leigusamningi. Til stuðnings þessari túlkun er vísað til H.1993:2328. Varakrafa stefndu byggir á sömu sjónarmiðum og að framan greinir. Gert sé ráð fyrir að á grundvelli 36. gr. samningalaga megi í öllu falli víkja til hliðar ábyrgðaryfirlýsingu stefndu að hluta og að réttaráhrif sjónarmiða um brostnar forsendur miðist í síðasta lagi við móttöku riftunarbréfs þann 21. apríl 1997. Til stuðnings varakröfunni er einnig byggt á skyldu stefnanda til þess að takmarka tjón sitt, sbr. 62. gr. laga nr. 36/1994. Skorað sé á stefnanda að leggja fram gögn um það hvernig hann hafi staðið að þeirri skyldu sinni eftir að vanskil urðu á leigugreiðslum. Honum hafi einnig verið skylt að tilkynna stefndu, Guðrúnu og Ingu Brá, um vanskilin en ekki láta vanskil á leigugreiðslum hrannast upp án þeirrar vitneskju. Skorað sé á stefnanda að sýna fram á að hann hafi tilkynnt stefndu, Guðrúnu og Ingu Brá, um vanskil á leigugreiðslum. Samkvæmt 7. gr. leigusamnings hafi leigutaki fyrirgert öllum leigurétti ef vanskil verði á leigugreiðslum. Vegna þessa ákvæðis hafi stefndu, Guðrún og Inga Brá, gert ráð fyrir að ábyrgð þeirra takmarkaðist við upphæð, sem svaraði í mesta lagi til 2ja eða 3ja mánaða leigu. Enn fremur er til stuðnings varakröfunni vísað til framlagðs afrits ávísunar útg. þann 17. mars 1997 af Vigfúsi Björnssyni til stefnanda. Ávísunin sé að fjárhæð kr. 474.169,- og hafi verið fullnaðargreiðsla á víxli þeim sem um getur í framlögðu yfirliti að fjárhæð kr. 459.665,-. Því er mótmælt að stefnandi hafi átt rétt til innheimtuþóknunar vegna víxilsins. Ekki hafi verið sýnt fram á að víxillinn hafi verið í lögfræðilegri innheimtu, t.a.m. sé ekki lagt fram innheimtubréf lögmanns. Öll vanskil á víxlinum hafi verið greidd upp með greiðslum samtals að fjárhæð kr. 130.000,-, sbr. framlagðar kvittanir, sem vantaldar séu í yfirliti lögmannsins. Það sé í öllu falli krafa stefndu að stefnufjárhæðin lækki, sem umræddum greiðslum nemi. Varðandi lagarök er vísað til 36. gr. laga nr. 7/1936, sbr. 6. gr. laga nr. 11/1986, 62. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Um dráttarvaxtakröfuna er vísað til III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Um túlkun á 36. gr. laga nr. 7/1936 er vísað til H. 1993:2328. Niðurstaða. Samkvæmt greindum húsaleigusamningi stefnanda og Vigfúsar Björnssonar tók hann á leigu húsnæði stefnanda að Arnarbakka 2, Reykjavík, fyrir rekstur söluturns. Leigutíminn hófst 11. desember 1995 og skyldi ljúka án uppsagnar 31. júlí 2005. Umsamin grunnleiga var kr. 129.000,- á mánuði og skyldi miðast við lánskjaravísitölu 3235 stig og taka breytingum samkvæmt henni. Fyrir dómi skýrði Vigfús Björnsson frá því að stefnandi hafi gert kröfu um ábyrgðarmenn og stefndu, Guðrún, fyrrverandi eiginkona hans, og Inga Brá, dóttir hans hafi verið þær einu sem hann hafi getað leitað til með það. Vigfús kvað rekstrarforsendur söluturnsins hafa verið þokkalegar er hann tók við honum, en eftir að önnur sjoppa hafði verið sett upp við hliðina og strætisvagn hætti að ganga upp að Breiðholtskjöri, síðari hluta árs 1996, hafi hann misst mikla sölu. Stefnanda hafi verið þetta ljóst en hann hafi ekki fallist á að lækka leiguna. Fyrir dómi hefur stefnda, Guðrún Sigursteinsdóttir, skýrt svo frá að hún hafi látið tilleiðast að skrifa undir húsaleigusamninginn vegna beiðni Vigfúsar. Hún kvaðst ekki hafa gert sér grein fyrir því að samningurinn væri til 10 ára og án uppsagnar. Hún kvaðst ekki heldur hafa gert sér grein fyrir því hversu mikil leiguskuldin gæti orðið á samningstímabilinu. Sú fjárskuldbinding væri í engu samræmi við fjárhagslega getu sína. Hún kvaðst fyrst hafa fengið vitneskju um vanskil á leigusamningnum í ágúst 1997. Fyrir dómi hefur stefnda, Inga Brá Vigfúsdóttir, skýrt svo frá að hún hafi skrifað undir húsaleigusamninginn vegna þess að foreldrar hennar hefðu óskað eftir því. Hún kvaðst ekki hafa gert sér grein fyrir því hvaða afleiðingar þetta gæti haft eða hver heildarskuldbinding gæti orðið. Þær skuldbindingar væru í engu samræmi við fjárhagsstöðu sína. Hún kvaðst hafa gert ráð fyrir því að sjoppureksturinn myndi standa undir sér og borga húsaleigu. Krafa stefnanda í máli þessu á hendur stefndu er vegna vangoldinnar húsaleigu og hitakostnaðar samkvæmt reikningum fyrir tímabilið janúar til júní 1997, auk kostnaðar vegna eldri vanskila. Ekki liggur fyrir að stefnandi hafi neytt réttar síns samkvæmt 7. gr. húsaleigusamnings aðila um uppsögn leigusamningsins vegna vanskila leigutaka og ekki liggur fyrir að hann hafi gert stefndu viðvart um vanskil leigutaka í samræmi við ákvæði 5. mgr. 40. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Samkvæmt gögnum máls seldi stefnandi MC sf. hið leigða húsnæði í maí 1997 og var framangreindur húsaleigusamningur jafnframt framseldur þeim aðila 30. maí 1997. Samkvæmt gögnum máls hefur hinn nýi eigandi nú höfðað mál á hendur Vigfúsi og stefndu, Guðrúnu og Ingu Brá, til greiðslu húsaleigu og hitakostnaðar húsnæðisins frá júní til nóvember 1997, auk þess sem krafist er bóta vegna vanefnda Vigfúsar og fyrirvararlausrar brottfarar úr húsnæðinu. Stefnufjárhæð í því máli er 2.500.788 krónur. Samkvæmt framlögðum skattframtölum stefndu og skýrslum þeirra fyrir dómi og atvikum máls að öðru leyti þykir ljóst að ábyrgðarskuldbinding sú sem þær tókust á hendur samkvæmt greindum húsaleigusamningi var í engu samræmi við fjárhagslega getu þeirra. Þegar litið er til þeirra úrræða sem leigusala voru tiltæk samkvæmt 7. gr. húsaleigusamningsins er þess ekki að vænta að stefndu hefðu getað gert sér grein fyrir því að skuldbinding þeirra, sem var til styrktar Vigfúsi Björnssyni í verslunarrekstri hans, gæti orðið eins víðtæk og kröfur eru gerðar um á hendur þeim. Þegar allt framangreint er virt verður að telja að forsendur skuldbindingar stefndu, tengsl þeirra við leigutaka, fjárhagsstaða þeirra við samningsgerð og önnur atvik geri það að verkum að ábyrgðarskuldbinding þeirra teljist vera ósanngjörn í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. lög nr. 11/1986. Ber því að fallast á sýknukröfu stefndu í málinu, en eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Eggert Óskarsson héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Dómsorð: Stefndu, Guðrún Sigursteinsdóttir og Inga Brá Vigfúsdóttir, skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, Jóns Jóhannssonar ehf., í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 424/2000	Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991	Ár 2000, miðvikudaginn 22. nóvember, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Sigríði Ólafsdóttur héraðsdómara, kveðinn upp úrskurður þessi.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson og Markús Sigurbjörnsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. nóvember 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. nóvember 2000, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 28. febrúar 2001 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 67/2009	Líkamsárás Nauðung Kynferðisbrot Skilorð Skaðabætur	X var ákærður fyrir frelsissviptingu, líkamsárás og nauðgun gegn A, þáverandi unnustu sinni, með því að hafa farið inn í húsnæði þar sem hún var gestkomandi, togað hana út og inní bifreið, ekið með hana, dregið hana út úr bifreiðinni og slegið hana í andlit eða líkama, síðan sett hana aftur inn í bifreiðina, ekið að heimili hennar, dregið hana m.a. á hárinu út úr bifreiðinni, eftir möl og gangstétt og upp stiga inn í íbúð hennar, inn á salerni, lokað hurðinni og veist þar að henni með ofbeldi, afklætt hana og sett fingur upp í kynfæri hennar og við það sumpart notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar, slegið hana ítrekað í andlit og líkama, m.a. hnefahöggi í andlit sem varð til þess að hún skall utan í vegg með höfuðið. Voru brot X í ákæru talin varða við 217. gr., 225.gr. og 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Talið var ósannað að X hafi tekið A gegn vilja hennar út úr húsnæðinu sem hún var gestkomandi í og ekkert í gögnunum sem studdi það að hann hafi ekið með hana gegn vilja hennar. X játaði að hafa veist að A fyrir utan bifreiðina og veitt henni áverka. Ekki var talið sannað að hann hafi sett A með valdi aftur inn í bifreiðina. Hins vegar voru gögn og áverkar á henni sem studdu það að hann hafi dregið hana nauðuga út úr bifreiðinni og m.a. dregið hana á hárinu. Var þessi háttsemi talin varða við 225. gr. almennra hegningarlaga. Ekki var talið sannað að X hafi dregið A upp stiga og inn í íbúð hennar. X viðurkenndi að hafa þreifað á kynfærum A en kvað hana hafa samþykkt það með því að vera í ástarsambandi við hann. Var X sakfelldur fyrir þá háttsemi, en hún var talin varða við 199. gr. almennra hegningarlaga. Þá var talið sannað að X hafi veist að A inni á salerni íbúðar hennar og sú háttsemi heimfærð til 217. gr. sömu laga. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að X játaði að hafa veist að A fyrir utan bifreið sína, en einnig til þess að árásin var hrottafengin og ófyrirleitin og að hluta framin inn á heimili A þar sem dóttir hennar var einnig stödd og varð vitni að fólskulegri árás á móður sína. Þá var litið til þess að um brotasamsteypu var að ræða og að ofbeldi X stóð yfir í umtalsverðan tíma og var til þess fallið að niðurlægja unnustu hans og svipta hana mannlegri reisn. Loks var litið til þess að árásin hafði líkamlegar og andlegar afleiðingar í för með sér. Var refsing X ákveðin fangelsi í eitt ár en með vísan til þess að hann hafði ekki áður sætt refsingu fyrir ofbeldisbrot og þess að hann játaði brot sín að hluta þótti rétt að fresta fullnustu refsingar á níu mánuðum þar af. Þá þótti X með háttsemi sinni hafa bakað sér skyldu til greiðslu miskabóta til A sem ákveðnar voru 600.000 krónur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir, Markús Sigurbjörnsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 5. febrúar 2009 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd. A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 2.041.818 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Ákærði krefst aðallega sýknu „af öllum ákæruliðum öðrum en þeim sem hann játaði“, en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að bótakröfu verði vísað frá dómi, en til vara að hún verði lækkuð. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða og refsingu hans, en skilja verður niðurstöðu héraðsdóms varðandi brot gegn 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 svo að sannað hafi verið talið að ákærði hafi dregið A nauðuga út úr bifreið fyrir utan heimili hennar og dregið hana meðal annars á hárinu eftir möl og gangstétt og að hann sé sakfelldur fyrir þá háttsemi. Þá verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um bætur til A staðfest. Fyrir liggur að brotaþoli fékk samkvæmt ákvörðun bótanefndar 8. maí 2008 að langmestu leyti greiddar þær bætur sem henni hafa síðar verið dæmdar með hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt 19. gr. laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota eignast ríkissjóður rétt tjónþola, sem hefur fengið greiddar bætur samkvæmt lögunum, gagnvart tjónvaldi. Þetta breytir því þó ekki að héraðsdómur verður látinn standa um skyldu ákærða til að greiða A þá fjárhæð sem henni var dæmd með hinum áfrýjaða dómi. Með héraðsdómi var ákærði dæmdur til að greiða þóknun Óskars Sigurðssonar hæstaréttarlögmanns, skipaðs réttargæslumanns A við rannsókn málsins og fyrir dómi, 464.187 krónur. Lögmaðurinn setti fram bótakröfu fyrir hennar hönd 16. júlí 2007 og krafðist þess meðal annars að ákærði yrði dæmdur til að greiða 93.375 krónur vegna vinnu hans í þágu brotaþola. Að teknu tilliti til þeirrar kröfu og starfa hans við rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi er þóknun hans hæfilega ákveðin 249.000 krónur. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða að öðru leyti staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, X, svo og skaðabætur. Ákærði greiði þóknun Óskars Sigurðssonar hæstaréttarlögmanns, skipaðs réttargæslumanns brotaþola í héraði, 249.000 krónur. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað, samtals 536.064 krónur, skulu að öðru leyti vera óröskuð. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 513.494 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Sveins Andra Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Ásu Ólafsdóttur hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur. Dómur Héraðsdóms Suðurlands 21. janúar 2009. Mál þetta, sem þingfest var þann 8. nóvember 2007 og dómtekið 7. janúar 2009, var höfðað með ákæru ríkissaksóknara, dagsettri 12. október 2007, á hendur X, kt. [...],[...], „fyrir frelsissviptingu, líkamsárás og nauðgun, aðfaranótt laugardagsins 26. maí 2007, með því að hafa farið inn í íbúð við Z, þar sem unnusta hans, A, var gestkomandi, togað hana út úr íbúðinni og inní bifreið sem hann ók að Y, dregið hana út úr bifreiðinni og slegið hana í andlit eða líkama. Síðan að hafa sett A aftur inn í bifreiðina, ekið að Þ, dregið hana, m.a. á hárinu, út úr bifreiðinni, eftir möl og gangstétt og upp stiga, inní íbúð hennar á 2. hæð hússins, inn á salerni, lokað hurðinni og veist að henni þar með ofbeldi, afklætt hana og sett fingur upp í kynfæri hennar, og við það sumpart notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar, slegið hana ítrekað í andlit og líkama, m.a. hnefahöggi í andlit sem varð til þess að hún skall utan í vegg með höfuðið. Hlaut A glóðarauga og mar, rispur og bólgur í andlit, mar á enni og á höfði, eymsl í hársvörð og skrámur og mar víðs vegar um líkamann. Telst þetta varða við 217. gr. og 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19,1940 og 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. gr. laga nr. 61/2007. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Af hálfu A er krafist skaðabóta að fjárhæð kr. 2.135.193 auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 26. maí 2007.“ Þann 13. mars 2008 gekk dómur í ofangreindu máli í Héraðsdómi Suðurlands. Var þeim dómi áfrýjað til Hæstaréttar. Var dómur kveðinn upp í Hæstarétti þann 13. nóvember 2008 í málinu númer 214/2008 og dómur Héraðsdóms Suðurlands ómerktur og vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Í forsendum dóms Hæstaréttar segir að dómur héraðsdóms væri ómerktur og honum vísað heim í hérað til frekari skýrslutöku af ákærða, munnlegs málflutnings og dómsálagningar á ný. Var málið því tekið fyrir í Héraðsdómi Suðurlands þann 27. nóvember 2008 og fór aðalmeðferð aftur fram þann 7. janúar 2009. Var málið þá dómtekið að loknum málflutningi. Ákærði mætti fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins ásamt skipuðum verjanda sínum. Neitaði ákærði því að hafa togað A út úr íbúðinni að Z, og sett hana inn í bifreiðina þar fyrir utan, gegn hennar vilja. Ákærði neitaði að hafa dregið A út úr bifreiðinni við Y, gegn hennar vilja en játar að hafa slegið hana í andlit og líkama fyrir utan bifreiðina á Y. Ákærði neitar að hafa sett A inn í bifreiðina gegn hennar vilja. Ákærði neitar að hafa dregið A meðal annars á hárinu út úr bifreiðinni fyrir utan Þ, en kvaðst hafa aðstoðað hana við að komast út úr bifreiðinni og upp í íbúð hennar á 2. hæð hússins og inn á salerni. Ákærði staðfestir að rétt sé að hann hafi lokað hurðinni að salerninu en neitaði að hafa veist að A með ofbeldi. Ákærði neitar að hafa afklætt A gegn vilja hennar, heldur hefði hann aðstoðað hana við að afklæða sig það sem hún hefði viljað þrífa sig. Ákærði neitaði að hafa sett fingur upp í kynfæri A en játaði að hafa þreifað kynfæri hennar að utanverðu og hafi það ekki verið gegn hennar vilja. Ákærði neitaði að hafa nýtt sér ölvunarástand A eins og greinir í ákæru. Þá neitar ákærði að hafa slegið A ítrekað í andlit inni á salerni, sem varð til þess að hún skall í vegg með höfuðið. Ákærði telur að áverkar þeir sem lýst er í ákæru og A hlaut, hafi orðið til við árás hans á Y. Ákærði hafnaði framkominni bótakröfu og krafðist þess að henni yrði vísað frá dómi, auk þess sem hann taldi A ekki geta haft uppi bótakröfuna þar sem hún hefði þegar fengið greidda þá fjárhæð úr bótasjóði á grundvelli laga nr. 69/1995, sem Héraðsdómur Suðurlands hafði dæmt henni með dómi uppkveðnum 13. mars 2007. Til vara er gerð sú krafa að bótakrafan verði lækkuð verulega. Ákærði krafðist sýknu og til vara vægustu refsingu sem lög leyfa. Þá var málsvarnarlauna krafist og að þau yrðu greidd úr ríkissjóði. I. Í frumskýrslu lögreglu segir að lögregla hafi verið kölluð til á Sjúkrahúsið á [...] vegna líkamsárásar á kæranda. Ræddi lögreglan þar við konuna og tók af henni myndir. Frásögn hennar var á þá leið að hún hefði verið í samkvæmi aðfaranótt laugardagsins 26. maí 2007 þegar ákærði kom þar inn, og hefði hann tekið hana með valdi út úr íbúðinni og hent henni inn í bíl. Ákærði hafi ekið heim til hennar og þar dregið hana á hárinu úr bifreiðinni og inn í herbergi þar sem hann skildi hana eftir. Kvaðst kærandi þar hafa sofnað, en verið vakin af ákærða og hann dregið hana inn á salerni íbúðarinnar þar sem hann hefði gengið í skrokk á henni. Þá kvaðst hún ekki muna eftir árásinni þar sem hún myndi ekkert af því sem gerðist eftir að hann hafði fleygt henni á gólfið á salerninu. Hún hefði síðan rankað við sér og fengið dóttur sína til að opna fyrir sig salernið og hleypa sér út. Dóttirin hafi verið treg til að opna þar sem ákærði hefði bannað henni að opna dyrnar. Ákærði hafði í framhaldi samband við systur kæranda og sagði henni frá verknaðinum. Í málinu liggur fyrir vottorð Víðis Óskarssonar læknis, dagsett 30. maí 2007, en þar segir um ástand kæranda: „Mjög illa farin í öllu andlitinu og með miklar bólgur mjög víða þar. Mikið mar og bólga undir hæ. auga og niður á kinnina. Vi. megin í andliti er hún með glóðarauga og talsvert bólgin. Hún er lang mest bólgin yfir hæ. kinnbeini. Talsverð bólga neðarlega á vi. kinn. Talsverðar rispur og skrámur hæ. megin á andliti. Bólgnar varir og sprungnar og storkið blóð í þeim. Tennur virðast í fljótu bragði vera eðlil. Er aum yfir öllu þessu svæði. Hematom og mar á enni og á höfði, mest á hnakka, mikil eymsli í öllum hársverði. Allt bakið er alsett skrámum og mari, alveg frá báðum herðum og niður allt bakið. Klórmerki á vi. brjósti og upp á bringu hæ. megin. Minni skrámur og mar vi. megin á kvið. Hún er mjög aum yfir öllu bakinu. Minna aum yfir vi. brjósti, hæ. megin á bringu og kvið, vi. megin. Bólgin, alsett skrámum og mari á báðum rasskinnum og mikið eymsli þar. Mikið af skrámum á báðum handleggjum og mari, mest er það á framhandleggjum báðum. Talsvert af skrámum, sárum á hnjám og fótleggjum, meira á hæ. fótlegg. Líka mikið af mari. Talsvert af skrámum og sárum á ristum og tám. Er í sjokki og við ræðum lengi saman, fær ráðl. varðandi eftirfylgni vegna höfuðhöggs “ Þá liggur fyrir vottorð Gylfa Haraldssonar heilsugæslulæknis, dagsett 24. nóvember 2007, þar sem komu hennar á HSU á Suðurlandi er lýst, áverkum og komum eftir það. Í lögregluskýrslu sem ákærði gaf fyrir dómi þann 27. maí 2007 kvað ákærði að í bígerð hafi verið hjá þeim að ákærði, sem bjó á [...], flytti að [...], í íbúð við hlið íbúðar kæranda en ekki inn til hennar vegna vinnuaðstöðu sem var honum nauðsynleg. Þetta kvöld hefði ákærði að beiðni kæranda ekki ætlað austur en þrátt fyrir það ákveðið að fara að [...]. Í lögregluskýrslunni kemur fram að ákærði hafði samskipti við dóttur kæranda á heimili hennar áður en hann fór út að leita að kæranda. Ákærði hefði um nóttina fundið kæranda heima hjá manni að nafni C og þá tekið í hönd hennar og dregið hana út úr húsinu en hún hefði verið mjög drukkin og völt á fótum. Kvaðst hann hafa sett hana í aftursæti bifreiðar sinnar og ekið af stað en hún reynt að klöngrast fram í en ákærði varnað henni þess. Kvaðst hann hafa ekið að afleggjaranum sem lægi upp að Y og stöðvað bifreiðina þar þar sem hann vildi ræða við kæranda. Hefði hann farið út úr bifreiðinni, opnað dyrnar þar sem kærandi sat og dregið hana út úr bifreiðinni til að reyna að ræða við hana. Hefði hann viljað gera það í einrúmi og ekki láta B, dóttur kæranda, verða vitni að rifrildi ef til þess kæmi, en ákærði kvaðst hafa grunað kæranda um að vera í tygjum við annan karlmann. Kvaðst ákærði hafa slegið kæranda þarna við bifreiðina og rifið af henni bol sem hún klæddist. Kvað ákærði að sér hefði ekki verið sjálfrátt á þessu augnabliki en hann hefði ætlað að flytja til kæranda eftir eina viku. Kvaðst hann ekki geta sagt hvort hann hefði dregið hana út á hárinu eða ekki eða hvernig hann sló hana. Ákærði kvaðst hafa sett kæranda aftur inn í bifreiðina og ekið að blokkinni þar sem hún bjó og dregið hana út úr bifreiðinni. Kvaðst hann ekki muna hvernig hann gerði það, hann hafi hugsanlega rifið í hár hennar. Síðan hefði hann á einhvern hátt dregið hana með sér upp í íbúð hennar og farið með hana inn á salerni. Kvaðst hann hafa viljað aðstoða hana við að þrífa sig en honum hafi verið mikið í mun að B dóttir hennar sæi hana ekki svona á sig komna. Þá kvaðst ákærði hafa grunað kæranda um að hafa átt kynmök við C og hefði hann viljað fá sönnun fyrir því og því afklætt hana og þreifað á kynfærum hennar til að finna út úr því hvort hún hefði átt kynmök. Hefði hann fundið að kynfæri hennar hafi verið mjög vot og leggöng hennar víð en hann hefði gætt að þessu með hendi sinni. Að þessu loknu hefði hann skrúfað frá sturtunni og þrifið kæranda. Ákærði kvaðst hafa misst algjörlega stjórn á sér inni á salerninu við að fá þessa vissu og hann hafi því slegið kæranda ítrekað án þess að muna nákvæmlega hvernig hann gerði það. Þá kvaðst ákærði hafa farið fram af salerninu einhverju sinni og rætt við B og útskýrt fyrir henni á hverju gengi og hvers vegna hann væri móður hennar reiður. Hefði B verið mjög miður sín. Þá kvaðst ákærði hafa skipað kæranda að bíða inni á salerninu en hún hefði verið kófdrukkin. Í framhaldi hefði kærandi farið inn í sitt herbergi og læst. Ákærði mætti aftur hjá lögreglu þann 25. júní 2007 og kvaðst þá ekkert hafa við fyrri framburð sinn að bæta. Var honum þá kynnt bótakrafa kæranda sem hann hafnaði að öllu leyti. II. Ákærði kom fyrir dóminn þann 7. janúar 2009 og neitaði sök að öllu leyti utan að hann kvaðst hafa veist að ákærðu fyrir utan bifreið sína á Y og veitt henni þá áverka sem lýst er í ákæru. Aðspurður hvort A hafi verið í skóm þegar þau fóru út úr íbúðinni að Z, kvaðst ákærði ekki muna eftir því. A hefði farið sjálfviljug með sér út úr íbúðinni en hann hefði stutt hana með því að halda undir handlegg hennar. A hefði verið vel í glasi en hann kvaðst ekki vera dómbær á það hvort hún hafi verið ofurölvi. Þá kvaðst hann ekki muna eftir því hvort A hefði setið aftur í í bifreiðinni eða frammi í henni. Þá hefði hann ekið að Y en engin ákvörðun hefði verið tekin um að aka þangað, það hefði eingöngu atvikast þannig. Kvaðst ákærði hafa grunað A um að halda fram hjá sér og borið þær sakir á hana. Hefði hún neitað því. Til að fjórtán ára dóttir A yrði ekki vitni að ágreiningi þeirra, hefði ákærði valið að fara inn á Y til að ræða við A og gera upp ágreining þeirra. Aðspurður um áverka á höfði A, eins og þeim er lýst í áverkavottorði, kvaðst ákærði ekki hafa dregið A á hárinu út úr bifreiðinni og inn í íbúðina. Kvaðst hann telja að áverkar A hefðu komið á Y en þar hefði hann ekki dregið hana á hárinu. Ákærði kvaðst ekki vera dómbær á það hvort A hafi verið mjög ölvuð þegar ákærði kom að í upphafi en hann kvað hins vegar A hafa verið fullfæra um að meina honum athugun á kynfærum hennar inni á baðherbergi ef hún hefði verið henni mótfallin. Kvaðst hann hafa talið sig hafa gert athugun á kynfærum hennar með hennar samþykki. Aðspurður um það í hverju samþykkið hefði falist gat ákærði ekki lýst því með orðum. Kvaðst ákærði telja að fólk í ástarsambandi hefði samþykki til að skoða kynfæri hins aðilans. Hann hefði sjálfur viljað skoða kynfæri A þar sem hann taldi að hann gæti séð á kynfærum hennar hvort hún hefði haft kynmök við C svo og hvort sæði eða aðrir vessar gengju niður af henni og hefði A ekki mótmælt því. Hann kvað sig ekki þurfa sérstakt samþykki hennar til að skoða hennar nánustu eða persónulegu staði á líkama hennar á meðan á sambandi þeirra stóð. Ákærði kvaðst ekki muna til þess að A hefði dottið utan í vegg inni á salerni. Ákærði kvaðst hafa aðstoðað A inni á salerni til að hún gæti þrifið sig. Hefði hann aðstoðað A við það en dóttir A hefði verið vöknuð þegar þau fóru inn á salernið og því hefði hann lokað hurðinni til að hlífa dótturinni. Ákærði kvaðst hafa farið fram á gang til að ræða við dóttur A og á meðan hefði A farið út af baðherberginu og inn í svefnherbergi sitt og læst að sér þar. Hann hefði komið daginn eftir og rætt við A og hefði hann ekki merkt neitt sem benti til þess að A væri hrædd við sig. Ákærði kvaðst telja að framhjáhald felist í því að annar aðilinn væri farinn að stunda kynlíf með utanaðkomandi aðila. Ákærði kvað það hafa verið samkomulag um að hann væri væntanlegur austur þetta kvöld og honum hefði brugðið í brún þegar hann kom heim til A þar sem hún hafi ekki verið heima og einnig við að sjá áfengisumbúðir og merki um mikla áfengisdrykkju þar sem A hefði tjáð honum að hún væri ekki að neyta áfengis. Ákærði kvaðst hafa verið í miklu uppnámi þegar hann gaf skýrslu hjá lögreglu og í mikilli geðshræringu. Ákærði kvaðst að öðru leyti vísa til fyrri framburðar síns fyrir dóminum. A, kærandi í máli þessu, gaf skýrslu fyrir dómi þann 19. febrúar 2007. Kvað hún sig og ákærða hafa kynnst á [...] í september 2005 og fljótlega hefðu þau farið að hittast. Kvað hún ákveðna takta hafa verið í fari ákærða sem bentu til þess að hann væri ofbeldishneigður. Hann æsti sig út af smámunum, væri fýlugjarn og öfgafullur í samskiptum. Þá hefði hún tekið eftir því að ef hundurinn, sem ákærði átti, hlýddi ekki hefði ákærði sparkað í hann. Kærandi kvaðst alls ekki hafa verið tilbúin til að fara í sambúð en ákærði sótt það fast. Því hefði hann fest sér íbúð nálægt henni. Á þeim tíma þegar árásin átti sér stað, kvað kærandi að hún hefði viljað losna úr sambandinu. Fannst henni að tilgangur ákærða með því að flytja til sín væri frekar sá að fylgjast með sér en að treysta sambandið. Hann hafi verið tortrygginn og verið með fyrirspurnir um hegðun hennar sem henni hafi þótt óþægilegar. Þetta kvöld hefði ekki staðið til að ákærði kæmi til hennar því dóttir hennar hefði óskað eftir því sérstaklega að ákærði kæmi ekki austur til þeirra. Ákærði hefði tekið það óstinnt upp en ákveðið hefði verið að hann kæmi til hennar daginn eftir. Þetta kvöld hefðu þær mæðgur horft á sjónvarpið og þegar líða tók á kvöldið hefði henni farið að leiðast en henni hefði ekki dottið í hug að hringja í ákærða því þá þegar hafi hún verið í þeim hugleiðingum að slíta sambandi þeirra. Um kvöldið hefði C í [...] hringt í sig og boðið sér heim og hún þegið það en þau væru kunningjar. Sími kæranda hefði verið rafmagnslaus svo hún hefði skilið hann eftir heima í hleðslu. Þetta hafi sennilega verið um miðnætti. Þau hefðu setið í stofunni og fengið sér öl og rætt meðal annars um ljóðagerð, músík og fleira. Þá hefði hún verið búin að fá sér rauðvín áður en hún fór til C en hann hefði veitt sér bjór. Hún kvað ákærða hafa skyndilega verið kominn inn í húsið, hún hefði stokkið upp úr stólnum og séð í hvaða ham ákærði var. Hún hafi verið mjög hrædd en ákærði hefði dregið sig út úr húsinu skólausa og á hlýrabol og gallabuxum. Ákærði hefði ýtt sér inn í aftursæti bifreiðarinnar. Kvað hún ákærða hafa verið virkilega sturlaðan og hún mjög hrædd. Kvað hún leiðina frá [...] og heim til hennar vera í hálfgerðri þoku en kvaðst þó muna að ákærði hefði öskrað á sig og vænt sig um að halda fram hjá sér. Kærandi kvaðst ekki muna eftir því að hafa farið upp á Y og farið út úr bifreiðinni þar, en hún kvaðst muna greinilega þegar þau komu á bifreiðaplanið heima hjá henni en þar hefði hún ekki þorað út úr bifreiðinni. Ákærði hefði þá rifið í hárið á henni, sem var sítt, og dregið hana eftir mölinni inn í íbúð. Kvaðst hún ekki hafa komið fótunum undir sig þegar hann dró hana inn. Þegar þau komu inn í íbúðina ætlaði kærandi að reyna að forða sér en jafnframt að forðast að vekja dóttur sína. Ákærði hefði þá hent henni inn á salerni og lokað hurðinni og byrjað að berja hana í andlitið og svo hefði hún fengið rothögg og eftir það hafi allt orðið svart. Kvaðst hún þó vita að höfuðið á henni hafi skollið í vegginn. Kvaðst hún hafa verið í gallabuxum en bolurinn sem hún var í verið í tætlum eftir að hún hafði verið dregin eftir mölinni. Þá hefði hún verið berfætt. Kvaðst hún muna óljóst eftir því að ákærði var að draga hana úr buxunum og hún reynt að mótmæla því. Þá kvaðst hún muna að hann hafi kallað hana ónefnum og sakað hana um framhjáhald. Aðspurð kvaðst hún ekki hafa verið ofurölvi, hún hafi hins vegar orðið mjög hrædd strax þegar hún sá í hvaða ham ákærði var þegar hann kom í húsið til C. Kvaðst hún muna að ákærði var að ræða eitthvað við dóttur hennar og hún þá reynt að ná sambandi við hana en ákærði komið í veg fyrir það. Þegar hún sá í spegli hvernig hún leit út í andliti ákvað hún að láta dóttur sína ekki sjá sig svo hún beið þess að heyra ekki í henni til að sæta lagi við að komast inn í svefnherbergi, sem og hún gerði. Hún hefði þó heyrt í dóttur sinni eftir það en kærandi séð til þess að dóttirin sæi ekki andlit hennar. Stelpan hefði síðan farið í vinnu um klukkan tíu. Ákærði hefði komið eftir það í íbúðina, snarbrjálaður og borið framhjáhaldið upp á hana. Kvaðst kærandi hafa þá verið mjög óttaslegin og rekið ákærða út úr húsinu. Kærandi kvaðst hafa verið hálf vönkuð þennan morgun en B hefði komið heim í hádeginu. Seinna sama dag hefði B komið aftur með frænku sinni og í framhaldi hefði hún farið til læknis. Kærandi kvaðst hafa verið mjög hrædd dagana eftir árásina og hefði hún ekki treyst sér til að vera í íbúðinni næstu þrjá daga en þá búið hjá frænku sinni. Ákærði hefði seinna sent sér skilaboð um að hann væri í sumarhúsi við [...] og einnig sent sér mynd tekna af honum fyrir utan íbúð kæranda og þá hefði hún fyllst skelfingu. Árásin hefði haft mikil áhrif á líðan hennar og B dóttur hennar. Aðspurð neitaði kærandi að hafa verið drukkin um kvöldið en hún hefði verið búin að fá sér kannski hálft rauðvínsglas áður en hún fór til C. Þá kvað kærandi dóttur sína hafa átt mjög erfitt eftir atburðinn, hún hafi fengið martraðir og gengið illa í skóla. Því hefðu þær báðar verið í samtölum hjá Nönnu Mjöll Atladóttur félagsráðgjafa en hún hefði ekki komist til geðlæknis ennþá því hún viti ekkert hvert hún eigi að leita. Skýrsla var tekin af B dóttur kæranda, í Barnahúsi við aðalmeðferð málsins vegna æsku hennar. Sagðist B hafa vaknað um nóttina við bank í vegginn. Hún hefði sofnað aftur en vaknað fljótlega og farið fram og þá heyrt ákærða öskra á móður sína og heyrt einhvern kýla í vegginn. Hún kvaðst hafa orðið hrædd og spurt ákærða hvað væri að gerast. Hann hefði sagst hafa kýlt móður hennar því hún hefði verið að halda framhjá sér og ætti skilið að vera barin. Hún hefði heyrt ákærða kalla móður sína hóru og að hún væri heppin að dóttir hennar væri heima því annars hefði hann drepið hana. Kvaðst B hafa verið mjög hrædd og haldið að ákærði myndi drepa kæranda. Ákærði hefði komið fram úr baðherberginu og rætt við sig og þá hefði kærandi reynt að komast út líka en ákærði hrint henni aftur inn á salerni. B kvað ákærða hafa bannað sér að sjá móður sína og hún hefði ekki séð hana fyrr en hún kom heim úr vinnu seinna um daginn ásamt frænku sinni. C kom fyrir dóminn og kvaðst aðspurður ekki þekkja kæranda mikið en þau væru málkunnug. Kærandi hefði komið stundum í vinnu í sjoppuna hjá sér en engin vinátta hefði verið á þessum tíma. Kvað hann kæranda hafa komið við hjá sér milli ellefu og tólf um kvöldið og þau tekið tal saman. Skyndilega hefði maður birst inni á gólfi hjá sér til að taka kærustu sína með sér heim. Frekari samskipti hefðu ekki verið á milli þeirra. Aðspurður mundi C ekki til þess að ákærði hefði verið búinn að hringja til sín áður. Kvað hann húsið hafa verið ólæst þegar ákærði kom inn og ákærði sagt kærustu sinni að koma í skipunartóni. Ekki mundi C hvort ákærði hefði verið fruntalegur þegar hann fór með kæranda með sér út. Kvað hann kæranda ekki hafa verið mikið ölvaða þegar hún kom til hans en hann hefði boðið henni upp á bjór á meðan hún stansaði. Aðspurður kvaðst hann minna að kærandi hefði setið í sófa í stofunni en hann í stól þegar ákærði kom inn. D, systir kæranda, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa kynnst ákærða í gegnum kæranda. Kvaðst hún ekki hafa haft góða tilfinningu fyrir ákærða og meðal annars hafi ástæðan verið sú hvernig hann kom fram við hund sem hann var með. Kvað hún ákærða hafa hringt í sig milli klukkan hálfátta og átta um morguninn og sagt henni frá því sem gerðist og kvaðst ætla að kveðja hana. Ákærði hefði síðan komið seinna sama morgun til sín á vinnustaðinn og rætt við hana. Hafi ákærði hallmælt systur hennar við hana og hafi hún fengið á tilfinninguna að ákærði væri fórnarlamb eftir samskipti við kæranda. Þá hefði ákærði sagt við sig að hún skyldi ekki láta sér bregða þegar hún sæi kæranda en hann hefði slegið hana. Víðir Óskarsson heimilislæknir kom fyrir dóminn og staðfesti vottorð sem hann gaf út 30. maí 2007. Kvað hann útilokað að þeir áverkar sem voru á kæranda gætu verið tilkomnir nema af völdum annars aðila. Varðandi eymslin í hársverði væri eina skýringin tog á hári en engir áverkar hafi verið í hársverði sem gætu skýrst af falli. Áverkar og skrámur á baki litu út fyrir að hafa orsakast af því að viðkomandi hafi verið dreginn eftir einhverju, möl eða slíku. Kærandi hefði verið í áfalli við komu, sem hafði áhrif á frásögn hennar. Nanna Mjöll Atladóttir, félagsráðgjafi og félagsmálastjóri í [...], kom fyrir dóminn og kvaðst fyrst hafa haft kynni af kæranda og dóttur hennar í lok ágúst 2006. Síðan hafi verið stanslaus samskipti við heimilið, meðal annars vegna aðstæðna dóttur kæranda. Kvaðst hún hafa hitt þær mæðgur á þriðjudeginum eftir árásina og þá hafi þeim liðið illa. Kvað hún kæranda ekki hafa verið í neinum skipulögðum viðtölum eftir árásina en hún hafi hins vegar sótt um tíma hjá geðlækni hjá Hvíta bandinu en það hefði ekki gengið eftir. Kærandi hafi ekki fengið þá aðstoð sem hún þyrfti til að vinna úr afleiðingum árásarinnar, en afleiðingarnar hafi tvímælalaust orðið slæmar. III. Ákærði neitaði fyrir dóminum að hafa neytt kæranda með sér út úr húsi og inn í bifreiðina við Z og togað hana út úr bifreiðinni á Y. Ákærði játaði að hafa veist að A á Y og veitt henni þá áverka sem lýst er í ákæru. Ákærði neitaði að hafa dregið A út úr bifreiðinni við Þ og dregið hana á hárinu inn í íbúð hennar. Kvað hann A hafa gengið sjálfviljuga inn á sitt heimili en hann hefði þurft að styðja hana. Þá kvað hann A hafa farið sjálfviljuga inn á salerni en hann hefði lokað hurðinni eins og fólk gerir þegar það er inni á salerni. Þá neitaði ákærði að hafa veist að A inni á salerni eins og segir í ákærunni. Neitaði ákærði að hafa sett fingur upp í kynfæri A og sumpart notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar, hún hefði verið fullfær um að gefa samþykki sitt fyrir því að hann kannaði kynfæri hennar. Þá neitaði hann að hafa slegið kæranda ítrekað í andlit og líkama, meðal annars hnefahöggi í andlit sem varð til þess að hún skall utan í vegg með höfuðið. Ákærði kvað skýringu á breyttum framburði sínum fyrir dómi um að hann hefði sett fingur sinn upp í leggöng kæranda, vera þá að hann hafi verið í miklu ójafnvægi þegar hann gaf skýrslu hjá lögreglu. Ákærði neitaði við aðalmeðferð málsins að hafa dregið kæranda nauðuga út úr íbúðarhúsi við Z. Vitnið C gat ekki svarað því hvort ákærði hefði dregið kæranda með valdi út úr íbúð þess. Þrátt fyrir að í læknisvottorði komi fram að áverkar hafi verið á ristum og tám kæranda og hún verið skólaus, telur dómurinn ósannað að ákærði hafi tekið kæranda gegn vilja hennar út úr íbúðinni eins og greinir í ákæru. Verður ákærði því sýknaður af þeirri háttsemi. Ákærði neitaði því að hafa ekið A gegn vilja hennar að Y. Er ekkert í gögnum málsins sem styður þá háttsemi en A kveðst sjálf ekki muna til þess að hafa ekið þangað. Verður ákærði ekki sakfelldur fyrir þá háttsemi. Ákærði játaði að hafa ekið með A inn á Y og veist að henni fyrir utan bifreiðina og veitt henni þá áverka sem í ákæru greinir. Samrýmist játning ákærða áverkavottorði sem liggur fyrir í málinu og verður hann því sakfelldur fyrir þá háttsemi en hún er réttilega heimfærð til 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði neitaði því að hafa sett A með valdi aftur inn í bifreiðina á Y, dregið hana út úr bifreiðinni við Þ og dregið hana m.a. á hárinu upp á aðra hæð hússins, inn á salerni og þar lokað hurðinni. Er háttsemi þessi heimfærð til 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. A kvaðst muna eftir því að hafa verið mjög hrædd þegar þau komu að Þ og ekki þorað út úr bifreiðinni. Hefði ákærði dregið sig út úr bifreiðinni og dregið sig m.a. á hárinu eftir möl og gangstétt og upp stiga og inn í íbúð hennar á annarri hæð hússins. Í læknisvottorði Gylfa Haraldssonar kemur fram að blæðing og mar sé á enni og hnakka og eymsli í öllum hársverði. Þá kemur fram í læknisvottorði Víðis Óskarssonar, sem hann staðfesti fyrir dóminum, að mikil eymsli hafi verið í öllum hársverði. Fyrir dómi kvað Víðir þau eymsli ekki geta verið eftir annað en tog þar sem aðrir áverkar sáust ekki sem skýrðu eymslin. Þessi frásögn kæranda fær einnig stoð í öðrum áverkum á líkama hennar sem benda til þess að hún hafi verið dregin eftir möl eða grófum jarðvegi en í læknisvottorði Víðis kemur fram að allt bakið hafi verið alsett skrámum og mari, alveg frá báðum herðum og niður allt bakið. Klórmerki hafi verið á vinstra brjósti og upp á bringu hægra megin. Minni skrámur og mar vinstra megin á kvið og hún sé mjög aum yfir öllu bakinu, bólgin og alsett skrámum og mari á báðum rasskinnum og mikil eymsli þar. Þá sé mikið af skrámum á báðum handleggjum og mari, talsvert af skrámum og sárum á hnjám og fótleggjum, meira á hægri fótlegg. Talsvert af skrámum og sárum á ristum og tám. Þrátt fyrir neitun ákærða um að hafa dregið A nauðuga út úr bifreiðinni og m.a. dregið hana á hárinu eins og í ákæru er lýst, þykir talið sannað, með framburði kæranda, læknisvottorði Víðs Óskarssonar og framburði hans fyrir dóminum svo og af myndum af áverkum á kæranda, að þessir áverkar hafi hlotist af því að vera dregin eftir grófum jarðvegi, en á myndum má sjá að gróf möl liggur meðfram gangstétt frá bifreiðaplani að íbúðarhúsi kæranda. Styðja gögn og áverkar þá frásögn kæranda og verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi eins og henni er lýst í ákæru utan að ekki er sannað að ákærði hafi dregið A upp stiga og inn í íbúð hennar. Er háttsemin réttilega færð til 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærða er gert að sök að hafa sett fingur upp í kynfæri A og sumpart notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar. Ákærði lýsti því fyrst svo hjá lögreglu að hann hefði farið með fingur upp í leggöng kæranda inni á baðherbergi auk þess að hann játaði þá háttsemi fyrir dóminum við þingfestingu málsins. Við upphaf aðalmeðferðar þann 19. febrúar 2008 bar ákærði hins vegar að hann hefði gert það eftir að hafa dregið kæranda út úr bifreiðinni við Y. Aðspurður frekar út í þá háttsemi og það misræmi sem gætti í framburði hans fyrir lögreglu og við þingfestingu málsins og svo aftur við aðalmeðferð málsins, kvaðst ákærði ekki hafa sett fingurinn upp í leggöng kæranda en hann hefði káfað á kynfærum hennar til að kanna hvort þau væru blaut en taldi rétt eftir sér haft í lögregluskýrslu að hann hefði gert það inni á salerninu. Þá kvaðst ákærði fyrir dómi þann 9. janúar sl. hafa þreifað kynfæri A inni á salerni í þeim tilgangi að kanna hvort þau væru rök. A man ekki eftir þeirri háttsemi en kvaðst muna óljóst eftir því að ákærði var að draga hana úr buxunum og hún reynt að mótmæla því. Verður sakfelling varðandi þennan þátt eingöngu byggð á frásögn ákærða. Ákærði kvaðst fyrir dómi hafa haft samþykki A fyrir því að þreifa kynfæri hennar. Ákærði gat ekki fyrir dóminum lýst því í hverju samþykki A fólst en kvað fólk sem ætti í ástarsambandi ekki þurfa sérstakt leyfi til þess að skoða kynfæri hvors annars, samþykkið fælist í sambandinu. Er framburður ákærða mjög svo ótrúverðugur og með hliðsjón af þeirri árás sem A hafði orðið fyrir af hálfu ákærða, er afar ótrúverðugt að hún hafi af frjálsum og fúsum vilja veitt samþykki sitt fyrir því að ákærði þreifaði kynfæri hennar, enda kvaðst hún muna óljóst eftir því að hafa reynt að sporna við því að ákærði tæki hana úr buxunum. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem hann hefur játað. Ósannað er í málinu hvert ölvunarástand A í umrætt sinn var, en hún hefur neitað því að hafa verið ölvuð eins og ákærði ber. Hefur ákæruvaldinu því ekki tekist að sanna þá háttsemi að ákærði hafi nýtt sér ölvunarástand A og að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar og verður ákærði því sýknaður af þeirri háttsemi. Kynferðisbrot ákærða er í ákæru heimfært til 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Verður sú háttsemi sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir heimfærð til 199. gr. almennra hegningarlaga og verður ákærði því sakfelldur fyrir hana. Ákærði er sakaður um að hafa veist með ofbeldi að kæranda inni á salerni en ákærði neitaði því fyrir dómi. Fyrir dómi kvað A ákærða hafa hent sér inn á salerni, lokað hurðinni og byrjað að berja hana í andlitið en hún hefði svo fengið rothögg og eftir það hafi allt orðið svart. Kvaðst hún þó vita að höfuðið á henni hafi skollið í vegginn. Fær þessi framburður hennar stoð í framburði B sem kvaðst hafa vaknað við það að heyra högg inni á baðherbergi, eins og kýlt væri í vegginn. Hversu mörg þau högg voru er ósannað en talið er sannað, svo hafið sé yfir allan skynsamlegan vafa, að þeir áverkar sem kærandi hlaut á höfði og andliti og lýst er í læknisvottorði og sjást einnig vel á ljósmyndum, sem liggja fyrir í málinu, séu af völdum ákærða. Hefur hluti þeirra áverka fengist við árásina við Y og einnig við árásina á salerninu. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þá háttsemi eins og lýst er í ákæru. Er háttsemi þessi réttilega færð til 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar ber að líta þess að ákærði játaði brot sitt á Y að mestu greiðlega en einnig til þess að árásin var hrottafengin og ófyrirleitin og að hluta framin inni á heimili kæranda þar sem fjórtán ára dóttir hennar var einnig stödd og varð vitni að fólskulegri árás á móður sína. Þá verður að líta til þess að um brotasamsteypu er að ræða og að ofbeldi ákærða stóð yfir í umtalsverðan tíma og var til þess fallið að niðurlægja unnustu hans og svipta hana mannlegri reisn. Ákærði kvað að sér vegið þar sem hann hefði grunað kæranda um að vera með öðrum manni en hann hefði ætlað að flytja á [...] til að vera nærri henni. Þó svo að ákærði hafi talið kæranda ótrúa, verður það ekki metið honum til refsilækkunar. Loks verður að líta til þess að árásin hafði líkamlegar og andlegar afleiðingar í för með sér fyrir kæranda, eins og ráða má af vottorði Nönnu Mjallar Atladóttur félagsráðgjafa, sem og fyrir dóttur hennar og verður horft til þessa við ákvörðun refsingar. Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur honum verið gerð refsing fyrir ölvunarakstur og umferðarlagabrot. Þær refsingar hafa þó ekki áhrif við ákvörðun refsingar nú. Við mat á öllu framansögðu og með vísan til þess að brotin beindust gegn ástkonu ákærða, kynfrelsi hennar og inni á heimili hennar, og 1., 2. og 7. tl. 70. gr. almennra hegningarlaga, þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í eitt ár. Með vísan til þess að ákærði hefur ekki áður sætt refsingu fyrir ofbeldisbrot og þess að hann hefur í að hluta til játað skýlaust að hafa veist að A og veitt henni þá áverka sem lýst er í áverkavottorði, þykir rétt að fresta fullnustu refsingar á níu mánuðum og að sá hluti hennar verði látinn niður falla að liðnum þremur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. IV. Í málinu gerir A kröfu um skaðabætur að fjárhæð 2.135.193 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 26. maí 2007. Fyrir dóminum lækkaði réttargæslumaður brotaþola kröfuna í 2.041.818 krónur. Bótakrafan sundurliðast þannig: Við aðalmeðferð málsins breytti réttargæslumaður brotaþola kröfugerðinni þannig að krafist var 2.000.000 króna í miskabætur, 7.618 króna vegna sjúkrakostnaðar og 34.200 króna í þjáningabætur auk dráttarvaxta frá 26. maí 2007. Þá féll hann frá kröfulið 4 en gerði kröfu um greiðslu þóknunar vegna þessarar vinnu ásamt annarri vinnu með vísan til vinnuskýrslu. Ákærði hefur mótmælt þessum kröfuliðum sem ósönnuðum. Þá mótmælti verjandi ákærða því að brotaþoli ætti aðild að málinu þar sem brotaþoli hefði með úrskurði Bótanefndar fengið greiddar bætur að fjárhæð 603.925 krónur eins og henni höfðu verið dæmdar með dómi Héraðsdóms Suðurlands þann 13. mars 2008. Tekur dómurinn ekki undir þau sjónarmið þar sem brotaþoli gerði við útgáfu ákæru í máli þessu kröfu um miklu hærri bætur en henni voru dæmdar. Þar sem máli þessu var vísað heim í hérað með dómi Hæstaréttar þann 13. nóvember 2008, m.a. til dómsálagningar á ný, verður að líta svo á að bótakrafa brotaþola standi enn óhögguð, utan þeirrar lækkunar sem réttargæslumaður brotaþola gerði sjálfur á kröfunni, þegar dómur verður lagður á málið nú. Verður litið á þá fjárhæð er brotaþoli hefur fengið greidda nú frá Bótanefndinni sem innborgun á umkrafða fjárhæð. Í gögnum málsins eru gögn til stuðnings kröfulið 2. Verður krafan tekin til greina að því leyti. Engin læknisfræðileg gögn eru í málinu um hve lengi brotaþoli var óvinnufær vegna afleiðinga árásarinnar eða til stuðnings kröfulið 3. Verður því að vísa þessum kröfulið frá dómi. Brotaþoli á ótvíræðan rétt til miskabóta úr hendi ákærða samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Árás ákærða á brotaþola var ófyrirleitin og hrottaleg og framin inni á heimili brotaþola að hluta. Með hliðsjón af atvikum öllum, framburði brotaþola, líkamlegum og andlegum afleiðingum líkamsárásarinnar og vættis brotaþola fyrir dómi, þykja miskabætur til hennar hæfilega ákveðnar 600.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir en bótakrafan var fyrst kynnt ákærða 25. júní 2007. V. Sakarkostnaður málsins er samtals 751.251 króna að meðtöldum virðisaukaskatti, þar með talin málsvarnar- og réttargæslulaun skipaðs verjanda ákærða, Torfa Ragnars Sigurðssonar héraðsdómslögmanns, 225.594 krónur, og þóknun Óskars Sigurðssonar hæstaréttarlögmanns, á rannsóknarstigi og fyrir dómi, 464.187 krónur. Rétt þykir að ákærði greiði framangreindan sakarkostnað að undanskildum málsvarnarlaunum skipaðs verjanda ákærða, Sveins Andra Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, sem til féll við síðari meðferð málsins í héraði, auk ferðakostnaðar 22.080 krónur. Þá þykir einnig rétt að kostnaður réttargæslumanns við síðari meðferð málsins í héraði verði greiddur úr ríkissjóði. Kolbrún Sævarsdóttir saksóknari flutti mál þetta af hálfu ákæruvaldsins. Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómsorð: Ákærði, X, sæti fangelsi í eitt ár. Fresta skal fullnustu níu mánaða af refsingunni og sá hluti hennar falla niður að liðnum þremur árum frá birtingu þessa dóms haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði allan sakarkostnað, 751.251 krónu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Torfa Ragnars Sigurðssonar héraðsdómslögmanns, 225.594 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, auk ferðakostnaðar, 8.880 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns, Óskars Sigurðssonar hæstaréttarlögmanns, á rannsóknarstigi og fyrir dómi, samtals 464.187 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, auk ferðakostnaðar, 8.880 krónur. Málsvarnarlaun Sveins Andra Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti auk ferðakostnaðar, 22.080 krónur, skulu greidd úr ríkissjóði. Ákærði greiði A skaðabætur að fjárhæð 607.618 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. maí 2007 til 25. júlí 2007 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.
Mál nr. 7/2018	Kærumál Nauðungarsala Úthlutun söluverðs Kröfugerð Frávísunarúrskurður felldur úr gildi	Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli E ehf. og H ehf. gegn Í hf., sem risið hafði vegna nauðungarsölu fasteignar sem verið hafði í eigu E ehf., var að hluta vísað frá héraðsdómi. Laut ágreiningur aðila að kröfu sem Í hf. hafði lýst við nauðungarsöluna. Tilurð kröfunnar mátti rekja til láns sem tiltekinn sparisjóður hafði veitt H ehf. á grundvelli fjármögnunarsamnings og naut veðréttar fyrir í fasteigninni samkvæmt tryggingarbréfum. Þeim samningi hafði sparisjóðurinn síðar rift og hafði H ehf. fengið skaðabótaskyldu sparisjóðsins vegna riftunarinnar viðurkennda fyrir dómi. Taldi H ehf. sig því eiga skaðabótakröfu til skuldajafnaðar við kröfu Í hf., sem tekið hafði við réttindum sparisjóðsins vegna lánsins. Á milli Í hf. og H ehf. var rekið annað mál þar sem Í hf. krafði H ehf. um greiðslu samkvæmt lánssamningnum, en því máli hafði verið frestað þar til niðurstaða í þriðja málinu, varðandi viðurkenningu á skaðabótakröfu H ehf. við slit sparisjóðsins, lægi fyrir. E ehf. og H ehf. kröfðust þess annars vegar að sýslumanni yrði gert að fresta ákvörðun um úthlutun af söluverði fasteignarinnar til Í hf. þar til niðurstaða í ágreiningsmálinu lægi fyrir og hins vegar að frumvarpi sýslumanns yrði breytt þannig að tilteknum hlutum af kröfu Í hf., vegna vaxta, dráttarvaxta og málskostnaðar, yrði hafnað. Landsréttur tók til greina kröfu E ehf. og H ehf. um að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun á söluverði fasteignarinnar upp í kröfu Í hf., en taldi á hinn bóginn að úrlausn um breytingar á frumvarpinu hefði ekki raunhæft gildi fyrir réttarstöðu þeirra og vísaði kröfu þeirra að því leyti frá héraðsdómi með vísan til 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að krafa Í hf. væri umdeild að því leyti að niðurstaða hefði ekki enn fengist um hvort hún kynni að vera fallin niður í heild eða hluta vegna skuldajafnaðar við kröfu H ehf. Þegar svo væri ástatt bæri sýslumanni samkvæmt 7. mgr. 50. gr. laga nr. 90/1991 að gera ráð fyrir hinni umdeildu kröfu í frumvarpi til úthlutunar með þeirri fjárhæð sem hún gæti hæst numið og varðveita síðan þá fjárhæð þar til ráðið yrði um tilkall hennar. Ætti sýslumaður því ekki við slíkar aðstæður að fresta ákvörðun um úthlutun, svo sem ranglega hefði verið lagt til grundvallar í úrskurði Landsréttar, heldur þvert á móti að komast að niðurstöðu um þá hámarksfjárhæð sem hlutaðeigandi kröfuhafi gæti átt rétt til þegar deila um tilvist kröfunnar væri til lykta leidd. Væri þannig óhjákvæmilegt að leysa úr ágreiningi aðila um rétt Í hf. til að fá greidda af söluverðinu vexti og dráttarvexti af hugsanlegri kröfu sinni svo og málskostnað. Væru dómkröfur E ehf. og H ehf. að því leyti síður en svo andstæðar 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun málsins að hluta frá héraðsdómi samkvæmt því fellt úr gildi.	Dómur Hæstaréttar.Málþetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Greta Baldursdóttir, KarlAxelsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson og Garðar Gíslason setturhæstaréttardómari.Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru26. mars 2018, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Landsréttar 15. mars 2018, þar sem máli sóknaraðila á hendurvarnaraðila var að hluta vísað frá héraðsdómi. Kæruheimild er í 2. mgr. 79. gr.laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærðiúrskurður verði felldur úr gildi og málinu vísað til Landsréttar tiluppkvaðningar úrskurðar að nýju. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar.IÁ árunum 2006 og 2007 mun sóknaraðilinnHéðinsreitur ehf. hafa eignast lóðir í Reykjavík, sem síðar fengu auðkenniðVesturgata 64, og haft í hyggju að ráðast þar í byggingu húss. Af því tilefnigerði sóknaraðilinn samning 9. október 2007 við Byr sparisjóð um fjármögnun áverkefni sínu. Í tengslum við þann samning gaf sóknaraðilinn út tilsparisjóðsins 36 tryggingarbréf 27. nóvember 2007, hvert að fjárhæð 20.000.000krónur, og hvíldu þau samhliða á 1. veðrétti í fasteigninni Vesturgötu 64. Samadag veitti sparisjóðurinn sóknaraðilanum lán á grundvelli samningsins og varþað sagt vera í erlendum gjaldmiðlum að jafnvirði 600.000.000 krónur. Tafirurðu á því að framkvæmdir hæfust á lóðunum og fór svo að sparisjóðurinn tilkynntisóknaraðilanum 12. júní 2008 að hann teldi samning þeirra fallinn niður vegnabrostinna forsendna. Sóknaraðilinn höfðaði af þeim sökum mál á hendursparisjóðnum í febrúar 2009 og krafðist viðurkenningar á því að samningurþeirra frá 9. október 2007 væri í fullu gildi, en jafnframt að viðurkennd yrðiskaðabótaskylda sparisjóðsins við sig vegna fjártjóns af frestun framkvæmda viðhúsbyggingu að Vesturgötu 64, sem rætur ætti að rekja til þess aðsparisjóðurinn hafi neitað að efna samninginn. Í dómi Hæstaréttar 17. nóvember2011 í því máli, sem var nr. 87/2011, var viðurkennd skaðabótaskyldasparisjóðsins gagnvart sóknaraðilanum vegna riftunar þess fyrrnefnda á samningiþeirra.Á meðan áðurnefnt mál var rekið fyrir dómi neyttiFjármálaeftirlitið 22. apríl 2010 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 umfjármálafyrirtæki, sbr. 4. gr. laga nr. 44/2009, til að setja bráðabirgðastjórnyfir Byr sparisjóð, sem var síðan tekinn til slita 2. júlí 2010. Um leiðráðstafaði Fjármálaeftirlitið eignum sparisjóðsins til Byrs hf., semsameinaðist varnaraðila á árinu 2011, en óumdeilt er að á þann hátt hafivarnaraðili tekið við réttindum sparisjóðsins samkvæmt áðurnefndum tryggingarbréfumog vegna lánsins 27. nóvember 2007 til sóknaraðilans Héðinsreits ehf. Við slitsparisjóðsins lýsti sóknaraðilinn kröfu um skaðabætur að fjárhæð 3.060.000.000krónur vegna riftunar sparisjóðsins á fjármögnunarsamningi þeirra og krafðistjafnframt skuldajafnaðar á þeirri kröfu við skuld sína vegna lánsins.Ágreiningur reis um viðurkenningu á þessum kröfum sóknaraðilans og var honumbeint til héraðsdóms, þar sem ekki mun enn hafa verið leyst úr því máli. Þáhöfðaði varnaraðili mál gegn sóknaraðilanum 10. maí 2012 og krafðist þess aðhonum yrði gert að greiða sér 928.055.319 krónur með dráttarvöxtum frá 15.janúar sama ár til greiðsludags, svo og að staðfestur yrði veðréttur fyrirþeirri kröfu í fasteigninni Vesturgötu 64 á grundvelli tryggingarbréfanna frá27. nóvember 2007. Krafan, sem varnaraðili gerði í því máli, var umendurgreiðslu á láninu, sem sparisjóðurinn veitti sóknaraðilanum 27. nóvember2007, en við höfuðstól skuldarinnar, 600.000.000 krónur, lagði varnaraðili 328.055.319krónur vegna vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu,sem hann taldi hafa verið áfallna 5. janúar 2012. Með úrskurði HéraðsdómsReykjaness 7. maí 2013, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 7. júní sama árí máli nr. 365/2013, var því máli frestað um ótiltekinn tíma þar til endanlegniðurstaða fengist í málinu um viðurkenningu kröfu sóknaraðilans við slit Byrssparisjóðs.Eins og greinir í hinum kærða úrskurði leitaðiReykjavíkurborg nauðungarsölu á fasteigninni Vesturgötu 64, þar semsóknaraðilinn Héðinsreitur ehf. var gerðarþoli, og var hún seld við uppboð 1.febrúar 2016 fyrir 1.297.000.000 krónur. Sama dag lýsti varnaraðili kröfu ísöluverð eignarinnar vegna áðurnefnds láns Byrs sparisjóðs til sóknaraðilans27. nóvember 2007, sem varnaraðili taldi falla undir veðrétt samkvæmttryggingarbréfum sínum á 1. veðrétti í henni. Í kröfulýsingunni kvaðvarnaraðili höfuðstól kröfunnar vera 600.000.000 krónur, en við hana bættust328.055.319 krónur vegna vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 til 5. janúar 2012,587.197.749 krónur vegna dráttarvaxta frá þeim degi til 1. febrúar 2016,46.248.591 króna vegna málskostnaðar og 11.433.727 krónur vegna annarskostnaðar. Var krafan því alls að fjárhæð 1.572.935.386 krónur. Sýslumaðurgerði 8. júlí 2016 frumvarp til úthlutunar á söluverði eignarinnar og var þarráðgert að fyrst yrðu greidd af því sölulaun í ríkissjóð, 12.970.000 krónur, ogþví næst lögveðkrafa Reykjavíkurborgar vegna fasteignagjalda, 1.932.565 krónur,en þar á eftir krafa varnaraðila með 1.095.798.562 krónum og að endingu186.298.873 krónur upp í kröfu sóknaraðilans Erils ehf. í skjólitryggingarbréfs á 2. veðrétti í fasteigninni. Ekki verður ráðið af gögnummálsins hvernig fundin hafi verið sú fjárhæð, sem ætluð var varnaraðila ífrumvarpinu, en úthlutun til hans af söluverðinu sætti andmælum beggjasóknaraðila. Töldu þeir að annars vegar ætti að fresta ákvörðun um þá úthlutunþar til fyrir lægi niðurstaða í fyrrnefndu máli um viðurkenningu á kröfusóknaraðilans Héðinsreits ehf. við slit Byrs sparisjóðs og hins vegar að lækkabæri fjárhæð kröfu varnaraðila í söluverðið að því er varðaði málskostnað, svoog vexti og dráttarvexti sem fallið hafi til meira en einu ári áður en hannlýsti kröfu sinni við nauðungarsöluna, sbr. b. lið 5. gr. laga nr. 75/1997 umsamningsveð. Sýslumaður hafnaði þessum kröfum sóknaraðila 2. desember 2016 ogleituðu þeir í framhaldi af því úrlausnar héraðsdóms um þá ákvörðun hans, en afþví tilefni var mál þetta þingfest í héraði 15. febrúar 2017. Kröfðustsóknaraðilar þess að sýslumanni yrði gert að breyta frumvarpinu á þann veg að ekkiyrðu teknir til greina liðir í kröfu varnaraðila vegna vaxta samkvæmt 4. gr.laga nr. 38/2001 til 5. janúar 2012, dráttarvaxta fyrir lengri tíma en eitt ár ogmálskostnaðar. Að auki kröfðust sóknaraðilar þess að sýslumanni yrði gert aðfresta endanlegri ákvörðun um úthlutun til varnaraðila þar til niðurstaða íáðurnefndu ágreiningsmáli lægi fyrir. Í hinum kærða úrskurði var síðastnefndkrafa sóknaraðila tekin til greina, en kröfum þeirra varðandi efnislegarbreytingar á frumvarpi sýslumanns var á hinn bóginn vísað frá héraðsdómi.IIÞrátt fyrir áðurgreint orðalag dómkrafnasóknaraðila fyrir Hæstarétti verður að skilja kröfugerð þeirra svo að þeir leitiaðeins eftir því að felld verði úr gildi ákvæði í hinum kærða úrskurðiLandsréttar um frávísun málsins að hluta frá héraðsdómi, enda stendur ekkikæruheimild í 2. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991, sbr. 1. mgr. 167. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála, til þess að niðurstaða úrskurðarins um önnuratriði komi hér til endurskoðunar.Eins og fyrr greinir er enn rekið fyrir héraðsdómimál vegna ágreinings um viðurkenningu kröfu, sem sóknaraðilinn Héðinsreiturehf. lýsti við slit Byrs sparisjóðs, en þar er til úrlausnar deila um fjárhæðskaðabótakröfu sóknaraðilans vegna riftunar sparisjóðsins á samningi þeirra frá9. október 2007 og jafnframt um heimild sóknaraðilans til að skuldajafna þeirrikröfu við kröfu, sem rætur á að rekja til lánsins sem sparisjóðurinn veittihonum 27. nóvember sama ár. Krafan vegna lánsins tilheyrir nú varnaraðila, semsæta yrði slíkum skuldajöfnuði eftir niðurstöðu þess dómsmáls. Er þar um aðræða kröfuna, sem hann leitar eftir að fá greidda með úthlutun af söluverðifasteignarinnar Vesturgötu 64. Réttur varnaraðila til þeirrar úthlutunar er þannigháður endanlegri niðurstöðu málsins um viðurkenningu kröfu sóknaraðilans viðslit Byrs sparisjóðs. Við úthlutun söluverðs fasteignarinnar er krafavarnaraðila af þessum sökum umdeild að því leyti að niðurstaða hefur ekki ennfengist um hvort hún kunni að vera fallin niður í heild vegna skuldajafnaðareða eftir atvikum að hluta og þá hversu miklum. Þegar svo er ástatt viðúthlutun söluverðs við nauðungarsölu ber sýslumanni samkvæmt 7. mgr. 50. gr.laga nr. 90/1991 að gera ráð fyrir umdeildu kröfunni í frumvarpi til úthlutunarmeð þeirri fjárhæð, sem hún gæti hæst numið, og varðveita síðan þá fjárhæð ábankareikningi þar til ráðið verði um tilkall til hennar, sbr. 2. mgr. 54. gr.sömu laga. Á því sýslumaður lögum samkvæmt ekki að fresta við þessar aðstæðurákvörðun um úthlutun, svo sem ranglega var lagt til grundvallar í úrskurðiLandsréttar, heldur þvert á móti að komast að niðurstöðu, eða eftir atvikum fáhana með dómsúrlausn, um hámarksfjárhæðina, sem hlutaðeigandi kröfuhafi gætiátt rétt til þegar deila um tilvist kröfunnar væri til lykta leidd. Til aðkomast að slíkri niðurstöðu er óhjákvæmilegt að leysa úr ágreiningi aðilanna umrétt varnaraðila til að fá greidda af söluverði fasteignarinnar Vesturgötu 64 vextiog dráttarvexti af hugsanlegri kröfu sinni og málskostnað. Eru því dómkröfursóknaraðila að þessu leyti síður en svo andstæðar 1. mgr. 25. gr. laga nr.91/1991 og standa ekki efni til annars en að taka þær til efnismeðferðar.Samkvæmt framansögðu verður fellt úr gildi ákvæðihins kærða úrskurðar um frávísun málsins að hluta frá héraðsdómi og lagt fyrirLandsrétt að leysa að því leyti úr kröfum sóknaraðila.Varnaraðili verður dæmdur til að greiðasóknaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Fellt er úr gildi ákvæði hins kærða úrskurðar umfrávísun málsins að hluta frá héraðsdómi og lagt fyrir Landsrétt að taka að þvíleyti efnislega afstöðu til dómkrafna sóknaraðila, Héðinsreits ehf. og Erilsehf.Varnaraðili, Íslandsbanki hf., greiði sóknaraðilumhvorum um sig 500.000 krónur í kærumálskostnað.Úrskurður Landsréttar 15. mars 2018.Landsréttardómararnir Aðalsteinn E.Jónasson, Ásmundur Helgason og Ragnheiður Harðardóttirkveða upp úrskurð í máli þessu.Málsmeðferð ogdómkröfur aðilaSóknaraðilarskutu málinu til Landsréttar með kæru 22. janúar 2018. Kærumálsgögn bárustréttinum 5. febrúar sama ár. Kærðurer úrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 10. janúar 2018 í málinu nr. Z-1/2017þar sem sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu var gert að fresta ákvörðun umúthlutun á kröfu varnaraðila í uppboðsandvirði fasteignarinnar Vesturgötu 64 íReykjavík þar til endanleg niðurstaða í máli, sem rekið er fyrir HéraðsdómiReykjavíkur sem mál nr. X-90/2012, eða eftir atvikum æðri réttar, lægi fyrir umþann ágreining hvort krafa varnaraðila hefði verið greidd með skuldajöfnuði.Varnaraðili kærði framangreindan úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur fyrir sittleyti 23. janúar 2018. Kæruheimild er í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991, umnauðungarsölu. 2Sóknaraðilikrefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og breytt á þá leið aðfallist verði á aðalkröfu hans í héraði, þ.e. að felld verði úr gildi ákvörðunsýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 22. desember 2016, þess efnis að hafnakröfum sóknaraðila um að fresta ákvörðun um úthlutun uppboðsandvirðisfasteignarinnar Vesturgötu 64 samkvæmt þriðja tölulið frumvarps og ákveða jafnramtað ákvörðun um úthlutun söluverðs áður nefndrar eignar til varnaraðila á 1.veðrétti skuli standa óbreytt. Enn fremur krefst sóknaraðili þess aðsýslumanninum verði gert að breyta frumvarpinu á þann veg að hafnað verði kröfuvarnaraðila um greiðslu samningsvaxta að fjárhæð 328.055.319 krónur, aðdráttarvaxtakröfu varnaraðila verði hafnað að því marki sem hún er yfir ársdráttarvöxtum af samþykktum höfuðstól kröfu varnaraðila og aðmálskostnaðarkröfu varnaraðila verði hafnað. Samhliða krefst sóknaraðili þessað sýslumanni verði gert að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun höfuðstólskröfu varnaraðila auk dráttarvaxta þar til endanleg niðurstaða dómsmáls þesssem rekið er fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur sem mál nr. X-90/2012, eða eftiratvikum æðri dóms, liggur fyrir varðandi ágreining um það hvort krafavarnaraðila hafi verið greidd með skuldajöfnuði. Til vara er gerð sú krafa aðsýslumanni verði gert að fresta töku framangreindrar ákvörðunar. Þá krefjastsóknaraðilar þess að varnaraðila verði gert að greiða þeim málskostnað.3Varnaraðilikrefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að þess í stað verðiteknar til greina kröfur hans um að frumvarp sýslumanns að úthlutunargerðuppboðsandvirðis fasteignarinnar Vesturgötu 64 verði staðfest og að úthlutun samkvæmtþeirri úthlutunargerð fari fram þegar í stað. Jafnframt krefst varnaraðilikærumálskostnaðar.Málsatvik4Sóknaraðili,Héðinsreitur ehf., var þinglýstur eigandi fasteignarinnar Vesturgötu 64 íReykjavík. Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði hugðist félagið ráðast þar íumfangsmiklar byggingarframkvæmdir. Í því skyni gerði félagiðfjármögnunarsamning við Byr sparisjóð 9. október 2007. Þeim samningi var riftaf hálfu Byrs sparisjóðs með bréfi 12. júní 2008. Með dómi Hæstaréttar Íslands17. nóvember 2011 í málinu nr. 87/2011 var viðurkennd skaðabótaskyldasparisjóðsins á tjóni sóknaraðila, Héðinsreits ehf., er leiddi af riftuninni. 5Áðuren fjármögnunarsamningnum var rift lánaði sparisjóðurinn sóknaraðila,Héðinsreit ehf., 600 milljónir króna með lánssamningi 27. nóvember 2007.Helmingur höfuðstóls lánsfjárhæðarinnar skyldi miðast við nánar tilgreindaerlenda gjaldmiðla í ákveðnum hlutföllum. Gjalddagi höfuðstóls og vaxta var 5.janúar 2012 og skyldi endurgreiðsla vera „óskert, þ.e. án lækkunar hvort sem ervegna skattgreiðslna eða annarra greiðslna sem lánveitanda ber að greiða vegnalánsins, skuldajafnaðar- eða gagnkrafna“.6Samadag og lánssamningurinn var undirritaður gaf sóknaraðili, Héðinsreitur ehf., út36 samhljóða tryggingarbréf til tryggingar á öllum skuldum félagsins við Byrsparisjóð, samtals að fjárhæð 720.000.000 króna auk vísitöluálags, dráttarvaxtaog alls kostnaðar sem af vanskilum leiddi. Tryggingarbréfin hvíldu á 1.veðrétti fasteignarinnar sem að framan greinir, sem þá hét Ánanaust 1 og 3, enfékk síðar heitið Vesturgata 64. 7Meðákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010 tók stofnunin yfir valdstofnfjáreigendafundar Byrs sparisjóðs og var öllum eignum ogtryggingarréttindum sparisjóðsins ráðstafað til Byrs hf. nema nánar tilgreindumeignum. Sérstaklega var tekið fram í 13. tölulið ákvörðunarinnar að framsalkröfuréttinda svipti skuldara ekki rétti til skuldajöfnunar sem hann hafi áttgagnvart fyrri kröfuhafa eða þrotabúi hans. Ágreiningslaust er að með þessuyfirtók Byr hf. réttindi kröfuhafa samkvæmt lánssamningnum 27. nóvember 2007sem og réttindi veðhafa samkvæmt framangreindum tryggingarbréfum.8SlitastjórnByrs sparisjóðs birti innköllun í Lögbirtingablaði 13. júlí 2010 vegna krafna íslitabú sparisjóðsins. Sóknaraðili, Héðinsreitur ehf., lýsti kröfu að fjárhæð3.060.000.000 króna í búið sem reist var á skaðabótaskyldu sparisjóðsins vegnaólögmætrar riftunar á fjármögnunarsamningnum 9. október 2007. Fram kom aðkröfunni væri lýst sem kröfu til skuldajafnaðar sem nyti tryggingarréttinda ágrundvelli 111. gr., sbr. 100. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.,að því marki sem Byr sparisjóður ætti kröfu á hendur sóknaraðila. Að öðru leytivar kröfunni lýst sem almennri kröfu í búið.9Slitastjórnsparisjóðsins hafnaði framangreindum kröfum í fyrstu. Eftir að dómurHæstaréttar í málinu nr. 87/2011 féll munu viðræður hafa átt sér stað millislitastjórnarinnar og sóknaraðila, Héðinsreits ehf., um skaðabótakröfuna ánþess að samkomulag næðist milli aðila. Þeim ágreiningi var vísað til HéraðsdómsReykjavíkur og mun ágreiningsmálið enn vera þar til meðferðar í máli nr.X-90/2012. Í málinu hefur verið lagt fram yfirmat þriggja dómkvaddra matsmanna21. september 2016 þar sem lagt er mat á tjón sóknaraðila, Héðinsreits ehf.,sem hlaust af riftun fjármögnunarsamningsins.0Hinn29. nóvember 2011 mun varnaraðili, Íslandsbanki hf., hafa yfirtekið allarskyldur og öll réttindi Byrs hf., þar á meðal réttindi samkvæmt framangreindumlánssamningi 27. nóvember 2007 og þeim 36 tryggingarbréfum sem hvíldu áfasteigninni Vesturgötu 64. Varnaraðili höfðaði mál gegn sóknaraðila,Héðinsreit ehf., 10. maí 2012 fyrir Héraðsdómi Reykjaness, mál nr. E-746/2012,til greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningnum og nam stefnufjárhæðin 928.055.319krónum. Enn fremur krafðist varnaraðili staðfestingar á veðrétti hans samkvæmttryggingarbréfunum í fasteigninni að Vesturgötu 64. Sóknaraðili krafðistaðallega sýknu í málinu en til vara lækkunar á kröfunni með vísan tilyfirlýsingar um skuldajöfnuð gagnvart slitastjórn Byrs sparisjóðs. Enn fremurfór sóknaraðili fram á viðurkenningu á rétti sínum til þess að skuldajafnabótakröfu hans að fjárhæð 3.060.000.000 króna á móti kröfu varnaraðila.1Sóknaraðili,Héðinsreitur ehf., fór fram á að frekari meðferð á framangreindu dómsmáli yrðifrestað uns niðurstaða lægi fyrir í máli nr. X-90/2012. Krafan var rökstudd meðvísan til 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Með úrskurðiHéraðsdóms Reykjaness 7. maí 2013 var fallist á kröfuna. Með dómi Hæstaréttar7. júní 2013 í málinu nr. 365/2013 var úrskurðurinn staðfestur með vísan tilforsendna hans. 2Aðbeiðni Reykjavíkurborgar var krafist nauðungarsölu á fasteigninni Vesturgötu 64og var beiðnin fyrst tekin fyrir af sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 15.janúar 2015. Varnaraðili lýsti kröfu í söluandvirði fasteignarinnar annarsvegar á grundvelli tryggingarbréfanna og hins vegar á grundvelli lánssamningsins27. nóvember 2007. Kröfulýsing á grundvelli tryggingarbréfanna nam samtals1.290.871.247 krónum, þar af 373.333.278 krónum vegna vísitöluhækkunar og139.855.651 krónu í dráttarvexti til 1. febrúar 2016. Kröfulýsing á grundvellilánssamningsins nam samtals 1.572.935.386 krónum. Auk höfuðstóls að fjárhæð600.000.000 króna var þar krafist vaxta samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslandstil 5. janúar 2012 að fjárhæð 328.055.319 krónur, dráttarvaxta til 1. febrúar2016 að fjárhæð 587.197.749 krónur og 46.248.591 krónu í „málskostnað“, aukýmiss annars kostnaðar og virðisaukaskatts.3Fasteigninað Vesturgötu 64 var seld nauðungarsölu 1. febrúar 2016. Veðhafi á öðrumveðrétti, Hróður ehf., átti hæsta boð í fasteignina, 1.297.000.000 króna.Hróður ehf. framseldi 2. maí 2016 sóknaraðila, Erli ehf., kröfu þá sem félagiðhafði lýst í söluandvirði eignarinnar ásamt tryggingarbréfi. Samkvæmtkröfulýsingu nam sú krafa samtals 3.494.484.463 krónum.4Hinn8. júlí 2016 lagði sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu fram frumvarp tilúthlutunar á söluverði fasteignarinnar. Samkvæmt þriðja lið frumvarpsins skyldigreiða varnaraðila 1.095.798.562 krónur á grundvelli tryggingarbréfanna semhvíldu á 1. veðrétti fasteignarinnar, en sóknaraðila, Erli ehf., 186.298.873krónur á grundvelli tryggingarbréfs á 2. veðrétti, sbr. fjórða liðfrumvarpsins.5Sóknaraðili,Erill ehf., andmælti frumvarpinu með bréfi 28. júlí 2016. Þar var þess krafistað varnaraðili fengi ekkert greitt upp í kröfu sína þar sem krafan væri aðfullu greidd með skuldajöfnuði samkvæmt yfirlýsingu sóknaraðila, Héðinsreitsehf., gagnvart Byr sparisjóði. Farið var fram á að sýslumaður frestaðiákvörðunum um breytingu frumvarpsins þar til niðurstaða lægi fyrir í málinu nr.X-90/2012 og eftir atvikum dómur Hæstaréttar í því máli. Jafnframt varkröfulýsingu varnaraðila mótmælt að því leyti að vextir og dráttarvextir tækjuekki mið af þeim takmörkunum sem fælust í 5. gr. laga nr. 75/1997, umsamningsvexti. Að lokum var málskostnaðarkröfu varnaraðila mótmælt sem ofhárri.6Sóknaraðili,Héðinsreitur ehf., andmælti einnig frumvarpinu sem gerðarþoli með bréfi 28.júlí 2016. Lutu athugasemdir félagsins að sömu atriðum og mótmæli sóknaraðila,Erils ehf.7Mótmælisóknaraðila voru tekin fyrir á fundi 1. nóvember 2016. Þar reifuðu aðilar sjónarmiðsín um ágreiningsatriðin. Við fyrirtöku málsins hjá sýslumanni 22. desember2016 hafnaði hann því að verða við kröfum sóknaraðila um að fresta úthlutunsöluandvirðis fasteignarinnar. Sýslumaðurinn ákvað enn fremur að úthlutun tilvarnaraðila samkvæmt frumvarpinu skyldi standa óbreytt. Sóknaraðilar lýstu þvíyfir við fyrirtökuna að þeir myndu leita úrlausnar héraðsdóms um þessarákvarðanir sýslumanns.8Semfyrr segir var með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur fallist á kröfu sóknaraðilaum að sýslumanni væri rétt að fresta úthlutun uppboðsandvirðis fasteignarinnarað Vesturgötu 64. Öðrum kröfum sóknaraðila, er lutu að forgangsrétti vaxta,dráttarvaxta og málskostnaðar varnaraðila, var hafnað með þeim rökum að meðþeim freistuðu sóknaraðilar þess að fá úrlausn dómsins um það hvort krafavarnaraðila væri greidd með skuldajöfnuði, en ágreiningur um það væri tilúrlausnar dómstóla.Málsástæður aðilaMálsástæður sóknaraðila9Sóknaraðilarbyggja á því að hinn kærði úrskurður gangi ranglega út frá því að sóknaraðilarséu með aðalkröfu sinni að leita úrlausnar um það hvort krafa varnaraðila, semdeilt sé um í frumvarpi til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar, hafi veriðgreidd með skuldajöfnuði. Þeir vísa til þess að aðalkrafa þeirra lúti þvert ámóti að því að fá úrlausn um það hvort tilteknir þættir í kröfu varnaraðilanjóti veðréttar í hinni seldu eign. Lækkunarkröfur þeirra varði því á enganhátt skaðabótakröfu sóknaraðila, Héðinsreits ehf.20Sóknaraðilartelja að fallast beri á þann hluta aðalkröfunnar sem varði vexti ogmálskostnað. Krafan sé á því reist að samningsvextir, sem fallið hafi ígjalddaga 5. janúar 2012, njóti ekki veðtryggingar með aðalkröfu, sbr. b-lið 5.gr. laga nr. 75/1997, um samningsvexti. Þá hafi með skírskotun til sömu greinarborið að hafna dráttarvaxtakröfu varnaraðila í söluandvirði fasteignarinnar aðþví leyti sem vextirnir séu eldri en frá 1. febrúar 2015, enda hafi varnaraðililagt fram kröfulýsingu sína 1. febrúar 2016. Þá telja sóknaraðilar aðmálskostnaðarkrafa eða innheimtuþóknun að fjárhæð u.þ.b. 58 milljónir króna meðvirðisaukaskatti sé allt of há og úr öllu samhengi við atvik og þá vinnu semlögð hafi verið í innheimtuna. Um það atriði vísa sóknaraðilar til þess aðkrafan sé í andstöðu við 24. gr. laga nr. 77/1998, um lögmenn, og auglýsingunr. 450/2013, sem sett hafi verið á grundvelli 3. mgr. ákvæðisins. 21Sóknaraðilartelja að sýslumanni hafi enn fremur borið að fresta þeim hluta úthlutunarsöluandvirðis fasteignarinnar sem ráðist getur af því hvort krafa varnaraðilateljist greidd með skuldajöfnuði uns skorið verði úr því ágreiningsefni í málumsem rekin séu fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í máli nr. X-90/2012 og í HéraðsdómiReykjaness í máli nr. E-746/2012. Vísað er til þess að sakarefni síðar greindamálsins varði sömu kröfu og sama skuldajöfnuð og deilt sé um í þessu máli.Þessu til stuðnings vísa sóknaraðilar einkum til litis pendens áhrifa viðþingfestingu málanna sem hafi þau áhrif að ekki verði leyst úr sama ágreiningií öðrum málum fyrir dómi, sbr. 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991. Sóknaraðilarvísa einnig til þess að frestunin sé jafnframt í samræmi við 1. mgr. 53. gr.laga nr. 90/1991.22Verðifallist á með varnaraðila að leysa beri í máli þessu úr ágreiningi aðila umskuldajafnaðarrétt sóknaraðila, Héðinsreits ehf., er á því byggt að yfirlýsingum skuldajöfnuð 13. október 2010 hafi verið sett fram með lögmætum hætti og aðhún hafi bundið móttakanda þegar hún hafi verið komin til hans. Öllum skilyrðumskuldajafnaðar sé fullnægt. Þá mótmæla sóknaraðilar því að grein 2.4 í lánssamningisóknaraðila, Héðinsreits ehf., við Byr sparisjóð komi í veg fyrir að krafan ségreidd með skuldajöfnuði, m.a. með vísan til þess að um samrættar kröfur sé aðræða.Málsástæður varnaraðila23Varnaraðilibyggir á því að skilyrðum 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/991, 4. mgr. 94. gr.sömu laga og 53. gr. laga nr. 90/1991 sé ekki fullnægt svo fresta megiendanlegri ákvörðun um úthlutun á kröfu varnaraðila meðan beðið sé niðurstöðu íágreiningsmáli milli sóknaraðila, Héðinsreits ehf., og slitastjórnar Byrs sparisjóðs.Virðist honum sem niðurstaða héraðsdóms byggi á misskilningi um aðild að málumnr. X-90/2012 í Héraðsdómi Reykjavíkur og nr. E-746/2012 í HéraðsdómiReykjaness. Bendir varnaraðili á að hann eigi enga aðild að fyrrgreinda málinuog verði því ekki bundinn af niðurstöðu í því. Fjallað verði í málinu nr.E-746/2012 um það að hvaða leyti varnaraðila, Héðinsreit ehf., kunni að verðaheimilt að nýta bótakröfu sína á hendur Byr sparisjóði til skuldajöfnuðar ámóti kröfu varnaraðila. Það mál sé í ótilteknum fresti. 24Varnaraðilivísar til þess að veðandlagið hafi hins vegar verið selt nauðungarsölu.Ágreiningur sé um það hvort sýslumanni sé heimilt að úthluta varnaraðlila stærstum hluta söluandvirðis þess.Sóknaraðilar hafi mótmælt því þar sem krafan sé greidd með skuldajöfnuði.Varnaraðili hafi byggt á því að ekki séu skilyrði til þess að skuldajafna og aðóheimilt sé að greiða lánssamninginn með þeim hætti.25Varnaraðilibyggir á því að þessi ágreiningur hafi fyrst komið til úrlausnar dómstóla íþessu máli. Því sé ekkert því til fyrirstöðu að skera úr um hvort sóknaraðilasé heimilt að greiða kröfuna með skuldajöfnuði og að skilyrði séu til þess aðláta kröfurnar mætast. Telur hann að ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991standi því ekki í vegi, enda eigi ákvæðið ekki við. Því til stuðnings vísarvarnaraðili til þess að málsástæða um skuldajöfnuð sé aðeins höfð uppi tilvarnar í máli nr. E-746/2012.26Varnaraðilimótmælir því alfarið að sóknaraðili, Héðinsreitur ehf., eigi lögvarða kröfu semtæk sé til skuldajöfnuðar við kröfu varnaraðila. Telur hann ekkert liggja fyrirum að sóknaraðilinn eigi þá kröfu á hendur slitabúi Byrs sparisjóðs sem hanntelur sig eiga. Kröfunni hafi verið hafnað af slitabúinu og hún sé ódæmd. Ætlaðtjón sóknaraðilans sé ósannað og í raun ekki gert líklegt að hann hafi orðiðfyrir tjóni vegna riftunar fjármögnunarsamningsins.27Fjárkrafavarnaraðila sé aftur á móti óumdeild og gjalddagi hennar löngu liðinn. Í grein2.4 í samningnum sé kveðið á um hvernig eigi að greiða kröfuna. Þar komi skýrtfram að óheimilt sé að greiða hana með skuldajöfnuði. Byggir varnaraðili á þvíað samningsákvæðið komi í veg fyrir að krafan verði greidd með skuldajöfnuði.28Varnaraðilimótmælir þeim skilningi sem sóknaraðilar leggi í 5. gr. laga nr. 75/1997.Niðurstaða sýslumanns hafi verið að kröfur varnaraðila rúmuðust innanhöfuðstóls tryggingarbréfanna 36 sem tekið hafi breytingum í samræmi viðvísitölu, sbr. 3. mgr. 4. gr. laga nr. 75/1997. Engir vextir hafi verið lagðirá þá fjárhæð utan dráttarvaxta í eitt ár. Fjárkrafa varnaraðila á grundvellilánssamningsins sé hins vegar ekki veðkrafa og falli ekki undir lög nr.75/1997.29Varnaraðilikveður innheimtuþóknunina vera í samræmi við gjaldskrá lögmannsstofunnar semannist innheimtuna. Hún taki mið af fjárhæð kröfunnar í samræmi við áratugahefð við úthlutun uppboðsandvirðis fasteigna. Samkvæmt a-lið 5. gr. laga nr.75/1997 sé kostnaður sá sem veðhafi verði fyrir við innheimtu veðkröfu tryggðurmeð aðalkröfu. Krafan sé því tryggð á grundvelli tryggingarbréfanna enda rúmisthún innan uppreiknaðs höfuðstóls þeirra. Þá vísar varnaraðili til þess að ílánssamningnum séu ítarleg ákvæði um skyldu lántaka til að greiða allan kostnaðsem hljótist af vanskilum. Þá eigi innheimtulög nr. 95/2008 ekki við um kostnaðaf þessari innheimtu enda sé um löginnheimtu að ræða. Niðurstaða Landsréttar30Sóknaraðilarskutu ágreiningsmáli þessu til héraðsdóms á grundvelli heimildar í niðurlagi 1.mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu, eftir að sýslumaður hafðihafnað kröfu þeirra um að fresta því að taka ákvörðun um breytingu á frumvarpitil úthlutunar söluverðs fasteignarinnar að Vesturgötu 64 og ákveðið aðúthlutunin færi fram eins og kveðið væri á um í þriðja tölulið frumvarpsins.Leggja verður til grundvallar að með ákvörðun sýslumanns hafi röksemdumsóknaraðila verið hafnað um að krafan sem varnaraðili hafði lýst íuppboðsandvirðið væri greidd með skuldajöfnuði. 31Íágreiningsmálinu krefjast sóknaraðilar þess aðallega að framangreind ákvörðunverði felld úr gildi og að sýslumanni verði gert að gera nánar tilgreindarbreytingar á þriðja tölulið frumvarpsins. Sú krafa er á því reist að krafavarnaraðila um samningsvexti og málskostnað njóti ekki veðréttar í fasteigninniþannig að lækka beri þennan lið í frumvarpinu sem nemur þeim kröfum auk þesssem farið er fram á að dráttarvaxtakrafan verði lækkuð að teknu tilliti tilb-liðar 5. gr. laga nr. 75/1997, um samningsvexti. Samhliða krefjastsóknaraðilar þess að endanleg ákvörðun um úthlutun söluandvirðis upp í kröfuvarnaraðila verði frestað þar til leyst hefur verið úr ágreiningi fyrirHéraðsdómi Reykjavíkur í málinu nr. X-90/2012 um skaðabótakröfu sóknaraðila,Héðinsreits ehf., í slitabú Byrs sparisjóðs.32Einsog rakið hefur verið er krafa varnaraðila, um að fá innta af hendi tilteknahlutdeild af söluandvirði fasteignarinnar í samræmi við þriðja töluliðfrumvarps sýslumanns, reist á lánssamningi sóknaraðila, Héðinsreits ehf., ogByrs sparisjóðs 27. nóvember 2007. Sú krafa er til úrlausnar í máli nr.E-746/2012 auk varna sóknaraðilans um að krafan hafi þegar verið greidd meðyfirlýsingu um skuldajöfnuð. Því máli var frestað á grundvelli heimildar í 3. mgr.102. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, uns niðurstaða lægi fyrir ífyrrgreindu ágreiningsmáli nr. X-90/2012. 33Verðiá það fallist að framangreindur sóknaraðili eigi skaðabótakröfu sem hann getinotað til fullra efnda á skuldbindingum sínum samkvæmt lánssamningnum, og aðkröfur samkvæmt honum hafi þar með fallið niður, eins og sóknaraðilar byggja á,er ljóst að hafna beri í heild sinni kröfu varnaraðila um greiðslu samkvæmtþriðja tölulið frumvarps til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar að Vesturgötu64. 34Meðþví að bera gildi ákvörðunar sýslumanns undir dómstóla, þar sem ákveðið var aðþriðji töluliður frumvarpsins stæði óbreyttur, hefur sama krafa og þegar er tilúrlausnar í Héraðsdómi Reykjaness í fyrrgreindu máli nr. E-746/2012 verið borinað nýju undir dómstóla þar sem sömu vörnum er haldið uppi. Með vísan tilmeginreglu 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991, sem hér á við samkvæmt 2. mgr. 77.gr. laga nr. 90/1991, verður ekki skorið úr því sakarefni í þessu máli, heldurbíður það úrlausnar í þeim málum sem þegar hafa verið þingfest. Sýslumaður varenn fremur við það bundinn er hann tók afstöðu til mótmæla sóknaraðila viðþriðja tölulið frumvarpsins. Í því ljósi verður í samræmi við 1. mgr. 77. gr.laga nr. 90/1991 að ómerkja hina umdeildu ákvörðun sýslumanns þess efnis aðþriðji töluliður frumvarps til úthlutunar söluverðs fasteignarinnar Vesturgötu64 í Reykjavík skuli standa óbreyttur. Þá ber að staðfesta niðurstöðuhéraðsdóms um að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun söluandvirðis fasteignarinnarí samræmi við kröfugerð sóknaraðila, en dómstólar eru við hana bundnir.35Aðsvo komnu máli liggur ekki fyrir að úrlausn kröfu sóknaraðila um breytingu áþriðja tölulið frumvarpsins hafi raunhæft gildi fyrir réttarstöðu aðila. Að þvíleyti felur aðalkrafan í sér lögspurningu í andstöðu við 1. mgr. 25. gr. laganr. 91/1991, sem telja verður að hér eigi við samkvæmt 2. mgr. 77. gr. laga nr.90/1991. Ber því sjálfkrafa að vísa þeim hluta aðalkröfunnar frá héraðsdómi. 36Staðfester ákvæði úrskurðar héraðsdóms um að málskostnaður falli niður í héraði. Réttþykir að kærumálskostnaður falli einnig niður. Úrskurðarorð:Ómerkt er ákvörðunsýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 22. desember 2016 um að þriðji töluliðurfrumvarps til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar Vesturgötu 64 í Reykjavík,fastanúmer 200-0272, skuli standa óbreyttur. Sýslumanninum áhöfuðborgarsvæðinu er gert að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun ásöluverði fasteignarinnar upp í kröfu varnaraðila, Íslandsbanka hf., þar tilendanleg niðurstaða liggur fyrir í dómsmáli, sem rekið er fyrir HéraðsdómiReykjavíkur sem mál nr. X-90/2012, eftir atvikum með úrlausn æðri réttar. Að öðru leyti eraðalkröfu sóknaraðila, Erils ehf. og Héðinsreits ehf., vísað frá héraðsdómi.Staðfest er atkvæðihins kærða úrskurðar um málskostnað.Kærumálskostnaðurfellur niður.ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 10. janúar 2018. Ár2018, miðvikudaginn 10. janúar, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem háðer í húsnæði Héraðsdóms Suðurlands, Austurvegi 4, Selfossi af Hirti O.Aðalsteinssyni héraðsdómara, kveðinn upp úrskurður þessi. Mál þetta, sem barst dóminum þann 13. janúar 2017,var þingfest þann 15. febrúar 2017 og tekið til úrskurðar að loknum munnlegummálflutningi þann 13. desember sl. Dómarinn fékk mál þetta til meðferðar þann1. júní sl. og hafði engin afskipti haft af því fyrir þann tíma, en með bréfidómstólaráðs dags. þann 30. maí sl. var dómaranum falið mál þetta tilmeðferðar. Sóknaraðilar eru Erill ehf., kt. 590416-0530,Gagnheiði 28, Selfossi og Héðinsreitur ehf., kt. 560905-0330, Suðurlandsbraut6, Reykjavík. Varnaraðili er Íslandsbanki hf., Kirkjusandi,Reykjavík. Dómkröfur sóknaraðila eru þær aðallega að ákvörðunsýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 22. desember 2016, um að hafna kröfumsóknaraðila um að fresta ákvörðun um úthlutun uppboðsandvirðis fasteignarinnarVesturgötu 64, Reykjavík, fnr. 200-0272, hvað varðar kröfu varnaraðila skv. 3.tl. frumvarps og ákveða jafnframt að 3. tl. frumvarps dags. 8. júlí 2016 tilúthlutunar söluverðs áðurnefndrar eignar, til varnaraðila, á 1. veðrétti skulistanda óbreytt, verði felld úr gildi og sýslumanni verði gert að breytafrumvarpinu á þann veg að hafnað verði kröfu varnaraðila um greiðslusamningsvaxta að fjárhæð 328.055.319 krónur, að dráttarvaxtakröfu verði hafnaðað því marki sem hún er yfir árs dráttarvöxtum af samþykktum höfuðstól kröfuvarnaraðila og að málskostnaðarkröfu verði hafnað. Jafnframt er þess krafist aðsýslumanni verði gert að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun höfuðstóls kröfu varnaraðila auk dráttarvaxta þar tilendanleg niðurstaða dómsmáls þess sem rekið er fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur semmál nr. X-90/2012 eða eftir atvikum Hæstaréttar liggur fyrir varðandi ágreiningum það hvort krafa varnaraðila hafi verið greidd með skuldajöfnuði. Til vara ersú krafa gerð að ef ekki er fallist á lækkun á samningsvaxta-, dráttarvaxta- ogmálskostnaðarkröfum þá verði sýslumanni gert að fresta endanlegri ákvörðun umúthlutun á kröfu varnaraðila þar til að endanleg niðurstaða dómsmáls þess semrekið er fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur sem mál nr. X-90/2012 eða eftir atvikumHæstaréttar liggur fyrir varðandi ágreining um það hvort krafa varnaraðila hafiverið greidd með skuldajöfnuði. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Dómkröfur varnaraðila eru þær að öllum kröfumsóknaraðila verði hafnað og frumvarp sýslumanns að úthlutunargerðuppboðsandvirðis fasteignarinnar Vesturgata 64, Reykjavík, fastanúmer 200-0272,verði staðfest og úthlutun samkvæmt þeirri úthlutunargerð fari fram þegar ístað. Þá krefst varnaraðilimálskostnaðar að mati dómsins. Málavextir. SóknaraðilinnHéðinsreitur ehf. mun hafa haft í hyggju aðreisa 170-190 þjónustuíbúðir og 220 bílastæði á lóðinni Vesturgötu 64 íReykjavík og mun hann hafa gert verksamning við verktakafyrirtækið JÁVERK ehf.þann 21. ágúst 2007 um að byggja á reitnum. Umsamin verklaun hafi verið4.712.000.000 krónur. Þann 9. október 2007 hafi sóknaraðili og Byrsparisjóður gert með sér fjármögnunarsamning þar sem sparisjóðurinn hafi samþykkt að lána sóknaraðila fé til þess aðfullfjármagna byggingarframkvæmdir á Héðinsreit samkvæmt framangreindumverksamningi við Jáverk ehf. og skyldi sparisjóðurinn fá tryggingu ífasteignunum. Skyldi lánið vera að helmingi í íslenskum krónum (vaxtakjörREIBOR + 3,5%) og að helmingi í myntkörfunni EUR 60% /CHF 30%/YEP 10% (vaxtakjörLIBOR+3,90%) og skyldi það tryggt með 1. veðrétti í Vesturgötu 64 með veðleyfifram fyrir lán VBS fjárfestingabanka hf. Jafnframt hafi verið samið um að Byrskyldi lána sóknaraðila 500.000.000 króna til þess að endurfjármagna að hlutalán sóknaraðila hjá VBS fjárfestingabanka gegn því að bankinn veittisóknaraðila lán til kaupa á lóðum af Reykjavíkurborg og hafi verið hluti afheildarbyggingarreitnum. Í fjármögnunarsamningnum við Byr hafi skýrt veriðkveðið á um að verksamningurinn við JÁVERK ehf. og undirgögn hans væru hlutifjármögnunarsamningsins. Hinn 7. nóvember 2007 hafi VBS fjárfestingarbanki hf.veitt stefnda skilyrt veðleyfi á 1. veðrétti fasteignarinnar gegn því að Byr greiddi beint til VBS500.000.000 krónur af fyrsta hluta lánsins. Á grundvellifjármögnunarsamningsins hafi aðilar gert með sér fyrsta lánssamninginn 27.nóvember 2007 þar sem Byr hafi veitt sóknaraðila lán að fjárhæð 600.000.000krónur og af þessari fjárhæð hafi 500.000.000 krónur verið greiddar til VBSfjárfestingarbanka í samræmi við ákvæði fjármögnunarsamnings aðila og veðleyfisins frá VBS sem tryggt hafi Byr1. veðrétt í lóðinni. Hafi 100.000.000 króna verið ætlaðar til fjármögnunarverksins, vegna hönnunarvinnu, leyfisgjalda o.fl. Hafi helmingur lánsins veriðveittur í íslenskum krónum en helmingur í erlendum myntum. Hafi eftir þetta lánsem sóknaraðili hefði tekið numið um 2.1 milljarði króna og lán vegnaframkvæmda hafi numið 100 milljónum. Þann 12. júní 2008 hafi Byr sentsóknaraðilanum Héðinsreit bréf þar sem framangreindum fjármögnunarsamningi hafiverið rift. Hafi sóknaraðili mótmælt riftuninni harðlega með bréfi dagsettu 18.júní sama ár og krafist fullra efnda. Hafi Byr haldið fast við riftun sína meðbréfi dagsettu 22. júlí sama ár og hafnað öllum kröfum um efndir og skaðabætur. Þann4. september 2008 hafi sóknaraðili sent Byr bréf og tilkynnt að samþykki umbyggingarleyfi lægi fyrir og væri ekkert því til fyrirstöðu að fábyggingarleyfi gefið út og hefja framkvæmdir um leið og búið væri að greiðagatnagerðargjöld. Hafi verið skorað á Byr að veita án tafa umsamið lán og vartekið fram að ef ekki yrði orðið við þessari áskorun innan 7 daga yrði litiðsvo á að lánssamningur aðila hefði verið vanefndur. Hafi þessum kröfumsóknaraðila verið hafnað með bréfi dagsettu 15. september sama ár og hafisóknaraðili þá höfðað mál á hendur Byr vegna ólögmætrar riftunar áfjármögnunarsamningi aðila. Þann 22. apríl 2010 mun Fjármálaeftirlitið hafatekið yfir rekstur Byrs og skipað slitastjórn til þess að stýra slitum hans.Þann 13. október sama ár hafi sóknaraðili lýst yfir kröfu að fjárhæð3.060.000.000 krónur í slitabú Byrs og jafnframt hafi verið lýst yfirskuldajöfnuði gagnvart kröfum Byrs á hendur sóknaraðila. Þann 15. nóvember 2010hafi Byr verið sýknaður af kröfum sóknaraðila en málinu hafi verið áfrýjað tilHæstaréttar. Hafi kröfugerð þar verið breytt þannig að aðeins hafi veriðkrafist viðurkenningar á bótaskyldu Byrs, enda hafi fyrri krafa umviðurkenningu á gildi samningsins enga þýðingu haft fyrir sóknaraðila eftir að Byrhafi verið tekinn til slitameðferðar. Með dómi Hæstaréttar þann 17. nóvember2011 í máli nr. 87/2011 hafi dómi héraðsdóms verið snúið við og skaðabótaskyldaByrs gagnvart sóknaraðila viðurkennd vegna tjóns sem leitt hafi af hinniólögmætu riftun á fjármögnunarsamningi aðila. Hafi sóknaraðili með bréfidagsettu 22. nóvember 2011 ítrekað fyrri skuldajafnaðaryfirlýsingar og hafiverið skorað á Byr að ganga til samninga um fullnaðaruppgjör á grundvelli dómsHæstaréttar. Hafi viðræður við slitastjórn Byrs ekki skilað árangri og hafimálinu því verið vísað til Héraðsdóms Reykjavíkur á grundvelli 171. gr., sbr.2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og sé það mál enn rekiðfyrir dómi sem mál nr. X-90/2012. VarnaraðilinnÍslandsbanki hafi þingfest mál fyrir Héraðsdómi Reykjaness þann 23. maí 2012 ánnokkurs fyrirvara og án nokkurra innheimtutilrauna á hendur sóknaraðilanumHéðinsreit þar sem krafist hafi verið greiðslu á 600.000.000 króna auk vaxta ogkostnaðar og staðfestingar á 1. veðrétti í fasteigninni að Vesturgötu 64 íReykjavík. Sóknaraðili hafi krafist sýknu og þess að málinu yrði frestað meðanbeðið væri eftir niðurstöðu í máli nr. X-90/2012, þar sem niðurstaða þess málshefði grundvallarþýðingu við úrlausn málsins. Hafi héraðsdómur fallist á þákröfu og hafi Hæstiréttur staðfest þann úrskurð með dómi þann 7. júní 2013 ímáli nr. 365/2013. Það mál bíði enn úrlausnar héraðsdóms. Þann1. febrúar 2016 mun hin veðsetta eign, Vesturgata 64, Reykjavík, hafa veriðseld á uppboði af að kröfu Reykjavíkurborgar vegna ógreiddra fasteignagjalda.Hafi hæstbjóðandi verið Hróður ehf., sem boðið hafi 1.297.000.000 krónur. Þann8. júlí sama ár hafi sýslumaðurinn í Reykjavík gert frumvarp að úthlutunargerðþar sem gert hafi verið ráð fyrir því að greiddar yrðu 1.095.798.562 krónur tilvarnaraðilans Íslandsbanka hf. á grundvelli veðréttar sem byggst hafi á 36samhliða tryggingarbréfum sem hvíli á 1. veðrétti. Hafi sóknaraðilar,Héðinsreitur ehf. og Erill ehf., sem sé kröfuhafi í uppboðsandvirðifasteignarinnar skv. 4. tl. frumvarps um úthlutun á söluverði hennar ágrundvelli tryggingarbréfs, upphaflega gefið út til VBS til tryggingar álánsssamningi, mótmælt úthlutuninni á þeim grundvelli að krafa varnaraðilahefði verið greidd að fullu með skuldajöfnuði. Auk þess hafi þess verið krafistað úthlutun til varnaraðila yrði frestaðþar til niðurstaða lægi fyrir í máli nr. X-90/2012 eða eftir atvikumHæstaréttar. Hafi sýslumaður hafnað þessu og hafi málinu verið skotið tilhéraðsdóms í kjölfarið.Málsástæður og lagarök sóknaraðila. Sóknaraðilar mótmæla því að greitt verði afsöluandvirði hinnar seldu eignar upp í kröfu varnaraðila þar sem krafan hafiverið að fullu greidd með skuldajöfnuðiþar sem skaðabótakröfu sóknaraðilans Héðinsreits á hendur Byr sparisjóði hafiverið skuldajafnað á móti kröfu varnaraðila, sbr. yfirlýsingu um skuldajöfnuðþann 13. október 2010 í slitabú Byrs sparisjóðs. Hafi yfirlýsing umskuldajöfnuð og viðurkenningu hans síðan verið ítrekuð, m.a. í málum sem rekinhafi verið milli sóknaraðilans Héðinsreits og varnaraðila og slitabús Byrssparisjóðs hins vegar. Sé réttur sóknaraðila til að skuldajafna með kröfu sinniá hendur Byr sparisjóði gagnvart kröfu varnaraðila ótvíræður. Hafi varnaraðilieignast kröfuna þegar Fjármálaeftirlitið hafi með ákvörðun sinni ráðstafaðöllum eignum Byrs sparisjóðs til Byrs hf. sem varnaraðili hafi síðar eignast. Í13. lið ákvörðunarinnar sé skýrt tekið fram að framsal og yfirfærsla eignannahafi engin áhrif á rétt skuldara samkvæmt umræddum kröfum til skuldajafnaðarsem hann hafi átt gagnvart Byr sparisjóði. Um hafi verið að ræða samkynja oggagnkvæmar kröfur sem hæfar hafi verið til að mætast og af sömu rót runnar.Hafi því réttur til skuldajafnaðar verið ótvíræður. Hafi skaðabótakrafan veriðtilkomin vegna ólögmætrar riftunar Byrs sparisjóðs á framangreindum samningiaðila um fjármögnun á umræddum verkframkvæmdum. Hafi Hæstiréttur viðurkenntskaðabótaskyldu Byrs á tjóni stefnanda sem leitt hafi af ólögmætri riftunfjármögnunarsamningsins. Sóknaraðilar byggja kröfu sína um að sýslumanni verðigert að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun söluandvirðis þar til leysthefur verið úr ágreiningi aðila í máli nr. X-90/2012 á því að alger óvissa ríkium það hvort krafa varnaraðila hafi verið greidd að fullu eða að hluta þar tildæmt hafi verið í því máli um skaðabótakröfuna og lýstan skuldajöfnuð. Fyrirliggi dómur Hæstaréttar í máli nr. 365/2013 þar sem komist hefði verið aðþeirri niðurstöðu að fresta bæri máli sem varnaraðili hafi höfðað á hendursóknaraðila á grundvelli 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 þar til niðurstaðalægi fyrir í máli nr. X-90/2012 eftir atvikum Hæstaréttar. Um sé að ræðanákvæmlega sömu kröfu og deilt sé um í þessu máli og byggt sé á í kröfulýsinguvarnaraðila. Verði að ætla að þar sem Hæstiréttur hafi komist að þeirriniðurstöðu að héraðsdómur skuli fresta því að dæma í dómsmáli um sömu kröfuvarnaraðila á hendur sóknaraðila, sem lýst hafi verið í uppboðsandvirði hinnarseldu eignar og skuldajöfnuð gagnvart henni, hljóti hið sama að gilda í þessumáli og enn frekar um úrlausn sýslumanns varðandi meðferð hans á sömu kröfu og sama úrlausnarefni semvarði það hvort umrædd krafa hafi verið greidd að hluta eða öllu leyti.Styðjist þetta við dóm Hæstaréttar, eðli máls og 1. mgr. 53. gr. laga nr. 90/1991þar sem mælt sé fyrir um það að sýslumaður skuli ekki taka ákvörðun um greiðsluskv. úthlutunargerð fyrr en niðurstöður dómsmála varðandi ágreininginn umnauðungarsöluna liggi fyrir. Sóknaraðilar byggja einnig á litis pendens ákvæði4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 þar sem mælt sé fyrir um að þegar mál hafiverið þingfest þá verði dóms ekki krafist um þær sömu kröfur í öðru máli ogskuli vísa slíkum kröfum frá dómi. Ef leysa eigi efnislega úr ágreiningi aðilaum úthlutun söluverðsins megi ljóst vera að það verði ekki gert án þess aðleysa um leið úr ágreiningi sem fyrir hendi sé um fjárhæð skaðabóta ogskuldajöfnuð sem deilt sé um í máli nr. X-90/2012. Hafi sýslumanni borið aðfallast á kröfur sóknaraðila og fresta öllum ákvörðunum varðandi breytingu áfrumvarpinu hvað varði þá þætti þar sem umræddur skuldajöfnuður hafi áhrif þartil niðurstaða í máli nr. X-90/2012 eða eftir atvikum Hæstaréttar liggur fyrir. Sóknaraðilar byggja á því að hluti þeirra mótmæla semfram hafi komið gegn frumvarpi sýslumanns varði atriði þar sem framangreindurskuldajöfnuður hafi engin áhrif á ágreining í máli þessu. Snúi sá hluti aðvöxtum, dráttarvöxtum og málskostnaði sem sýslumaður hafi úthlutað varnaraðilasamkvæmt frumvarpi sínu. Þau mótmæli byggi ekki á skaðabótakröfu ogskuldajöfnuði sóknaraðila heldur á öðrum grundvelli. Beri því að úrskurða umþau ágreiningsatriði þar sem framangreind sjónarmið um frestun eigi ekki við.Sóknaraðilar byggja á því að samkvæmt 5. gr. laga nr. 75/1997 njóti einungisþeir vextir verðtryggingar með aðalkröfunni sem gjaldfallið hafi á einu áriáður en beiðni um nauðungarsölu hafi verið sett fram eða eftir atvikum kröfuhafi verið lýst. Samkvæmt kröfulýsingu varnaraðila geri hann kröfu um vextiSeðlabanka Íslands til 5. janúar 2012 að fjárhæð 328.055.319 krónur sem sé ísamræmi við ákvæði lánasamnings þess sem krafan byggi á en þar sé gjalddagihöfuðstóls og vaxta 5. janúar 2012. Sé því augljóslega um að ræða vexti semgjaldfallið hafi löngu áður en tímamörk5. gr. laga nr. 75/1997 kveði á um eða u.þ.b. fjórum árum fyrir uppboðið þarsem kröfulýsing hafi verið lögð fram. Beri því þegar af þessari ástæðu aðbreyta frumvarpi sýslumanns og lækka úthlutun til varnaraðila um þessa fjárhæð.Með sama hætti mótmælir sóknaraðili dráttarvöxtum þar sem þeir geti að hámarkinumið dráttarvöxtum sem gjaldfallið hafi á einu ári reiknað af þeim hlutakröfunnar sem komi til úthlutunar, þ.e. höfuðstól kröfunnar án samningsvaxta.Þá mótmælir sóknaraðili málskostnaðarkröfu sérstaklega sem fráleitri og allt ofhárri, eða tæplega 58 milljónir króna með virðisaukaskatti, útlögðum kostnaðiog vöxtum af kostnaði.Málskostnaðarkrafan sé vanreifuð og órökstudd, henni fylgi ekki tímaskýrslureða aðrar eðlilegar skýringar, auk þess sem hún sé í algeru ósamræmi við þann málskostnaðsem Hæstiréttur hafi dæmt í málum sem varði sambærilegar fjárhæðir. Sóknaraðilikrefst þess að henni verði alfarið hafnað en til vara að hún verði lækkuðverulega. Verði ekki fallist á framangreindar lækkunarkröfurbyggir varakrafan um frestun á ákvörðun sýslumanns á því að fresta beriendanlegri ákvörðun um úthlutun vegna þessara aukakrafna á þeim grundvelli semáður er rakinn varðandi frestun á úrlausn málsins, enda byggi sóknaraðilarjafnframt á því að öll krafa varnaraðila, bæði höfuðstóll, vextir,dráttarvextir og kostnaður, hafi verið greidd að fullu með skuldajöfnuði viðskaðabótakröfu sóknaraðila og því hafi niðurstaða í máli nr. X-90/2012 verulegáhrif á niðurstöðu þessa máls og úthlutun söluandvirðis. Verði ekki fallist á kröfu sóknaraðila um frestungera sóknaraðilar þá kröfu að tekið verði tillit til skaðabótakröfu sóknaraðilaá hendur slitabúi Byrs sparisjóðs og þess skuldajafnaðar sem lýst hafi veriðgagnvart kröfu varnaraðila. Sóknaraðilar vísa um heimild til málskots til 1. mgr.52. gr. laga nr. 90/1991 og einnig er vísað til VIII. og XIII. kafla laganna ogþá er vísað til laga nr. 91/1991 að því marki sem við á, sbr. 77. gr. laga nr.90/1991. Jafnframt er vísað til laga nr. 75/1997 og meginreglna kröfu- ogveðréttar. Sóknaraðilar styðja kröfu um málskostnað við XXI. kafla laga nr.91/1991. Málsástæður og lagarök varnaraðila. Varnaraðili mótmælir þeim málsástæðum sóknaraðila aðvarnaraðili eigi enga kröfu til greiðslu af uppboðsandvirðinu þar sem krafahans hafi verið greidd með skuldajöfnuði og jafnframt að um heimild hans til aðgreiða skuldina með þessum hætti verði skorið í máli nr. X-90/2012. Varnaraðilikveðst vera eigandi umræddra tryggingarbréfa og þeirrar fjárkröfu á hendursóknaraðila sem tryggð sé með þessum bréfum. Um rétt hans til fullnustu ákröfum hans með greiðslu verði ekki fjallað í dómi nema hann eigi aðild að þvídómsmáli. Geti afstaða slitastjórnar Byrs sparisjóðs til krafna sóknaraðilaekki raskað þinglýstum réttindum varnaraðila og ekki heldur dómur um það hvortkrafa sóknaraðila í bú Byrs sparisjóðs skuli viðurkennd eða ekki. Varnaraðilibyggir á því að fjárkrafa hans á hendur sóknaraðila sé óumdeild. Um heimildsóknaraðila til að greiða hana með öðrum hætti verði að fjalla í máli á milliaðila þessa máls. Hafi veðandlagið nú verið selt nauðungarsölu og krafasóknaraðila sé sú að engu af andvirðinu verði varið til að greiða kröfuvarnaraðila, eða í það minnsta að greiðslu til hans verði frestað. Verði því aðtaka afstöðu til þess í þessu máli hvort skilyrðum skuldajafnaðar sé fullnægt.Ef því sé hafnað séu engin skilyrði til að fresta úthlutun uppboðsandvirðisins.Dómur Hæstaréttar í máli nr. 365/2013 skeri ekki á nokkurn hátt úr þessumágreiningi enda ekkert um það fjallað í málinu hvort sóknaraðila sé heimilt aðskuldajafna ætlaðri bótakröfu sinni á hendur Byr sparisjóði við kröfuvarnaraðila. Í forsendum réttarins felist að úrskurður í máli nr. X-90/2012muni ekki skera úr um hugsanlegan skuldajafnaðarrétt sóknaraðila og þurfi aðfjalla um skilyrði skuldajafnaðar sérstaklega í máli milli aðila þessa máls.Ekkert sé því til fyrirstöðu að leyst sé úr þeim ágreiningi í þessu máli og íraun nauðsynlegt að það sé gert svo unnt sé að ljúka úthlutunuppboðsandvirðisins. Þá verði einnig að gera það til að geta tekið afstöðu tilþeirra krafna sem sóknaraðili hefur uppi. Varnaraðili kveður ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga nr.91/1991 ekki eiga hér við, enda hafi ekkert mál verið höfðað á milli þessaraaðila þar sem gerð sé krafa um viðurkenningu á rétti til skuldajafnaðar. Íþessu máli sé eingöngu fjallað um úthlutun uppboðsandvirðis til greiðsluóumdeildrar fjárkröfu varnaraðila sem tryggð sé með þinglýstum og óumdeildumveðtryggingarbréfum í hinni seldu eign. Varnaraðili byggir á því að skilyrði tilskuldajafnaðar séu ekki uppfyllt af margvíslegum ástæðum. Sé meginástæðan sú aðlánssamningur aðila heimili ekki greiðslu með öðrum hætti en í peningum. Í gr.2.4 í lánssamningnum segi að endurgreiðsla skuli vera óskert og að ekki séheimilt að greiða hana að hluta eða öllu leyti með skuldajafnaði eða gagnkröfu.Fræðimenn séu sammála um að slíkir skilmálar séu bindandi bæði fyrir skuldarannsjálfan og þrotabú hans. Ekkert sé óeðlilegt eða ósanngjarnt við þetta ákvæði,enda hafi það iðulega verið að finna í sambærilegum samningum Byrs viðviðskiptavini sína. Þá eigi sóknaraðili enga kröfu sem fullnægi skilyrðumkröfuréttarins til að nýta megi hana til skuldajafnaðar. Krafa sóknaraðila íslitabú Byrs sparisjóðs sé bótakrafa vegna ætlaðs tjóns sem sóknaraðili telursig hafa orðið fyrir vegna ólögmætrar riftunar fjármögnunarsamnings. Hafikröfunni verið hafnað af slitastjórn og standi deilur aðila um það hvort takaeigi hana á kröfuskrá eins og henni hafi verið lýst. Ágreiningur þessara aðilasé enn til meðferðar fyrir héraðsdómi og sjái ekki fyrir endann á því máli.Sóknaraðili eigi því hvorki viðurkennda né dæmda kröfu á hendur slitabúi Byrssparisjóðs og sé alveg óvíst hvort hann hafi orðið fyrir nokkru tjóni. Varnaraðili byggir á því að það sé skilyrðiskuldajafnaðar að gagnkrafan sé lögvarin en ætluð krafa sóknaraðila fullnægiekki þeirri kröfu. Ekki sé vitað hvort hann eigi einhverja kröfu yfir höfuð ogþví augljóst að ekki sé unnt að knýja fram greiðslu hennar. Þá þurfi kröfurnarað vera hæfar til að mætast og þurfi gjalddagi gagnkröfunnar að vera kominn svohægt sé að lýsa yfir skuldajöfnuði. Þessum skilyrðum sé ekki fullnægt og ekkertvitað hvort gagnkrafan muni stofnast eða hver gjalddagi hennar verður svo knýjamegi fram greiðslu hennar. Þá sé meginsjónarmið að réttmæti kröfunnar þurfi aðvera tiltölulega ótvírætt og augljóst. Kröfuhafi verði ekki knúinn til aðsamþykkja greiðslu með skuldajöfnuði þegar hann geti ekki með góðu móti gertsér grein fyrir réttmæti gagnkröfunnar, fjárhæð hennar eða gjalddaga. Hann getiþví við þessar aðstæður hafnað skuldajöfnuði enda sé krafa sóknaraðila á hendurslitabúi Byrs sparisjóðs mjög óljós og engin leið fyrir varnaraðila að gera sérgrein fyrir því hvort hún sé til staðar eða hvers efnis hún sé. Úrskurður ímáli nr. X-90/2012 geti aldrei svipt varnaraðila ótvíræðum rétti sínum samkvæmtsamningi aðila. Varnaraðili eigi 1. veðrétt í umræddri fasteign og sé rétturhans óumdeildur. Þá sé óumdeilt að krafa varnaraðila á hendur sóknaraðila samkvæmt lánssamningi dagsettum 27. nóvember2007 sé tryggð með þessum réttindum í eigninni. Eignin hafi verið seldnauðungarsölu og ekkert heimili sýslumanni að draga það eða fresta að úthlutauppboðsandvirðinu í samræmi við þinglýstar heimildir. Aðeins þurfi að skera úrum hversu miklum hluta söluandvirðisins eigi að úthluta til varnaraðila en umaðra liði frumvarpsins sé ekki deilt. Hafi sýslumaður tekið afstöðu til þessaog fellst varnaraðili á afstöðu hans. Þegar salan á fasteigninni hafi fariðfram hafi uppfærður höfuðstól tryggingabréfanna 36 numið 993.333.278 krónum.Hafi lýst krafa varnaraðila numið höfuðstólnum, 600.000.000 króna auk vaxta aðfjárhæð 328.055.319 krónum eða samtals 928.055.319 krónur. Hafi því krafan ágjalddaga þann 5. janúar 2012 rúmast á söludegi innan þeirrar fjárhæðar semtryggingabréfin hafi hljóðað á. Ekki hafi reynt á hvort einhver hluti fjárkröfuvarnaraðila væri ótryggður samkvæmt tryggingabréfunum og því hafi sýslumaðurfallist á kröfu varnaraðila að þessu leyti. Samkvæmt ákvæðum b-liðar 5. gr.laga nr. 75/1997 séu vextir af skuld sem gjaldfallið hafa á síðasta ári fyrirnauðungarsölu einnig tryggðir með aðalkröfunni. Ljóst hafi verið að varnaraðilihafi aðeins átt rétt á dráttarvöxtum á fjárkröfu sína í eitt ár. Hafisýslumanni reiknast svo til að dráttarvextir af 928.055.319 krónum hafi numið118.713.743 krónum. Fallist varnaraðili á að þessi útreikningur vaxta sé rétturog í samræmi við lög. Varnaraðili telur kröfu sóknaraðila um aðsamningsvextir verði felldir brott af kröfu varnaraðila á misskilningi byggða.Varnaraðili telur 5. gr. laga um samningsveð ekki eiga við um þessa kröfu þvíeins og fram komi í 1. gr. laganna nái hún til veðsamninga, þ.e. samninga semveita kröfuhafa forgangsrétt til að leita fullnustu fyrir kröfu sinni. Að mativarnaraðila veiti lánssamningurinn varnaraðila engan slíkan rétt.Tryggingabréfin falli undir lög um samningsveð, þau séu veðsamningar sem veitivarnaraðila allherjarveð til tryggingar öllum hugsanlegum kröfum hans á hendurútgefanda bréfanna eða öðrum sem hann hafi veitt lánsveð. Lögin um samningsveðog ákvæði tryggingabréfanna geti aðeins sagt fyrir um hámark þeirrar fjárhæðarsem bréfin geti tryggt. Varnaraðili telur að krafa sú sem lýst sé íuppboðsandvirðið undir heitinu málskostnaður sé rangnefnd og hafi enginn dómurgengið um þessa kröfu. Um sé að ræða kröfu um innheimtuþóknun sem byggist ágjaldskrá lögmanns varnaraðila eins og hún hafi verið á þeim degi er salaeignarinnar hafi farið fram. Ráðist fjárhæð innheimtuþóknunar af fjárhæðþeirrar kröfu sem lýst sé í söluandvirðið. Hún byggist ekki á tímagjaldi heldurþeim hagsmunum sem um sé fjallað og eigi lög nr. 95/2008 ekki við um kostnað afþessari innheimtu, enda um löginnheimtu að ræða. Samkvæmt a-lið 5. gr. laga nr.75/1997 sé sá kostnaður sem veðhafi hafi af innheimtu veðkröfu tryggður meðaðalkröfunni. Sé krafa varnaraðila um greiðslu innheimtukostnaðar því tryggð ágrundvelli umræddra tryggingabréfa. Varnaraðili vísar til ákvæða VIII. og XIII. kaflalaga nr. 90/1991 og 5. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Þá vísarvarnaraðili til 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um málskostnað erstudd við 1. mgr. 130. gr., sbr. 129. gr. sömu laga, sbr. 2. mgr. 131. gr.skiptalaga nr. 20/1991.Niðurstaða.Ágreininguraðila í máli þessu snýst um það hvort varnaraðili eigi rétt á greiðslu afuppboðsandvirði fasteignarinnar Vesturgötu 64 í Reykjavík, en hún var seldnauðungarsölu þann 1. febrúar 2016. Samkvæmt úthlutunargerð sýslumannsins áhöfuðborgarsvæðinu frá 8. júlí sama ár var gert ráð fyrir að varnaraðili fengigreiddar 1.095.798.562 krónur af uppboðsandvirðinu sem var 1.297.000.000krónur. Sóknaraðili mun hafa gert lánssamningvið Byr sparisjóð þann 27. nóvember 2007 vegna fyrirhugaðra byggingaframkvæmdaá lóðinni Vesturgötu 64 í Reykjavík. Fjármálaeftirlitið mun þann 22. apríl 2010hafa ráðstafað öllum eignum Byrs sparisjóðs til Byrs hf. og mun varnaraðilisíðar hafa eignast það fyrirtæki. Með dómi Hæstaréttar Íslands þann 17.nóvember 2011 í máli nr. 87/2011 var viðurkennd skaðabótaskylda Byrs sparisjóðsá tjóni sóknaraðila er leiddi af ólögmætri riftun þann 12. júní 2008 áfjármögnunarsamningi aðila þann 9. október 2007. Sóknaraðili hefur lýstáætlaðri bótakröfu í slitastjórn Byrs sparisjóðs og lýst yfir skuldajöfnuðigagnvart kröfum á hendur sóknaraðila. Slitastjórn Byrs sparisjóðs hafnaðikröfunni og var málinu þá skotið til Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem rekið erágreiningsmál nr. X-90/2012. Sóknaraðili byggir á því að varnaraðili eigi engakröfu til greiðslu af uppboðsandvirðinu þar sem krafa hans hafi verið greiddmeð skuldajöfnuði. Varnaraðilihöfðaði mál á hendur sóknaraðila þann 10. maí 2012 og krafðist þess að sóknaraðilayrði gert að greiða honum 928.055.319 krónur auk dráttarvaxta. Þá var krafiststaðfestingar veðréttar samkvæmt 36 samhljóða veðtryggingarbréfum. Sóknaraðilikrafðist aðallega sýknu en til vara verulegrar lækkunar á dómkröfum. Þákrafðist sóknaraðili þess að viðurkenndur yrði réttur hans til að skuldajafnagagnvart kröfu varnaraðila með bótakröfu að fjárhæð 3.060.000.000 á hendur Byrsparisjóði. Með úrskurði héraðsdóms þann 7. maí 2013 var málinu frestað þar tilniðurstaða liggur fyrir í máli nr. X-90/2012, en það er rekið fyrir HéraðsdómiReykjavíkur eins og áður greinir. Með dómi Hæstaréttar Íslands þann 7. júní2013 í máli nr. 365/2013 var þessi niðurstaða héraðsdóms staðfest og í úrskurði héraðsdóms, sem Hæstirétturstaðfesti með vísan til forsendna, segir að telja verði ágreiningslaust aðverði sóknaraðila ákvarðaðar skaðabætur í ágreiningsmálinu, sem rekið er fyrirHéraðsdómi Reykjavíkur milli sóknaraðila og slitastjórnar Byrs sparisjóðs, þágeti hann nýtt þær bætur til skuldajafnaðar gagnvart kröfum varnaraðila áhendur honum, en ganga verður út frá því að kröfur Byrs sparisjóðs á hendursóknaraðila vegna framangreinds lánasamnings hafi verið færðar yfir til Byrshf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010. Eftir samruna Byrs hf. ogÍslandsbanka hf. 1. desember (svo) sé krafan því eign Íslandsbanka hf.,varnaraðila í máli þessu. Var talið að ekki væri hægt að horfa framhjá því aðniðurstaða þess dómsmáls kynni að hafa áhrif á niðurstöðuna á þann hátt aðsóknaraðili kynni á grundvelli hennar að verða sýknaður eða verða dæmdur til aðgreiða lægri fjárhæð en krafist sé vegna skuldajafnaðarkröfu sinnar. Var þvítalið að niðurstaða ágreiningsmálsins í Héraðsdómi Reykjavíkur kynni að hafaveruleg áhrif á úrslit málsins að þessu leyti.Samkvæmt 53.laganr. 90/1991 verður ekki greitt samkvæmt úthlutunargerð fyrr en frestur til aðbera gildi nauðungarsölunnar undir héraðsdóm skv. 1. mgr. 80. gr. er liðinn.Þegar sá frestur er liðinn má heldur ekki greiða eftir úthlutunargerð efdómsmál vegna nauðungarsölunnar skv. XIII. eða XIV. kafla hefur ekki enn veriðleitt til lykta, nema að því leyti sem er sýnt að niðurstaða þess geti ekkibreytt réttindum til greiðslna. Samkvæmt3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 má fresta máli ef annað einkamál hefur veriðhöfðað út af efni sem varðar úrslit þess verulega. Þá ber að líta til ákvæða 4.mgr. 94. gr. sömu laga þar sem segir að þegar mál hafi verið þingfest verðidóms ekki krafist um þær kröfur sem gerðar eru í því í öðru máli. Ef dóms erkrafist þannig um kröfu í öðru máli skal vísa henni frá dómi.Samkvæmt framansögðufreistar sóknaraðili þess í máli þessu að fá úrlausn dómsins um það hvortumrædd krafa varnaraðila hafi verið greidd með skuldajöfnuði en samkvæmt gögnummálsins er hér um sömu kröfu að ræða og fjallað er um í máli nr. X-90/2012 ogrekið er milli sömu aðila og í þessu máli og enn mun óútkljáð fyrir HéraðsdómiReykjavíkur. Með hliðsjón af þeim lagaákvæðum sem hér að framan hafa veriðrakin og dómi Hæstaréttar í máli nr. 365/2013 verður ekki leyst úr ágreiningiaðila í þessu máli. Verður því þegar af þessari ástæðu að fallast á varakröfusóknaraðila og leggja fyrir sýslumanninn á höfuðborgarsvæðinu að frestaendanlegri ákvörðun um úthlutun á kröfu varnaraðila þar til endanleg niðurstaðaí máli nr. X-90/2012 eða eftir atvikum æðri réttar liggur fyrir varðandiágreining um það hvort krafa varnaraðila hafi verið greidd með skuldajöfnuði. Eftiratvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.HjörturO. Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.Ú R S K U R Ð A R O R Ð: Sýslumanninumá höfuðborgarsvæðinu er gert að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun á kröfuvarnaraðila þar til endanleg niðurstaða dómsmáls þess sem rekið er fyrirHéraðsdómi Reykjavíkur sem mál nr. X-90/2012 eða eftir atvikum æðri réttarliggur fyrir varðandi ágreining um það hvort krafa varnaraðila hafi veriðgreidd með skuldajöfnuði. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 21/2003	Landamerki	Í málinu deildu Á og G um landamerki milli jarðarinnar H og jarðarspildunnar S á Árskógsströnd í Dalvíkurbyggð. Hafði S upphaflega tilheyrt jörðinni H en verið skilin frá við sölu jarðarinnar árið 1928. Liggur S að sjó að norðan- og austanverðu en að sunnan- og vestanverðu að landi H. Voru aðilar sammála um staðsetningu tveggja landamerkjapunkta við sjó en deildu um staðsetningu lítillar grjótvörðu sem sögð var ráða merkjum í landamerkjalýsingu í kaupsamningi og afsali frá árinu 1928, en merki skyldu dregin milli þessara þriggja punkta. Þóttu ummerki á vettvangi ekki nægja til að skera úr um hvar umrædd grjótvarða hefði staðið fyrir 75 árum og gögn málsins þóttu ekki veita nokkur líkindi um það. G setti fram þá þrautavarkröfu fyrir Hæstarétti að túngirðing yrði látin ráða merkjum. Fólst í því að G féll frá tilkalli til nokkurs landsvæðis á holti og mýrardragi ofan S. Eins og mál þetta lá fyrir Hæstarétti og að virtum aðstæðum á vettvangi þótti rétt að fallast á þrautavarakröfu G, með þeirri breytingu að landamerki fylgdu túngirðingu að nánar tilgreindum skurðpunkti sem var ákvarðaður nokkru sunnar en krafa G gerði ráð fyrir. Leiddi það til þess að landamerki S og H frá girðingu til sjávar voru ákvörðuð samkvæmt línu sem var því sem næst samsíða landamerkjalínu H gagnvart jörðinni V sem er næst norðan við H. Taldist þetta vera í samræmi við landamerki nærliggjandi jarða sem væru bein lína milli fjalls og fjöru, en G hafi haldið því fram ómótmælt að þannig háttaði yfirleitt til um landamerki á Árskógsströnd.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen, Markús Sigurbjörnsson og Pétur Kr. Hafstein. Héraðsdómi var áfrýjað 14. janúar 2003. Áfrýjandi krefst þess, að landamerki Ytri-Haga og Sólbakka í Dalvíkurbyggð verði ákveðin eftir línu, sem dregin sé milli eftirgreindra hnitapunkta: Punkts A, hnit 601485,658 norður og 532730,129 austur, punkts B, hnit 601538,6 norður og 532620,3 austur og punkts C, hnit 601597,288 norður og 532603,816 austur. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi, sem höfðaði gagnsök í héraði, krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara, að landamerkin verði ákveðin eftir línu milli þriggja punkta, þ.e. frá svonefndum Forvaða með sömu hnitum og punktur A í framangreindri dómkröfu áfrýjanda, þaðan í „Vörðu nr. 2“ með hnitum 601518,576 norður og 532548,840 austur og þaðan í vestari barm Hákarlsbáss eftir sömu hnitum og punktur C í dómkröfu áfrýjanda. Þá setur stefndi fram nýja kröfu í Hæstarétti til þrautavara þess efnis, að landamerkin fari eftir línu, sem dregin verði milli punkts A sunnan Forvaða og þaðan í beina línu að punkti við enda túngirðingar ofan Sólbakkahússins og síðan eftir henni eftir hnitum 601504,879 norður og 532735,428 austur, 601517,137 norður og 532699,299 austur, 601531,889 norður og 532655,240 austur, 601551,520 norður og 532611,804 austur, þaðan í línu, sem sker girðinguna milli hnita 601525,880 norður og 532539,371 austur, þ.e. „Vörðu nr. 1“, og hnita 601597,288 norður og 532603,816 austur, þ.e. vestari barm Hákarlsbáss, og þaðan í beina línu í síðastgreind hnit. Stefndi krefst í öllum tilvikum staðfestingar á málskostnaðarákvörðun héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Áfrýjandi hefur stefnt Hauki Haraldssyni og Sveini Elíasi Jónssyni til réttargæslu í málinu. Dómarar Hæstaréttar hafa gengið á vettvang ásamt aðilum og lögmönnum þeirra auk réttargæslustefnda Sveins. Málsatvikum og sjónarmiðum aðila er lýst í héraðsdómi. Ágreiningsefni málsins á rætur að rekja til kaupsamnings frá 22. apríl 1928, en með honum seldi Júlíus Norðmann Steindóri Rósinantssyni eignarjörð sína Ytri-Haga í Árskógshreppi, nú Dalvíkurbyggð. Við söluna var annars vegar undanskilin sú spilda norður af landareigninni, sem nú heitir Víkurbakki. Hins vegar var undanskilinn „blettur út og niður á svonefndum Tangarbakka, en merki hans eru: að sunnan forvaði við sjó, þaðan suður og upp í klapparbrún síðan norður eftir brúninni að lítilli grjótvörðu og þaðan bein lína út og niður í vestari barm á svonefndum hákarlsbás við sjóinn. ...“ Þarna hefur verið reist húsið Sólbakki, sem er í eigu stefnda. Ekki er ágreiningur í málinu um hnitapunkta A og C, sem settir hafa verið sunnan Forvaða og í vestari barm Hákarlsbáss. Einungis er deilt um, hvar merkin skuli liggja „norður eftir brúninni“ og hvar sú grjótvarða hafi verið, sem höfð var til viðmiðunar. Viðurkennt er af hálfu beggja málsaðila, að grjótvarðan í landamerkjalýsingunni frá 1928 finnist ekki lengur. Áfrýjandi bendir ekki á tiltekinn stað, þar sem hann telji líklegast, að varðan hafi verið, en telur hana ekki hafa getað verið norðar á kröfulínu sinni en hann tilgreinir hnitapunkt B. Stefndi vísar á tvo staði, sem hann telur koma til greina. Er á öðrum að finna lítils háttar grjót en á hinum allstóran flatan stein, sem vera mun sá eini sinnar gerðar, sem til álita kemur á hinu umdeilda svæði. Þykja þessi eða önnur ummerki á vettvangi ekki nægja til að skera úr um það, hvar grjótvarðan hafi staðið fyrir 75 árum, og gögn málsins veita engin líkindi um það. Af þeim sökum verður ekki fullyrt, hvert merkjalínan hafi legið „norður eftir brúninni“ frá klapparbrúninni sunnan Forvaða, sem aðilar eru ásáttir um sem upphafspunkt. Stefndi hefur sett fram þá þrautavarakröfu, að girðingin við Sólbakka verði látin ráða merkjum ofan Forvaða að tilteknum snertipunkti við kröfulínu samkvæmt aðalkröfu hans. Þessi krafa gengur skemmra en aðrar kröfur hans og felur í sér, að hann fellur frá tilkalli til nokkurs landsvæðis á holti og mýrardragi ofan Sólbakka. Hins vegar er borhola eftir heitu vatni, sem nánari grein er gerð fyrir í héraðsdómi, innan allra kröfulína hans. Áfrýjandi kvaðst fyrir héraðsdómi hafa endurbætt girðinguna á sama stað og hún var á, þegar hann keypti Ytri-Haga í lok árs 1991, en hann átti fyrir Syðri-Haga. Hann hafi ekki vitað, hvort hún væri á merkjum, en talið það líklegt framan af eða þar til hann hafi fengið í hendur kaupsamninginn frá 1928. Stefndi lýsti því fyrir héraðsdómi, að sér hafi verið ljóst, að girðingin fylgdi ekki nákvæmlega landamærum, heldur hafi þetta verið túngirðing, sem hann hafi til sátta verið reiðubúinn að fallast á sem merkjalínu. Eins og mál þetta liggur fyrir Hæstarétti og að virtum aðstæðum á vettvangi þykir rétt að fallast á þrautavarakröfu stefnda með þeirri breytingu, að snertipunktur verði milli girðingarinnar og kröfulínu hans í varakröfu eða frá „Vörðu nr. 2“ í vestari barm Hákarlsbáss. Á þann hátt fæst merkjalína til sjávar, sem veitir áfrýjanda aðgang að sjó og liggur því sem næst samsíða beinni merkjalínu milli Víkurbakka og Ytri-Haga. Er það í samræmi við landamerki Víkurbakka að norðan og Ytri-Víkur, sem einnig er bein lína milli fjalls og fjöru, en stefndi heldur því ómótmælt fram, að þannig hátti yfirleitt til um landamerki á Árskógsströnd. Í máli þessu eru veruleg vafaatriði um rétt landamerki Ytri-Haga og Sólbakka samkvæmt margnefndum kaupsamningi frá 1928. Þykir því rétt, að hvor aðila beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. D ó m s o r ð: Landamerki Ytri-Haga og Sólbakka í Dalvíkurbyggð skulu vera eftir línu, sem ákveðin er á eftirfarandi hátt: Frá hnitapunkti sunnan Forvaða 601485,658 norður og 532730,129 austur í hnitapunkt á girðingu 601504,879 norður og 532735,428 austur, þaðan í hnitapunkt 601517,137 norður og 532699,299 austur, þaðan í hnitapunkt 601531,889 norður og 532655,240 austur, þaðan í hnitapunkt 601551,520 norður og 532611,804 austur, þaðan í stefnu að hnitapunkti 601573,574 norður og 532562,314 austur að skurðpunkti milli hnitanna 601518,576 norður og 532548,840 austur annars vegar og hnitanna 601597,288 norður og 532603,816 austur hins vegar og frá þeim skurðpunkti í síðastgreind hnit í vestari barmi Hákarlsbáss. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 5. nóvember 2002. Mál þetta, sem dómtekið var 10. september s.l., hefur Arnar Sigfússon hdl. höfðað með stefnu, þingfestri 28. júní 2001, f.h. Ármanns Rögnvaldssonar, kt. 120531-6119, Syðri-Haga, Árskógsströnd, Dalvíkurbyggð, á hendur Guðmundi Páli Ólafssyni, kt. 020641-3989, Neskinn 1, Stykkishólmi, og til réttargæslu þeim Hauki Haraldssyni, kt. 260938-2079, Kotárgerði 27, Akureyri, og Sveini Elíasi Jónssyni, kt. 130132-3759, Ytri-Vík, Dalvíkurbyggð. Dómkröfur stefnanda í aðalsök eru þær, að viðurkennt verði með dómi að landamerki milli jarðanna Ytri-Haga og Sólbakka í Dalvíkurbyggð, áður Árskógshreppi, séu samkvæmt línu, sem dregin er milli eftirgreindra punkta. Punktur A: Norðurhnit 601485.658, Austurhnit 532730.129. Punktur B. Norðurhnit 601538.6, Austurhnit 532620.3 og Punktur C. Norðurhnit 601597.288, Austurhnit 532603.816 á uppdrætti sem unninn er af Búnaðarsambandi Eyjafjarðar í desember 2002 á dskj. nr. 3 sbr. dskj. nr. 35 og 38. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins. Á hendur réttargæslustefndu eru ekki gerðar neinar kröfur. Stefndi, Guðmundur Páll Ólafsson, gerir þær kröfur í aðalsök, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum tildæmdur hæfilegur málskostnaður að mati dómsins. Stefndi Guðmundur Páll Ólafsson, höfðaði gagnsök á hendur stefnanda, sem þingfest var 20. september 2001. Aðalkrafa hans í gagnsök er, að viðurkennt verði með dómi að landamerki jarðanna Ytri-Haga og Sólbakka í Dalvíkurbyggð, áður Árskógshreppi, séu ákvörðuð eftir línu, sem dregin er samkvæmt hnitum milli þriggja punkta, fundnum með GPS mælitækni, þ.e.a.s. frá svonefndum Forvaða í mælieiningunum 601485,658 (norður) og 532730,129 (austur) og 14,732 metrum yfir sjávarmáli þaðan í „Vörðu nr. 1” í mælieiningunum 601525,880 (norður) og 532539,371 (austur) og 13,241 metrum yfir sjávarmáli og þaðan í vestari barm svonefnds Hákarlabáss í mælieiningunum 601597,288 (norður) og 532603,816 (austur) og 5,516 metrum yfir sjávarmáli. Til vara er þess krafist að landamerkin verði ákvörðuð eftir línu sem dregin er samkvæmt hnitum milli þriggja punkta, fundnum með GPS mælitækni, þ.e.a.s. frá svonefndum Forvaða með sömu mælieiningum og í aðalkröfu, en þaðan í „Vörðu nr. 2“ eftir mælieiningunum 601518,576 (norður) og 532548,840 (austur) og 14,383 metrum yfir sjávarmáli og þaðan í vestari barm svonefnds Hákarlabáss eftir sömu mælieiningu og í aðalkröfu. Þess er einnig krafist að gagnstefndi greiði gagnstefnanda málskostnað að mati dómsins. Gagnstefndi gerir þær kröfur að hann verði sýknaður af öllum kröfum gagnstefnda í gagnsökinni og honum verði dæmdur málskostnaður úr hendi gagnstefnanda að mati dómsins. Gagnstefndi gerir ekki athugasemdir við þá punkta sem gagnstefnandi notar það sem gagnstefnandi nefnir Hákarlabás: Hnit norður 601597,288 og austur 532603,816 annars vegar og Forvaða hnit norður 601485,658 og austur 532730,129 hins vegar. Lítur hann svo á að þetta séu sömu punktar og hann sjálfur nefnir punkta C. og A. í aðalsök. II. Stefnandi lýsir málavöxtum svo í aðalsök að hann sé þinglýstur eigandi jarðarinnar Ytri-Haga samkvæmt afsali dags. 30.12.1991 en gagnstefnandi þinglýstur eigandi jarðarinnar Sólbakka með afsali dags. 08.04.1987. Með kaupsamningi dags. 22. apríl 1928 hafi þáverandi eigandi Ytri-Haga, Júlíus Norðmann, selt Steindóri Rósinantssyni jörðina Ytri-Haga, en hafi haldið eftir við söluna landi sem afmarkað er þannig í samningnum: „Einnig er undanskilið sölunni blettur út og niður á svonefndum Tangarbakka, en merki hans eru: Að sunnan forvaðið við sjó, þaðan suður og upp í klapparbrún síðan norður eftir brúninni að lítilli grjótvörðu og þaðan bein lína út og niður í vestari barm á svonefndum hákarlabás við sjóinn. Fjöruréttindi fylgja.“ Land þetta hafi fengið síðar nafnið Sólbakki. Með afsali 15. maí 1971 selji Snorri Kristjánsson, f.h. dánarbús Júlíusar Norðmanns, Helga Hallgrímssyni „býlið Sólbakka í Árskógshreppi með tilheyrandi landspildu, samanber landamerki sem tilgreind eru í kaupsamningi gerðum í Ytri-Haga 22.04.1928.“ Með afsali gerðu á Akureyri og Stokkseyri í apríl og maí 1987 selji Helgi Hallgrímsson stefnda Guðmundi Páli Ólafssyni Sólbakka. Í afsalinu sé vísað til kaupsamningsins frá 1928 og merkjalýsingin tekin upp úr þeim samningi orðrétt. Með samningi dags. 3. október 1997 hafi stefnandi, gagnstefnandi og réttargæslustefndi Haukur Haraldsson, eigandi Víkurbakka, gert með sér samning um nýtingu borholu fyrir heitt vatn, sem réttargæslustefndi Sveinn Elías Jónsson hafi borað „í landi Sólbakka“ eins og þar segir og hugsanlegrar nýtingar á heitu vatni annars staðar í landareignum þeirra. Sama dag undirriti gagnstefnandi samning við réttargæslustefnda Svein Elías um einkarétt Sveins til að virkja og hagnýta allan jarðhita úr þegar gerðri borholu „í Sólbakkalandi”. Stefnandi segir að á þessum tíma hafi þeir talið að borholan væri í landi Sólbakka, enda hafi hún verið innan girðingar sem þar sé. Hann kvað þó nokkurn vafa hafa verið á þessu og hafi hann látið þess getið að hann hefði fyrirvara um þetta þar sem ekki væri víst að girðingin væri á merkjum. Kvað hann það hafa verið rætt milli sín og gagnstefnanda að ganga frá merkjum og hafi gagnstefnandi viljað láta girðinguna ráða. Hafi hann verið tilbúinn að samþykkja það ef engir samningar eða landamerkjabréf fyndust sem segðu annað. Sumarið 1999 hafi stefnandi ákveðið að nýta þá 20 mínútulítra sem hann átti samkvæmt samningnum frá 3. október 1997. Hafi hann því lagt heitavatnslögn frá Syðri-Haga að borholu réttargæslustefnda Sveins. Í framhaldi af því hafi átt að halda sameiginlegan fund samningsaðila til að ákveða tengingar heitavatnslagna. Þá hafi svo brugðið við að honum hafi borist símskeyti frá lögmanni gagnstefnanda þar sem hann banni honum umferð um land sitt til að tengjast borholunni og sama dag hafi honum borist bréf frá réttargæslustefnda Sveini um að hann heimili ekki tengingar við borholuna. Þetta hafi vakið grunsemdir hans um að gagnstefnandi og Sveinn Elías vissu um hin raunverulegu landamerki og hafi þessi grunur styrkst þegar gagnstefnandi þrýsti í framhaldi af þessu á hann að ganga frá þinglýstri yfirlýsingu um að girðingin réði merkjum. Neitaði hann þessu en hafi boðið gagnstefnanda að taka þátt í því sameiginlega að finna landamerkjalýsingu milli jarðanna til að ganga úr skugga um rétt merki, sem gagnstefnandi hafi hafnað. Hafi hann svo fundið eftir nokkra leit kaupsamninginn frá 22. apríl 1928 og afsalið til gagnstefnanda, sem gert hafi verið aðeins 10 árum áður en borholan var boruð, en í skjölum þessum sé landamerkjum skýrlega lýst og við samanburð á þeirri lýsingu við staðhætti hafi komið í ljós að girðingin gæti ekki verið á merkjum og að borholan væri utan þess svæðis sem tilheyrði Sólbakka og því í landi Ytri-Haga. Í ljósi þessa hafi hann með bréfi 22. maí 2000 rift samningum við gagnstefnanda og réttargæslustefnda Hauk frá 3. október 1997 vegna brostinna forsendna þar sem ljóst var að borholan væri í landi Ytri-Haga en ekki Sólbakka. Málsástæður stefnanda byggjast á landamerkjalýsingu þeirri, sem fram kemur í kaupsamningnum frá 22. apríl 1928 og síðan er vísað til eða tekin óbreytt upp í síðari afsöl, m.a. afsal til gagnstefnanda frá 1987. Vísar stefnandi til staðhátta sem séu skýrir og passi vel við landamerkjalýsinguna þegar skoðað er á vettvangi. Eina viðmiðið sem ekki sé skýrt er varða sú sem vísað er til en sé nú horfin. Þegar mið sé tekið eftir klapparbrúninni sem nefnd er í lýsingunni punktur A. Forvað - í norður annars vegar og hins vegar tekið mið frá vestari horni Hákarlabáss, þ.e. punktur C. megi þó sjá hvar varðan hljóti að hafa verið og þar er settur punktur B. í kröfu stefnanda. Norðar geti varðan ekki hafa verið því slíkt samrýmist ekki orðalaginu „út og niður” í vestara horn Hákarlabáss. Einnig sé á það að líta að þar sé mýri þar sem varla hafi hvarflað að nokkrum manni að reisa vörðu. Merkjalýsingu þessari hafi ekki verið breytt og sé hún í fullu gildi. Gagnstefnanda hafi verið kunnugt um hana þar sem hún komi fram í afsali til hans. Engu breyti þó girðing sé nú og hafi verið um nokkurt skeið á öðrum stað. Algengt sé að girðingar séu ekki á merkjum af ýmsum ástæðum, en það breyti ekki merkjum. Engu breyti heldur þó svo að stefnandi hafi undirritað samninginn 3. október 1997 þar sem segi að borholan sé í landi Sólbakka. Hafi hann haft fyrirvara um þetta strax þar sem hann hafi ekki vitað fyrir víst að girðingin væri á réttum merkjum. Í því hafi ekki falist nein viðurkenning á nýjum merkjum af hans hálfu, enda ekkert minnst á það í samningnum hvar merkin væru. Til lagaraka vísar stefnandi til reglna eignaréttarins um stofnun og vernd eignarréttinda yfir fasteignum og til reglna samningaréttar og kauparéttar og sérstaklega til 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33, 1944 með síðari breytingum. Einnig vísar hann til laga um landamerki nr. 41, 1919. III. Í gagnsök rekur gagnstefnandi málavexti svo að hann hafi keypt býlið Sólbakka í Árskógshreppi með tilheyrandi byggingum og öðru sem fylgja ber. Í afsalinu sem áður er getið sé vísað til þess að landamerki býlisins séu tilgreind í kaupsamningi þeirra Júlíusar Norðmanns í Ytri-Haga og Steindórs Rósinantssonar í Stóru-Brekku samkvæmt kaupsamningi gerðum 22. apríl 1928. Sé land Sólbakka afmarkað þannig frá Ytri-Haga: „Einnig er undanskilið sölunni blettur út og niður á svonefndum Tangarbakka, en merki hans eru: Að sunnan forvaði við sjó, þaðan suður og upp í klapparbrún, síðan norður eftir brúninni að lítilli grjótvörðu og þaðan bein lína út og niður í vestari horn á svonefndum hákarlsbás við sjóinn. Fjöruréttindi fylgja.” Sé þetta orðrétt úr kaupsamningnum frá 22. apríl 1928. Í afsalinu til gagnstefnanda sé talað um vestara horn í stað vestari barm. Í kaupsamningnum frá 22. apríl 1928 sé enn landamerkjalýsing þar sem Júlíus Norðmann undanskilur: „Spildu norðan af landareigninni en sú spilda nær frá landamerkjum að norðan suður í efra garðshorn sunnan við Víkur-Bakkatún og þaðan bein lína eftir garðinum niður í sjó og sé spilda þessi sem nær frá sjó og upp að Götulæk, jafnbreið að ofan eins og frá merkjum að norðan suður í áðurnefnt garðshorn.“ Í afsali gagnstefnda fyrir Ytri-Haga þann 30.12.1991 sé ekki getið landamerkja né annars sem skipti máli hér. Gagnstefnandi telur rétt að geta þess að öll afsöl og kaupsamningar sem lögð hafa verið fram í máli þessu hafi verið aðgengileg hjá sýslumannsembættinu á Akureyri, en séu ekki að koma fram nú eins og gagnstefndi gefi í skyn. Á árunum 1995 og 1996 hafi réttargæslustefndi Sveinn Elías Jónsson, þá bóndi í Kálfskinni, ákveðið að leita að heitu vatni í þáverandi Árskógshreppi og leit hafi lengi staðið til og íbúum hreppsins orðið tíðrætt um nauðsyn slíkrar leitar. Eftir nokkrar árangurslausar boranir varð að ráði jarðfræðings, að vænlegt kynni að vera að leita eftir heitu vatni á sjávarkambinum við Víkurbakkafjöru. Áður en borun hófst hafi Sveinn Elías ákveðið af ýmsum ástæðum að leita að heitu vatni í landi Sólbakka en ekki í landi annara og hafði samband við gagnstefnanda og hafi strax fengið leyfi hans. Nokkrar samræður hafi átt sér stað milli aðila um landamerki jarðanna Sólbakka og Ytri-Haga og hafi bæði Sveinn og gagnstefnandi verið fullvissaðir um af gagnstefnda að fyrirhuguð borhola væri í landi Sólbakka og m.a. fullyrt að girðingar sem gagnstefndi hefði sett upp og eru enn á sama stað, ættu að ráða merkjum. Heitt vatn hafi fundist við fjörukambinn og framhaldið hafi verið á þann veg að gagnstefnandi að eigin frumkvæði hafi ákveðið að láta nágranna sína fá hlutdeild í þessum hlunnindum og af því tilefni hafi verið gerður samningur á milli aðila 3. október 1997. Í því skjali sé því slegið föstu að borhola Sveins Elíasar væri í landi Sólbakka og undir það riti gagnstefndi, en önnur atriði sem hér skipta máli eru að Sólbakki, Syðri-Hagi og Víkurbakki fá til sín sameiginlega 1 sekúndulítra af heitu vatni og mega eigendur jarðanna ráðstafa því sín á milli eins og þeim henti. Í framhaldi þess samnings gerði gagnstefnandi annan samning um jarðhitaréttindin við Svein Elías 3. október 1997 og innfærður til þinglýsingar 8. desember s.á. Í þeim samningi eru ýmis atriði um frágang og fleira, en það sem skiptir máli í þessu sambandi er að gagnstefnandi fær einn sekúndulítra af heitu vatni og Sveinn fær vitneskju um þann samning sem gagnstefnandi hafði gert við eigendur Syðri-Haga og Víkurbakka. Frá þessum samningum gangi allir sáttir en þó hafi aðilum verið ljóst að eftir var að ganga formlega frá landamerkjum Sólbakka og Ytri-Haga en ákveðið að því yrði komið í verk við fyrsta tækifæri. Af því varð þó ekki og þegar gagnstefndi vildi tengja leiðslu við borholuna í landi Sólbakka hafi enn verið gengið á hann um að ákveða landamerki á formlegan hátt en því neitað og er framhald þess rakið í aðalsök. Einnig sé það hluti málavaxta að einn sekúndulítri af vatni muni nægja til að hita upp tæplega 13 einbýlishús og rúmlega 4 fjórlyft fjölbýlishús. Eins og núverandi notkun sé háttað hafi gagnstefnandi ekki tekið vatn inn í Sólbakka, en það hús sé í raun ekki notað nema 2-3 vikur á hverju sumri og sama megi segja um Víkurbakka sem einnig sé sumarhús, en þar hafi heitt vatn verið tekið inn. Gagnstefndi hafi því yfrið nóg vatn til umráða sér að kostnaðarlausu og því vandséð af hvaða ástæðum hann vilji nú raska því sem hann hafi fyrr fullyrt og staðfest í skriflegum samningi, þ.e. að borhola Sveins Elíasar sé í landi Sólbakka. Varðandi málsástæður og lagarök fyrir sýknu í aðalsök þá er vísað til þess að kröfupunktur B sé ákveðinn á tilviljanakenndan hátt en við hann séu engin merki þess að þar hafi verið varða. Málsástæður og lagarök gagnstefnanda eru þær að hann byggir kröfu sína á landamerkjalýsingu þeirri sem fram kemur í samningi Júlíusar Norðmanns og Steindórs Rósinantssonar frá 22. apríl 1928. Til að koma landamerkjalýsingunum úr samningum frá 1928 í nákvæmara form hafi Verkfræðistofa Norðurlands ehf. gert hnitamælingar. Hafi hnit verið tekið á svonefndum Forvaða eftir landamerkja-lýsingunni, þ.e. upp á klapparbrún og norður eftir brúninni eins og nefnt er og að vörðuleifum, sem á uppdráttum er merkt „Varða 1“, en þetta séu einu ummerkin eftir vörðu sem finnist á landsvæðinu við Sólbakka. Frá „Vörðu 1” er síðan dregin lína í hnit við vestari barm Hákarlabáss eftir landamerkjalýsingu. Hnitmælingar þessar og línur milli þeirra sé aðalkrafa gagnstefnanda. Varakrafan er eftir sömu hnitmælingu við svonefndan Forvaða, en þaðan eftir línu sem er að steini sem er merktur sem „Varða 2“ og þaðan eins og í aðalkröfu að hniti á vestari barm Hákarlabáss. Varakrafan er rökstudd með því að alkunna sé að vörður voru hlaðnar ofan á fast undirlag og stórir steinar eða klappir iðulega notaðir til slíks. Borholan falli innan landamerkja Sólbakka hvort sem fallist verður á aðalkröfu eða varakröfu. Þær línur sem dregnar eru hvort sem er frá „Vörðu 1“ eða „Vörðu 2“ falla að landamerkjalýsingunni frá 1928 þar sem Júlíus Norðmann er að tryggja sér part og aðstöðu í Víkurbakkafjöru og undanskilur spildu sem afmarkast að norðan af garði við Víkurbakkatún en að sunnan er gert ráð fyrir samhliða línu frá fjöru og upp að svonefndum Götulæk. Hvort sem miðað er við línu frá „Vörðu 1“ eða „Vörðu 2“ sést að þær línur eru samhliða landamerkjum við Víkurbakka og spildan sem þannig er milli Víkurbakka og Sólbakka greinilega sú spilda sem Júlíus Norðmann vildi undanskilja við söluna á sínum tíma. Þá er það einnig málsástæða að gagnstefndi hafi þegar með bindandi hætti gagnvart gagnstefnanda og réttargæslustefndu skorið úr um að borholan sem málið er sprottið út af sé í landi Sólbakka, sbr. samning landeigenda frá 3. október 1997. Komi hér til reglur um traustfang, land það sem afmarkað er í gagnstefnunni sé því með réttu eign gagnstefnanda og varið af reglum 72. gr. stjórnarskrárinnar en að öðru leyti er vísað til reglna samningalaga nr. 7, 1932. IV. Gagnstefndi gerir athugasemdir og leiðréttingar við málavaxtalýsingu gagnstefnanda. Mótmælir hann sem óviðkomandi málinu þar sem verið er að lýsa merkjum annarar spildu sem haldið var utan sölunnar 1928. Sé þetta land sem nú heiti Víkurbakki og sé í eigu réttargæslustefnda Hauks Haraldssonar. Ljóst sé af samhengi samningsins frá 1928 svo og þegar landið sé skoðað á vettvangi að svo sé. Því verði ekki séð hvaða tilgangi það þjóni að taka þetta upp í gagnstefnu og byggja málatilbúnað á því nema þá til að flækja málið. Þessi merkjalýsing hafi enga þýðingu varðandi merkin milli Ytri-Haga og Sólbakka. Þá er því mótmælt að gagnstefndi hafi fullvissað gagnstefnanda og réttargæslustefnda Svein Elías um að fyrirhuguð borhola væri í landi Sólbakka. Hið rétta sé að hann hafi sagt aðspurður að hann vissi ekki hvort girðingin væri á merkjum en héldi að svo væri. Þá er því mótmælt sem röngu þeirri fullyrðingu að gagnstefndi hafi sett upp girðingu þá sem nú sé. Hið rétta sé að hann hafi aðeins endurbætt og lagfært girðinguna sem var á þessum stað þegar hann keypti Ytri-Haga, en samkvæmt ljósmynd sem birt er í bókinni Byggðir Eyjafjarðar árið 1973 þá virðist girðing þessi hafa verið annars staðar. Að öðru leyti vísar hann til málavaxtalýsingar í aðalsök. Málsástæður gagnstefnda. Gagnstefndi byggir sýknukröfu sína á því að meintar vörðuleifar sem nefndar séu í gagnstefnu og nefnd er „Varða 1“ sé alls ekki vörðuleifar heldur grjót sem komið hafi upp þegar grafið var fyrir vatnsleiðslu að Sólbakka. Megi greinilega sjá marka fyrir skurðinum í landinu. Varðandi punkt sem nefndur er „Varða 2“ sé ekkert það á vettvangi sem bendi til að varða hafi verið reist á steini þeim sem þar sé. Þá er á því byggt að hvorki sá punktur sem nefndur er „Varða 1“ eða „Varða 2“ geti samrýmst merkjalýsingunni í kaupsamningnum frá 1928, enda samrýmist það engan veginn því orðalagi samningsins að merkin séu „norður eftir brúninni“ þ.e. klapparbrúninni. Kröfulína gagnstefnanda sveigi gróflega frá þeirri línu og sé fjarri klapparbrúninni. Þá er á því byggt að lína sú sem gagnstefnandi dragi hvort heldur sem er úr „Vörðu 1“ eða „Vörðu 2“ í Hákarlsbás geti engan veginn samrýmst orðalagi kaupsamningsins þar sem talað er um að merkjalínan liggi „út og niður“ frá vörðunni í vestari barm Hákarlsbáss. Samkvæmt alþekktri málvenju í Eyjafirði merki orðið „út“, út með firðinum þ.e. til norðurs. Miðað við staðhætti sé stefnan frá kröfupunktum gagnstefnanda í Hákarlsbás nær því sem kallað væri „suður og niður“, samkvæmt málvenjunni en alls ekki „út og niður“. Þá er á því byggt að rangt sé að afmörkunin á Víkurbakkalandi í samningnum frá 1928 eigi við í máli þessu, málið snúist ekki um þá spildu og hvergi sé minnst á þessa spildu í afsalinu til gagnstefnanda sem hann byggi rétt sinn á. V. Verða nú raktir framburðir aðila svo og önnur gögn málsins eftir því sem tilefni er til. Aðalstefnandi Ármann Rögnvaldsson ferðaþjónustubóndi kvaðst ekki hafa athugað merkin gagnvart Sólbakka þegar hann keypti Ytri-Haga á sínum tíma. Sama girðing hafi verið við Sólbakka þegar hann keypti, en hann hafi endurbætt hana svo hún yrði fjárheld. Ekki hafi verið ágreiningur um merkin þegar borað var, en flestir hafi álitið að þetta væri í landi Sólbakka, en ekki verið vitað fyrir víst. Þegar Sveinn Elías Jónsson hafi látið bora þá hafi hann hringt í sig og spurt hvort girðingin væri ekki á merkjum. Hafi hann svarað því til að hann vissi það ekki en teldi það líklegt. Alrangt væri að hann hefði sannfært Svein um að girðingin væri á merkjum. Hann kvaðst hafa rætt við gagnstefnanda Guðmund Pál og sagt honum að ef hann finndi ekki gögn um merkin þá yrði girðingin að ráða. Er samningurinn hafi verið gerður um haustið 1997 um nýtingu á borholunni sem sögð er vera í Sólbakkalandi, þá hafi engin viðurkenning falist af hans hálfu á því, þó svo hann hafi ritað undir samninginn. Ekki mundi hann af hverju þetta orðalag var notað. Er hann hugðist tengjast borholunni þá hafi honum ekki verið heimilað það fyrr en landamerkin væru á hreinu. Þá hafi vaknað hjá sér spurning um í hvaða landi borað hafi verið. Hafi hann þá farið að athuga með landamerkin en gagnstefnandi hafi þrýst á að gengið yrði frá merkjum eins og girðingin væri, en hann kvaðst hafa minnt hann á þann fyrirvara er hann hafi haft um rétt merki. Síðan kvaðst hann hafa farið að leita gagna um landamerkin, en þau gögn hafi alls ekki legið á lausu. Hafandi fengið frumskjölin frá 1928 hafi merkjapunktarnir verið nokkuð ljósir að öðru leyti en varðan, sem ekki hafi fundist. Hann vísaði til þeirrar málvenju sem getið er hér að framan, en hann kvaðst uppalinn í Svarfaðardal og hafa búið í Ytri-Haga við Eyjafjörð frá 1970 og þekki því harla vel merkinguna „út og niður“ og samrýmdist kröfugerð hans þeim málskilningi. Girðingin væri nú á þeim stað sem heppilegast væri af hagkvæmisástæðum. Hann hafi sagt að girðingin myndi ráða merkjum ef ekkert annað fyndist. Hann hafi talið að samningsaðilar sínir hafi vitað um að borholan væri í Sólbakkalandi. Gagnstefnandi, Guðmundur Páll Ólafsson, rithöfundur og náttúrufræðingur, bar að þegar Sveinn Jónsson í Kálfskinni byrjaði að láta bora rannsóknarholur til hitavatnsleitar þá hafi Sveinn haft samband við sig og hann veitt honum leyfi til tilraunaborana í Sólbakkalandi. Hann kvaðst hafa sagt Sveini að landamerki Sólbakka hafi aldrei verið ljós frá því að hann keypti, en Sveinn hafi sagt sér að aðalstefnandi hafi sagt honum að þetta væri í hans landi, þ.e.a.s. Guðmundar Páls. Kvaðst hann hafa leyft Sveini að bora og hvatt hann til þess, því að þetta hafi verið gæfuspor fyrir alla, kvaðst hann hafa lagt smápening í púkkið til þess að sýna lit. Þegar Sveinn hafi borað þá kalli hann á sinn fund á Sólbakka, Hauk Haraldsson réttargæslustefnda og aðalstefnanda, þar sem borholan væri svo nálægt landamerkjum þeirra allra þá hafi hann litið svo á að þetta væri hola þeirra allra. Hafi hann viljað gera samning við Svein þar sem þeir fengju jafnt vatnsmagn, auk þess hafi hann viljað ganga frá samningi við Svein um nýtingu holunnar, einnig hafi hann viljað ganga frá landamerkjum við Ármann til þess að forðast leiðindi síðar. Hann kvaðst hafa vitað að girðingin réði ekki merkjum, en landið væri stærra, þ.e.a.s. skiki vestur upp í Klapparholtið, en hefði vitað að óvissupunktur var með merkin í vestur. Nýbúið hafi verið að bora eftir heitu vatni í grennd við Stykkishólm og kvaðst hann hafa vitað að landeigandi þar hafi fengið 5 mínútulítra, auk þess þurft að leggja leiðslu að. Hafi hann tjáð gagnstefnda, Ármanni, þetta en hann sagt að þetta nægði sér ekki, hann kvaðst hafa spurt hvað mikið vatn hann þyrfti, hann hafi ekki vitað það, en hann þyrfti dálítið mikið vatn. Um hafi samist að þeir fengju 1 sekúndulítra úr holunni hjá Sveini og kvaðst hann ekki hafa vitað betur en Ármann hafi verið ánægður með það magn. Sveinn hafi gengið að kröfunni um 1 sekúndulítra, en Ármann hafi sagt að það yrði aldrei að börn þeirra myndu deila um landamerki. Ármann hafi hringt í sig og sagst ætla að tengjast holunni og hafi hann veitt leyfi sitt til þess, en sagt að þeir þyrftu að ganga frá landamerkjum áður. Hafi hann spurt Ármann hvort girðingin ætti ekki að ráða merkjum og og hafi hann kveðið já við því. Hann kvaðst hafa ætlað að ganga frá þessu þegar hann yrði á ferð næst, kvaðst hann hafa hringt í Ármann er hann var á leið norður í land, en þá hafi hann farið undan í flæmingi að skrifa undir og ætlað að fá ráðunaut til að athuga merkin. Hafi hann sagt Ármanni að hann fengi ekki leyfi til að fara yfir sitt land, því að hann hafi frétt að hann ætlaði að tengjast holunni án þess að hafa samband við Svein. Hann kvaðst hafa verið búinn að sætta sig við minna land en merkjalýsingin sagði til um, þ.e.a.s. girðingin réði merkjum og hafi verið ljóst að merkin voru ekki á hreinu í vestur vegna vörðu sem var horfin. Þetta hafi alltaf legið ljóst fyrir, þ.e.a.s. merkin ekki verið klár í vesturátt og girðingin ekki verið á merkjum og þetta hafi verið túngirðing. Hafi hann alltaf viljað koma þessum merkjum á hreint en þriðji punkturinn ekki verið niðurnegldur samkvæmt merkjalýsingunni. Hann hafi talið óumdeilt að borholan væri í landi Sólbakka með samningsgerðinni 3. október 1997, samkvæmt viðræðum við samningsaðila sína, þá Hauk Haraldsson og Ármann. Réttargæslustefndi, Sveinn Elías Jónsson, fyrrverandi bóndi og atvinnurekandi, rakti aðdragandann að því að hann hóf heitavatnsleit á Árskógströnd og kvaðst hafa fengið heimild hjá Guðmundi Páli til að bora í Sólbakkalandi þar sem mestar líkur voru að fá heitt vatn. Hann kvaðst hafa spurt Ármann hvort girðingin væri á merkjum og hafi hann talið það líklegt. Holan sem hann lét bora sé 183 m. á dýpt og þrýstingur í holunni 3,4 bar og gefi hún 10,2 sekúndulítra af 81° heitu vatni við stút, sjálfrennandi. Hafi hann byggt dæluhús við holuna og nýti vatnið í sumarhús sín í Ytri-Vík, svo og sé því dælt í 60-70 m hæð upp í Kálfskinn. Hafi þessi framkvæmd kostað mikinn tíma, auk útlagðs kostnaðar um kr. 8.000.000 auk lagnar frá holunni. Það kosti mikið að reka svona holu og kvaðst hann hafa lagt til að hann greiddi 80% af rekstrarkostnaði en þeir Guðmundur Páll, Haukur og Ármann, hin 20%. Hafi allir verið samþykkir þessu nema Ármann sem hafi þverneitað og ekki sýnt neinn sáttavilja eða viljað leggja í kostnað við að reka þetta. Þegar Ármann hafi ætlað að tengjast holunni beint þá hafi það verið sameiginlegt álit sitt og Guðmundar Páls að staðan væri öll erfiðari ef hann tengdist holunni fyrst og síðan yrði farið að semja. Þess vegna hafi hann tilkynnt Ármanni að hann heimilaði ekki tengingu lagnar frá Syðri-Haga í borholu sína, sbr. bréf hans 23. september 1999 á dskj. nr. 14. Hann kvaðst styðja landamerkjakröfur Guðmundar Páls og taldi kröfur Ármanns óeðlilegar. Hann taldi það ekki málvenju að þó svo að væri talað um „út“ þá þyrfti það að þýða kompásátt. VI. Álit dómsins: Þegar Júlíus Norðmann seldi eignarjörð sína Ytri-Haga 22. apríl 1928 hélt hann utan sölunnar annars vegar spildu norður af landareigninni, sem nú heitir Víkurbakki, svo og bletti út og niður á svonefndum Tangarbakka þar sem nú er Sólbakkaland og mál þetta snýst um. Í kaupsamningnum segir að vilji seljandi byggja sér bæ á blettinum sé honum heimilt að taka byggingarefni í námunda við blettinn, grafa brunn í mýri ofan við og fá svarðartekju til eigin heimilisnota á meðan hann flytur ekki burtu af þáverandi Ytri-Hagalandi og fái hann þetta allt án endurgjalds. Aðalstefnandi byggir kröfu sína á því að með vísan til staðhátta þá passi merkjalýsingin frá 1928 vel við nema að varða sú sem vísað sé til er horfin. Þegar mið sé tekið eftir klapparbrúninni í norður og hins vegar mið frá vestara horni Hákarlsbáss þá hljóti varðan að hafa verið í skurðpunkti, sem hann setur sem punkt B og er nánar tilgreindur með hnitum. Norðar geti hún ekki hafa verið því að það samrýmist ekki orðalaginu „út og niður“ í vestara horn Hákarlsbáss, en fyrir norðan kröfupunktinn sé mýri sem ekki sé vörðustæði. Samkvæmt málvenju við Eyjafjörð merki orðið „út“, út með firðinum, þ.e.a.s. til norðurs. Miðað við það sé ekki hægt að draga merkjalínuna norðar. Gagnstefnandi byggir kröfu sína um merkin í vestur, þ.e.a.s. í „Vörðu 1“ á vörðuleifum, sem hann telur vera á vettvangi, og varakröfu að línan skuli dregin í „Vörðu 2“, það er stóran stein sem henti sem undirstaða undir vörðu þó svo að vörðuleifar finnist þar ekki. Ekki er ágreiningur milli aðila um endimörk landsins í suður, þ.e.a.s. í Forvað og í norður í Hákarlsbás. Gagnstefnandi leggur ríka áherslu á að samkvæmt kröfum sínum séu merkin milli landskikanna, þ.e.a.s. Sólbakka og Víkurbakka, svo til samsíða. Þessu mótmælir gagnstefndi og telur þessa tvo gjörninga Jóns Norðmanns alls óskylda og eingöngu til að flækja málið. Við túlkun á kaupsamningnum frá 1928 telur dómurinn að ekki sé hægt að leggja einhliða þann skilning í merkingu orðsins „út“ að það merki stefnu norður eða út fjörðinn, heldur geti „út“ í þessu tilfelli einnig vísað óátttengt í stefnu til sjávar og er þetta sameiginlegur málskilningur allra dómenda. Við úrlausn á þrætumáli þessu ber einnig að líta til þess að Jón Norðmann undanskildi land þetta sölunni 1928 með þeim möguleika að byggja sér bæ á blettinum og því viljað hafa sæmilegt landrými en jafnframt viljað tryggja kaupanda aðkomu að sjó. Gagnstefnandi byggir aðalkröfu sína á því að steinar þeir sem hann nefnir „Vörðu 1“ séu einu hugsanlegu vörðuleifar í landinu, sem falli að merkjalýsingunni frá 1928 og fellst dómurinn á það að landamerki jarðanna verði dregin í þann punkt og telur þá lýsingu geta samræmst í alla staði lýsingu aðila í samningnum frá 1928, auk þess að falla vel að öllum staðháttum á þrætuvettvangi og vera eðlileg landamerki skv. landamerkjalögum nr. 41, 1919. Samkvæmt því teljast landamerki jarðanna Ytri-Haga og Sólbakka vera þau sem greinir í aðalkröfu gagnstefnanda og er krafa hans því tekin til greina að fullu. Samkvæmt þessum úrslitum ber aðalstefnanda, Ármanni Rögnvaldssyni, að greiða gagnstefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn kr. 400.000. Dóm þennan kváðu upp Ásgeir Pétur Ásgeirsson héraðsdómari ásamt meðdómsmönnunum Herði Blöndal byggingaverkfræðingi og Stefáni Skaftasyni héraðsfulltrúa Landgræðslu ríkisins. D Ó M S O R Ð : Landamerki jarðanna Ytri-Haga og Sólbakka í Dalvíkurbyggð ákvarðast eftir línu sem dregin er samkvæmt hnitum milli þriggja punkta, mældra með GPS staðsetningatæki, frá svonefndum Forvaða í hnitum 601485,658 norður og 532730,129 austur og 14,732 metrum yfir sjávarmáli þaðan í stað í punkt með hnitum 601525,880 norður og 532539,371 austur og 13,241 metra yfir sjávarmáli og þaðan í vestari barm Hákarlsbáss í hnitum 601597,288 norður og 532603,816 austur og 5,516 metrum yfir sjávarmáli. Aðalstefnandi, Ármann Rögnvaldsson, greiði gagnstefnanda, Guðmundi Páli Ólafssyni, kr. 400.000 í málskostnað.
Mál nr. 575/2010	Kærumál Rannsókn Lífsýni Frávísun frá Hæstarétti	X kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem heimiluð var taka lífsýnis úr honum í þágu rannsóknar máls. Þar sem umbeðin rannsóknaraðgerð hafði þegar farið fram var málinu vísað frá Hæstarétti á grundvelli 4. mgr., sbr. 3. mgr., 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. september 2010 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 29. september 2010 þar sem sóknaraðila var heimilað að taka lífsýni úr varnaraðila. Kæruheimild er í h. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar úr ríkissjóði. Sóknaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti að öðru leyti en því að með bréfi hans til Hæstaréttar sem barst réttinum 4. október 2010 er upplýst að umbeðin rannsóknaraðgerð hafi þegar verið framkvæmd. Stendur þannig eins á og um ræðir í 4. mgr., sbr. 3. mgr., 192. gr. laga nr. 88/2008 og verður máli þessu því vísað frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður dæmist ekki, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.
Mál nr. 279/2005	Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 Kærumál	Í greinargerð lögreglustjórans kemur fram að lögreglan í Reykjavík hafi frá 9. þ.m. rannsakað ætluð fjársvik og skjalafals kærðu og manns sem nefni sig Y en þann dag. hafi lögreglunni borist vitneskja um það frá starfsmönnum Landsbanka Íslands að seldir hefðu verið í útibúum bankans frá 19. 31. maí sl. fjórir tékkar frá 2 bönkum í Bandaríkjunum. Hafi endurgreiðslu tékkanna í Bandaríkjunum verið hafnað á þeim forsendum að þeir væru falsaðir (counterfeit). Lögreglan hafi undir höndum 5 tékka samtals að andvirði 36.500 USD sem hafi verið endursendir bankanum. Séu þrír tékkanna framseldir með áritun á nafni Y, [kt.], og tveir með nafni X, [kt.] en eyðublöðin séu prentuð til þeirra sem reikningshafa.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Guðrún Erlendsdóttir og Ingibjörg Benediktsdóttir. Varnaraðili, sem kveðst nú vera X, skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. júní 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Áður var hún með dómi Hæstaréttar 21. júní 2005 dæmd til að sæta gæsluvarðhaldi, en þá kvaðst hún heita [...]. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. júní 2005, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 30. júní 2005 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að henni verði gert að sæta farbanni í stað gæsluvarðhalds. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur. Samkvæmt gögnum málsins er varnaraðili undir rökstuddum grun um að hafa framið brot, sem geta varðað hana fangelsisrefsingu samkvæmt 155. gr. og 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður fallist á að skilyrðum a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 sé fullnægt. Verður úrskurðurinn því staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 20/1999	Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991	Staðfest niðurstaða héraðsdóms um að framlengja um átta vikur gæsluvarðhaldsvist M á grundvelli c-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. janúar 1999, sem barst réttinum samdægurs ásamt kærumálsgögnum. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 15. janúar 1999, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 12. mars nk. kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Í dag kl. 16.oo rennur út gæsluvarðhald, sem kærða var gert að sæta með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 8. desember 1998 í máli réttarins nr. 475/1998. Dómur Hæstaréttar byggir á c-lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, þ.e. að ætla megi að kærði muni halda áfram brotum meðan máli hans er ekki lokið. Í dag var þingfest í Héraðsdómi Reykjaness ákæra á hendur kærða (mál nr. S-53/1999) en þar er kærða gefið að sök ellefu þjófnaðarbrot framin á tímabilinu frá júní til 25. nóvember 1998. Ljóst er að verði kærði sakfelldur telst vera um rof á reynslulausn að ræða á eftirstöðvum refsingar 172 dögum og mun koma til óskilorðsbundins fangelsisdóms. Kærði er síbrotamaður, sem á að baki þó nokkurn sakaferil. Hefur þar sigið mjög á ógæfuhliðina síðustu 17-18 mánuði. Hann er heimilislaus og hefur ekki stundað launaða atvinnu undanfarna mánuði. Kærði hefur um langan tíma verið háður amfetamíni, en kveðst nú vera búinn að vinna bug á þeirri fíkn. Það er álit dómsins, að þrátt fyrir góðan ásetning kærða til að snúa við blaðinu vegi þyngra þeir almannahagsmunir að ljúka meðferð þeirra mála, sem óafgreidd eru hjá lögreglu og dómstólum og að kærði sæti áfram gæsluvarðhaldi á meðan dómur gengur í máli því sem þingfest var í dag. Samrýmist það c-lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991, en tímalengd gæsluvarðhalds er innan þeirra marka, sem hóflegt getur talist samkvæmt niðurlagsákvæði 3. mgr. 67. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Verður því fallist á kröfugerð lögreglustjóra, eins og hún er sett fram. Úrskurðarorð: Kærði, X, sæti áfram gæsluvarðhaldi þar til dómur gengur í máli Héraðsdóms Reykjaness nr. S-53/1999, þó ekki lengur en til föstudagsins 12. mars 1999 kl. 16:00.
Mál nr. 709/2010	Kærumál Fjármálafyrirtæki Slitameðferð Réttindaröð Laun	Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem krafa S vegna vangoldinna launa var viðurkennd sem almenn krafa við slitameðferð S hf. en S var framkvæmdastjóri fjármála- og upplýsingatæknisviðs S hf. Um helstu hlutverk S sem framkvæmdastjóra sagði m.a. í ráðningarsamningi hans að hann skyldi stjórna daglegri starfsemi bankans í þeim málaflokkum sem undir fjármála- og upplýsingatæknisvið féllu samkvæmt skipuriti S hf. og í samræmi við stefnu og markmið bankans hverju sinni. Þá skyldi hann taka þátt í að móta stefnu S hf., markmið og áætlanir á sviðinu og hrinda þeim í framkvæmd. Í málinu var deilt um hvort störf S hefðu verið þess eðlis að hann félli undir undantekningarákvæði 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. eins og það hljóðaði þá en í ákvæðinu sagði að sá sem hefði með höndum framkvæmdastjórn félags eða stofnunar sem væri til gjaldþrotaskipta nyti ekki forgangsréttar fyrir kröfum sínum sem ella hefði verið skipað í réttindaröð samkvæmt 1., 2., eða 3. tölulið 1. mgr. 112. gr. laganna. Í héraðsdómi var talið ljóst að S hefði haft raunverulega yfirmannsstöðu með höndum hjá S hf. Var hann talinn falla undir fyrrgreint undantekningarákvæði og hafnað að viðurkenna kröfu hans sem forgangskröfu. Í ljósi fyrrgreindrar starfslýsingar S í ráðningarsamningi hans og S hf. og með vísan til forsendna hins kærða úrskurður var hann staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. desember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. nóvember 2010, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að krafa hans að fjárhæð 4.518.978 krónur yrði viðurkennd sem forgangskrafa við slit varnaraðila, en krafan viðurkennd sem almenn krafa. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og framangreind krafa hans tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar. Í ráðningarsamningi sóknaraðila 14. janúar 2008 er lýst þeim verkefnum sem starfi hans í þágu varnaraðila fylgdu. Í ljósi þeirrar starfslýsingar og með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar að öðru leyti verður talið að þágildandi ákvæði 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 taki til kröfu sóknaraðila. Hinn kærði úrskurður verður því staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 464/2007	Kynferðisbrot Ómerking héraðsdóms Heimvísun	X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa þröngvað Y til samræðis og annarra kynferðismaka á salerni hótelsins S. Í héraðsdómi var X sýknaður af ákærunni. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að ályktun héraðsdóms um lögskýringu á 194. gr. almennra hegningarlaga fengi ekki staðist í ljósi dómaframkvæmdar Hæstaréttar. Jafnframt var bent á að mat á því hvort X hafi átt að vera ljóst að Y hefði ekki viljað eiga kynmök við hann yrði ekki að réttu lagi reist á þeim grunni að hún hefði ekki verið honum andhverf áður en hún fór inn á salernið. Talið var að niðurstöður héraðsdóms væru ekki reistar á viðhlítandi grunni, en við frekara mat á atriðum, sem hlytu að ráða úrslitum yrði meðal annars að taka mið af sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða og vitna fyrir dómi. Að þessu virtu þótti ekki verða hjá því komist að ómerkja sýknudóm héraðsdóms og vísa málinu heim í hérað til nýrrar aðalmeðferðar og dómsálagningar.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson og Stefán Már Stefánsson prófessor. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. júlí 2007 af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum gerð refsing. Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms. Með ákæru í málinu 31. maí 2007 var ákærða, sem fæddur er 1988, gefið að sök að hafa aðfaranótt 17. mars 2007 þröngvað Y, fæddri 1987, á salerni í kjallara Hótels Sögu í Reykjavík til samræðis og annarra kynferðismaka með því að ýta henni inn á salernisbás og halda henni þar meðan hann hafi komið fram vilja sínum, en hann hafi haft við hana munnmök, sleikt á henni kynfæri, haft við hana samræði og reynt að setja getnaðarlim sinn í endaþarm hennar. Þótti þetta varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, eins og þeim var breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007, sbr. áður 194. gr. fyrrnefndu laganna, svo sem þeim hafði verið breytt með 2. gr. laga nr. 40/1992. Í hinum áfrýjaða dómi er greint í einstökum atriðum frá framburði Y og skýrslum ákærða um atvikin, sem ákæra tekur til, en um sumt er samræmi milli þeirra og um annað misræmi. Þeim ber saman um að leiðir þeirra hafi legið saman í gangi á Hótel Sögu þegar Y hafði farið út úr svonefndum Súlnasal og verið að leita að salerni, en í ganginum hafi ákærði verið fyrir ásamt tveimur eða þremur öðrum mönnum. Þau hafi aldrei hist áður og Y verið nokkuð ölvuð. Hún hafi spurt hvar salerni væri og ákærði svarað að það væri niðri og boðist til að fylgja henni þangað. Þeim ber ekki saman um hvort hún hafi þegið þetta boð. Ákærði kveðst hafa gengið með Y niður stiga og haldið um mitti hennar til að styðja hana, en fyrir dómi sagði hún þetta vel geta verið. Þau bera á sama veg um að Y hafi gengið inn á kvennasalerni þegar komið var í kjallarann, en kona, sem þar var stödd fyrir, hafi hindrað að ákærði gengi þangað inn. Y kveðst hafa farið þar inn í klefa og lokað á eftir sér, en þegar hún hafi haldið þaðan út hafi ákærði verið kominn inn á kvennasalernið og verið þar einn framan við klefana. Um atvik upp frá þessu ber mikið þeim í milli. Y segir ákærða hafa ýtt henni inn í klefa, læst að þeim, dregið niður um hana sokkabuxur og nærbuxur, ýtt henni niður á klósettsetu og neytt hana til munnmaka, en síðan ýtt henni niður á gólfið og haft við hana samfarir. Segist hún sökum andlegs áfalls hvorki hafa kallað á hjálp né veitt mótspyrnu fyrr en hún hafi fundið fyrir miklum sársauka af samförunum og náð að komast undan ákærða, opna dyrnar og fara fram úr klefanum. Ákærði segir á hinn bóginn að þegar Y hafi komið fram úr klefanum hafi hann spurt hvað ætti að gerast næst, svo sem hún hefur jafnframt borið, en hún síðan boðið honum að fá sopa af drykk, sem hún hafi haldið á, og þau farið að tala saman. Atlot hafi svo byrjað milli þeirra og þau farið inn í salernisklefa. Þau hafi afklæðst þar að nokkru og reynt án árangurs að hafa samfarir standandi, en hann svo sest á klósettið undir henni og þau haft samfarir þannig um stund. Y hafi síðan viljað hætta samförunum og þau þá farið út úr klefanum. Atvikum, sem gerðust eftir þetta, er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Í niðurstöðum héraðsdóms kemur fram að ef byggt yrði á frásögn Y um atburði eftir að hún og ákærði hittust framan við klefa á kvennasalerninu, nánar tiltekið að ákærði hafi ýtt henni inn í klefa, læst honum, dregið niður um hana, ýtt henni niður á salerni og síðan á gólf, væri ekki hlutrænt séð um ofbeldi að ræða í skilningi 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, en þetta eitt nægi ákærða til sýknu. Ályktun þessi um lögskýringu fær ekki staðist í ljósi dómaframkvæmdar, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 8. mars 2007 í máli nr. 589/2006 og 31. maí 2007 í máli nr. 48/2007. Í hinum áfrýjaða dómi er á hinn bóginn ekki tekin í þessu sambandi skýr afstaða til þess hvort byggja eigi á frásögn Y um þessi atriði eða hver atvik að öðru leyti verði lögð til grundvallar. Í héraðsdómi er komist að þeirri niðurstöðu að því megi slá föstu að Y hafi ekki viljað eiga samræði eða önnur kynferðismök við ákærða. Þar er þó jafnframt vísað til þess að Y hafi borið að hún hafi orðið fyrir andlegu áfalli þegar ákærði ýtti henni inn í salernisklefa og hafi hún enga mótspyrnu veitt fyrr en hún hafi fundið fyrir sársauka milli fótanna og náð að komast undan honum. Ákærði hafi farið öllu sínu fram án viðnáms hennar eða mótmæla og hún ekki kallað eftir hjálp þótt hún yrði vör mannaferða utan við klefann. Fram að því að þau fóru inn í klefann hafi hún ekki gefið honum ástæðu til að telja hana sér andhverfa, en að því virtu hafi honum ekki hlotið að vera ljóst að samræðið og kynmökin væru að óvilja hennar. Um þetta er til þess að líta að ákærði og Y hafa borið á einn veg um að þau hafi aldrei hist fyrr en leiðir þeirra lágu saman þegar hún var að leita að salerni, svo sem áður er lýst. Ákærða var að eigin sögn ljóst að Y væri mjög drukkin. Þegar þau hittust skiptust þau samkvæmt frásögn beggja á fáeinum orðum, en fóru síðan niður stiga uns leiðir skildu framan við kvennasalernið í kjallara Hótels Sögu. Þótt ákærði kunni að hafa haldið um mitti Y á þessari stuttu vegalengd, að eigin sögn til að styðja hana sökum ölvunar, gaf það honum ekkert tilefni til ályktana um að hún vildi eiga kynferðisleg samskipti við hann. Mat á því hvort ákærða hafi átt að vera ljóst að Y hafi ekki viljað eiga kynmök við hann verður þannig ekki að réttu lagi reist á þeim grunni að hún hafi ekki verið honum andhverf áður en hún fór inn á salernið. Við það mat verður heldur ekki horft fram hjá því að ákærði fór inn á salerni, sem var sérstaklega ætlað konum, og beið þar framan við lokaðan klefa, en af frásögn hans verður ekki séð að hann hafi talið Y hafa hvatt sig til þess eða látið að því liggja að hún óskaði eftir að hann kæmi þangað. Er óhjákvæmilegt að tekið sé tillit til þess við mat á hugrænni afstöðu ákærða. Af þeim ástæðum, sem að framan greinir, eru niðurstöður héraðsdóms ekki reistar á viðhlítandi grunni, en við frekara mat á atriðum, sem úrslitum hljóta að ráða, verður að taka meðal annars mið af sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða og vitna fyrir dómi. Vegna þessa verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til þess að aðalmeðferð geti farið eftir þörfum fram á ný og dómur verði aftur felldur á það. Ákvörðun um sakarkostnað í héraði verður að bíða nýs efnisdóms, en fella verður áfrýjunarkostnað málsins á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Sveins Andra Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur. Mál þetta sem dómtekið var 20. júní sl., er höfðað með ákæru útgefinni af Ríkissaksóknara, 31. maí 2007 á hendur, X, kt. [...], [...], Hafnarfirði, „fyrir nauðgun með því að hafa aðfaranótt 17. mars 2007, á salerni í kjallara Hótels Sögu við Hagatorg í Reykjavík, með ofbeldi þröngvað stúlkunni Y, kt. [...], til samræðis og annarra kynferðismaka með því að ýta henni inn á salernisbás og halda henni þar meðan hann kom fram vilja sínum, en ákærði hafði munnmök við stúlkuna, sleikti kynfæri hennar, hafði samræði við hana og reyndi að setja getnaðarlim sinn í endaþarm hennar. Telst þetta varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. gr. laga nr. 61/2007, sbr. áður 194. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 2. gr. laga nr. 40/1992. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Einkaréttarkrafa: Af hálfu Y er krafist miskabóta að fjárhæð kr. 2.000.000 auk dráttarvaxta skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 17. mars 2007 til greiðsludags.” Samkvæmt staðfestri skýrslu Arnþórs Davíðssonar lögreglumanns var það aðfaranótt laugardagsins 17. mars sl. að tilkynnt var til lögreglu um það að stúlku hefði verið nauðgað þá um nóttina á Hótel Sögu og sagt að sá seki hefði forðað sér þaðan á hlaupum. Lögreglumenn fóru að Sögu að sinna þessu og hittu þar fyrir Y, f. 1987, í bakherbergi í afgreiðslu hótelsins. Þá voru þar fyrir starfsmenn hótelsins sem gátu lýst manninum og sagt að atburðurinn hefði orðið á kvennasalerni í kjallara hússins. Y sagðist svo frá að hún hefði verið að leita að salerninu og spurt manninn hvar það væri. Hefði hann farið niður með henni og vísað henni á það. Hefði hann elt hana þar inn en kona sem hefði verið þar fyrir hefði sagt honum að fara út þar sem þetta væri kvennasalerni. Maðurinn hefði svo komið aftur inn og ruðst inn á hana þar sem hún var í salernisklefa að kasta af sér vatni. Hefði hann neytt hana til samræðis en hún verið ráðalaus og ekki vitað hvað gera skyldi. Hefði hún ýtt manninum frá og reynt að komast út um klefadyrnar en maðurinn sagt á ensku að hann væri ekki búinn að ljúka sér af, heft för hennar og læst klefadyrunum. Að endingu hefði hún komist út frá manninum og rekist á þjón þar fyrir utan en maðurinn hefði komið út á eftir henni og reynt að ná henni inn aftur en þjónninn komið í veg fyrir það. Í skýrslunni segir að stúlkan hafi verið blóðug á vinstri upphandlegg og á læri. Þá hafi hún sýnilega verið undir áhrifum áfengis. Hún var flutt á neyðarmóttöku Landspítalans. Á hótelinu hittu lögreglumennirnir pólskan mann að nafni C, sem sést á upptöku spjalla við ætlaðan árásarmann um kvöldið. Kvaðst hann ekki þekkja þann mann en sá hefði kynnt sig og sagst heita X. Gat hann engar upplýsingar gefið um atvikið. Y var flutt á neyðarmóttökuna á Fossvogsspítala. Í staðfestu vottorði Óskar Ingvarsdóttur læknis um þetta segir svo: „Stúlka sem kemur eftir meinta nauðgun sem átti sér stað á WC á Hótel sögu. Óþekktur gerandi sem setti lim sinn í munn bþ. og í leggöng en óvíst með endaþarm og fann hún sársauka við þetta. Var læst inni meðan á þessu stóð og dofnaði upp. Tók eftir blóði á sokkabuxum og á lærum og framhandlegg eftir þetta og kvartar um sviða að neðan. Við skoðun eru roðablettir á 2 stöðum á baki sem eru nýlegir og blóð á innanverðum lærum og kynfærum. Ný sprunga er við endaþarmsop, um kl 11, sem blæðir úr og jafnframt blóðlita vökvi í leggöngum sem getur verið frá umræddu sári. Skoðun kemur vel heim og saman við lýsingu á atburðinum. Sýni m.t.t. DNA eru tekin frá munni, andliti og ytri og innri kynfærum til rannsóknar síðar. Sýklaræktanir teknar og konan fær neyðar-getnaðarvörn og fyrirbyggjandi sýklalyf. [...] 27.03.2007: Kemur í eftirlit. Lítur vel út. Spurð um líðan og gang mála frá atburði. Segir að hún muni vel hvað hún var í miklu sjokki þegar hún kom. Lýsir því að hún muni nú vel að gerandi var að reyna að koma fram vilja sínum þar sem hún lá klemmd í hnipri upp við klósettið og fann þá skerandi sársauka. Var gerandi þá búinn að reyna og náði að komast í leggöng en reyndi ítrekað við endaþarm en komst ekki inn, heldur hún. Fann eins og harðsperrur í herðum og hálsi og neðst í mjóbaki fyrstu dagana og enn smá í hálsi. Fann þannig að hún hafði eitthvað tekið á - líka af því hún var í kremju. Fundið sviða frá sárinu þar til fyrir 2 dögum, að þetta virðist nú gróið. Blæddi e-ð fyrst á eftir. Er hjá sálfræðingi. Áðurnefnd sprunga, sem var framan til við anus og inn að opkanti, var nokkuð djúp en náði ekki inn í endaþarm er nú gróin og sést móta fyrir hvítu öri. Ætla má í ljósi sögunnar að sprungan hafi komið við tilraunir geranda við að komast inn í anus og átt þátt, sá kraftur sem beitt var og afstaða vegna legu bþ.. Staðsetning sprungunnar er á stað sem er þekktur fyrir að hafa áverka við tilraunir/eða innþrengingu í endaþarm án samþykkis, ef áverki er þar á annað borð. Engin óþægindi frá leggöngum og blæddi ekkert frekar þaðan.“ Ekki er að sjá að Y hafi verið tekið blóð til alkóhólrannsóknar. Björgvin Sigurðsson, sérfræðingur lögreglunnar, hefur framkvæmt rannsókn á fatnaði Y og ákærða svo og ýmsum sýnum sem tekin voru af þeim. Hefur hann gert um þá rannsókn skýrslur sem hann hefur staðfest fyrir dómi en ekki er ástæða til að gera grein fyrir þeim í smáatriðum. Þess ber þó að geta að blóð fannst á sokkabuxum Y eins og sjá má á ljósmyndum sem sérfræðingurinn tók af fatnaðinum og fylgja málinu. Ítarleg rannsókn fór fram á vettvanginum. Á myndum af vettvangi má sjá blóðkám á klósettsetu á kvennasnyrtingu og á gólfi. Þá má sjá flygsur á gólfinu á snyrtingunni og frammi á gangi, sem virðast geta verið pappírsþurrkur. Ekki verður séð af gögnum málsins hvernig salernisdyrunum er læst að innan, hvort það er með lausum lykli, snerli eða renniloku, eða hvort erfitt eða auðvelt er að taka úr lás. Þá var athugað hvort kona á stærð við Y geti legið á bakinu við hliðina á salernisskál á klefanum og staðfesti sú tilraun að það væri hægt en þó þannig að konan getur ekki rétt úr sér og þarf að vera nærri því upp við dogg. Loks eru í málinu myndir af stúlkunni og ákærða í málinu. Gögn þessi eru óstaðfest. Meðal gagna málsins eru upptökur úr eftirlitsmyndavélum hótelsins og kyrrmyndir gerðar eftir þeim. Þessar myndir eru óskýrar en þær eru þó tímasettar. Ekki liggur fyrir hvort sama klukka er fyrir allar myndavélarnar eða hvort tíminn á þeim er réttur. Má greina á myndunum mannaferðir um barinn, sem kemur við sögu, um gesta-móttöku hótelsins og um anddyri. Ekki er hægt að bera kennsl á fólk á þeim með öruggri vissu en þó er, með hliðsjón af öðrum gögnum málsins, einkum skýrslum þeirra sem þar eru taldir sjást, að á þeim megi m.a. sjá ákærða og Y koma gangandi frá lyftunum sem eru við suðuranddyri hótelsins, að kjallaratröppunum og fara saman niður þær. Þá er E talinn sjást koma á eftir þeim 10 sekúndum síðar og fara að tröppunum. Skömmu síðar sést maður, sem talinn er vera ákærði, koma til baka frá tröppunum og eftir það sést til tveggja kvenna koma upp tröppurnar, hvor á eftir annarri, og er sú seinni talin vera A, sbr. hér á eftir. Rúmum fjórum mínútum seinna sést maður, sem talinn er vera ákærði, koma gangandi að tröppunum og fara niður þær. Rúmum átta mínútum síðar sést maður, sem talinn er vera E, koma upp og fara inn á barinn. Sést hann þar vera að huga að farsíma sínum, en gögn málsins benda til þess að um það leyti hafi verið hringt úr farsíma ákærða í farsíma E, þótt tímanum úr myndavél og síma skakki um 3 mínútur. Skömmu seinna sést hann fara að kjallaratröppunum og koma aftur upp þær með þeim, sem talinn er vera ákærði, rúmum 20 sekúndum síðar, og fara þeir inn á barinn. Rúmri mínútu síðar sést ákærði svo fara niður tröppurnar aftur en E er talinn sjást vera í anddyrinu þ. á m. við kjallaratröppurnar. Tæpri mínútu eftir að ákærði er talinn hafa sést fara niður tröppurnar sést þjónninn D fara þar niður, að talið er. Nokkrum sekúndum síðar er ákærði kominn upp tröppurnar að talið er. Nokkrum sekúndum síðar sést hann fara niður tröppurnar aftur en koma þaðan upp fljótlega. Sjást þeir E, sem verið hafði í anddyrinu, fara inn á barinn aftur. Í sömu mund sjást karl og kona, D og Y, að talið er, koma upp og halda að gestamóttökunni. Hún sest svo í sófa þar gegnt móttökunni. Hálfri mínútu síðar sjást þeir ákærði og E koma aftur út af barnum og ganga að lyftunum og 40 sekúndum síðar eru þeir á leið út úr húsinu, en D og annar starfsmaður hótelsins sjást halda á eftir þeim. Gögn þessi hafa verið borin undir fólk það sem á myndunum sést og hefur fólkið kannast við að sjást á þeim. Nokkur rannsókn hefur verið gerð á símatengingum við farsíma ákærða og farsíma Y og kom ekki fram að símar þeirra hefðu tengst á þeim tíma sem máli skiptir. Þá kom fram að hringt var úr farsíma ákærða í farsíma E kl. 00:44 um nóttina, sbr. það sem segir hér að framan. Þessi gögn eru óstaðfest. Y gaf skýrslu um atburðinn skömmu eftir hádegið þennan dag. Kvaðst hún hafa verið á árshátíð í Súlnasal Hótel Sögu með vinkonu sinni. Hefði hún þurft á salerni en ekki fundið það hjá Súlnasalnum og því farið niður á næstu hæð og þaðan sem væri stigi niður í kjallara hússins. Þar hefðu staðið þrír menn og talað saman á máli sem henni heyrðist vera pólska. Hefði hún þá spurt þá á ensku hvort það væri klósett þarna niðri og þeir svarað því játandi. Einn þeirra hefði boðist til að fylgja henni niður, en hún afþakkað það og gengið niður stigann. Þegar hún var komin inn á salernið hefði hún séð að þessi maður hafði fylgt henni niður og ætlaði inn á snyrtinguna með henni. Kona sem var þar inni hefði þá lokað á hann. Hún kvaðst hafa farið inn í annan salernisklefann sem þarna væri, læst að sér og kastað af sér vatni. Þegar hún hefði opnað hurðina hefði hann komið inn á snyrtinguna og eiginlega ýtt henni strax inn í salernisklefann, sem væri fjær innganginum inn á snyrtinguna. Hann hefði ekki lokað dyrunum alveg strax, en ýtt henni upp að veggnum og byrjað að kyssa og káfa á henni. Hefði hún fengið hálfgert „sjokk“ og ekki trúað því að þetta væri að gerast. Hann hefði togað niður á henni sokkabuxurnar þar sem hún stóð og sneri að honum. Hann hefði girt niður um sig buxurnar og lokað þá og læst klefanum. Hefði honum risið hold og hann ýtt henni á klósettsetuna og þar troðið limnum upp í munninn á henni. Svo hefði hann ýtt henni niður á gólfið og á bakið og troðið svo limnum á sér upp í leggöngin á henni. Hefði hún reynt að ýta honum af sér og fundið fyrir skerandi sársauka. Hefði maðurinn svo reynt að setja liminn á sér í endaþarminn á henni. Hefði hún svo náð að grípa í hurðina einhvern veginn og toga sig upp og hurðin einhvern veginn farið á hann. Hefði hún reynt að komast fram og sagt á ensku að hún vildi komast heim, en hann þá reynt að ýta henni aftur inn á klósettið og svarað á sama máli og sagt nei, því hann hefði ekki lokið sér af. Hefði hún svo náð að ýta honum frá sér með hurðinni og komist fram á ganginn. Hefði hún verið með sokkabuxurnar niður um sig og hann reynt að toga hana aftur inn, en hún haldið áfram. Hefði hún séð manninn koma fram og fara upp stigann. Skömmu seinna hefði þjónn komið þarna að og hún sagt honum hvað hefði gerst. Stuttu seinna hefði Pólverjinn komið aftur og kvaðst hún þá hafa sagt á ensku við þjóninn „hann notaði mig“. Hefði þjóninn spurt manninn hvort það væri rétt, en maðurinn svarað því til að hann hefði verið að sýna henni hvar klósettið væri. Hann hefði svo ætlað að taka hana aftur inn á klósett, en þjónninn þá sagt honum að láta hana í friði. Hefði hún farið upp með þjóninum og þau talað við starfsfólk þar sem kallað hefði á lögregluna. Starfsmennirnir hefðu farið að leita að manninum en hann þá verið horfinn. Skýrsla var aftur tekin af Y 27. mars sl. og var sú skýrsla tekin upp. Þá sagði hún svo frá að hún hefði spurt mennina á ensku hvort það væri salerni þarna niðri og einn þeirra sagt já við því og spurt á ensku hvort að hann ætti að fylgja henni þangað en hún afþakkað með orðunum: „No, it is okay“ Kvað hún það hugsanlegt að hann hefði misskilið orðið “okay”. Hún hefði svo spurt hann af forvitni hvort hann væri pólskur og hann játað því. Hefði hún þá farið niður stigann og inn á snyrtinguna. Aðspurð kvaðst hún ekki hafa verið með glas í hendinni og ekki myndi hún eftir því að maðurinn hefði haldið utan um hana á leiðinni niður stigann en þó gæti hann hafa tekið utan um hana og hún þá slitið sig frá honum. Þar hafi verið kona á leið út en maðurinn ætlað inn á snyrtinguna en konan lokað á hann. Hefði hún farið inn í klefa og kastað af sér vatni og þegar hún var komin úr klefanum aftur hafi hann verið kominn þar. Hefði hann ýtt henni inn í klefann sem væri fjær dyrunum og lokað klefanum og læst. Hefði hann byrjað að kyssa hana og káfa á henni. Hefði henni brugðið við þetta og fengið „sjokk“ og fundist eins og þetta væri í draumi, en hún hefði verið drukkin. Hafi hún „frosið“ og ekkert getað gert og ekki komið upp hljóði. Maðurinn hefði káfað á henni og tekið niður um hana sokkabuxurnar og girt niður um hana og ýtt henni niður svo að hún settist á klósettið. Hefði hann troðið typpinu upp í munninn á henni, líklega tvisvar, og hún þá verið enn í losti og ekki alveg búin að átta sig á hvað væri að gerast. Minnti hana að hann hefði eitthvað sleikt hana að neðan og svo ýtt henni af klósettinu og niður í horn. Hefði hún verið skorðuð þar „í kremju“ með höfuð upp að veggnum svo að hún gat varla andað og fyndi hún enn til í baki eftir þetta. Hafi maðurinn stungið lim sínum upp í leggöngin á henni og einnig reynt að ýta honum inn í endaþarminn. Hefði hún fundið fyrir miklum sársauka „þegar að hann ýtti mér svona harkalega eða eitthvað og ég bara fann fyrir nístandi sársauka“ og þá rankað aðeins við sér. Hefði hún þá reynt að ýta honum frá sér og náð að standa upp en hann viljað halda áfram en hún ýtt honum á klósettið og hana minnti einnig að hann hefði ýtt henni á klósettið og hún náð í hurðina. Minnti hana að meðan hún lá þarna í horninu, hefði henni heyrst einhver koma inn á snyrtinguna en fara strax út aftur, kannski vegna þess að viðkomandi hefði heyrt einhver hljóð þarna inni. Hefði hún ekki gefið frá sér neitt hljóð, þótt hana langaði til þess að öskra, því hún hefði ekki getað það „eða eitthvað“. Hún kvaðst þó halda að eitthvað hafi heyrst í manninum, einhvers konar læti eða skruðningar. Hún segist svo hafa teygt sig í hurðina og tekið úr lás og opnað rifu en hann ýtt henni að stöfum aftur og sett í lás. Hafi hún þá sagt á ensku að hún vildi fara en hann svarað að hann væri ekki búinn að ljúka sér af. Hefði hún þá orðið reið og tekið hurðina úr lás og opnað og hlaupið fram. Kvaðst hún halda að manninum hafi brugðið og ekki átt von á því að hún myndi ná að opna dyrnar. Hafi hann klifað á því að hann væri ekki búinn að ljúka sér af en hún endurtekið að hún vildi fara og farið fram á gang með sokkabuxurnar á hælunum, og á háhæluðum skóm. Kvaðst hún enn hafa verið í losti en hún farið aftur inn á klósett og læst að sér og girt sig. Eftir það hefði hún farið aftur fram á gang grátandi og þá séð barþjón koma niður og gefið sig fram við hann grátandi. Í sama mund hefði maðurinn komið aftur niður stigann og hún bent á hann og sagt á ensku að hann skyldi láta sig vera. Maðurinn hefði látið eins og hann væri steinhissa og spurt hvað væri að. Þjónninn hefði spurt manninn hvað hann hefði gert en maðurinn sagst aðeins hafa vísað henni á salernið. Hefði hún þá bent á manninn og sagt á ensku að hann hefði notað hana. Hefði hún svo farið upp með þjóninum en maðurinn orðið eftir, að hana minnti. Lögreglan hefði svo komið á vettvang og farið með hana á slysadeild. Vitnið var rækilega spurð út í einstök smærri atriði og gat oft ekki svarað þeim spurningum, enda tók hún fram að hún hefði verið drukkin þegar atburðurinn gerðist og hefði hún slagað. Þá kvaðst hún einnig hafa verið orðin þreytt. Ákærði var handtekinn heima hjá sér um kvöldið 18. mars sl. þegar grunur hafði beinst að honum. Var hann látinn sæta réttarlæknisrannsókn hjá varðlækni, Geir Guðmundssyni, sem komið hefur fyrir dóm og gert grein fyrir rannsókninni, eins og fram kemur hér á eftir. Þá hefur hann verið látinn sæta geðrannsókn sem Sigurður Páll Pálsson geðlæknir hefur framkvæmt, sbr. hér á eftir. Ákærði var yfirheyrður um málið að kvöldi hins 18. mars sl.. Skýrði hann frá því að hann hefði verið að drekka bjór með kunningja sínum, E að nafni, á bar á hótel Sögu. Seinna hefði hann verið staddur ásamt E á jarðhæðinni við stiga sem liggur niður í kjallarann. Hefði þá komið þar að stúlka sem hefði spurt hvar salernið væri. Hefði hún verið með glas í hendi og talsvert drukkin. Hefði hann sagt henni að það væri niðri og þegar ákærða virtist hún ekki taka þá stefnu sem hann hefði vísað á hefði hann fært sig neðar í stigann og hann þá spurt hvort hann ætti ekki að sýna henni hvar það væri og hún játað því. Þegar þau hefðu verið á leið þangað hefðu þau farið að spjalla saman og hún boðið honum að súpa af glasinu. Hefði hann svo spurt hana hvort hann mætti ganga með henni inn á klósettið og hún svarað á ensku „sure“. Þegar hann hefði ætlað að ganga inn hafi kona sem þar var inni stöðvað hann og bent á merkið þar sem stóð að þetta væri kvennaklósett. Hefði hann beðið smástund þar til þessi kona fór út og þá farið inn á salernið og beðið þar til stúlkan kom út af salernisbásnum. Hefði hún komið til hans og spurt hvort hann vildi meira að drekka og hann þá fengið sér sopa hjá henni í gegnum rör. Hann hefði svo tekið um mjaðmirnar á henni og þau farið kyssast nokkra stund. Hefðu þau fært sig inn á klósettbásinn sem var fjær hurðinni inn á snyrtinguna og hann lokað að þeim með olnboganum, en ekki læst. Hefðu þau haldið áfram að kyssast og farið að klæða sig úr. Hefði hann byrjað að klæða hana úr og hún gefið til kynna að hún vildi það, auk þess sem hún hefði byrjaði að hneppa frá honum skyrtunni og reynt að lyfta henni upp fyrir höfuðið á honum. Hann hefði lyft upp kjólnum hennar og dregið sokkabuxur og nærbuxur hennar niður. Hefðu þau staðið fyrst en það ekki verið þægilegt og þau þá breytt til og hann sest á klósettsetuna og hún ofan á hann og þau haft samfarir þannig. Eftir nokkra stund hefði heyrst að einhver gekk inn á snyrtinguna. Hefði hún þá hætt og athugað hvort hurðin væri læst og þá læst hurðinni. Hefðu þau hlegið að þessu og talað smávegis saman. Hefði hann spurt hana hvort hún væri til í að gefa honum upp símanúmerið sitt og hún verið til í það. Hefði hann hringt úr farsímanum sínum í hennar númer svo hún hefði númer hans í sínum síma og hann um leið í sínum. Stúlkan hefði spurt hann að aldri, nafni og hvaðan hann væri. Hefði hún sagt einhver deili á sér, að hún væri þarna á hótelinu í einhvers konar partíi, að hún ætti ekki kærasta, að hún hefði skemmt sér vel í partínu og að hún væri ekki með mörgum vinum þarna. Í því hefði E hringt í hann og spurt hvort hann væri að koma og hann sagst alveg vera að koma. Þau hefðu svo gengið fram og hefði E þá séð að hún var með sokkabuxurnar og nærbuxurnar niður um sig og farið að hlæja, en sjálfur hefði hann ekki tekið eftir því. Þegar hann sá þetta hefði hann einnig farið að hlæja og sagt henni að laga sig til en hann farið upp stigann til E og fengið sér að reykja. Hann hefði farið aftur niður að athuga með hana og beðið eftir henni fyrir framan kvennasnyrtinguna. Þegar hún kom þaðan út hefði hún verið grátandi. Hefði hann farið inn til hennar á klósettið og rétt henni þurrkubréf til þess að þurrka tárin en hún sagt honum að láta sig í friði og hún vildi ekki sjá hann. Hefði hann spurt hana hvað hann hefði gert henni og hún þá sagt „ekkert“ á ensku. Hefði hann spurt hvort hann mætti hringja í hana daginn eftir en hún engu svarað. Barþjónn sem hefði komið gangandi þarna niður hefði spurt hana hvað komið hefði fyrir og hún sagt það sama við hann. Hefði hún svo sagt við ákærða að láta sig í friði. Hefði barþjóninn þá spurt hvað hann hefði gert henni og hann sagst ekkert hafa gert henni. Kvaðst hann hafa ítrekað við stúlkuna hvort hann mætti hringja í hana, en hún sagt honum að láta sig í friði. Hefði hann þá spurt hana hvað væri að, en hún þá sagt við barþjóninn að ákærði ætti að láta hana í friði og að hann hefði misnotað hana. Kvaðst hann þá hafa sagt við þau að það væri ekki satt en hún sett hendurnar um hálsinn á barþjóninum. Hefði barþjónninn sagt sér að fara í burtu og hann myndi hringja í lögregluna, en hún þá beðið hann um að gera það ekki. Þeir E hefðu svo gengið út en barþjónninn komið út á gangstéttina fyrir utan hótelið og einnig Kínverjar. Hefði barþjónninn bent á hann og haldið á farsíma og sagst vera að hringja á lögregluna. Þeir hefðu komið til hans og formælt honum á ensku en hann snúið frá þeim og gengið í burtu. Hann hefði svo fengið laust högg í hnakkann og þegar hann sneri sér við hefði hann fengið hnefahögg á nefið og blóðnasir. Einhver hefði komið aftan að honum skellt honum. Hefðu þeir látið högg og spörk dynja á honum þar sem hann lá. Hefði hann staðið upp og tuskast við mennina, sem voru tveir þegar hér var komið sögu. Hefði hann svo komist frá þeim og hlaupið undan þeim á brott. Hann hefði gengið upp að Perlunni í Öskjuhlíð og hringt þaðan í móður sína sem hefði komið og sótt hann. Ákærði sagði aðspurður að stúlkan hefði tottað á honum liminn og hann sleikt hana að neðan. Þá sagðist hann hafa tekið eftir því að stúlkunni blæddi og að hann hefði ekki skýringu á því, nema að það væri vegna þess hve samfarirnar hefðu verið hraðar. Hinn 23. mars var ákærði spurður nánar út í atvikin hjá lögreglu. Ákærði sagði þá m.a. að þegar hann hefði séð stúlkuna taka ranga stefnu hefði hann sagt henni það og svo sagt eitthvað á þá leið við hana að hann færi kannski með henni á salernið. Hefði stúlkan þegið það. Hefði þá legið fyrir að stúlkan var til í tuskið, enda hefðu þau haldið hvort um annað á leiðinni niður stigann. Enn var hann yfirheyrður 28. mars og loks 7. maí. Var hann rækilega spurður út í málsatvikin í þessum yfirheyrslum og kynnt það sem fram hafði komið í rannsókninni. Hann kvaðst halda við fyrri framburð sinn og eru ekki efni til þess að rekja þessar yfirheyrslur nánar hér. E, sá sem ákærði hitti á hótelinu þessa nótt, var yfirheyrður hjá lögreglu 18. mars. Kannaðist hann við að hafa hitt þar á barnum pólskan mann, [...] eða X að nafni, sem hann kannaðist við frá því áður. Kvaðst hann hafa fengið símanúmer þessa manns vegna þess að þær ætluðu að hittast kannski einhvern tímann seinna. Eftir að hafa drukkið þarna á barnum hefðu þeir farið að stiga þar sem gengið er niður á klósettið, en þar hægra megin væri reykingaafdrep. Meðan þeir stóðu þar hefði stelpa komið og maðurinn stöðvað hana og farið að tala við hana. Síðan hefðu þau bæði farið niður og maðurinn með henni inn á snyrtinguna. Á meðan hefði hann sjálfur farið á barinn og svo niður og litið inn á kvennasnyrtinguna og séð að einn básinn þar var læstur. Hann hefði svo farið inn á karlasnyrtinguna og kastað af sér vatni og svo aftur upp á barinn. Eftir um 10-15 mínútur hefðu þeir maðurinn hist í reykingaafdrepinu og hann sagt að hann hefði verið með íslenskri stelpu niðri á klósettinu og haft við hana samfarir. Hann kvaðst svo hafa séð að stelpan var grátandi að tala við Spánverja sem ynni á barnum. Hefði hann sagt manninum það og hann þá farið og talað við hana aftur. Hefði maðurinn komið aftur og sagt að það væri best að þeir færu því stúlkan segði hann hafa misnotað sig. Hefði maðurinn hlaupið út. Ekki vissi hann hvert, nema í áttina frá Sögu, en sjálfur kvaðst hann hafa gengið út og heim til sín. Hefði honum heyrst einhver starfsmaður á hótelinu öskra á eftir manninum á íslensku. Hann kvað manninn hafa hringt í sig nokkrum sinnum eftir þetta og þeir talað um þennan atburð. Kvaðst hann hafa hvatt manninn til þess að fara á lögreglustöðina að gefa sig fram. Hann hefði hins vegar sagt að hann hefði ekki nauðgað þessari stelpu. Daginn eftir var tekin skýrsla af E. Er ekki ástæða til þess að rekja úr henni annað en það að hann hefði séð á eftir ákærða og stúlkunni niður stigann og að þau stefndu að kvennasnyrtingunni. Kvaðst hann hafa álitið að þau hefðu farið þar inn en hann ekki séð að dyrunum þar. Hefðu þau virst eðlileg og talað saman. Stúlkan hefði verið ölvuð. Kvaðst hann hafa farið aftur á barinn og sagt barþjóninum, pólskum manni, að Pólverji hefði farið inn á snyrtingu með stúlku. Þá sagði hann að þegar hann leit inn á kvennasnyrtinguna hefði hann heyrt á andardrætti sem heyrðist út um lokaðan bás að þar væri fólk líklega að maka sig. Þá sagði hann að þegar stúlkan birtist hefði hún verið að laga sig til, fara í skó eða laga fötin. Hefði hún verið úfin um hárið og virst hafa grátið. Hann taldi ákærða og stúlkuna hafa verið 15 20 mínútur inni á snyrtingunni. E var yfirheyrður aftur um sakarefnið 25. apríl sl. og spurður nánar út í ýmis smáatriði, svo sem það að ekki sæist á myndbandsupptökum hótelsins að hann hefði verið á barnum meðan ákærði var með stúlkunni á salerninu. Kvað hann það þá rifjast upp fyrir sér að hann hefði fylgt barþjóninum, I, þegar hann fór með drykk á eitt hótelherbergið. Kvaðst hann hafa verið undir áhrifum áfengis þegar þessi atvik urðu og ekki treysta minni sínu fyllilega um þau. D, barþjónn á Mímisbar, gaf skýrslu hjá lögreglu 21. mars. Sagðist honum svo frá að hann hefði verið á leið á salerni í kjallara hótelsins þegar hann rakst á grátandi stúlku í kjallaranum, miðja vegu milli snyrtingar og stigans. Hefði hann spurt hana hvað gengi að henni en hún svarað á íslensku sem vitnið ekki skildi. Þá hefði hún bent á strák sem hefði gengið til þeirra í átt frá snyrtingunum þarna í kjallaranum og með honum annar maður. Kvaðst hann hafa spurt strákinn, sem hefði virst taugatrekktur, hvað hefði gerst með þeim stúlkunni en hann svarað því að hann hefði aðeins viljað fá símanúmer hennar. Hefði strákurinn svo farið upp. Stúlkan hefði svo farið að segja á ensku hvað gerst hefði en D kvaðst ekki skilja vel þá tungu. Þó skildist honum hún segja að strákurinn hefði nauðgað stúlkunni eða reynt það inni á salerni. Ekki hefði hann tekið eftir því hvort föt hennar voru í ólagi en hann hefði þó séð blóðkám á upphandlegg hennar. Hann kvaðst hafa farið upp og sagt manni í gestamóttökunni frá þessu og þeir farið að leita að hinum grunaða. Hefðu þeir séð til hans og félaga hans þar sem þeir fóru út um aðaldyr hótelsins. Hefðu þeir kallað á eftir þeim en mennirnir horfið inn í götu þar hjá. Verður nú gerð grein fyrir því sem fram hefur komið í málinu í aðalmeðferðinni, 20. júní sl. Ákærði, sem neitar sök, hefur skýrt frá því að hann hafi komið á hótelið með vini sínum til þess að drekka nokkra bjóra og síðan hafi þeir ætlað á diskótek annars staðar. Hann kveðst hafa drukkið þrjá bjóra eða svo. Hafi þeir setið þarna 2 3 klukkustundir og svo gengið aðeins um hótelið og upp á hæð þar sem var diskótek, reyndar ekki það sem þeir hefðu ætlað á. Hafi þeir talað við einhverjar stelpur sem þeir hittu þar. Eftir það hefðu þeir farið á ganginn á 2. hæð. Þar hefði svo komið stúlka gangandi með drykk í hendi og spurt um salernið. Kveðst ákærði hafa sagt henni að það væri niðri. Hefðu þau talað saman smástund og farið niður. Stúlkan hafi misstigið sig í efsta þrepinu og hann þá tekið utan um hana. Þegar hann sá að hún hafði tekið stefnuna á barinn en ekki á salernið hafi hann sagt henni að hún væri að villast. Hafi hann sagt henni að það væri niðri til vinstri og hún spurt aftur hvar en hann sýnt henni hvar það væri. Stúlkan hafi verið mjög drukkin og hann þurft að hjálpa henni svo hún dytti ekki í stiganum. Hefðu þau talað saman og þegar hún fór inn á salernið hafi hann spurt hvort hann mætti koma með inn og hún samþykkt það. Hafi kona þá stöðvað hann í dyrunum. Kveðst hann hafa beðið eftir því að konan færi. Hafi stúlkan staðið inni á snyrtingunni með drykkinn og spurt hvort hann vildi drekka. Hafi hann þegið það og þau staðið þarna og talast við. Eftir smástund hefðu þau farið að kyssast og eftir um tvær mínútur hefðu þau farið inn í salernisklefann sem er fjær dyrunum. Hefðu þau kysst og snert hvort annað og hún klætt hann úr bolnum. Hann hafi lyft upp kjólnum hennar og tekið niður nærbuxurnar. Hefðu þau reynt að hafa samfarir standandi en það ekki gengið vegna þess hve hann var hærri en hún. Hefðu þau reynt að gera það á klósettinu með því að hún settist á hann og þau þannig haft samræði í smástund. Hafi þau þá staðið upp og reynt aftur þannig en svo aftur gert það sitjandi. Meðan þau voru að því hafi einhver komið inn á snyrtinguna. Hafi þau þá haft hljótt um sig og flissað hljóðlega. Hann kveðst hafa beðið stúlkuna um að gefa sér upp símanúmer og hún þá slegið það inn í símann hans. Hafi þau farið út af snyrtingunni saman, en hann svo skilið hana eftir þar sem hún hafi ekki verið búin að klæða sig. Hafi hún slagað utan í vegginn frammi á gangi og hann þá gert sér grein fyrir því hversu ölvuð hún var. Þegar vinur hans sá að stúlkan var ekki einu sinni komin í nærfötin frammi á gangi hafi hann hlegið og einnig segist hann sjálfur hafa hlegið að þessu. Hann kveðst svo hafa farið á barinn. Kveðst hann hafa fengið sér bjór að drekka en eftir 5 6 mínútur hefði hann farið á karlasalernið og þá séð að stúlkan var grátandi á ganginum. Hafi hann gengið til hennar og spurt hvað gerst hefði og hún ekkert sagt við hann. Kvaðst hann hafa gefið henni pappír til þess að þurrka sér með um augun en hún ekki viljað það og sagt að hann skyldi láta hana í friði. Hafi hann spurt hvort hann mætti hringja í hana daginn eftir en hún sagt nei við því. Hafi hann reynt að tala við hana til að komast að því hvað væri að og hvað væri á seyði. Hafi hún þá sagt honum að láta sig í friði og að hún vildi ekki sjá hann aftur. Hafi hann farið inn á snyrtinguna en hún orðið eftir á ganginum. Þegar hann kom fram aftur hafi hann enn reynt að tala við hana en hún ekki viljað það og endurtekið það sem hún sagði við hann áður. Kveðst hann þá hafa farið upp og haldið áfram að drekka bjór. Stuttu seinna hafi hann farið niður aftur og þá séð að stúlkan var að tala við þjón. Hafi hann enn spurt hvað væri að og einnig hvort hann mætti hringja í hana daginn eftir. Hafi stúlkan þá sagt við manninn eitthvað á þá lund að það yrði að fjarlægja ákærða frá henni. Kvaðst ákærði ekki hafa vitað hvað til bragðs ætti að taka en stúlkan beðið manninn um að fjarlægja hann. Kveðst ákærði ekki hafa viljað það en stúlkan þá sagt á ensku að hann hefði nauðgað henni. Hafi maðurinn þá hrint sér frá og stúlkan kastað sér í fang mannsins grátandi. Ákærði kveðst hafa mótmælt þessari ásökun. Maðurinn hafi þá sagt á ensku að hann myndi hringja á lögregluna. Stúlkan hafi þá sagt að hún vildi ekki að lögreglan kæmi og þeim manninum orðið sundurorða út af því. Hafi maðurinn þá sagt að hann skyldi hypja sig á brott og ítrekað að hann ætlaði að hringja á lögregluna. Kveðst ákærði þá hafa farið upp. Hafi hann sagt vini sínum hvað gerst hafði og vinurinn sagt að lögreglan kæmi þá. Hann kveðst ekki hafa viljað stinga af og haldið áfram að drekka bjór. Hann hafi svo klætt sig og farið út. Hann hafi þá séð að maður var að tala í símann og annar maður bent á hann og spurt hvort hann, þ.e. ákærði, væri maðurinn. Hann segist hafa orðið fyrir árás þarna og smá slagsmál hlotist af því. Hann hefði flúið undan þessari árás, þótt hann hefði kosið að bíða þarna. Hann hafi orðið hræddur og þess vegna hafi hann flúið á brott. Hann kveðst hafa skoðað myndir sem gerðar voru eftir upptökunum frá hótelinu og kveðst hann ekki rengja það að þær sýni hann sjálfan, E og Y. Aðspurður segir ákærði að auk E hafi verið með honum menn að nafni H og C þegar hann hitti stúlkuna fyrst. Hafi þau stúlkan gengið saman niður allar tröppurnar og haldið utan um mjaðmirnar hvort á öðru. Hann segir stúlkuna hafa farið fyrst inn í básinn að kasta af sér vatni og þá hafi kona sem var inni á snyrtingunni varnað honum inngöngu. Hafi hann verið frammi á gangi meðan stúlkan fór fyrst á salernið. Þegar hann var kominn inn hafi hann spurt hana: „Hvað gerum við nú?“. Hafi hún þá spurt hvort hann vildi drekka úr glasinu hennar sem hann þáði og kyssti hana svo. Hann kveðst hafa átt frumkvæðið að atlotunum og þá hafi hann ekki vitað hvort hún vildi það en svo hafi hún virst vilja það þegar þau hófu að snertast. Hann segir að stúlkan hafi viljað að hann sleikti hana að neðan og hafi hún togað höfuð hans niður í því skyni. Kveðst hann hafa gert það og hún notið þess. Hafi hann þá leyst niður um sig og þau farið að kyssast standandi og hún fróað honum með hendinni. Hafi hún sest á klósettið og tekið liminn á honum í munninn. Hann segir stúlkuna hafa læst salernisklefanum þegar þau heyrðu að einhver kom inn á snyrtinguna. Hann segir stúlkuna ekki hafa gefið til kynna að hún vildi ekki hafa samfarir fyrr en í lokin og þau þá hætt. Hann segir aðspurður að eftir að þau luku sér af hafi hann tekið eftir því að blæddi úr stúlkunni. Hafi hann haldið að stúlkan kynni að vera með blæðingar. Hann kveður samfarirnar ekki hafa verið harkalegar heldur mjúklegar og hljóðlátar. Um það leyti sem þau luku samförunum hafi síminn hringt hjá honum. Hann neitar því að hafa reynt að hafa endaþarmsmök við stúlkuna og hefði það þá gerst óvart. Hann segir stúlkuna hafa verið frekar þurra í leggöngunum við samfarirnar. Þegar þau sátu og höfðu samfarir hafi þau snúið hvort að öðru. Hann kveðst ekki hafa reynt að hafa samfarir í endaþarm stúlkunnar. Hann segir þau ekki hafa legið á gólfinu við samfarirnar, enda ekki verið nóg rúm til þess að liggja. Hann segir þau hafa talað saman áður en samfarirnar fóru fram, um hvað hún gerði, og hún að sínu leyti spurt hann að aldri og fleiru. Hann kveðst ekki vita hvort stúlkan var með síma þarna en hún hafi slegið númerið sitt inn í hans síma. Ekki viti hann hvar í símaminninu þetta númer hafi verið vistað. Það gæti hafa þurrkast úr minninu við það að síminn varð batteríslaus. Eftir að þau voru komin fram á gang kveðst hann hafa bent stúlkunni á að hún væri með allt niður um sig. Hafi vinur hans séð það líka og hlegið, sem hann hafi einnig gert og farið til vinar síns. Hann segir árásarmennina við hótelið hafa verið tvo og viti hann ekki hvort þeir hafi verið starfsmenn hótelsins. Hann hafi heyrt öskur á ensku og snúið sér við en þá séð annan þeirra vera að tala í síma og benda á hann. Hafi maðurinn spurt hvað hann hefði gert stúlkunni og hann sagt að hann hefði ekkert gert á hlut hennar. Hafi hann gengið áfram 2 3 metra en þá fundið fyrir sársauka í hnakkanum. Hann hafi svo fengið spark í sig og staðið á fætur. Hafi hann náð einum manni og snúið hann niður en hrint hinum frá sér og hlaupið á brott. Hann hafi svo hringt í móður sína og hún komið og sótt hann. Hafi hann sagt henni að hann hefði þurft að slást út af stelpu. Y hefur skýrt frá því að hún hafi verið á árshátíð og verið á leið á klósettið. Hafi hún rekist á nokkra Pólverja og spurt hvort væri klósett þarna niðri. Hafi þeir sagt að svo væri. Hafi einn þeirra spurt hvort hann ætti að fylgja henni þangað en hún sagt nei á ensku. Hafi hún farið niður og hann fylgt henni, sem hún hafi ekki áttað sig á fyrr en hún var komin inn á snyrtinguna. Þar hafi verið kona á leið út og hafi hún hindrað manninn í því að fara þar inn. Hafi hún farið inn í salernisklefann en þegar hún kom þaðan út hafi maðurinn verið kominn inn á snyrtinguna. Hafi maðurinn sagt: „hvað gerist núna?“ á ensku og neytt hana til þess að fara inn á salernisbásinn sem er lengra frá dyrunum fram á gang með því að ýta henni þangað. Þegar þangað kom hafi maðurinn farið að kyssa hana og tekið niður um hana sokkabuxur og nærbuxur og látið hana setjast á klósettið með því að ýta henni. Hafi hann girt niður um sig buxurnar og ýtt og þröngvað typpinu á sér inn í munninn á henni. Hafi hann gert þetta tvisvar eða svo. Hafi hann neytt hana til þess að opna munninn. Aðspurð um það hvernig hann hafi gert þetta segir hún hann hafa ýtt honum, en hún hafi verið skelfingu lostin og ekki þorað annað. Hafi hún verið „með allar tennur úti“ þannig að þetta geti ekki hafa verið þægilegt fyrir hann. Hún kveðst hafa verið frosin og dofin og fundist eins og þetta væri ekki að gerast. Hann hafi svo ýtt henni niður á gólfið við klósettið svo að hún lá á bakinu í kuðli og upp að veggnum. Hafi hann verið ofan á henni og sett liminn inn í leggöngin. Aðspurð hvort hún hafi veitt mótspyrnu segist hún hafa verið alveg frosin og í sjokki og ekki veitt mótspyrnu fyrr en hún fann nístandi sársauka „þarna niðri“ við það að hann hreyfði sig með svo miklum látum. Hafi hún þá rankað við sér og ýtt honum frá sér og staðið upp. Hafi hann þá ýtt henni aftur á klósettið og sagt að hann væri ekki búinn. Hafi hún nú verið orðin reið, teygt sig í hurðina og tekið úr lás, en maðurinn hafði áður læst klefanum. Hafi hún opnað til hálfs en hann lokað aftur og læst og sagt aftur að hann væri ekki búinn. Hafi hún þá opnað aftur og hurðin lent á honum. Segist hún halda að honum hafi brugðið við þetta og hafi hún smeygt sér fram. Hafi hann komið á eftir henni og viljað fá hana aftur inn á klósett en hún farið fram á gang, öskureið, áður en hann gat nokkuð að gert. Maðurinn hafi svo farið í burtu og hún þá tekið eftir því að hún var enn með sokkabuxurnar á hælunum. Hafi hún því farið aftur inn á snyrtinguna og lagað þær. Hafi hún þá séð að hún var öll út í blóði sem muni hafa verið úr sári sem hún hafði fengið á milli kynfæra og endaþarms, eins og hún komst að síðar. Hafi hún farið að hágráta en þjónn hafi komið niður og spurt hana hvað amaði að. Skömmu seinna hafi svo maðurinn sem gerði henni þetta komið niður og hún bent þjóninum á hann og sagt að maðurinn hefði ráðist á sig. Hafi þjónninn talað eitthvað við manninn en svo farið upp í gestamóttöku með hana. Hafi menn farið að leita að hinum seka á hótelinu en lögreglan hafi komið og hún verið flutt á slysadeildina. Aðspurð segist hún halda að maðurinn hafi eitthvað reynt að sleikja hana að neðanverðu og hafi honum tekist það „eitthvað smá“. Hafi hún setið í sjokki meðan á því gekk. Álítur hún að þetta hafi verið rétt áður en hann ýtti henni á gólfið en eftir að hann setti liminn í munninn á henni. Aðspurð kveðst hún hafa séð til manns fara inn á karlaklósettið og hafi sá glott þegar hann sá hvernig hún var til reika. Hún kveðst ekki hafa kallað á hjálp, þótt hana langaði til að öskra, rétt eins og í vondum draumi. Hún kveðst hafa orðið vör við að einhver kom snöggvast inn á snyrtinguna, annað hvort meðan hún lá á gólfinu eða eftir það. Hún kveður aðspurð einhverja skruðninga hafa heyrst af samförunum en sjálf hafi hún engu hljóði komið upp, eins og hún hefur áður sagt. Hún segist aðspurð ekki hafa verið með glas með sér þegar hún fór að leita að salerninu en fram kemur hjá henni að hún hafi verið búin að drekka talsvert þetta kvöld, bæði áður en hún kom á Sögu og eins þar, bæði úr glösum sem hún fékk sér sjálf, eins og hún tilgreinir nánar, og sopa úr glösum annarra. Kveðst hún hafa verið nokkuð ölvuð. Hún kveðst þó hafa getað gengið greitt og farið niður stigann, en hún þó hafa slagað. Hún kveðst hafa sagt nei á ensku við manninn, þegar hann bauðst til að fylgja henni niður á salerni, og að hún gæti farið þangað sjálf. Hún kveðst ekki muna allt nákvæmlega vegna ölvunar og vel geti verið að þau hafi gengið saman niður stigann og ákærði haldið utan um hana. Hún segir aðspurð að ekki sé rétt eftir henni haft í frumskýrslu lögreglunnar að ákærði hafi ruðst inn á hana þar sem hún var að kasta af sér vatni. Aðspurð, hvort maðurinn hafi ýtt henni inn á básinn af einhverjum krafti, svarar hún, að segja megi það. Hún segist halda að kynfæri hennar hafi alveg örugglega verið þurr þegar samræðið fór fram. Þá kveðst hún halda að 5 10 mínútur hafi liðið frá því maðurinn ýtti henni inn í klefann og þar til hún var komin fram á gang aftur. Hún kveðst aldrei hafa gefið manninum til kynna að hún væri viljug til samfara. Hún segir manninn hafa reynt að fá hana aftur inn á salernisbásinn meðan þau voru enn inni á snyrtingunni en hann hafi ekki reynt það eftir að þau voru komin fram á gang, heldur hafi maðurinn farið á brott. Þegar spænski þjónninn var kominn í spilið hafi þessi maður sagt að hann hefði ekki gert henni neitt heldur einungis verið að fylgja henni á salernið. Hún segir það ekki vera rétt að ákærði hafi sest á klósettið og hún verið ofan á honum. Hún kveðst hafa verið í líkamlegu og andlegu sjokki meðan á þessu gekk. Þegar maðurinn hafi spurt hana hvað gerðist næst hafi hún sagt að hún vissi það ekki og hann þá ýtt henni orðalaust inn í básinn. Hafi hún fengið áfall við þetta en ekkert sagt við því. Aðspurð kveður hún ákærða samt ekki hafa haft neina ástæðu til þess að halda að hún vildi eiga mök við hann. Hafi hún ekki gefið það til kynna með neinum hætti, brosi eða neinu öðru. Hún kynni hins vegar að hafa brosað til hans fyrst þegar hún spurði hann til vegar. Hún kveðst hafa greinst með athyglisbrest en hann sé ekki svo mikill að það hái henni í daglegu lífi. Gæti hans aðeins í því hversu fljót hún sé að taka eftir eða „fatta hluti“ og sé hún lengur að því en aðrir. Gæti vel verið að þessi kvilli hafi haft áhrif á hvernig hún brást við þegar maðurinn ýtti henni inn í klefann. Hún kveðst ekki hafa slegið símanúmer sitt inn í farsíma mannsins og ekki hafa séð að hann væri með síma. Hún segist hafa verið mjög taugaveikluð fyrst eftir atburðinn og ekki hafa getað farið ein út að ganga. Þá hafi hún átt mjög erfitt með að sofa og ekkert getað sofið fyrstu næturnar á eftir. Þá hafi henni liðið illa þegar hún fór fyrst á skemmtistað eftir þetta vegna drukkins fólks sem hafi verið þar margt. Þá finnist henni erfitt að fara í sund og að þar séu karlar að glápa á hana. Hafi henni liðið mjög illa eftir þennan atburð og sé hún sífellt á verði gagnvart því að ráðist verði á hana, t.d. á strætisvagnabiðstöðvum. Geir Guðmundsson læknir, sem framkvæmdi réttarlæknislega skoðun á ákærða 19. mars, hefur komið fyrir dóm og skýrt frá því maðurinn hafi verið rólegur og samvinnuþýður og alls gáður. Hafi hann verið með sárrispur á enni og ofarlega á vinstri kinn. Þá hafi verið rifið ofan af nokkrum bólum á bakinu á honum. Mar hafi verið aftan á hálsi niður við hársvörð, sem hann hefði sagst hafa fengið við að raka sig þar. Undir höku hafi verið dálítill roðablettur, sem gæti hafa verið eftir rakstur. Sárrispur hafi verið framan á hægri úlnlið og sár þar á fingri, lófamegin. Smávegis marblettur hafi verið innan á hægra læri. Hafi hann sagst hafa verið barinn í höfuðið og rispast á hægri hendi við að hlaupa í gegnum trjágróður á flótta. Læknirinn segir að ef til vill hefði mátt sjá merki um að ákærði hefði fengið blóðnasir ef skoðað hefði verið upp í nefið á honum. Ekki hafi sést merki um slíkt utan á nefinu. Gunnar Hrafn Birgisson sálfræðingur hefur komið fyrir dóm, en hann hefur gert sálfræðiskoðun á Y. Í skýrslu hans um þá rannsókn segir að hún sé með væg einkenni um athyglisbrest og einnig að greinst hafi hjá henni einkenni áfallastreituröskunar, sem geti stafað af kynferðisbroti, og að hún sé í hættu af því að fá heilkenni þeirrar röskunar. Hann segir að áfallastreituröskunin hafi virst tengjast atburðum málsins. Þá segir hann að hún kunni að vera viðkvæmari fyrir slíku vegna eineltis sem hún hafi orðið fyrir á yngri árum. Hann kveður athyglisbrest stúlkunnar ekki þurfa að tengjast viðbrögðum hennar við áreiti mannsins eða skort á viðbrögðum. Sé það hins vegar þekkt í sálfræðinni að sumir bregðist við eins og Y þegar þeir verði fyrir árás, að þeir frjósi eða jafnvel gefi eftir og veiti ekki mótspyrnu. A hefur komið fyrir dóm og skýrt frá því að hún hafi verið á snyrtingunni á Sögu í umrætt sinn. Hún hafi veitt athygli stúlku sem kom þar inn. Þegar hún hafi farið út hafi komið maður þar að og ætlað inn en hætt við þegar hann mætti henni í dyrunum. Hafi það gerst þannig að hún staldraði við í dyrunum og hurðin lokaðist svo að baki hennar. Þá kunni hún að hafa gefið manninum til kynna með látæði að hann ætti ekki erindi inn þarna. Sigurður Páll Pálsson geðlæknir hefur komið fyrir dóminn en hann gerði geðheilbrigðisrannsókn á ákærða sem dómkvaddur matsmaður. Í matsgerð hans kemur fram að ákærði eigi nú við mikið þunglyndi að stríða og gífurlega sterk sorgarviðbrögð. Flest bendi til þess að hann þurfi lyfjameðferð við þeim, auk sálfræðiviðtala, en þunglyndið stafi án efa að einhverju leyti af aðstæðum hans nú. Hann sé mjög hræddur í fangelsinu og umhverfið þar sé honum mjög framandi. Hann segir rannsóknina hafa verið erfiða vegna þess m.a. hversu ákærði hafi verið lokaður og tortrygginn framan af. Hann kveður ákærða ekki bera þess merki að vera tilfinningalaus glæpamaður heldur taki hann mjög nærri sér þær aðstæður sem hann hafi ratað í. Hafi hann gert sjálfum sér mein með því að skera sig í fangelsinu. B er kunningi ákærða og fjölskyldu hans. Hann segir ákærða hafa komið í heimsókn til sín laugardaginn 17. mars sl. og sagt að hann héldi að hann væri í vandræðum gagnvart lögreglunni, að vitninu skildist. Kvaðst hann hafa ráðlagt ákærða að gefa sig fram en kveðst ekki viss um að ákærði hafi skilið hann. Ekki hafi neitt komið fram hjá ákærða um það að hann væri sekur. C hefur skýrt frá því að hann hafi farið að hitta vinnufélaga sinn á Sögu og fengið sér bjór á barnum. Þar hafi einnig verið staddur E. Hann kveðst ekki minnast þess að hafa séð ákærða tala við stúlku þarna á hótelinu eða orðið var við að hann ætti einhver samskipti þar við stúlku. Hann kveðst hafa verið mjög fullur í þetta sinn. D, barþjónn á Sögu, hefur komið fyrir dóm og skýrt frá því að hann hafi verið að vinna á barnum í umrætt sinn. Hafi hann verið á leið á salernið og þá hitt grátandi stúlku sem hafi verið einsömul. Kveðst hann hafa spurt stúlkuna hvað gerst hefði og hún sagt mann hafa nauðgað sér og bent á strák sem kom þar að með öðrum strák. Kveðst hann hafa spurt strákinn hvað hefði gerst en hann sagst einungis hafa verið að reyna að fá símanúmer stúlkunnar. Annað hafi þeim ekki farið á milli. Hann kveðst ekki hafa orðið var við að strákurinn reyndi að fá stúlkuna með sér inn á snyrtinguna aftur. Strákurinn hafi svo farið upp en sjálfur hafi hann orðið eftir að tala við stúlkuna og sagt við hana að best væri að hafa samband við lögregluna. Hafi hún samsinnt því og þau farið upp til þess að hringja á lögreglu og hann kveðst svo hafa farið að leita að stráknum með vinnufélaga sínum, japönskum manni. Kveðst hann hafa séð strákinn útundan sér og kallað á eftir honum en hann þá tekið til fótanna í brott frá hótelinu. Þeir hafi elt hann stuttan spöl, en hvorugur þeirra hafi náð til hans. Lögreglan hafi svo komið. E hefur komið fyrir dóminn og skýrt frá því að hann hafi hitt ákærða á barnum á Sögu. Hafi hann hitt ákærða þar eftir að ákærði hafði hringt í vitnið. Hafi þeir dvalið á barnum um kvöldið. Hann segir stúlku hafa hitt þá þar sem þeir stóðu við stiga sem liggur niður af hæðinni sem barinn er á. Hafi hún spurt ákærða hvar salernið væri og hann sagt við vitnið að stúlkan þyrfti hjálp og fylgt henni niður á salernið. Ekki hafi hann tekið eftir því hvort hún hafi verið með glas í hendi en hún hafi haldið á veski. Hafi þau gengið niður stigann eðlilega, eins og par væri á ferð og talað saman. Hann kveðst ekki hafa gætt að því hvort þau snertust eitthvað en eins og þetta hafi horft við honum hafi ákærði verið að fylgja stúlkunni niður. Sjálfur hafi hann gengið á eftir þeim og farið á bar. Skömmu seinna hafi hann farið niður að forvitnast og opnað dyrnar að snyrtingunni og séð að einn básinn var lokaður og heyrt einhver hljóð þaðan, eðlileg kynferðisleg hljóð, að honum fannst. Hafi hann þá farið aftur út. Hann hafi svo séð ákærða koma út af snyrtingunni og síðan hafi stúlkan komið út og talað við Spánverja sem þarna var. Eitthvað hafi virst ama að stúlkunni, sem hafi virst gráta. Ákærði hafi sagt vitninu að hann hefði verið með íslensku stúlkunni inni á salerninu og virst ánægður en ekki skömmustulegur. E kveðst hafa sagt við ákærða að eitthvað væri að hjá stúlkunni og ákærði þá farið til hennar en svo sagt vitninu að stúlkan hefði sakað hann um að hafa nauðgað sér. Vitnið gefur annars ekki fyllilega skýra skýrslu um atvikin í kjallaranum frá því að fólkið kemur út af snyrtingunni. Hann segist hafa fengið áfall við það að heyra hvað stúlkan bar á ákærða og viljað fara heim sem fyrst. Þeir ákærði hafi farið á barinn og fengið sér að drekka. Hann hafi svo gengið heim til sín. Ekki hafi hann séð hvað hefði orðið af ákærða en hann hafi séð að lögreglan var komin á vettvang þegar hann kom út. Hann segist hafa verið fullur þegar þetta gerðist. Hann getur ekki fullyrt hvort hann hringdi í ákærða meðan hann var inni á snyrtingunni með stúlkunni. F, móðir ákærða, hefur skýrt frá því að sonur hennar hafi hringt umrædda nótt og beðið um að verða sóttur að Perlunni. Þegar hún sótti hann þangað hafi hann virst eðlilegur í útliti og fari. Hafi hann sagt að hann hefði viljað koma heim af því að hann nennti ekki að skemmta sér lengur. Hafi hann sagt að eldri bróðir hans hefði rétt fyrir sér í því að íslenskar stelpur væru heimskar. Hefði hann þurft að slást út af einni þeirra. G var með Y á Hótel Sögu umrætt sinn. Hún segir að Y hafi verið orðin frekar full þegar leiðir þeirra skildi um kvöldið. Ósk Ingvarsdóttir sérfræðingur, sem skoðaði Y á neyðarmóttökunni í Fossvogsspítala, hefur komið fyrir dóm og staðfest vottorð sitt um þá skoðun. Hún kveður sprunguna við endaþarm stúlkunnar hafa greinilega verið ferskan áverka og hafi blætt úr honum og blóð borist innan á læri konunnar og víðar. Þá segir hún sprunguna hafa verið á húð utan við endaþarmsslímhúðina, sem hafi tilhneigingu til þess að dragast inn þegar konan sýni ósjálfráða eða sjálfráða mótspyrnu þegar reynt sé að fara inn í það op. Á sama hátt geti slíkur áverki komið til ef getnaðarlimur karls sé rekinn óvart á þennan stað. Staðsetning sprungunnar komi heim og saman við það sem stúlkan hafi sagt um það hvernig hún hafi legið og þrýstingur komið ofan frá. Hún telur það mjög ólíklegt að áverki af þessu tagi geti komið vegna harkalegra samfara með samþykki konunnar. Hún segir meiri líkur vera á áverkum af þessu tagi ef konan er þurr en sé konan hins vegar tilbúin til kynmaka sé hún venjulega rök og því fremur sem hún sé yngri. Það sé þó háð aldri hennar og fleiru. Ákaflega ósennilegt sé að áverki af þessu tagi geti komið við hraðar samfarir, þegar karlmaður situr og konan er ofan á honum. Þá segir læknirinn að á baki konunnar hafi verið roði og þegar hún kom aftur á neyðarmóttökuna hafi hún sagt að hún hefði verið með harðsperrur í nokkra daga eftir atburðinn. Hún segir stúlkuna hafa verið hrædda, í miklu uppnámi og hún hafi verið umkomulaus og óreynd. Ákærði hefur komið vel fyrir undir málsmeðferðinni en á framburði hans hafa þó reynst vera veilur. Á hinn bóginn hefur Y enga tilraun gert til þess að gera hlut sinn betri í meðferð málsins og álítur dómurinn hana almennt einkar trúverðuga. Þó virðast nokkrar gloppur vera í frásögn hennar vegna ölvunar, að ætla má. Ákærði neitar sök og hefur sagt að samfarirnar hafi verið með vilja Y. Þeim ber saman um upphaf samskipta þeirra og frásögn kunningja ákærða, E, af því atriði er á sama veg. Ákærði hefur sagt að vel hafi farið á með þeim á leiðinni niður að snyrtingunni og þau haldið hvort um annað. Þá hefur E sagt að þau hafi gengið saman niður, eins og par og talað saman. Fyrir liggur að Y var orðin töluvert ölvuð þegar þau hittust og hefur komið fram hjá henni að hún hafi slagað og hún segist ekki muna allt nákvæmlega. Hefur hún sagt að vel geti verið að þau ákærði hafi gengið saman niður stigann og ákærði þá haldið utan um hana. Þeim ber ekki saman um það hvort ákærði fékk sopa hjá henni úr glasi eða hvort hún yfir höfuð hélt á glasi. Eftir að þau hittust aftur inni á snyrtingunni ber þeim hins vegar saman um það að ákærði hafi spurt hana: “Hvað gerist næst?”, eða eitthvað í þá veru, og segist hún þá hafa svarað að það vissi hún ekki. Þá ber þeim ekki saman um það hvort þau hafi kysst eða látið vel hvort að öðru áður en þau fóru inn í salernisklefann. Ákærði hefur sagt að þau hafi farið þangað inn, en hún sagt að hann hafi ýtt henni þangað. Ákærða og Y ber mikið á milli um það hvort þau létu vel hvort að öðru inni í klefanum og um það hvort hún hjálpaði honum við að fara úr. Þá ber mikið á milli þeirra um það hvernig samræðið fór fram, en þeim ber saman um að ákærði hafi sett lim sinn í munn hennar og sleikt hana að neðan. Frásögn Y er trúverðug um það sem fram fór inni í klefanum og að því er varðar samræðið hefur frásögn hennar stuðning af því sem fram kom við læknisrannsóknina á henni. Þykir því mega slá því föstu að samræði þeirra ákærða hafi farið fram á klefagólfinu, á þann hátt sem hún hefur lýst, og að hún hafi hlotið margnefndan áverka af því að ákærði rak getnaðarliminn af afli í hana á milli skeiðar og endaþarmsops. Ákærði kveður þetta hafa gerst óvart og hefur Y sagt að þetta hafi gerst við það að ákærði hreyfði sig með svo miklum látum. Hefur ákæruvaldið ekki hnekkt viðbáru ákærða um þetta og jafnframt telst ósannað gegn neitun hans að hann hafi reynt að setja liminn í endaþarm konunnar. Að öðru leyti telst sannað með framburði ákærða og vætti Y að hann hafi haft samræði við hana inni í klefanum. Þá telst sannað á sama hátt að hann hafi haft þar við hana önnur kynferðismök með því að setja liminn í munn hennar og að sleikja kynfæri hennar, en dómurinn álítur reyndar fyrra atriðið ekki vera nægilega glöggt í ákærunni. Samkvæmt ákærunni í málinu og samkvæmt 18. gr. og 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga kemur það til álita hvort ákærði hafi með ofbeldi, eins og það hugtak er skilgreint í 1. mgr. 194. gr., og af ásetningi þröngvað Y til samræðis og til annarra kynferðismaka. Fyrir liggur að þau tvö urðu samferða niður að snyrtingunni og staðhæfing ákærða um að vel hafi farið á með þeim á leiðinni þangað þykir ekki vera ótrúleg í ljósi orðaskipta þeirra þar inni. Þá verður ekki heldur litið fram hjá því að Y kveðst ekki muna atvikin í smáatriðum vegna ölvunar, að hún hefur sagt að ákærði kunni að hafa haldið utan um hana á leiðinni og einnig að hann kunni að hafa misskilið þegar hún svaraði honum á ensku eftir að hann hafði boðist til þess að fylgja henni niður. Verður því ekki séð að ákærði hafi, fram til þess að þau fóru inn í salernisklefann, haft ástæðu til að halda að hún væri honum andhverf. Y hefur, sem fyrr segir, sagt að ákærði hafi ýtt henni inn í klefann, læst að þeim, dregið niður um hana, ýtt henni niður á salernið, sett liminn í munn hennar, sleikt kynfæri hennar, ýtt henni niður á gólfið og haft þar við hana samræði. Hefur ótvírætt komið fram hjá henni í málinu frá upphafi, að allt þetta hafi ákærði gert móti vilja hennar. Sagði hún þetta þjóninum, D, strax eftir atburðinn, þegar hún hitti hann á ganginum fyrir framan snyrtinguna, lögreglumanninum Arnþóri Davíðssyni, sem kom á vettvang nokkrum mínútum síðar, og lækninum Ósk Ingvarsdóttur þegar hún kom á neyðarmóttöku slysadeildar. Þá segir ákærði Y hafa farið að gráta inni á snyrtingunni og þeir D og E segja hana hafa verið grátandi niðri á ganginum. Þá sagði læknirinn að stúlkan hefði verið í miklu uppnámi yfir því sem gerst hafði þegar hún kom á neyðarmótökuna. Enn er þess að geta að ákærða og Y ber saman um það að hún hafi verið þurr í leggöngunum þegar hann hafði við hana samræði og hún ber á sama veg. Þá er að geta áverkans sem fyrr er lýst og þess sem læknirinn hefur sagt, að meiri hætta sé á slíku, sé konan þurr. Loks er þess að geta, sem fram hefur komið við sálfræðirannsókn á Y, að hjá henni hafi greinst merki um áfallastreituröskun. Þykir þetta allt styðja svo þann framburð hennar, að hún hafi ekki viljað eiga samræði eða önnur kynferðismök við ákærða, að óhætt sé að slá því föstu. Ef byggt er á frásögn Y af því sem gerðist eftir orðaskipti þeirra inni á snyrtingunni lítur dómurinn svo á, að það að ákærði ýtti Y inn í klefann, læsti klefanum innan frá, dró niður um hana, ýtti henni niður á salernið og síðan niður á gólf, geti, hlutrænt séð, ekki talist ofbeldi í skilningi 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, eins og það hugtak hefur verið skýrt í refsirétti og í langri dómaframkvæmd. Nægir þetta eitt til þess að ákærði verði sýknaður af ákærunni. Y hefur sagt að hún hafi frosið, orðið fyrir áfalli, fengið sjokk, verið eins og í vondum draumi þegar ákærði ýtti henni inn í salernisklefann. Veitti hún þá og síðan enga mótspyrnu og kom ekki upp orði fyrr en hún rankaði loks við sér við sársaukann milli fótanna. Ýtti hún þá ákærða af sér og stóð upp. Er frásögn hennar alveg ótvíræð um það að ákærði fór öllu sínu fram við hana án þess að hún veitti athæfi hans viðnám eða mótmælti því. Í því sambandi ber sérstaklega að hafa í huga að hún reyndi ekki að kalla á hjálp þegar hún heyrði að einhver kom inn á snyrtinguna. Þá er að einnig að líta til þess að Y þykir, fram til þess að þau fóru inn á salernisklefann, ekki hafa gefið ákærða ástæðu til að halda það að hún væri honum andhverf. Þegar allt þetta er haft í huga álítur dómurinn að ákærða hafi ekki hlotið að vera það ljóst að samræðið og kynferðismökin væru að óvilja Y. Af því sem framan er rakið ber að sýkna ákærða af ákærunni og vísa bótakröfunni frá dómi. Leggja ber málsvarnarlaun til Sveins Andra Sveinssonar hrl., 1.013.181 krónu, og réttargæslulaun til Margrétar Gunnlaugsdóttur hdl., 258.960 krónur, á ríkissjóð. Dæmast málsvarnar- og réttargæslulaunin með virðisaukaskatti. Þá ber að dæma að annar sakarkostnaður, 551.360 krónur, skuli einnig greiðast úr ríkissjóði. Héraðsdómararnir Pétur Guðgeirsson, Ásgeir Magnússon og Sigríður Ólafsdóttir kváðu upp dóm þennan. DÓMSORÐ: Ákærði, X, er sýkn af ákæru í máli þessu. Málsvarnarlaun til Sveins Andra Sveinssonar hrl., 1.013.181 króna, og réttargæslulaun til Margrétar Gunnlaugsdóttur hdl., 258.960 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Annar sakarkostnaður, 551.360 krónur, greiðist einnig úr ríkissjóði.
Mál nr. 432/2007	Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 Gæsluvarðhaldsúrskurður felldur úr gildi	Ekki var fallist á X skyldi áfram sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála þar sem skilyrði stafliðarins þótti ekki fullnægt.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. ágúst 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. ágúst 2007, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, en þó eigi lengur en til þriðjudagsins 4. september 2007 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Varnaraðili hefur sætt gæsluvarðhaldi frá 29. júní 2007, fyrst á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991, en frá 6. júlí á grundvelli c. liðar sömu málsgreinar, sbr. dóm Hæstaréttar 11. júlí 2007 í máli nr. 365/2007. Tilefni gæsluvarðhalds samkvæmt framangreindum dómi var grunur um aðild varnaraðila að fjölmörgum auðgunarbrotum, sem flest voru framin í maí og júní. Ákæra var gefin út á hendur honum ásamt þremur öðrum sakborningum 7. ágúst 2007 fyrir ýmis brot framin á þessu ári. Þar er honum, ýmist einum eða með öðrum sakborningum, gefin að sök tilraun til þjófnaðar 5. febrúar, hilming 24. maí, þjófnaður í tveimur sumarbústöðum 23. til 25. júní, hilming 26. júní og tilraun til þjófnaðar 28. júní. Tekur ákæran á hendur varnaraðila til mun færri brota en lágu til grundvallar áðurnefndum dómi Hæstaréttar. Þegar litið er til þeirra brota sem hann ákærður fyrir að hafa framið í maí og júní verður ekki talið nægilega fram komið að fullnægt sé skilyrði c. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um að ætla megi að hann muni halda áfram brotum á meðan máli hans er ólokið. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur lagt fram kröfu þess efnis að kærði, X, [kt.], verði gert að sæta gæsluvarðhaldi, uns dómur gengur í máli hans en þó eigi lengur en til þriðjudagsins 4. september nk. kl. 16:00. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, 16. apríl 2006, hlaut kærði sjö mánaða skilorðsbundinn fangelsisdóm. Þann 29. júní sl. var kærði úrskurðaður í gæsluvarðhald á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 sbr. úrskurð Hérðasdóms Reykjavíkur nr. R-320/2007. Með úrskurði Hérðasdóms Reykjavíkur 6. júlí sl. í máli nr. R-339/2007 var gæsluvarðhaldið framlengt til föstudagsins 17. ágúst kl. 16.00 og þá með vísan til c. liðar 1. mgr. 103. gr. sömu laga. Með dómi Hæstaréttar Íslands nr. 365/2007 frá 11. júlí sl. var úrskurður hérðasdóms staðfestur. Þann 7. ágúst sl. höfðaði lögreglustjórinn áhöfðuborgarsvæðinu opinbert mál á hendur kærða með útgáfu ákæru. Í ákæruskjali er honum gefið að sök tvö þjófnaðarbrot tvær tilraunir til þjófnaðar og tvö hilmingarbrot, en brot þessi eru framin í félagi. Flest brotanna eru framin á stuttum tíma eða í lok júnímánaðar. Um er að ræða innbrot inn í sumarhúsnæði og íbúðarhúsnæði fólks, auk þess að hafa tekið við og varlsað þýfi úr innbrotum. Í kröfugerð lögreglustjórans segir að ljóst sé að kærði eigi nú yfir höfði sér fangelsisrefsingu og að við rannsókn mála hans hafi komið í ljós að hann sé fíkniefnaneytandi og fjármagni neyslu sína með afbrotum. Framangreint mál kærða verður þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur þann 21. ágúst nk. Á grundvelli gagna málsins er fallist á það mat lögreglustjóra að veruleg hætta sé á að kærði muni halda áfram brotastarfsemi verði hann frjáls ferða sinna. Með tilvísun í c-lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 er fallist á kröfu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Sigurður Hallur Stefánsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Ú r s k u r ð a r o r ð: Kærði, X, skal sæta gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans en þó eigi lengur en til þriðjudagsins 4. september nk. kl. 16.
Mál nr. 690/2014	Vörumerki	Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm þar sem teknar voru til greina kröfur G ehf. á hendur P, um viðurkenningu þess að P væri óheimilt að nota í atvinnustarfsemi sinni auðkennið „gagnaeyðing Norðurlands“ og önnur auðkenni sem innihéldu vörumerkið og firmaheitið „gagnaeyðing“.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Þorgeir Örlygsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. október 2014 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 15. maí 2014. Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð fimmtudaginn 20. marz 2014, er höfðað 3. október 2013, af Gagnaeyðingu ehf., Bæjarflöt 4, Reykjavík, á hendur Pétri Axel Valgeirssyni, Valagili 2, Akureyri. Dómkröfur Stefnandi gerir þær kröfur að viðurkennt verði að stefnda sé óheimilt að nota í atvinnustarfsemi sinni auðkennið GAGNAEYÐING NORÐURLANDS eða önnur auðkenni sem innihalda vörumerkið og firmaheitið GAGNAEYÐING hvort sem sé á bréfhausum, nafnspjöldum í kynningu, munnlegri eða skriflegri, á heimasíðu, auglýsingum eða á annan sambærilegan hátt. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda. Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda. Málavextir Stefnandi er einkahlutafélag og samkvæmt skráningu í hlutafélagaskrá er tilgangur þess „eyðing gagnamiðla og annarra verðmæta með öruggum hætti“. Kveðst stefnandi hafa verið stofnaður 4. desember 1991 og hafa unnið að starfsemi sinni síðan. Starfsaðstaða stefnanda er í Reykjavík. Stefndi rekur einkafirmað Gagnaeyðingu Norðurlands og mun hafa gert frá ársbyrjun 2013. Samkvæmt vikublaðsauglýsingu um starfsemina sem liggur fyrir í málinu annast firmað „gagnaeyðingu á bókhalds- og trúnaðargögnum“. Stefnandi er eigandi vörumerkisins GAGNAEYÐING sem skráð er í vöruflokka 7, 8, 16, 39, 41 og 45. Umsókn um skráninguna var dagsett 17. nóvember 2006 en skráning var gerð 3. ágúst 2007. Samkvæmt frétt sem birtist 12. maí 2011 í vikublaðinu Vikudegi, sem gefið er út á Akureyri, hafði stefnandi haustið áður „þróað nýja þjónustu sem felur í sér að viðhalda póstlista yfir tengiliði fyrirtækja og stofnana á Suður- og Vestur- og Norðurlandi.“ Hefði nafngreindur maður verið ráðinn „starfsmaður Gagnaeyðingar á Norðurlandi“ og er haft eftir honum að hann hafi kynnt fyrirtækið „fyrir stofnunum og fyrirtækjum á svæðinu“. Sé „hugmyndin að koma upp aðstöðu til móttöku gagna á Akureyri, fyrir Norðurland og jafnvel stærra svæði.“ Í bréfi til stefnda, dagsettu 21. febrúar 2013, sagði stefnandi að stefndi hefði, með því að auglýsa þjónustu undir nafninu GAGNAEYÐING NORÐURLANDS, brotið gegn rétti stefnanda. Var þess krafizt að stefndi léti tafarlaust af notkun heitisins. Með bréfi til stefnanda, dagsettu 14. marz 2013, hafnaði stefndi kröfunni. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi segist byggja málsókn sína á lögum nr. 45/1997 um vörumerki, lögum nr. 42/1903 um verslunarskrár firmu og prókúruumboð og lögum nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Stefnandi segist hafa notað auðkennið GAGNAEYÐING frá stofnun, bæði sem vörumerki og firmaheiti en heitið sé sérkennandi fyrir þjónustu sem stefnandi veiti. Hafi stefnandi jafnframt verið í forystu hvað varði kröfur til upplýsingaöryggis við meðhöndlun gagna. Sjónarmið um brot gegn lögum nr. 45/1997 um vörumerki. Stefnandi segist byggja kröfur sínar á því að notkun stefnda á auðkenninu GAGNAEYÐING NORÐURLANDS fyrir starfsemi sína feli í sér brot á vörumerkjarétti stefnanda og sé í andstöðu við 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997. Stefnandi segir að vörumerkjaréttur sinn byggist á vörumerkjaskráningu nr. 902/2007, GAGNAEYÐING, sem taki meðal annars til flutnings, pökkunar og geymslu vöru í flokki 39, og á notkun merkisins fyrir þann hluta þjónustunnar sem felist í meðhöndlun gagna í flutningum og við eyðingu, en sú þjónusta falli undir flokk 40. Sé vísað til 1. og 2. tl. 3. gr. laga nr. 45/1997 í þessu sambandi, en þjónusta stefnanda við flutning, pökkun, geymslu og eyðingu gagna sé samofin og í flestum tilvikum veitt sem ein heild. Þá byggist vörumerkjaréttur stefnanda jafnframt á rétti er hann hafi stofnað til með áralangri notkun á orðmerkinu GAGNAEYÐING, sbr. 2. tl 3. gr. laganna. Stefnandi segir að í vörumerkjarétti sínum, samkvæmt þessum lagaákvæðum, felist að öðrum sé óheimilt að nota í atvinnustarfsemi tákn sem séu eins eða lík vörumerkjum hans, taki notkunin til eins eða svipaðrar þjónustu, og ef hætta sé á ruglingi, þar með talið að tengsl séu með merkjunum. Ekki þurfi að fjölyrða um að augljós hætta sé á ruglingi í því tilviki sem hér um ræði. Auðkenni stefnda innihaldi vörumerki stefnanda í heild sinni. Sé viðskeytið ,,Norðurlands“ fráleitt til þess fallið að veita því aðgreiningarhæfi. Verði að hafa í huga varðandi ruglingshættu að þeim mun skyldari sem sú atvinnustarfsemi sé, sem viðkomandi merkjum sé ætlað að auðkenna, þeim mun meiri kröfur þurfi að gera við mat á ruglingshættu og þeim mun ólíkari verði merkin að vera til þess að ruglingshætta teljist ekki vera fyrir hendi. Sé hér ljóst að þjónusta stefnda sé á nákvæmlega sama sviði og þjónusta stefnanda og í beinni samkeppni við hana, þótt stefnandi telji þjónustu stefnda ekki sambærilega við þjónustu sína að gæðum og innihaldi. Líkindi með merkjunum séu augljós, merki stefnda innifeli merki stefnanda í heild sinni og landfræðilegt heiti til viðbótar í auðkenni stefnda sé hið eina sem greini merkin að. Megi því vera ljóst að notkun stefnda á auðkenninu GAGNAEYÐING NORÐURLANDS rúmist innan verndarsviðs vörumerkis stefnanda. Stefnandi segist hafa tekið að bjóða þjónustu sína á Norðurlandi árið 2010, raunverulegur ruglingur hafi átt sér stað með tilheyrandi óþægindum. Þannig séu dæmi þess að viðskiptavinur hafi verið í vafa um hvort auglýsing stefnda stafaði frá stefnanda. Stefnandi segir að þess misskilnings virðist gæta hjá stefnda að stefnandi eigi ekki vörumerkjarétt til vörumerkisins GAGNAEYÐING í flokki 40 sem innihaldi eyðingu gagna og skuli því áréttað að vörumerkjaréttur geti stofnast við notkun vörumerkis sem sé og hafi verið notað hér á landi fyrir vöru eða þjónustu sbr. 2. málslið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 45/1997. Óumdeilt sé að stefnandi hafi í rúm tuttugu ár notað vörumerki sitt fyrir slíka þjónustu og njóti merkið því verndar í samræmi við fyrrgreint ákvæði. Vörumerki stefnanda, GAGNAEYÐING, hafi til að bera sérkenni enda sé um að ræða heiti sem ekki hafi verið til í orðabókum þegar vörumerkið hafi verið skráð. Orðið hafi aldrei verið tekið upp í íslenzka orðabók og sé það ekki að finna í gagnasöfnum orðabókar Háskólans, hvorki ritmálsafni né textasafni né öðrum söfnum. Í 2. málslið 2. mgr. 3. gr. laga nr. 45/1997, komi fram að vörumerki, sem ekki teljist uppfylla skilyrði laga um sérkenni við upphaf notkunar geti skapað vörumerkjarétt ef það öðlist sérkenni við notkun. Þó svo stefnandi telji ólíklegt að litið yrði þannig á að orðmerkið GAGNAEYÐING hafi skort sérkenni þegar stefnandi hafi tekið að nota það fyrir tuttugu árum, sé ljóst að það hafi sannarlega öðlazt sérkenni á þeim tíma, meðal annars vegna óslitinnar notkunar af hálfu stefnanda og ríkrar markaðsfestu. Á þeim rúmlega tuttugu árum sem liðin séu frá stofnun stefnanda hafi fyrirsvarsmenn hans kynnt félagið með ýmsum hætti, auglýsingum í fjölmiðlum, með kynningum í fjölmiðlum, með því að standa fyrir ráðstefnu um öryggi gagna og með fleiri aðferðum. Auglýsingar stefnanda hafi birzt jafnt og þétt frá stofnun félagsins og megi þar nefna auglýsingar í útvarpi sem hafi hin síðustu ár birzt að jafnaði í hverjum mánuði. Á árinu 2011 hafi auglýsingar stefnanda birzt alls 166 sinnum í útvarpi. Þannig sé vörumerkið GAGNAEYÐING sérkennandi fyrir starfsemi stefnanda og aðrir þeir, er kjósi að bjóða svipaða eða sambærilega þjónustu og stefnandi, geti hæglega valið önnur heiti fyrir sína starfsemi. Vegna sjónarmiða um brot gegn lögum nr. 42/1903 Stefnandi segir að ljóst sé að háttsemi stefnda falli undir 2. kafla laga um verslunarskrár, firma og prókúruumboð, enda stundi stefndi atvinnurekstur og noti við atvinnuna auðkennið GAGNAEYÐING NORÐURLANDS í skilningi 8. gr. laganna. Firmaheiti stefnanda sé GAGNAEYÐING. Á grundvelli 2. ml. 1. mgr. og 2. málsliðar 10. gr. laga nr. 42/1903 sé öðrum óheimilt að nota firmaheiti stefnanda eða orðmerki sem líkjast firmaheitinu sem heiti á atvinnustarfsemi sinni. Af ákvæðum þessum verði því leiddur sérstakur réttur til firma stefnanda, firmaréttur. Yrði af einhverjum ástæðum talið að firmaheiti stefnanda hefði í byrjun verið almennt eða lýsandi sé ljóst að með langvarandi notkun þess hafi það áunnið sér markaðsfestu. Sé dómkrafa stefnanda þannig einnig stutt við þá markaðsfestu sem stefnandi hafi áunnið sér af firmaheitinu. Kveðst stefndi hér vísa meðal annars til dóms Hæstaréttar Íslands frá árinu 1973, bls. 771. Firmaheitið GAGNAEYÐING NORÐURLANDS innihaldi firmaheiti stefnanda í heild sinni og sé því svo líkt firmaheiti stefnanda að ruglingshætta sé ótvírætt fyrir hendi. Vegna sjónarmiða um brot gegn lögum nr. 57/2005 Stefnandi segist hafa á rúmlega tuttugu ára starfstíma sínum skapað auðkenninu GAGNAEYÐING markaðsfestu og unnið því viðskiptavild. Telji hann ennfremur að notkun stefnda á þessu auðkenni feli í sér óréttmæta viðskiptahætti sem séu til þess fallnir að afla stefnda viðskipta með ótilhlýðilegum hætti á kostnað áralangrar markaðssetningar stefnanda og gerist stefndi þar með sekur um ótvírætt brot gegn ákvæðum laga nr. 57/2005. Stefnandi segir að í 1. mgr. 15. gr. a laganna komi meðal annars fram að óheimilt sé að nota í atvinnustarfsemi firmanafn, verzlunarmerki eða slíkt sem sá, er noti, hafi ekki rétt til. Stefnandi segist telja alla notkun stefnda á firmaheiti hans með þessum hætti fela í sér skýrt brot á ákvæði þessu. Þá segir stefnandi að í 2. málslið 15. gr. a laganna segi að sérhverjum sé bannað að nota auðkenni, sem hann eigi tilkall til, á þann hátt að leitt geti til þess að villzt verði á því og öðru einkenni sem annað fyrirtæki noti með fullum rétti. Stefnandi segir að yrði talið að stefndi ætti rétt að nota orðið GAGNAEYÐING sem heiti á þjónustu sinni sé ljóst að í notkun stefnda á þessu auðkenni felist jafnframt brot á þessu ákvæði, og kveðst stefnandi þar meðal annars vísa til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 538/2012, enda sé augljóst að það skapi bæði ruglingshættu við vörumerki stefnanda og firmaheiti. Stefnandi kveðst árétta að lagaákvæðinu sé ætlað að veita auðkenni vernd, til fyllingar þeirri vernd sem þau njóti samkvæmt ákvæðum vörumerkjalaga. Hafi stefnda verið fullkunnugt um firmaheiti stefnanda, vörumerki og lén þegar hann hafi hafið notkun auðkennisins GAGNAEYÐING NORÐURLANDS, og hafi hann því ekki verið í góðri trú þegar hann hafi tekið það upp. Það sé ljóst að stefndi nýti sér þrotlausa markaðssetningarvinnu stefnanda og það góða orðspor sem stefnandi hafi skapað sér. Þá sé raunverulega hætta á því að neytendur telji starfsemi stefnda útibú eða á annan hátt tengda starfsemi stefnanda og sé notkunin því til þess fallin að villa um fyrir þeim. Þjónusta stefnanda sé vottuð af alþjóðlegu samtökunum NAID og í því felist að stefnandi hafi hátt öryggisstig við alla meðhöndlun gagna, allt frá því að tekið sé við gögnum og þar til þeim hafi verið eytt. Þjónusta annarra aðila sem bjóði eða hafi reynt að bjóða upp á eyðingu trúnaðarskjala hér á landi sé ekki sambærileg að gæðum að þessu leyti. Valdi það því stefnanda sérstaklega miklu tjóni að stefndi skuli, með því að nýta sér auðkennið GAGNAEYÐING, nýta sér þá viðskiptavild sem auðkennið hafi áunnið sér og með því stuðla að því að viðskiptivinir ruglist á þjónustu stefnanda og stefnda. Stefnandi segist vísa til laga nr. 45/1997, einkum 3. og 4. gr. laganna, laga nr. 42/1903, einkum 8. og 10. gr. laganna og laga nr. 57/2005 einkum 5., 13., 14. og 15. gr. a laganna. Málskostnaðarkrafa stefnanda sé reist á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991, sbr. einkum 129. og 130. gr. laganna. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi segir að í 1. gr. laga nr. 45/1997 sé vörumerki skilgreint þannig að um sé að ræða sérstakt auðkenni fyrir vöru og þjónustu sem ætlað sé til notkunar í atvinnustarfsemi. Í 1. mgr. 2. gr. laganna segi að vörumerki geti verið hverskonar tákn sem séu til þess fallin að greina vöru og þjónustu eins aðila frá vörum og þjónustu annarra. Af þessum ákvæðum megi álykta að almennt lýsandi heiti verði ekki skráð sem vörumerki. Lýsandi heiti á þeirri starfsemi sem rekin sé verði því ekki skráð sem vörumerki. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laganna sé það skilyrði skráningar vörumerkis að merkið sé til þess fallið að greina það frá vörum og þjónustu annarra. Síðan segi að merki sem aðeins gefur til kynna tegund þjónustu skuli ekki teljast sem nægilegt sérkenni. Stefndi segist spyrja hvað heitið gagnaeyðing segi, annað að vísa til þeirrar þjónustu sem boðin sé. Segir stefndi að augljóst sýnist að heitið gagnaeyðing, eitt og sér, fullnægi ekki áskilnaði 1. mgr. 13. gr. laga nr. 45/1997, því það sé ekki til þess fallið að greina þjónustu stefnanda frá þjónustu annarra sem stundi sambærilega eða sömu þjónustu. Tilgangur vörumerkis hljóti að vera að aðgreina þjónustu merkiseiganda frá svipaðri þjónustu sem aðrir veiti. Stefnda sé ljóst að stefnandi hafi fengið heitið skráð sem vörumerki en telur að það skipti ekki máli því að dómstólar skeri úr um hvort vörumerkið hafi verið hæft til skráningar og njóti þannig vörumerkjaréttar. Heitið gagnaeyðing sé mjög algengt í íslenzku máli og hafi þá merkingu að eyða allskyns gögnum. Það lýsi tiltekinni starfsemi sem aðilar stundi og sé ekki til þess fallið að aðgreina starfsemi stefnanda frá starfsemi annarra, og uppfylli því ekki skilyrði 13. gr. laga nr. 45/1997 til skráningar og njóti því ekki vörumerkjaréttar samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997. Stefndi segir að stefnandi byggi á því að vörumerkjaréttur sinn sé jafnframt byggður á áralangri notkun á heitinu gagnaeyðing og að stefnandi vísi í því sambandi til 2. tl. 3. gr. laga nr. 45/1997. Stefndi segist þegar hafa lýst því að heitið gagnaeyðing hafi ekki þau sérkenni að það sé hæft til skráningar. Í 2. mgr. 3. gr. laga nr. 45/1997 sé meginregla sem kveði á um að vörumerki, sem ekki uppfylli skilyrði til skráningar samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laganna, geti ekki fengið vörumerkjarétt við notkun. Heitið gagnaeyðing sé almennt lýsandi fyrir ákveðna starfsemi án séreinkenna og sé því langsókt að stefnandi hafi öðlazt vörumerkjarétt fyrir notkun. Hafi stefnandi auk þess ekki sannað að vörumerki sitt hafi öðlazt markaðsfestu fyrir notkun. Stefndi segir að í vörumerkjarétti felist samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997 að aðrir en eigendur vörumerkis megi ekki heimildarlaust nota í atvinnustarfsemi sinni tákn sem séu eins eða lík vörumerki, taki notkunin til svipaðrar þjónustu og hætta sé á ruglingi, þar með talið að tengsl séu með merkjunum, sbr. 1. og 2. tl. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997. Stefndi segist telja að það heiti, sem hann hafi valið starfsemi sinni, sé alls ekki líkt því sem stefnandi hafi fengið skráð og engin ruglingshætta sé því á milli merkjanna. Við mat á því hvort um ruglingshættu sé að ræða sé ekki unnt að slá því föstu að hún sé fyrir hendi vegna þess að um svipaða starfssemi sé að ræða. Matið helgist meðal annars af því hvort merkin gefi til kynna hvort tengsl séu á milli þeirra, sem þau noti. Í þessu tilviki sé notað lýsandi orð yfir þau verkefni sem aðilar málsins fáist við, gagnaeyðingu. Orðið gagnaeyðing sé án allra sérkenna sem vörumerki þurfi almennt að uppfylla til að njóta vörumerkjaréttar. Engin sjónlíking sé með merkjunum sem hljóti að skipta verulegu máli við mat á ruglingshættu. Þá gefi heitið Gagnaeyðing Norðurlands, til kynna staðbundna þjónustu, en það eitt að lýsa í hverju þjónustan felist geti eitt og sér ekki valdið hættu á ruglingi. Stefndi segir að við skráningu vörumerkis séu þau skráð þannig að þau taki til ákveðinna flokka, vörumerkjarétturinn nái þá aðeins til þeirra flokka sem vörumerki taki til samkvæmt skráningu. Í gögnum málsins komi fram til hvaða flokka vörumerki stefnanda taki. Hafi stefndi lagt fram skrá um flokkun vörumerkja og af henni verði ráðið að starfsemi stefnda falli undir flokk 40. Stefnandi eigi ekki vörumerki í þeim flokki. Af því leiði að hann geti ekki bannað stefnda að nota heitið Gagnaeyðing Norðurlands fyrir starfsemi sína. Stefndi segir, að í stefnu segi að óumdeilt sé að stefnandi hafi notað vörumerki sitt um þjónustu sem falli undir flokk 40 í tuttugu ár. Stefndi segjast mótmæla þessari fullyrðingu enda hafi stefnandi ekki sýnt fram á að svo sé og kveðst stefndi ekki þekkja til starfsemi stefnanda. Vörumerki stefnanda hafi verið skráð 3. ágúst 2007. Sé einkennilegt að hann hafi ekki sókt um að vörumerki hans taki til þjónustu í flokki 40, sé það svo að meginstarfsemi hans falli í þann flokk. Það sem hér skipti máli sé að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að vörumerki hans taki til þjónustu í flokki 40. Stefndi segist þegar hafa fjallað um að stefnandi geti ekki fengið vörumerkjarétt á heitinu gagnaeyðing fyrir notkun og kveðst stefndi vísa til þess hér. Þá kveðst stefndi benda á að mjög langsókt sé að vörumerkjaréttur í ákveðnum flokki stofnist fyrir notkun, svo skömmu eftir skráningu vörumerkis. Stefndi segir að stefnandi byggi kröfur sína einnig á 1. og 2. mgr. 10. gr. laga nr. 42/1903. Samkvæmt orðanna hljóðan sé vandséð að þau ákvæði geti átt við hér. Stefndi segir að málsástæður sínar séu byggðar á því að heitið gagnaeyðing sé lýsandi og almenns eðlis og fullnægi því ekki skilyrðum 1. mgr. 13. gr. laga nr. 45/1997 til skráningar sem vörumerki. Lög nr. 42/1903 veiti stefnanda ekki vernd umfram það sem lög nr. 45/1997 kveði á um. Stefndi telji því vísun til firmalaganna ekki hafa sjálfstæða þýðingu um úrlausn málsins. Loks segir stefndi að stefnandi byggi á 15. gr. a laga nr. 57/2005. Það ákvæði geti í vissum tilvikum veitt frekari vernd en lög nr. 45/1997 geri. Í þeim tilvikum sem það komi til álita verði að hafa hliðsjón af samkeppnissjónarmiðum. Í þessu sambandi sé rétt að benda á að verði krafa stefnanda tekin til greina, megi fullyrða að það yrði til þess að takmarka möguleika annarra til að hefja þjónustu við gagnaeyðingu. Ástæðan sé sú að slíkt bann hefði í för með sér að óheimilt væri að taka þetta orð upp í nafn fyrirtækis, sem hefði hug á að veita þessa þjónustu. Heitið gagnaeyðing lýsi þeirri þjónustu sem boðin sé og því sé eðlilegt og sjálfsagt að hægt sé að taka það upp í nafn fyrirtækis sem bjóði hana. Engum detti í hug að banna heitið hótel, á félag sem reki slíka starfsemi. Líta beri til þess hvort heitið Gagnaeyðing Norðurlands gefi til kynna að það sé tengt stefnanda, stefndi geti nýtt sér hugsanlega viðskiptavild stefnanda eða skaðað hana. Stefndi segist spyrja hvort hægt sé að leggja mat á það í þessu tilviki, þar sem stefndi hafi aðeins rekið starfsemi frá þarsíðustu áramótum. Stefndi segist telja ákaflega ólíklegt að neytendur tengi þessi fyrirtæki saman vegna þess eins að stefndi hafi tekið upp, sem hluta af nafni fyrirtækis síns, orð sem lýsir þeirri þjónustu sem hann bjóði. Slíkt lýsandi orð geti ekki vakið hugmyndir um tengsl aðila. Það lýsi því einfaldlega hvaða þjónusta sé boðin, starfsstöð stefnda sé á Akureyri og starfsemi hans bundin við Norðurland eins og nafnið gefi til kynna. Stefndi kveðst spyrja hvort sérstök hætta sé á að ruglazt verði á fyrirtækjum sem beri heitið Gagnaeyðing og Gagnaeyðing Norðurlands. Stefndi telji svo ekki vera og verði þá litið til þess meðal annars að starfsemi stefnda sé bundin við Norðurland en starfsstöð stefnanda sé í Reykjavík. Stefnandi verði auk þess að sanna eða sýna fram á ruglingshættu, en það hafi hann ekki gert. Sé því ekki unnt að fallast á að stefnda verði bannað að nota heitið. Niðurstaða Í málinu liggja fyrir gögn um að í fjölmiðlum hafi birzt fréttir um upphaf starfsemi stefnanda á árinu 1991, og síðan ýmsar aðrar fréttir af eða auglýsingar um starfsemi hans á sviði eyðingar gagna. Þar á meðal eru fréttir á árinu 2011 um að fyrirtækið fagni tuttugu ára afmæli starfsemi sinnar. Ekkert hefur komið fram í málinu sem að mati dómsins vekur efasemdir um að stefnandi hafi í raun starfað óslitið á þessu sviði frá árinu 1991, og auglýst þjónustu sína opinberlega fyrir almenningi, með tíðkanlegum hætti. Verður við þetta miðað. Stefnandi byggir á því að orðið „gagnaeyðing“ hafi ekki verið notað í íslenzku máli fyrr en stofnendur stefnanda hafi sett það saman. Hafa þeir lagt fram gögn um að ekki finnist eldri dæmi þess í íslenzku ritmáli, og hafa ekki önnur gögn verið lögð fram sem hnekkt geta því, og verður við það miðað að orðið hafi ekki verið notað opinberlega í íslenzku ritmáli fyrr en starfsemi stefnanda hófst. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 45/1997 um vörumerki getur vörumerkjaréttur stofnast með skráningu vörumerkis eða fyrir notkun þess hér á landi. Þá getur, samkvæmt 2. mgr. sömu greinar, vörumerki sem ekki telst uppfylla skilyrði laganna um sérkenni við upphaf notkunar, skapað vörumerkjarétt ef merkið öðlast sérkenni við notkun. Eins og áður er getið er stefnandi skráður eigandi vörumerkisins GAGNAEYÐING í vöruflokkum 7, 8, 16, 39, 41 og 45. Samkvæmt auglýsingu nr. 100/2007 taka þessir flokkar til véla og smíðavéla, hreyfla, vélatengsla og drifbúnaðar, landbúnaðarvéla, klakvéla, eggjárns, hnífapara, höggvopna, lagvopna, rakvéla, bókbandsefnis, ljósmynda, ritfanga, bréflíms, líms til heimilisnota, vara fyrir listamenn, málningarpensla, ritvéla, skrifstofutækja, plastefnis til pökkunar, leturstafa, myndmóta, flutninga, pökkunar og geymslu vöru, ferðaþjónustu, skemmtistarfsemi, íþrótta- og menningarstarfsemi, persónu- og félagslegrar þjónustu í þágu einstaklinga og öryggisþjónustu til verndar einstaklingum og eignum. Stefnandi er hins vegar ekki skráður eigandi vörumerkisins í flokki 40, en samkvæmt auglýsingunni tekur hann til vinnslu og meðferðar efna og hluta. Fyrir dómi sagði forsvarsmaður stefnanda að félagið hefði sókt um „einkarétt á vörumerkinu í öllum þeim flokkum sem komu til greina að við féllum undir og samkvæmt ráðleggingum Einkaleyfastofunnar um það hvaða flokkar það gætu verið.“ Félagið hefði ekki notið lögfræðiaðstoðar við umsóknina að öðru leyti. Við munnlegan málflutning var á því byggt af hálfu stefnanda að Einkaleyfastofa hefði ekki bent stefnanda á að sækja um skráningu í flokk 40, og ætti stefnandi, sem ekki hefði notið lögfræðiaðstoðar á þeim tíma, ekki að gjalda þeirrar ráðgjafar stofunnar. Telja verður að stefnandi verði sjálfur að bera ábyrgð á umsókn sinni um skráningu. Hefur ekki verið sýnt fram á að sú starfsemi, sem stefndi mun sinna undir nafninu Gagnaeyðing Norðurlands, falli undir þá flokka þar sem stefnandi á skráð vörumerkið GAGNAEYÐING, heldur virðist mega miða við að þessi starfsemi stefnda eigi undir flokk 40. Verður að líta svo á, að stefnandi eigi ekki umrætt vörumerki skráð í þeim flokki. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 47/1997 geta vörumerki verið hvers konar sýnileg tákn sem eru til þess fallin að greina vörur eða þjónustu eins aðila frá vörum og þjónustu annarra. Þótt ekki sé vitað til þess að orðið gagnaeyðing hafi verið notað opinberlega áður en stefnandi tók að nota það í starfsemi sinni, er ekki þar með sagt að orðið sé til þess fallið að greina vörur eða þjónustu stefnanda frá vörum eða þjónustu annarra. Verður að telja að orðið gagnaeyðing sé án sérkenna en lýsandi um þá athöfn að eyða gögnum, en í því mun starfsemi beggja aðila málsins felast. Verður ekki talið að orðið gagnaeyðing hafi við upphaf notkunar verið til þess fallið að greina vörur eða þjónustu stefnanda frá vörum eða þjónustu annarra. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 47/1997 er það skilyrði skráningar vörumerkis að það sé til þess fallið að greina meðal annars þjónustu eiganda þess frá þjónustu annarra. Skal ekki skrá vörumerki nema það hafi nægjanleg sérkenni eða greini sig á annan hátt frá öðrum auðkennum. Þá kemur fram í 2. mgr. 3. gr. laganna að vörumerki, sem ekki uppfyllir skilyrði fyrir skráningu, getur ekki öðlazt þann rétt fyrir notkun. Frá þessari reglu er hins vegar gerð sú undantekning, sem áður hefur verið getið, að vörumerki, sem ekki uppfyllir skilyrði laganna um sérkenni við upphaf notkunar, geti skapað vörumerkjarétt ef merkið öðlast sérkenni við notkun. Gera verður ríkar kröfur til notkunar merkis svo það teljist hæft til skráningar, hafi það skort öll sérkenni í öndverðu. Við úrlausn um það hefur meðal annars verið litið til þess hvort umtalsverður hluti þeirra, sem áhuga kynnu að hafa á að notfæra sér þjónustuna, geti tengt hana við það auðkenni sem sá, er veitir þjónustuna, notar í starfsemi sinni. Má um þetta vísa til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 538/2012. Þegar metið er hvort stefndi brjóti gegn vörumerkjarétti stefnanda með notkun sinni á heitinu Gagnaeyðing Norðurlands, verður að horfa til þess hvort orðmerkið GAGNAEYÐING hafi fyrir notkun stefnanda öðlazt slík sérkenni að það verði hæft til skráningar sem vörumerki. Stefnandi ber sönnunarbyrði af því. Eins og áður segir má miða við að stefnandi hafi rekið starfsemi sína frá árinu 1991 og jafnan kynnt hana undir heitinu Gagnaeyðing. Verður einnig miðað við að orðið hafi ekki verið notað í íslenzku ritmáli fyrr en stefnandi hóf að nota það með þessum hætti. Stefnandi hefur lagt fram ýmis gögn er sýna kynningu á fyrirtækinu og starfsemi þess í fjölmiðlum á starfstíma félagsins, bæði með auglýsingum í útvarpi og á prenti, en einnig blaðaviðtölum við forsvarsmenn félagsins. Þá hefur stefnandi lagt fram gögn um að félagið hafi efnt til og auglýst opinberlega ráðstefnu um öryggi gagna. Í stefnu segir að stefnandi hafi frá árinu 2006, eitt íslenzkra fyrirtækja, haft sérstaka vottun alþjóðlegra samtaka fyrirtækja er bjóða upp á örugga eyðingu trúnaðargagna. Hefur því ekki verið mótmælt. Þykir allt þetta veita veita líkur fyrir því að starfsemi stefnanda, undir heitinu Gagnaeyðing, sé orðin þekkt meðal talsverðs hluta þeirra sem líklegir séu til vilja nýta sér þjónustu á þessu sviði. Fram kom hjá stefnda í skýrslu hans fyrir dómi að honum var kunnugt um tilvist stefnanda undir heitinu Gagnaeyðing, þegar hann hóf starfsemi sína og valdi henni heitið Gagnaeyðing Norðurlands. Í greinargerð sinni segir stefndi að stefnandi hafi ekki sannað að vörumerki hans hafi öðlazt markaðsfestu fyrir notkun. Að mati dómsins hefur stefndi hins vegar ekki fært neitt fram sem dregur úr gildi þess, sem telja má til stuðnings því sem áður var rakið og þykir styðja við þá fullyrðingu stefnanda að orðmerki hans hafi öðlazt markaðsfestu fyrir notkun. Þegar á framanritað er horft verður að líta svo á að stefnandi hafi rennt stoðum undir þau sjónarmið sín, að vegna notkunar um rúmlega tuttugu ára skeið og kynningar á henni á opinberum vettvangi hafi orðmerki hans öðlazt slík sérkenni að það verði hæft til skráningar. Þykir stefnandi hafa axlað sönnunarbyrði sína, en ekkert í málatilbúnaði stefnda þykir styðja gagnstæða niðurstöðu um þetta atriði. Verður í ljósi framanritaðs að fallast á að stefndi hafi, með notkun heitisins Gagnaeyðing Norðurlands á starfsemi sína brotið gegn vörumerkjarétti stefnanda. Verður því fallizt á kröfu stefnanda um að viðurkennt verði að slíkt sé stefnda óheimilt, og sama niðurstaða verður um aðra notkun vörumerkisins GAGNAEYÐING, en því atriði dómkrafna stefnanda hefur ekki verið mótmælt sérstaklega. Í ljósi þessara úrslita verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 200.000 krónur. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Af hálfu stefnanda fór Elsa S. Árnadóttir hrl. með málið en Árni Pálsson hrl. af hálfu stefnda. Þorsteinn Davíðsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð Viðurkennt er að stefnda, Pétri Axel Valgeirssyni, sé óheimilt að nota í atvinnustarfsemi sinni auðkennið GAGNAEYÐING NORÐURLANDS og önnur auðkenni sem innihalda vörumerkið og firmaheitið GAGNAEYÐING, hvort sem er á bréfhausum, nafnspjöldum, í kynningu, munnlegri eða skriflegri, á heimasíðu sinni, í auglýsingum eða á annan sambærilegan hátt. Stefndi greiði stefnanda, Gagnaeyðingu ehf., 200.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 201/2017	Fasteign Skipulag Skaðabætur Fyrning	S krafðist skaðabóta úr hendi M vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna breytinga á deiliskipulagi sem birt var í Stjórnartíðindum 11. september 2008. Kröfu sína studdi hann við yfirmatsgerð frá 19. júní 2012 en málið höfðaði hann með birtingu stefnu 14. júní 2016. Héraðsdómur vísaði til þess að S hefði staðið að öflun sérfræðiálits um ætlað tjón sitt 28. apríl 2010. Þann dag hefði honum því strax mátt vera ljóst að hann gæti átt kröfu til skaðabóta úr hendi M. Með því að hann hefði ekki höfðað málið fyrr en 14. júní 2016 væri fjögurra ára fyrningarfrestur kröfu hans liðinn og var M því sýknaður. Í dómi sínum tók Hæstiréttur fram að fyrningarfrestur kröfunnar hefði byrjað að líða við birtingu auglýsingarinnar 11. september 2008 og vísaði í þeim efnum til dóms réttarins í máli nr. 549/2015. Með þeirri áréttingu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Greta Baldursdóttir ogGunnlaugur Claessen fyrrverandi hæstaréttardómari.Áfrýjandi skautmálinu til Hæstaréttar 28. mars 2017. Hann krefst þess að stefnda verði gert aðgreiða sér 3.432.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr.38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2012 til greiðsludags. Þá krefsthann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi keypti áfrýjandi íbúð ífjöleignarhúsi að Stórakrika 1 í Mosfellsbæ með samningi 22. október 2007. Eftirkaupin kynnti stefndi tillögu um breytingu á deiliskipulagi á þessu svæði, semfól meðal annars í sér að skólahús, sem fyrirhugað var að reisa skammt fráfjöleignarhúsinu, yrði stærra en ráðgert var í skipulagi, sem gilti þegarkaupin voru gerð, ásamt því að lóð skólans skyldi stækkuð og bílastæðum ogaðkomu að húsinu breytt. Breyting þessi á skipulagi náði fram að ganga og varauglýsing um hana birt í Stjórnartíðindum 11. september 2008. Áfrýjandi telurþessa skipulagsbreytingu hafa leitt til lækkunar á verðmæti íbúðarinnar oghöfðaði hann mál þetta 14. júní 2016 til heimtu skaðabóta vegna þessa aðfjárhæð 3.432.000 krónur, en þá kröfu styður hann við niðurstöðu dómkvaddrayfirmatsmanna í matsgerð 19. júní 2012. Stefndi krefst sýknu af þeirri kröfu,einkum á þeim grundvelli að hún hafi verið fyrnd við höfðun málsins, sbr. 1.mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.Eins og atvikum er hér háttað mátti áfrýjanda þegar vera ljóst viðbirtingu auglýsingar um breytingu á deiliskipulaginu að hún myndi leiða tilverðrýrnunar á íbúð hans. Verður því að líta svo á að fyrningarfresturkröfunnar hafi byrjað að líða við birtingu auglýsingarinnar 11. september 2008,sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 14. apríl 2016 í máli nr. 549/2015. Rétt erað aðilarnir beri hvor sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður.Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 8. mars2017.I Mál þetta, sem var dómtekið8. febrúar sl., er höfðað 14. júní 2016 af Sigurði Birni Sigurðssyni,Litlakrika 60, Mosfellsbæ, gegn Mosfellsbæ, Þverholti 2, Mosfellsbæ. Stefnandi krefst þess aðstefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur, samtals að fjárhæð3.432.000 krónur, samkvæmt 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997,sbr. 51. og 56. gr. skipulagslaga nr. 123/2010, ásamt dráttarvöxtum frá 1. ágúst2012 til greiðsludags, samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti ogverðtryggingu. Þá krefst stefnandimálskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts ámálskostnað. Stefndi krefst sýknu aföllum dómkröfum stefnanda auk málskostnaðar. II Málavextir eru þeir að meðkaupsamningi 22. október 2007 festistefnandi kaup á íbúð í fjölbýlishúsi að Stórakrika 1, sem er í Krikahverfi íMosfellsbæ. Kaupverð eignarinnar nam 32.875.000 krónum. Íbúðin er fjögurraherbergja, 122,7 fermetrar að stærð, merkt nr. 304 og með fastanúmerið230-4751. Stefnandi seldi íbúðina 28. mars 2011 og var söluverð hennar28.500.000 krónur. Rúmlega hálfu ári eftir aðstefnandi keypti íbúðina, eða þann 8. maí 2008, fór fram grenndarkynning vegnatillögu um breytingu á deiliskipulagi Krikahverfis. Kynningin var send íbúum aðStórakrika 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15 og 19, auk annarra fasteignaeigenda ínærliggjandi húsum. Breytingin laut einkum að byggingu skólahúss á lóð nr. V-5við Krikaskóla sem fyrirhugað var að byggja í hverfinu, norðan við Stórakrika.Í tillögunni fólust breytingar á aðkomu og bílastæðum við skólann, stækkunskólalóðar til norðausturs, auk þess sem gert var ráð fyrir að fyrirhugaðskólahús yrði stækkað og haft á tveimur hæðum í stað einnar, þannig að skólinnyrði níu metrar að hæð í stað sex metra áður. Þann 5. júní 2008 mótmæltistefnandi breytingunum við stefnda, ásamt öðrum íbúum og eigendum að Stórakrika1, þar sem hann taldi þær leiða til þess að eign hans lækkaði í verði. Að matistefnanda og annarra íbúa myndi hækkun skólahússins draga úr útsýni hjá fjöldaíbúðareigenda og framkvæmdirnar hafa verulegt rask og óþægindi í för með sér,meðal annars vegna meiri umferðar við skólann. Íbúarnir hefðu valið sér eignirað Stórakrika 1 til kaups með tilliti til gildandi deiliskipulags. Kröfðustþeir þess að horfið yrði frá fyrrnefndum breytingum, ella áskildu þeir sér rétttil skaðabóta þar sem forsendur fyrir kaupunum væru brostnar. Í kjölfar þessaramótmæla voru gerðar breytingar á deiliskipulagstillögunum og byggingarreiturskólans færður um 10 metra fjær Stórakrika 1 og hæð skólans lækkuð um allt aðeinn metra. Með bréfi 9. júlí 2008 var íbúum og eigendum að Stórakrika 1 síðantilkynnt að tillagan svo breytt hefði verið samþykkt í skipulags- ogbyggingarnefnd stefnda. Skipulagsbreytingin var birt í Stjórnartíðindum 11.september 2008 með auglýsingu dagsettri 10. september s.á. Að sögn stefnanda áttu íbúarog eigendur að Stórakrika 1 fund í kjölfar skipulagsbreytingarinnar meðstarfsmönnum stefnda þar sem þeir kröfðust bóta. Haustið 2009 kveður stefnandiað fulltrúar nokkurra eigenda að Stórakrika 1 hafi fundað, ásamt lögmannisínum, með bæjarstjóra stefnda til að ræða þær bótakröfur. Ekki hafi náðstsamkomulag um bætur og hafi stefnandi þá óskað eftir því eftir að fásérfræðiálit á ætluðu tjóni sínu ásamt öðrum eigendum fasteigna að Stórakrika1, 3, 5, 7, 9, 11 og 13. Fasteignasalarnir SverrirKristinsson og Þorleifur St. Guðmundsson voru fengnir til að meta tjónið.Samkvæmt álitsgerð þeirra 28. apríl 2008 varð það niðurstaða þeirra að tjóneigenda að Stórakrika 1 næmi samtals 55.152.750 krónum. Þar af næmi tjónstefnanda 1.400.000 krónum vegna íbúðar nr. 304. Lögmaður stefnanda sendibæjarstjórn stefnda í framhaldinu bréf 4. maí 2010 og krafðist þess aðstefnanda, sem og öðrum eigendum, yrðu greiddar bætur á grundvelliálitsgerðarinnar . Með bréfi lögmanns stefnda,dagsettu 29. júní 2010, var upplýst að stefndi féllist ekki á framangreindarbótakröfur og að ákveðið hefði verið að óska eftir dómkvaðningu matsmanna tilað meta ætlað tjón eigenda. Dómkvaddir voru matsmennirnir Gunnar Jón Yngvason,löggiltur fasteignasali og viðskiptafræðingur, og Magnús Kristinsson, löggilturfasteignasali og verkfræðingur. Í matsgerð þeirra 15. mars 2011, sem tók tilíbúða að Stórakrika 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13 og 17, varð niðurstaðan sú aðskipulagsbreytingin hefði haft áhrif á markaðsverðmæti raðhúsa nr. 3, 5, 7 og 9við Stórakrika en ekki annarra fasteigna sem metnar voru, meðal annarsStórakrika 1. Íbúar raðhúsa nr. 3, 5, 7 og9 ákváðu að una mati dómkvaddra matsmanna og sömdu við stefnda um bætur. ÍbúarStórakrika 1 og 11 sættu sig hins vegar ekki við þessa niðurstöðu og óskuðueftir dómkvaðningu yfirmatsmanna til að meta ætlað tjón þeirra. Stefnandi var meðalþeirra. Hinn 23. september 2011 voru dómkvaddir til verksins Dan S. Valgarð S.Wiium, hdl. og löggiltur fasteignasali, Ingileifur Einarsson, löggilturfasteignasali, og Freyr Jóhannesson tæknifræðingur. Niðurstaða yfirmatsmanna ímatsgerð, sem er dagsett 19. júní 2012, var sú að verðmæti þeirra fasteigna eryfirmatsbeiðni laut að hefði rýrnað sökum fyrrnefndra breytinga. Tjónið næmisamtals 42.667.000 krónum en þar af næmi tjón stefnanda samtals 3.432.000krónum. Lögmaður stefnanda sendilögmanni stefnda bréf 16. ágúst 2012 þar sem krafist var bóta fyrir hönd hansog annarra eigenda á grundvelli yfirmatsgerðarinnar. Ekki tókst samkomulag viðstefnda um greiðslu bóta samkvæmt yfirmatsgerðinni og því höfðuðu 13 eigendursjö íbúða að Stórakrika 1 dómsmál til heimtu skaðabóta á grundvelli hennarhaustið 2013 en stefnandi var ekki í þeim hópi. Framangreindum málum lauk meðdómum Hæstaréttar 12. maí 2016 þar sem fallist var á bótakröfur fyrrgreindraaðila á grundvelli yfirmatsgerðarinnar. Í kjölfar dóma Hæstaréttar kveðststefnandi hafa reynt að ná samkomulagi við stefnda um greiðslu skaðabóta enhöfða ella mál. Þar sem fjögur ár væru senn liðin frá dagsetninguyfirmatsgerðar 19. júní 2012 segir stefnandi að hann hafi neyðst til þess aðhöfða málið til að rjúfa fyrningu, og var málið sem fyrr segir höfðað 14. júní2016.III. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandibyggir dómkröfur sínar um skaðabætur úr hendi stefnda á því að hann hafi orðiðfyrir tjóni vegna fyrrnefndra breytinga á deiliskipulagi sem gerð var íKrikahverfi, Mosfellsbæ, skömmu eftir að hann keypti íbúð sína. Áður enstefnandi hafi fest kaup á íbúðinni hafi hann kannað skipulag svæðisins ogsíðan ákveðið að kaupa íbúðina þar sem hún hafi uppfyllt kröfu hans um að búa ífriðsælu hverfi. Stefnandi hafi litið svo á að íbúð hans myndi taka almennumverðbreytingum á fasteignamarkaði samkvæmt gildandi skipulagi. Af hálfustefnanda kemur fram að hann hafi tapað 4.275.000 krónum á sölu íbúðarinnar. Aðmati stefnanda sé ástæðu þess að rekja til framangreindra breytinga ádeiliskipulagi Krikahverfis. Stefnandi byggir kröfu sína á 33. gr. skipulags- ogbyggingarlaga nr. 73/1997, en þau lög voru í gildi þegar fyrrnefnd breyting ádeiliskipulagi átti sér stað. Skipulagslög nr. 123/2010 hafi tekið gildi 1.janúar 2011 en í 51. gr. þeirra sé sambærilegt ákvæði. Í 56. gr. laganna, semmæli fyrir um gildistöku þeirra, séu tekin af tvímæli um að lög nr. 73/1997gildi um þau lögskipti sem hér séu fyrir hendi. Samkvæmt 33. gr. skipulags- ogbyggingarlaga nr. 73/1997 sé kveðið á um að valdi gildistaka skipulags því aðverðmæti fasteignar lækki og nýtingarmöguleikar hennar skerðist þá eigi sá semsýnt geti fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni af þessum sökum rétt á bótum úrsveitarsjóði. Nánar sé síðan kveðið á um það í viðkomandi lagagrein með hvaðahætti farið skuli að. Stefnandikveðst hafa mótmælt þeim breytingum á deiliskipulagi sem um ræði. Stefnandiheldur því fram að hann eigi óháð því rétt á bótum samkvæmt fyrrnefndrilagagrein þar sem enginn áskilnaður sé þar gerður um að tjónþoli mótmælifyrirhuguðum breytingum á skipulagi. Stefnandi hafi leitað eftir samkomulagi umbætur við stefnda í samræmi við framangreint lagaákvæði og síðan látið metahvert tjón hans sé þar sem stefndi hafi ekki talið sér fært að semja við hannán þess að ákveðin viðmiðun lægi fyrir. Þegar sú viðmiðun hafi legið fyrir hafistefndi óskað eftir því að dómkvaddir matsmenn myndu meta tjón stefnanda. Þarsem stefnandi hafi ekki viljað una undirmatinu hafi hann farið fram ádómkvaðningu yfirmatsmanna. Stefndihafi ekki hnekkt niðurstöðu yfirmats eða bent á hnökra við framkvæmd þess, enað mati stefnanda beri að leggja niðurstöður þess til grundvallar að ölluleyti. Í yfirmatsgerð sé m.a. rakið að fyrrnefnd skólabygging sé nú á tveimurhæðum en samkvæmt upphaflegu deiliskipulagi hafi hún aðeins átt að vera á einnihæð. Útsýni hafi minnkað lítils háttar vegna efri hæðar byggingarinnar en meiraúr þeim íbúðum sem séu á neðri hæðum hússins. Þá komi fram að umferð fólks ogfarartækja sé talsvert meiri nú en verið hefði, hefði skólabyggingin veriðminni og aðeins á einni hæð. Þá veki yfirmatsmenn athygli á því að flestiríbúar að Stórakrika 1 séu komnir á eftirlaunaaldur og telji þeir fullvíst aðþað umhverfi sem átt hafi að vera í hverfinu hafi ráðið miklu um val þeirra ákaupum á íbúðum á þessum stað. Þá hafi yfirmatsmenn látið Verkís gera sérstakahljóðmælingu til að fá úr því skorið nákvæmlega hvaða hljóðmengun væri fyrirhendi sem stefnandi yrði fyrir og teldist líkleg afleiðing af framangreindribreytingu á deiliskipulagi. Niðurstaða þeirra mælinga hafi verið sú að hávaðisé talsvert umfram það sem eðlilegt sé talið í íbúðarhverfi. Stefnandi bendir áað niðurstaða yfirmatsmanna sé sú að verðmæti allra þeirra fasteigna semyfirmatsbeiðni lúti að hafi rýrnað vegna breytinganna en þar af hafi íbúðstefnanda nr. 304 lækkað í verði um 3.432.000 krónur. Stefnandibyggir á niðurstöðu yfirmatsins og að framkvæmd málsins sé í samræmi við þaðsem skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997 kveði á um, sbr. nú til hliðsjónarlög nr. 123/2010. Þá bendir stefnandi á að stefndi hafi látið meta ætlað tjónþar nánar tilgreindra matsþola, þ.m.t. stefnanda, og hafi greitt bætur ísamræmi við matsgerðina þeim sem þar hafi verið talið að ættu rétt á bótum.Stefndi hafi þannig viðurkennt þá niðurstöðu að greiða eigi bætur í samræmi viðniðurstöðu mats á tjóni íbúðareigenda og matsþola í undirmatinu. Með sama hættiverði stefndi því að sætta sig við að greiða bætur þeim sem yfirmatsmenn teljiað eigi rétt á bótum í samræmi við niðurstöðu yfirmatsgerðar. Í 64. gr.laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sé kveðið á um að aðilar geti krafistyfirmats þar sem tekin verði til endurskoðunar þau atriði sem áður hafi veriðmetin. Verði breytingar frá mati dómkvaddra matsmanna í niðurstöðu yfirmats þásé yfirmatið lagt til grundvallar og hafi fullt og óskorað sönnunargildi um þærmatsspurningar og niðurstöður sem upphaflega hafi verið lagðar fyrir matsmenn.Þannig byggir stefnandi á því að leggja verði yfirmatið til grundvallarbótakröfu hans að öllu leyti og hafi það fullt sönnunargildi um tjón hans. Þá bendirstefnandi á að mikill samhljómur sé milli niðurstöðu yfirmatsmanna og þeirrarniðurstöðu sem Sverrir Kristinsson og Þorleifur St. Guðmundsson hafi komist að.Yfirmatsmenn sem og hinir síðarnefndu hafi hvað mesta reynslu í að meta atriðieins og þau sem hér um ræði en þeir matsmenn sem dómkvaddir hafi verið búi aðmati stefnanda ekki yfir sömu reynslu. Stefnandi byggir á því að auk þess semhann eigi rétt á bótum í samræmi við ákvæði skipulags- og byggingarlaga, eigihann einnig rétt á bótum samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins, en á þærreglur reyni ekki nema sem viðmiðun þar sem tilvísun í framangreint ákvæðiskipulags- og byggingarlaga frá 1997 taki af öll tvímæli um rétt hans til bóta. Stefnandivísar enn fremur til þess að krafa hans sé ófyrnd samkvæmt 9. gr. laga nr.150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, og byggir á því að upphafstímifyrningarfrests sé í fyrsta lagi 19. júní 2012 þegar yfirmatsgerð hafi legiðfyrir. Stefnandi hafi tekið ákvörðun um að höfða ekki mál haustið 2013 ásamtöðrum íbúum Stórakrika 1 til heimtu skaðabóta úr hendi stefnda þar sem honumhafi á þeim tíma þótt ólíklegt að krafa hans næði fram að ganga. Það hafi veriðfyrst eftir að yfirmatsgerð hafi legið fyrir að hann hafi litið svo á aðnauðsynlegar upplýsingar um tjón hans lægi fyrir í skilningi 9. gr. laga nr.150/2007. Um lagarökvísar stefnandi til 33. gr. skipulags-og byggingarlaga nr. 73/1997, skipulagsreglugerðar nr. 400/1998, einkum 4.kafla og þá 4. mgr. greinar 4.2.2., byggingarreglugerðar nr. 441/1998, og tilnýrra skipulagslaga nr. 123/2010, sér í lagi 51. og 56. gr. Þá byggir stefnandi á lögum um fyrningukröfuréttinda nr. 150/2007, einkum II. kafla laganna og 9. gr. Stefnandivísar enn fremur til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum XXI. kaflalaganna um málskostnað og 64. gr. Loks vísar stefnandi til III. og IV. kaflalaga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sem og til almennra reglnaskaðabóta- og kröfuréttar.2. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir kröfu um sýknu í fyrsta lagi á því að kröfurstefnanda séu fallnar niður fyrir fyrningu. Stefndi telur að miða eigi upphaffyrningarfrests við gildistöku þess deiliskipulags sem stefnandi telur að hafivaldið sér tjóni, en það skipulag hafi tekið gildi með auglýsingu sem gefin varút 11. september 2008. Því sé ljóst að fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmtlögum nr. 150/2007 hafi verið löngu liðinn þegar málið var höfðað 14. júní2016. Stefndi telur í öllu falli að stefnandi hafi fengiðfullnægjandi upplýsingar um tjónið og þann aðila sem hafi borið ábyrgð á því umleið og mat þeirra fasteignasala, sem íbúar við Stórakrika 1 hafi fengið til aðleggja mat á tjón sitt, lá fyrir þann 28. apríl 2010. Tjón á fasteign stefnandahafi verið metið með þeirri matsgerð og hafi lögmaður íbúa gert kröfu um bætur ágrundvelli þess, sbr. bréf 4. maí 2010. Hvað sem því líði telur stefndi aðupphaf fyrningarfrests hafi verið fyrir 19. júní 2012 og því hafi kröfurstefnanda ávallt verið fyrndar þegar mál þetta var höfðað. Verði ekki talið að krafa stefnanda sé fallin niður fyrirfyrningu byggir stefndi á því að stefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti meðþví að halda ekki kröfum sínum fram í tíma að þær séu niður fallnar. Stefnandihafi mátt vita fyrir löngu að hann kynni að eiga kröfu á hendur stefnda og þvíborið að bregðast fyrr við en hann gerði. Stefndi eigi ekki að þurfa að sætaþví að kröfur komi fram átta árum eftir að hin bótaskylda háttsemi hafi átt sérstað. Stefndi vekur athygli á því að fyrir liggi að stefnandi hafiselt eign sína að Stórakrika 1 með kaupsamningi, dagsettum 28. mars 2011, en áþeim tíma hafi fasteignamarkaðurinn á Íslandi verið í sögulegri lægð. Eigninahafi hann hins vegar keypt 22. október 2007 meðan fasteignamarkaðurinn hafiverið í blóma. Að mati stefnda sé ósannað að hið lægra söluverð eignarinnarárið 2011 sé að rekja til breytinga á deiliskipulagi Krikahverfis en ekki hinnaóhagstæðu markaðsaðstæðna sem fyrir hendi hafi verið þegar stefnandi seldieignina eða þá annarra atvika. Stefndi bendir á að bótaákvæði 33. gr. skipulags- og byggingarlaganr. 73/1997, sbr. 51. gr. núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010, hafi veriðskýrt sem svo að einungis sérstakar og verulegar skerðingar geti leitt tilbótaskyldu. Í dómum Hæstaréttar í málum nr. 542-547/2015 hafi ekki verið tekinafstaða til þess hvort skerðing íbúa við Stórakrika 1 væri sérstök og veruleg.Stefndi byggir á því að sú skerðing sem yfirmatsmenn hafi metið sé ekki sérstökog veruleg í skilningi ákvæðisins og að stefnandi eigi því ekki bótakröfu áhendur honum. Um lagarök vísar stefndi einkum til 33. gr. skipulags- ogbyggingarlaga nr. 73/1997, sbr. 51. gr. núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010,og almennra bótareglna. Þá er vísað til laga nr. 150/2007, einkum 2., 9. og 24.gr., sem og meginreglna kröfuréttar um tómlæti. Einnig er vísað til ákvæða lagaum meðferð einkamála nr. 91/1991. Um málskostnað er vísað til 129., sbr. 130.gr. sömu laga.IV Einsog rakið hefur verið byggir stefnandi á því að hann eigi skaðabótakröfu áhendur stefnda á grundvelli þágildandi 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr.73/1997, sbr. 51. gr. núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010. Bótakröfustefnanda sé að rekja til þeirra breytinga sem gerðar voru á deiliskipulagi álóð nr. V-5 í Krikahverfi, Mosfellsbæ, 9. júlí 2008 en að mati stefnanda hafiþær breytingar haft margvísleg neikvæð áhrif í för með sér og leitt til þess aðeign hans að Stórakrika 1 hafi lækkað í verði. Þá byggir stefnandi á því aðupphaf fyrningarfrests kröfunnar samkvæmt 9. gr. laga um fyrningu kröfuréttindanr. 150/2007 miðist við 19. júní 2012 þegar yfirmatsgerð lá fyrir, þar semhonum hafi ekki mátt vera ljóst fyrr en þá að hann kynni að eiga rétt tilskaðabóta samkvæmt fyrrnefndu ákvæði skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997.Af hálfu stefnda er aðallega byggt á því að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmtframangreindu ákvæði laga nr. 150/2007, en verði hún ekki álitin fyrnd sé húnniður fallin vegna tómlætis. Í máli þessu greinir aðila því fyrst og fremst áum hvort krafa stefnanda sé fyrnd eða ekki, sbr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Í málinu liggur fyrir að fyrrnefnd breyting ádeiliskipulagi var samþykkt í bæjarstjórn stefnda 9. júlí 2008 og tók gildi meðauglýsingu í Stjórnartíðindum 11. september 2008. Stefnandi mótmæltibreytingunum við stefnda og stóð að því ásamt fleiri eigendum að Stórakrika 1að afla sérfræðiálits í því skyni að fá mat á því hve mikið tjón á fasteignhans væri. Sérfræðiálit fasteignasalanna Sverris Kristinssonar og Þorleifs St.Guðmundssonar lá fyrir 28. apríl 2010, en að mati þeirra hafði eign stefnandalækkað um 1.400.000 krónur í verði sökum þessara breytinga. Eins og fyrrgreinir sætti stefndi sig ekki við þessa niðurstöðu og óskaði eftirdómkvaðningu matsmanna til þess að meta tjónið. Varð niðurstaða þeirra sú aðstefnandi hefði ekki orðið fyrir tjóni vegna skipulagsbreytinganna. Meðyfirmatsgerð, dagsettri 19. júní 2012, var hins vegar komist að þeirriniðurstöðu að tjón hans næmi 3.432.000 krónum, meðal annars vegna minna útsýnisúr íbúð hans og hávaðamengunar frá nærliggjandi skóla. Í 1. málsl. 1. mgr. 9. gr. laganr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, er mælt fyrir um að krafa um skaðabætur fyrnist á fjórum árum frá þeim degi ertjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á þvíeða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Í athugasemdum við frumvarp að lögum nr.150/2007 kemur fram að skilyrði ákvæðisins um vitneskju tjónþola byggist átveimur þáttum, annars vegar vitneskju um tjónið og hins vegar vitneskju umþann sem ábyrgð beri á því. Fyrst þegar bæði skilyrðin séu uppfyllt byrji fyrningarfresturkröfunnar að líða. Líktog að framan er rakið stóð stefnandi að því, ásamt öðrum íbúum að Stórakrika 1,að afla sérfræðiálits í því skyni að meta hvert ætlað tjón hans vegna breytingaá deiliskipulagi Krikahverfis væri. Sú álitsgerð lá fyrir þann 28. apríl 2010og var þar gerð grein fyrir áætluðu tjóni stefnanda. Í kjölfarið sendi lögmaðurhans bréf til stefnda, dagsett 4. maí 2010, þar sem skaðabóta var krafist fyrirhönd hans og annarra íbúa að Stórakrika 1. Einsog mál þetta liggur fyrir verður því að telja að stefnandi hafi strax þann 28.apríl 2010 haft nægar upplýsingar til að draga þá ályktun að hann hafi orðiðfyrir tjóni vegna breytinga á deiliskipulaginu og hver bæri ábyrgð á því. Fráþeim tíma mátti honum því vera ljóst að hann gæti átt kröfu til skaðabóta áhendur stefnda samkvæmt þágildandi 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr.73/1997. Engu breytir þar um þótt stefndi hafi síðar aflað matsgerðardómkvaddra matsmanna til að hnekkja fyrrgreindu sérfræðiáliti um tjón af völdumskipulagsbreytingarinnar. Þar sem skilyrði 1. málsl. 1. mgr. 9. gr. laga nr.150/2007 voru með þessu uppfyllt verður að miða upphaf fyrningarfrestsskaðabótakröfu stefnanda við 28. apríl 2010 þegar sérfræðiálitið lá fyrir. Málþetta var sem fyrr segir höfðað 14. júní 2016 og var þá fjögurra árafyrningarfrestur kröfu stefnanda samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 liðinn oghún því fallin niður fyrir fyrningu, sbr. 20. gr. sömu laga. Þegar af þessariástæðu verður að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Ekki verður því fjallaðfrekar um aðrar málsástæður aðila. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir réttað hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir dómi. Ásmundur Helgason héraðsdómari kveður upp dóminn.D Ó M S O R Ð: Stefndi, Mosfellsbær, er sýkn af kröfum stefnanda, SigurðarBjörns Sigurðssonar. Málskostnaður milli aðila fellur niður.
Mál nr. 121/2004	Kærumál Gæsluvarðhaldsúrskurður felldur úr gildi Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991	Hæstiréttur felldi úr gildi úrskurð héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. mars 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. mars 2004, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 30. apríl 2004 kl. 16.00. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Eins og fram kemur í úrskurði héraðsdómara er varnaraðili grunaður um að eiga aðild að innflutningi á rúmlega 400 grömmum af amfetamíni og hafa með því brotið gegn 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum. Það brot eitt og sér er ekki þess efnis að gæsluvarðhaldi verði beitt samkvæmt 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991, sbr. dóm Hæstaréttar í dómasafni réttarins 1999, bls. 207 í máli nr. 30/1999. Auk þessa fíkniefnabrots er varnaraðili sakaður um háttsemi, sem getur varðað við 1. mgr. 124. gr. og 1. mgr. 221. gr. almennra hegningarlaga. Brot gegn fyrrnefnda ákvæðinu getur ekki varðað þyngri refsingu en fangelsi í sex mánuði og brot gegn því síðarnefnda ekki þyngri en tveimur árum. Þegar allt framangreint er virt þykja ekki alveg næg efni til þess að beita gæsluvarðhaldi með stoð í 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.
Mál nr. 317/2007	Kærumál Nauðungarsala	Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að fella úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 24. janúar 2007 um að synja nauðungarsölu á 77,78% hlutafjáreign J í Hótel Valhöll ehf.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. júní 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. maí 2007, þar sem felld var úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 24. janúar 2007 um að synja nauðungarsölu á 77,78% hlutafjáreign sóknaraðila í Hótel Valhöll ehf. Kæruheimild er í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að framangreind ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík verði staðfest. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða kærumálskostnað. Beiðni varnaraðila um fjárnám hjá sóknaraðila var tekin fyrir hjá sýslumanninum í Reykjavík 14. september 2006. Lögmaður sóknaraðila mætti þá fyrir hans hönd. Af endurriti gerðarinnar verður ráðið að lögmaðurinn hafi ekki nýtt sér heimild samkvæmt 1. mgr. 39. gr. laga nr. 90/1989 um aðför til að benda á eignir til fjárnáms. Fjárnám var gert í 77,78% hlutafjár í Hótel Valhöll ehf. eftir ábendingu varnaraðila. Af hálfu sóknaraðila var tekið fram að hann hefði afsalað til annarra hluta af þessari hlutafjáreign sinni, en nánar var ekki frá þessu greint. Endurrit fjárnámsgerðarinnar sem lá til grundvallar beiðni varnaraðila um nauðungarsölu á hlutabréfunum bar með sér þau atriði sem að framan greinir. Svo sem lýst er í hinum kærða úrskurði lagði sóknaraðili við fyrirtöku á nauðungarsölubeiðni varnaraðila hjá sýslumanni 11. janúar 2007 fram ljósrit gjafabréfs dagsett 15. maí 2006, þar sem sóknaraðili og eiginkona hans eru sögð afhenda tveimur nafngreindum börnum sínum 30,056% hvoru af hlutafjáreign sinni í fyrrnefndu einkahlutafélagi. Með þessu voru ekki leiddar fullnægjandi sönnur að því að sóknaraðili hafi ekki verið eigandi umræddra hlutabréfa er fjárnámið var gert, enda lágu engar upplýsingar fyrir um að aðilaskipti að bréfunum hafi farið fram með þeim hætti sem lög og samþykktir félagsins áskilja. Sýslumanni var því ekki rétt að hafna kröfu um nauðungarsölu á þeim grunni. Verður ákvörðun hans 24. janúar 2007 því felld úr gildi. Þar sem fram eru komnar upplýsingar um að umrædd hlutabréf kunni að hafa verið framseld nafngreindum einstaklingum er sýslumanni rétt við framhaldsmeðferð málsins að gæta að því hvort efni séu til að tilkynna þeim um nauðungarsöluna og gefa þeim þannig kost á að láta hana til sín taka. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur um annað en málskostnað. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað. Málskostnaður í héraði fellur niður. Sóknaraðili, Jón Ó. Ragnarsson, greiði varnaraðila, Hótel Valhöll ehf., 150.000 krónur í kærumálskostnað.
Mál nr. 174/2000	Kærumál Kröfugerð Vanreifun Frávísunarúrskurður felldur úr gildi	Þ höfðaði mál til heimtu launa í uppsagnarfresti, þar sem G hefði vikið honum fyrirvaralaust úr starfi. Í héraði lagði G fram samning, sem hann kvað hafa komið í stað þess samnings, sem Þ vísaði til í málatilbúnaði sínum, en í áðurgreindum samningi var kveðið á um sjö daga gagnkvæman uppsagnarfrest. Talið var, að þótt fallist yrði á með Þ, að síðargreindi samningurinn ætti að ráða lögskiptum aðilanna, væru engin efni til að líta svo á, að krafa Þ væri af þeim sökum vanreifuð eða krafa Þ yrði af öðrum ástæðum háð annmarka, sem leitt gæti til frávísunar málsins. Var úrskurður héraðsdóms, þar sem málinu var vísað frá dómi, felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka það til efnismeðferðar.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. apríl 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. apríl 2000, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða sér kærumálskostnað. Samkvæmt héraðsdómsstefnu höfðaði sóknaraðili málið til heimtu launa í uppsagnarfresti. Kvað hann atvik vera þau að varnaraðili hafi 12. september 1997 ráðið hann sem verktaka til starfa sem skipstjóri og vélgæslumaður á fiskiskipinu Sædísi RE 7. Gerður hafi verið skriflegur samningur, en einskis getið þar um uppsagnarfrest. Varnaraðili hafi vikið sér fyrirvaralaust úr starfi 1. júní 1999 og neitað að greiða laun í uppsagnarfresti. Sóknaraðili telur þau laun eiga að nema dómkröfu sinni, 1.437.599 krónum, sem séu þrefaldar meðaltekjur hans á mánuði í störfum fyrir varnaraðila á tímabilinu frá ársbyrjun til loka maí 1999 ásamt orlofsfé. Varnaraðili lagði fram í héraði samning aðilanna, sem dagsettur var 20. september 1998 og hann kveður hafa komið í stað áðurnefnds samnings frá 12. september 1997. Í yngri samningnum, sem í flestum atriðum var samhljóða þeim eldri, var þó kveðið á um sjö daga gagnkvæman uppsagnarfrest. Telur varnaraðili að leggja eigi yngri samninginn til grundvallar um kröfu sóknaraðila um laun í uppsagnarfresti ef varnaraðili verður ekki með öllu sýknaður af henni vegna ástæðna, sem hann hefur nánar fært fram í greinargerð sinni fyrir héraðsdómi. Þótt fallist yrði á með varnaraðila að ákvæði samnings aðilanna frá 20. september 1998 ætti að ráða lengd uppsagnarfrests í lögskiptum þeirra, eru engin efni til að líta svo á að krafa sóknaraðila sé af þeim sökum vanreifuð, enda liggja nægilega fyrir í gögnum málsins upplýsingar til að komast að niðurstöðu um fjárhæð hennar á þeim grundvelli. Geta þessi atvik heldur ekki valdið því að krafa sóknaraðila verði af öðrum ástæðum háð annmarka, sem leitt gæti til frávísunar málsins. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af þessum þætti málsins í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Lagt er fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 19/2002	Bifreið Líkamstjón Örorka Skaðabótalög	V gerði kröfu um greiðslu úr ökumannstryggingu á hendur vátryggingafélagi um eftirstöðvar skaða- og miskabóta vegna tjóns sem hann varð fyrir í alvarlegu umferðarslysi í júlí 1994. Ekki var deilt um greiðsluskyldu félagsins heldur um uppgjör tiltekinna bótaliða, sem V gerði fyrirvara um þegar gengið var frá öðrum þáttum uppgjörsins. V, sem var námsmaður þegar slysið átti sér stað, krafðist þess að bætur fyrir varanlega örorku yrðu miðaðar við þágildandi 5.-7. gr. skaðabótalaga en ekki 8. gr. laganna. Miðað við aldur V þegar slysið varð og stöðu hans í námi, dómaframkvæmd og forsendur héraðsdóms að öðru leyti, var niðurstaða héraðsdóms staðfest um að tjón V vegna varanlegrar örorku skyldi bætt eftir reglum 8. gr. skaðabótalaga. Eins og aðstæðum V var háttað þóttu ekki efni til að taka til greina kröfu V um óbættan varanlegan miska og beita hinni sérstöku heimild 4. gr. skaðabótalaga til að ákveða hærri bætur en aðalregla ákvæðisins mælir fyrir um. Þá var krafa V um vangreiddar þjáningarbætur að hluta til tekin til greina og við það miðað að V stundaði nám á hluta þess tíma sem hann taldist veikur án þess að vera rúmliggjandi samkvæmt kröfugerð, auk þess að hafa verið við störf hjá föður sínum. Krafa V um bætur vegna námstafa og ýmiss ógreidds útlagðs kostnaðar var einnig tekin til greina að hluta og niðurstaða héraðsdóms um þá kröfuliði staðfest.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Haraldur Henrysson, Garðar Gíslason og Pétur Kr. Hafstein. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. janúar 2002 og krefst þess að gagnáfrýjandi greiði sér 20.337.855 krónur með 2% ársvöxtum frá 10. júlí 1994 til 4. nóvember 2000 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags auk málskostnaðar að skaðlausu í héraði og fyrir Hæstarétti, allt að frádregnum 351.014 krónum sem gagnáfrýjandi greiddi inn á kröfuna 27. júní 2001. Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu 12. febrúar 2002. Hann krefst sýknu af öllum kröfum aðaláfrýjanda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Svo sem í héraðsdómi greinir gerir aðaláfrýjandi kröfu á hendur gagnáfrýjanda um eftirstöðvar skaða- og miskabóta vegna tjóns sem hann varð fyrir í alvarlegu umferðarslysi 10. júlí 1994. Krafan er um greiðslu úr ökumannstryggingu samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og er ekki deilt um greiðsluskyldu félagsins. Deilan stendur um uppgjör eftirgreindra bótaliða sem aðaláfrýjandi gerði fyrirvara um þegar gengið var frá öðrum þáttum uppgjörsins 23. janúar 2001. Krafa um óbætta varanlega örorku. Aðaláfrýjandi krefst þess að bætur fyrir varanlega örorku verði miðaðar við þágildandi 5. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en ekki 8. gr. eins og gagnáfrýjandi hefur krafist og fallist var á í héraðsdómi. Málsrök aðila um þetta eru reifuð í héraðsdómi. Í fjórum dómum Hæstaréttar hefur sérstaklega verið tekin afstaða til ágreinings um skil á milli 5.-7. gr. og 8. gr. skaðabótalaga þegar um námsmenn er að ræða, þ.e. H.1998.1976 og H.2000.683 auk dóma í málum nr. 291/1999 og nr. 201/2001. Bera dómarnir með sér að hvert tilvik fyrir sig er skoðað og metið með tilliti til orðalags lagaákvæðanna og skýringa í athugasemdum með lagafrumvarpinu. Í fyrst og síðast talda dómnum voru aðilar eldri og lengra komnir í námi en í hinum tveimur dómunum, en þar var um að ræða ungt fólk, sem ekki hafði lokið stúdentsprófi og hafði nýtt vinnugetu sína á þeim tíma að verulegu leyti til þess að stunda nám. Voru tilvikin í fyrrnefndu dómunum felld undir 5.-7. gr. laganna en hin tvö undir 8. gr. þeirra. Aðaláfrýjandi var í námi sínu og að aldri svipað staddur og tjónþoli í H.2000.683 og eru tilvikin sambærileg í veigamiklum atriðum. Vegna þessa og með vísan til forsendna héraðsdóms að öðru leyti er niðurstaða hans um þennan kröfulið staðfest. Krafa um óbættan varanlegan miska. Þessi krafa aðaláfrýjanda er reist á sérstakri heimild næstsíðasta málsliðs þágildandi 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga til þess að ákveða hærri bætur en aðalregla ákvæðisins mælir fyrir um, sem er eftir miskastigi frá læknisfræðilegu sjónarmiði. Læknar hafa metið varanlegan miska aðaláfrýjanda 50% og er ekki ágreiningur um það mat. Vísar aðaláfrýjandi til dóms Hæstaréttar 15. mars 2001 í máli nr. 395/2000 þar sem lækni, sem hlotið hafði 90% varanlegan miska, var ákveðið 35% álag á bætur, með vísan til þessarar heimildar, en hann var háður aðstoð annarra við helstu athafnir daglegs lífs. Í nefndum dómi var því slegið föstu að heimild þessi væri ekki einskorðuð við að miski hefði verið metinn 100%. Allt að einu er hér um heimild að ræða, sem aðeins verður beitt við sérstakar aðstæður, eins og gert er ráð fyrir í lagaákvæðinu. Varanlegur miski aðaláfrýjanda var á rökstuddan hátt metinn 50%, sem er mikill og þungbær miski. Eins og aðstæðum hans er þó háttað eru ekki efni til að beita hinni sérstöku álagsheimild og er því ekki unnt að taka þennan kröfulið til greina. Krafa um vangreiddar þjáningabætur. Með vísan til forsendna héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, verður niðurstaða hans um þennan kröfulið staðfest, enda stundaði gagnáfrýjandi nám á hluta þessa tíma og var auk þess við störf hjá föður sínum. Þessi liður verður því tekinn til greina með 519.675 krónum. Krafa vegna námstafa. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms þykir mega staðfesta niðurstöðu hans um þennan kröfulið. Hann verður því tekinn til greina með 900.000 krónum. Krafa vegna ýmiss ógreidds útlagðs kostnaðar. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna kostnaði vegna fæðubótaefna en taka til greina kostnað vegna lengdrar skólagöngu og aksturs, samtals 186.000 krónur. Gagnáfrýjandi hefur ekki andmælt kröfu vegna skemmds fatnaðar og muna á þeim forsendum að hún sé ekki studd gögnum. Ökumannstrygging samkvæmt 92. gr. umferðarlaga er slysatrygging og tekur ekki til tjóns á munum nema það tengist með beinum hætti líkamstjóni eigandans. Með hliðsjón af þessu er eðlilegt að tryggingin taki til fata sem aðaláfrýjandi var í þegar slys varð og skemmdust við það, sem metin eru samtals á 26.000 krónur, en ekki til þeirra smáhluta sem hann segir hafa verið í bifreiðinni og skemmst. Þessi kröfuliður verður því tekinn til greina með 212.000 krónum samtals. Niðurstaða málsins verður því að gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 1.631.675 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir. Eftir atvikum málsins þykir rétt að gagnáfrýjandi greiði málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Gagnáfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði aðaláfrýjanda, Valtý Sævarssyni, 1.631.675 krónur með 2% ársvöxtum af 1.982.689 krónum frá 10. júlí 1994 til 4. nóvember 2000 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 27. júní 2001 en af 1.631.675 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001 en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 13. desember 2001. I Mál þetta var höfðað 6. apríl 2001 og dómtekið 15. nóvember sl. Stefnandi er Valtýr Sævarsson, kt. 220675-5809, Hjallabraut 76, Hafnarfirði og stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., kt. 690689-2009, Ármúla 3 5, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda eftirstöðvar þjáningabóta, bóta fyrir varanlegan miska, bóta fyrir varanlega örorku, útlagðs kostnaðar og annars fjártjóns vegna tafa í námi, samtals að fjárhæð 20.337.855 krónur með 2% ársvöxtum frá 10. júlí 1994 til 4. nóvember 2000 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til l. júlí 2001, en skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags auk málskostnaðar að skaðlausu, allt að frádregnum 351.014 krónum, sem stefndi greiddi inn á kröfuna 27. júní 2001. Stefndi gerir þær dómkröfur að verða sýknaður af kröfum stefnanda og krefst jafnframt málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins, að teknu tilliti til skyldu stefnda til þess að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. II Í slysinu hlaut stefnandi margvíslega áverka, hann hlaut beinbrot víða um líkamann, höfuðáverka, tannbrot og svonefnt þrengslaheilkenni í fótlegg. Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., var vátryggjandi bifreiðarinnar sem stefnandi ók. Er ágreiningslaust að stefnandi njóti óskerts bótaréttar úr ökumannstryggingu bifreiðarinnar samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Endurhæfing stefnanda eftir slysið tók langan tíma. Voru málsaðilar sammála um að ekki væri tímabært að meta afleiðingar slyssins fyrr en komið væri fram á árið 2000. Varð samkomulag með aðilum að óska eftir að læknarnir Jónas Hallgrímsson og Yngvi Ólafsson semdu matsgerð um þau matsefni sem tilgreind eru í skaðabótalögum nr. 50/1993 eins og þau voru á þeim tíma þegar slysið varð. Í matsgerð dagsettri 5. september 2000 komust þeir að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski og varanleg örorka teldist vera 50%. Jafnframt mátu þeir samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga, tímabil tímabundins atvinnutjóns 100% tímabilin 10. júlí 1994 til 9. júní 1997 og 1. júní 1998 til 20. júlí 1998 en 50% tímabilið 10. júní 1997 til 31. maí 1998 og tímabil þjáninga þannig að stefnandi hefði rúmliggjandi í 148 daga, en veikur án þess að vera rúmliggjandi í 1.322 daga. Þann 4. október 2000 sendi lögmaður stefnanda kröfubréf til stefnda með skaða- og miskabótakröfum samtals að fjárhæð 27.812.190 krónur auk vaxta og kostnaðar. Hafði þá verið tekið tillit til greiðslna stefnda á bótum vegna tímabundins atvinnutjóns stefnanda, innborgana á þjáningabætur og greiðslna á nokkrum útlögðum kostnaði. Með uppgjöri 23. janúar 2001 greiddi stefndi stefnanda krónur 7.494.125 með vöxtum og kostnaði en hafði áður greitt inn á kröfuna samtals 3.500.179. Gerði lögmaður stefnanda fyrirvara um fjárhæð þjáningarbóta, bóta fyrir varanlegan miska, innheimtuþóknunar lögmanns, vaxta og örorkubóta auk þess sem hann gerði fyrirvara um ógreiddan kostnað og annað fjártjón. Ekki féllst stefndi á að greiða vegna útlagðs kostnaðar nema 129.853 krónur. Meðal þess tjóns sem stefndi vildi ekki greiða, voru ýmis útgjöld, sem stefnandi taldi að ættu rót sína að rekja til slyssins, en stefndi taldi ósannað að svo væri. Leitaði lögmaður stefnanda þá til Brynjólfs Jónssonar læknis og bað hann gefa álit um þessa kröfuliði. Hann skilaði áliti í tvennu lagi, 1. og 18. desember 2000. Þann 27. júní sl. greiddi stefndi stefnanda bætur vegna námstafa 300.000 krónur og útlagðs kostnaðar vegna stóls 51.014 krónur. Stefnandi var nýlega orðinn 19 ára þegar slysið varð og átti eftir eitt ár til stúdentsprófs við Verslunarskóla Íslands, þar sem hann var við nám. Hann hafði aflað sér tekna árin á undan, aðallega með sumarvinnu og með vinnu við atvinnurekstur föður síns við pípulagnir. Samkvæmt skattframtölum hafði stefnandi 413.376 krónur í tekjur árið 1992 og 416.094 krónur árið 1993. Í málinu liggur fyrir að slysið varð þess valdandi að stefnandi tafðist um eitt ár í námi sínu við Verslunarskólann, og lauk hann stúdentsprófi þaðan vorið 1996. Haustið 1996 hóf hann nám í tölvunarfræði við Háskóla Íslands, sem mun vera þriggja ára nám. Hann gerði hlé á námi sínu árið 1997. Námið hefur sóst honum seint og stefndi hann að því að ljúka því nú í haust en af því varð ekki. Gerir stefnandi ráð fyrir að ljúka því vorið eða haustið 2002. Námstafirnar rekur hann til afleiðinga slyssins. Hann hefur borið að hann þjáist af minnisleysi, stöðugum verkjum og svefnleysi sem hái honum við námið. III Í máli þessu gerir stefnandi kröfur á hendur stefnda vegna þess að hann telur skorta á að bætt hafi verið að fullu tjón hans vegna varanlegrar örorku, varanlegs miska, þjáninga, tafa í námi og útlagðs kostnaðar. Varanleg örorka Stefnandi gerir þá kröfu, að bætur til hans vegna varanlegrar örorku verði ákveðnar eftir reglum 5. - 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Kveðst hann miða kröfugerð sína við árslaun sem nemi svonefndu reiknuðu endurgjaldi hjá sérfræðingum, sem ekki hafi starfsmenn í þjónustu sinni. Árið 2000 hafi þetta endurgjald numið 3.600.000 krónum. Sé krafan við þetta miðuð en verðlagsbreytingum frá slysdegi samkvæmt 15. gr, skaðabótalaga þá eðlilega sleppt. Við endurgjaldið sé síðan bætt 6% vegna framlags í lífeyrissjóð. Reiknist árslaun eftir þessum mælikvarða 3.816.000 krónur og tjón vegna varanlegrar örorku þá 3.816.000,- x 7,5 x 50% eða 14.310.000 krónur. Hafi stefndi ekki fallist á að greiða bætur samkvæmt ofanskráðu heldur viljað miða tjón stefnanda vegna varanlegrar örorku við reglu 8. gr. skaðabótalaga, þar sem fjallað sé um bætur til barna og tjónþola, sem að verulegu leyti nýti vinnugetu sína þannig að þeir hafi engar eða takmarkaðar vinnutekjur. Viðmiðunartala 8. gr. í janúar 2001 hafi verið 4.863.000 krónur. Útreikningur stefnda hafi því verið svofelldur: 4.863.000,- x 50% x 200% eða samtals 4.863.000 krónur sem stefndi hafi greitt 23. janúar og hafi því staðið eftir ógreiddar 9.447.000 krónur af þessum hluta kröfu stefnanda og sé sú krafa höfð uppi í þessu máli. Kröfu sína um að útreikningur bóta fyrir varanlega örorku skuli miðast við 5. - 7. gr. skaðabótalaga en ekki 8. gr. byggir stefnandi á því að í fyrsta lagi eigi ekki að túlka undantekningarreglu 8. gr. þannig að undir það ákvæði falli allir tjónþolar, sem ekki hafi aflað sér fullra atvinnutekna síðasta árið fyrir slys. Megi ljóst vera af 2. mgr. 7. gr., að tjónþoli geti fallið undir 5. - 7. gr. laganna, þó að svo standi á, að meta þurfi árslaun sérstaklega. Í tilviki stefnanda sé um að ræða ungan mann, sem sé að mennta sig í því skyni að nýta vinnugetu sína í framtíðinni til að afla sér atvinnutekna. Hafi hann þegar sýnt fram á hæfileika sinn til tekjuöflunar með því að afla sér umtalsverðra tekna með fram námi sínu. Því eigi undantekningarákvæði 8. gr. laganna alls ekki við stefnanda heldur 2. mgr. 7. gr. þeirra. Eigi því að áætla stefnanda árslaun og sé ekki önnur viðmiðun betri en sú sem notuð sé við kröfugerðina. Í öðru lagi kveður stefnandi að verði talið að textaskýring á 8. gr. skaðabótalaganna leiði til þess að stefnandi falli þar undir, sé á því byggt, að í því felist mismunun sem brjóti gegn rétti stefnanda samkvæmt 72. gr. sbr. 65. gr stjórnarskrárinnar. Af tölunum, sem grein sé gerð fyrir að framan, sé ljóst, að gríðarlegur munur verði á skaðabótum til stefnanda, eftir því hvort tjón hans mælist eftir 5. - 7. gr. eða 8. gr. Verði að leggja til grundvallar í málinu að bætur skv. 5. - 7. gr. séu fullar bætur fyrir fjártjónið en ákvörðun þeirra eftir reglu 8. gr. feli í sér verulega skerðingu á fullum bótum. Kveður stefnandi að aflahæfi manna njóti verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar. Sé heimilt sé að álykta sem svo, að stefnandi hefði aflað sér að minnsta kosti þeirrar starfsmenntunar, sem hann muni senn ljúka gangi fyrirætlanir hans eftir, ef hann hefði ekki orðið fyrir slysinu. Slysið hafi aðeins tafið hann í náminu en ekki komið í veg fyrir það. Ef hann hefði orðið fyrir nákvæmlega sams konar slysi t.d. einu ári eftir að námi hefði lokið, hefði hann án nokkurs vafa átt rétt til örorkubóta eftir reglum 5. - 7. gr. skaðabótalaga. Fjártjónið, sem hann þá hefði orðið fyrir, hefði verið nákvæmlega það sama og hann varð fyrir í slysinu í raun og veru. Fái það ekki staðist að unnt sé að láta tímasetningu slyssins valda slíkum meginmun á rétti til skaðabóta sem raun beri vitni ef bætur til stefnanda verða ákveðnar eftir 8. gr. en ekki 5.- 7. gr. laganna. Taka megi þennan samanburð af stefnanda og öðrum tjónþola, sem verði fyrir sams konar slysi eftir að hafa byrjað störf sem tölvunarfræðingur. Bætur til slíks manns yrðu ákveðnar miklu hærri en til stefnanda, þó að ljóst sé að tjónið sé það sama. Er á því byggt, að stefnandi þurfi ekki, hvað sem öðru líði, að sæta slíkri mismunun við ákvörðun örorkubóta sinna sem af þessu myndi leiða. Varanlegur miski Stefnandi telur að rétt sé að beita heimild í 4. gr. skaðabótalaga til að ákveða honum hærri bætur en leiði af viðmiðunarfjárhæð ákvæðisins, sem numið hafi vegna ákvæðis 15. gr. laganna, 4.863.000 krónum í janúar 2001. Án hækkunar hafi bætur til stefnanda fyrir 50% varanlegan miska numið 2.431.000 krónum og þá fjárhæð hafi stefndi viðurkennt og greitt. Stefnandi fellst ekki á að heimild til hækkunar sé bundin við að varanleg örorka teljist 100% og telur að beita eigi álagi að fullu þannig að 50% leggist á 2.431.000 kr. og því nemi þessi hluti kröfu stefnanda 1.215.500 kr. Kemur fram hjá stefnanda að síðan bótagreiðslur hafi farið fram til stefnanda í janúar 2001, hafi gengið dómur í Hæstarétti, 15. mars 2001 í málinu nr. 395/2000 sem gefi fordæmi um, að heimild 4. gr. til hækkunar bóta sé ekki bundin við tilvik, þar sem varanlegur miski hefur verið metinn 100%. Telur stefnandi að fullt tilefni sé til að beita heimildinni til hækkunar í tilviki stefnanda. Í matsgerð þeirri sem lögð er til grundvallar í máli þessu komi fram, að stefnandi hafi hlotið margháttaða áverka víða um líkamann. Hann sé nánast aldrei verkjalaus og eigi því oft erfitt um svefn. Líkami hans stífni upp við hvíld og hann þurfi jafnan nokkurn tíma til að mýkja sig upp. Hann hafi þrálátan höfuðverk, stundum afar slæman. Hann þurfi reglulega að nota verkjalyf. Meðalsvefn hjá honum sé um 4 klukkustundir á nóttu og hann eigi erfitt með að sitja lengi kyrr. Hafi minni hans truflast og lyktarskyn minnkað. Þá hafi hann fundið fyrir breytingum á skapgerð sinni þannig að hann vilji fremur en fyrr vera einn og sé uppstökkari, sjálfum sér og öðrum til ama. Allt séu þetta atriði, sem hljóti að leiða til þess, að rétt teljist að beita hækkunarheimild 4. gr. skaðabótalaganna í tilviki stefnanda. Hér sé um ungan mann að ræða, og hafi slysið auk annars haft varanleg og afgerandi áhrif á möguleika hans til að njóta frístunda sinna um ókomna framtíð. Þjáningabætur Kemur fram hjá stefnanda að í bréfi lögmanns hans 4. október 2000 hafi verið krafist þjáningabóta samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga miðað við matsgerðina, þar sem komi fram að stefnandi teljist hafa verið rúmliggjandi vegna slyssins í 148 daga en veikur án þess að vera rúmliggjandi í 1.322 daga. Miðað við fjárhæðir októbermánaðar 2000 hafi þessi krafa numið 1.341.360 kr. Hafi viðmiðunarfjárhæðir laganna verið orðnar 0,76% hærri í janúar 2001 og hafi þessi krafa þá hækkað í 1.443.033 kr. Þar sem stefndi hafi einungis viljað greiða krónur 400.000 í bætur vegna þessa kröfuliðar sé nú gerð krafa um eftirstöðvarnar að fjárhæð 1.043.033 krónur. Hafi stefndi ekki leitast við að sýna fram á nein þau atvik sem réttlætt geti frávik til lækkunar frá viðmiðunarfjárhæðum 3. gr. skaðabótalaganna enda verði ekki séð að nein slík atvik séu í máli þessu. Um þetta vísar stefnandi til Hæstaréttardóms frá 20. janúar 2000 í málinu nr. 284/1999. Annað fjártjón vegna tafa í námi Hefði stefnandi ekki orðið fyrir þessu slysi, megi ætla að hann hefði lokið stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands vorið 1995 og háskólaprófi í tölvunarfræði vorið 1998. Reyndin sé sú, að hann hafi lokið stúdentsprófinu vorið 1996 og ekki sé fyrirséð hvenær hann ljúki háskólaprófi. Miðist kröfugerð hans í þessum lið við að um þriggja ára námstöf sé að ræða. Sé miðað við sömu árstekjur og varðandi varanlega örorku, hafi námstöfin valdið honum tjóni sem nemur 10.800.000 krónum. Frá því dragist tekjuöflun hans með námi sambærilegan tíma. Í kröfubréfinu 4. október 2000 hafi tekjur hans árin 1997-1999, samtals 2.806.450 krónur verið dregnar frá. Þar sem stefndi hafi greitt 300.000 krónur vegna þessa kröfuliðar þann 27. júní 2001 sé krafa stefnanda undir þessum lið 7.693.550 krónur. Útlagður kostnaður Samkvæmt framansögðu sundurliðast stefnukrafan þannig eftir að tillit hefur verið tekið til greiðslu stefnda þann 27. júní 2001 að fjárhæð 351.014: 1. Óbætt vegna varanlegrar örorku........kr. 9.447.000 2. Óbætt vegna varanlegs miska............ " 1.215.500 3. Vangreiddar þjáningabætur............... " 1.043.033 4. Annað fjártjón vegna námstafa........." 7.693.550 5. Ógreiddur útlagður kostnaður............ " 587.758 Samtals kr. 19.986.841 Stefnandi krefst 2% ársvaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá slysdegi til upphafsdags dráttarvaxta 4. nóvember 2000, en þann dag hafi verið liðinn mánuður frá dagsetningu kröfubréfs lögmanns stefnanda. Vísist í þessu efni til 15. gr. vaxtalaga nr. 25/1987. Þá vísar stefnandi til nýrra laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, 1. mgr. 6. gr. Vegna dóms Hæstaréttar 15. mars 2001 í málinu nr. 395/2000 kveðst stefnandi falla frá þeim fyrirvörum sem snert hafi vexti og innheimtuþóknun. Um málskostnaðarkröfu sína vísar stefnandi til ákvæða í XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. IV Varanleg örorka Stefndi kveður að í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 50/1993, skaðabótalögum, hafi meðal annars verið sagt um 8. gr. að þegar draga skuli mörkin milli 2. mgr. 7. gr. og 8. gr. verði almennt að telja að 2. mgr. 7. gr. verði beitt um þann sem vinni hálft launað starf eða meira utan heimilis en 8. gr. um þann sem vinni minna en hálft starf utan heimilis. Reglum 8. gr. skuli beitt um ungt námsfólk þótt það afli tekna í vinnu með námi og án tillits til tekna af þess konar vinnu, svo framarlega sem nemandinn stundi í reynd nám með eðlilegum hætti. Bætur til námsmanna sem þiggi laun í tengslum við nám, svo sem iðnnemar eða læknastúdentar, skuli ákveða eftir 2. mgr. 7. gr. Þá skuli beita reglum 2. mgr. 7, gr., um þá sem séu atvinnulausir þegar tjón verði. Af þessu telur stefndi verða dregna þá ályktun að beinlínis sé til þess ætlast að 8. gr. skaðabótalaga verði beitt um tilvik stefnanda. Sá skilningur hafi og verið staðfestur í tveimur dómum í málum nr. 291 og 380/1999. Varanlegur miski Þjáningabætur Í 3. málslið 3. gr. skaðabótalaga segi, að nemi bætur meira en 200.000 krónum, sé heimilt að víkja frá fjárhæðum þeim sem greini í 1. málslið. Um þennan málslið hafi verið sagt í athugsemdum með frumvarpi til upphaflegra skaðabótalaga að undantekningarregla þessi veiti svigrúm til að ákveða að álitum lægri þjáningabætur til tjónþola ef veikindatímabil eftir líkamstjón sé langt. Þá segi í athugasemdum að rök fyrir þessum undantekningum séu þau að ekki þyki rétt að binda hendur dómara um of í þessu efni vegna þess að sérstök tilvik kunni að koma upp þar sem staðlaða reglan leiði til óeðlilegrar niðurstöðu. Telur stefndi að fyrir utan dóm Hæstaréttar í máli nr. 284/1999, virðist einungis einn annar dómur hafa gengið um það hvernig beita skuli lækkunarheimild 3. málsliðar 3. gr., það sé dómur Hæstaréttar í máli nr. 32/2001, en þar hafi kröfu bótagreiðanda um lækkun þjáningabóta verið hnekkt þar sem ekki hafi verið færð fram nein haldbær rök fyrir því að sérstök ástæða væri til að beita lækkunarheimildinni. Annað fjártjón vegna tafa í námi Útlagður kostnaður V Eins og rakið hefur verið er ágreiningur með aðilum um hvort fara eigi eftir reglum 5.-7. gr. eða 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku stefnanda af völdum umferðarslyssins 10. júlí 1994, eins og þau ákvæði voru þegar slysið varð. Hefur stefndi greitt stefnanda miðað við að 8. gr. skaðabótalaganna eigi við tilvik stefnanda, samtals 4.863.000 kr. Ákvæði 5.-7. gr. skaðabótalaga hafa að geyma reglur um örorkubætur fyrir tjónþola með tekjureynslu en í 8. gr. laganna eru reglur um ákvörðun bóta til tjónþola sem hafa enga eða takmarkaða tekjureynslu. Í 1. mgr. 8. gr. eins og hún hljóðaði á þeim tíma er atvik máls þessa gerðust sagði, að bætur til barna og tjónþola, sem að verulegu leyti nýta vinnugetu sína þannig, að þeir hafi engar eða takmarkaðar vinnutekjur, skuli ákvarða á grundvelli miskastigs samkvæmt 4. gr. laganna. Líta verður svo á að í 5.-7. gr. skaðabótalaganna komi fram aðalreglur um ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku en í 8. gr. sé fólgið undantekningarákvæði sem aðeins verði beitt þegar ekki liggja fyrir raunhæfar forsendur, með tilliti til reynslu, til að ákvarða tekjutap. Í greinargerð með 8. gr. kemur fram að reglum greinarinnar skuli beitt um ungt námsfólk þótt það afli tekna í vinnu með námi og án tillits til tekna af þess konar vinnu svo framarlega sem nemandinn stundar í reynd nám með eðlilegum hætti. Er slys það sem mál þetta er sprottið af, átti sér stað, var stefnandi 19 ára nemandi við Verslunarskóla Íslands og átti eftir eitt ár í stúdentspróf. Vegna slyssins tafðist hann um eitt ár í náminu og lauk stúdentsprófi vorið 1996. Haustið 1996 hóf hann nám í tölvunarfræði við Háskóla Íslands. Hafði stefnandi aflað sér einhverra tekna með námi sínu fyrir og eftir slysið, árið 1992 voru heildartekjur hans krónur 413.376, árið 1993 krónur 416.094, árið 1994 krónur 225.183, árið 1995 krónur 30.000, árið 1996 krónur 0, árið 1997 krónur 651.843, árið 1998 krónur 464.364, árið 1999 krónur 1.044.019. Bar stefnandi fyrir dómi að vinnuframlag hans eftir slysið hafi í raun ekki verið í samræmi við launin sem hann fékk, megi frekar líta á þessar greiðslur sem styrk, en hann hefur aðallega haft tekjur af vinnu við fyrirtæki föður síns. Þar sem stefnandi var ungur námsmaður, sem aflaði sér tekna með námi og ekkert annað komið fram í málinu en að hann hafi stundað nám sitt í reynd með eðlilegum hætti eru, engin rök til að skýra undantekningarákvæði 8. gr. svo þröngt að tilvik stefnanda falli ekki þar undir. Stefnandi telur að ef skýring á texta 8. gr. skaðabótalaganna leiði til þess að stefnandi fallir þar undir, felist í því mismunun sem brjóti gegn rétti stefnanda samkvæmt 72. gr. sbr. 65. gr. stjórnarskrárinnar þar sem í aflahæfi séu fólgin eignaréttindi sem njóti verndar stjórnarskrárinnar. Þrátt fyrir tilgreind ákvæði stjórnarskrárinnar verður að líta svo á að löggjafinn hafi vald til setja reglur um það hvernig ákvarða skuli bætur, þegar aflahæfi manna er skert, enda sé það markmið slíkra reglna að fullar bætur komi fyrir. Mismunandi niðurstaða sem fæst við beitingu ólíkra reiknireglna samkvæmt 5.-7. gr. annars vegar og 8. gr. hins vegar getur verið tjónþolum úr báðum hópum til hagsbóta. Mestu máli skiptir þó að að tjónþolar í hvorum hópi um sig sæta samskonar aðferð við ákvörðun bóta. Verður því að telja að 1. mgr. 8. gr. eins og hún var hafi verið reist á skýrum málefnalegum forsendum og ekki talin andstæð þeim megintilgangi laganna að tjónþoli fái fullar bætur fyrir tjón sitt. Verður því ekki fallist á það með stefnanda að sú niðurstaða að bæta honum tjón hans vegna varanlegrar örorku eftir reglum 8. gr. skaðabótalaganna gangi í berhögg við stjórnarskrárvarin réttindi hans. Að öllu því virtu sem nú hefur verið rakið verður ekki hjá því komist að fallast á það með stefnda að tjón stefnanda vegna varanlegrar örorku verði bætt eftir reglum 8. gr. skaðabótalaganna. Ágreiningslaust er að stefnandi hefur samkvæmt uppgjöri 23. janúar 2001 fengið bætur fyrir varanlega örorku þannig greiddar úr hendi stefnda. Samkvæmt því ber að sýkna stefnda af þessum lið kröfu stefnanda. Óumdeild er sú niðurstaða matsgerðar að varanlegur miski stefnanda sé 50%. Stefnandi telur að beita eigi hækkunarheimild í 4. gr. skaðabótalaganna um að þegar sérstaklega standi á sé heimilt að ákveða hærri bætur allt að 50%. Stefndi hefur þegar greitt stefnanda bætur vegna varanlegs miska að fjárhæð 2.431.000 krónur og er ekki ágreiningur um þann útreikning, en stefnandi krefst 50% álags ofan á þá fjárhæð, eða 1.215.500 til viðbótar. Í 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga, eins og hún var þegar slysið varð, sagði að við ákvörðun fjárhæðar bóta fyrir varanlegan miska skyldi litið til þess hvers eðlis og hversu miklar afleiðingar tjóns væru frá læknisfræðilegu sjónarmiði, svo og til erfiðleika sem það valdi í lífi tjónþola. Varanlegur miski skyldi metinn til stiga og miðað skyldi við ástand tjónþola þegar ekki væri að vænta frekari bata. Síðan sagði að þegar miski væri metinn alger skyldu bætur vera 4 milljónir og síðan lækka í réttu hlutfalli við lægra miskastig. Síðan sagði að þegar sérstaklega stæði á væri heimilt að ákveða hærri bætur, þó ekki hærri en 6.000.000 króna. Í athugasemdum með frumvarpi til skaðabótalaga sagði að í undantekningartilvikum kynni fjárhæð bóta eftir að fjögurra milljón króna markinu væri náð að þykja ófullnægjandi einkum þegar tjónþoli hefði orðið fyrir margvíslegum líkamsspjöllum, til dæmis bæði orðið fyrir mikilli sköddun á útlimum og misst sjón á báðum augum. Heimildin til að ákveða hærri bætur þegar sérstaklega standi á væri sett í því skyni að unnt yrði að veita hærri bætur í slíkum tilvikum. Þessi tilvísun um að heimildinni verði beitt þegar sérstaklega standi á bendir til þess að hvert einstakt tilvik þurfi að skoða sérstaklega og við það miðað að henni verði beitt þegar gera megi ráð fyrir að hinn metni miski tjónþola nái ekki að bæta miska hans að fullu. Í máli þessu hefur komið fram að stefnandi, sem er ungur maður, hlaut við slysið margháttaða áverka um líkamann og á við mikla erfiðleika að etja eftir slysið. Í matsgerð kemur fram að áverkar hans af völdum slyssins voru brot á vinstri lærlegg, brot á hægri fótlegg, brot á hægra völubeini, brot á vinstra teningsbeini, brot á nærkjúku vinstri vísifingurs, nefbrot, sár í andliti, brot á tönnum, brot í neðsta liðbol hryggjar, þrengslaheilkenni í hægri fótlegg og höfuðhögg. Hefur komið fram hjá stefnanda að hann sé nánast aldrei verkjalaus, hafi þrálátan höfuðverk og þurfi reglulega að nota verkjalyf. Þá er fram komið að minni hans hefur truflast og hann upplifir auk þess skapgerðareinkenni sem gerir honum erfitt fyrir í daglegu lífi og samskiptum við aðra. Þessi minnisskerðing er varanleg eins og niðurstöður úr sálfræðimati bera með sér og helsta orsök tafa í námi. Er það mat dómsins að hinn 50% metni varanlegi miski nái ekki til að bæta miska stefnanda að fullu og standi því þannig sérstaklega svo á að rétt sé að ákvarða honum hærri bætur sem nemur 20% af þeim bótum sem hann hefur þegar fengið greiddar, eða af 2.431.500 krónum og því viðurkennt að stefndi eigi að greiða stefnanda 486.300 krónur. Krafa stefnanda um þjáningabætur fær stuðning í matsgerð Jónasar Hallgrímssonar prófessors í líffærameinafræði og Yngva Ólafssonar sérfræðings í bæklunarlækningum. Þar kemur meðal annars fram að fyrst hafi reynt á starfsgetu stefnanda sumarið 1999 en stöðugu ástandi hafi fyrst verið náð þegar hann hafi byrjað að vinna aftur í kjölfar síðustu aðgerðarinnar 20. júlí 1998. Stefnandi styður kröfu sína við 3. gr. skaðabótalaganna og er óumdeilt að stefnandi á rétt á bótum samkvæmt því ákvæði. Í 3. ml. 3. gr. laganna segir að nemi bætur meira en 200.000 krónum sé heimilt að víkja frá fjárhæðum þeim sem greini í 1. ml. Um þetta sagði í greinargerð með frumvarpi til upphaflegra skaðabótalaga að undantekningarregla þessi veiti svigrúm til að ákveða að álitum lægri þjáningabætur til tjónþola ef veikindatímabil eftir líkamstjón sé langt. Þá sagði að rökin fyrir reglunni væru þau að ekki þætti rétt að binda hendur dómara um of í þessu efni vegna þess að sérstök tilvik kunni að koma upp þar sem staðlaða reglan leiði til óeðlilegrar niðurstöðu. Stefnandi hefur gert kröfu í samræmi við að hann hafi verið rúmliggjandi vegna slyssins í 148 daga en veikur án þess að vera rúmliggjandi í 1.322 daga. Krafa hans þannig reiknuð í samræmi við 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaganna nemur alls 1.443.033 krónum. Stefndi hefur greitt stefnanda 400.000 krónur vegna þessa kröfuliðar og gerir stefnandi kröfu um að fá mismuninn greiddan. Stefndi heldur því fram að þrátt fyrir niðurstöðu í matsgerð sýni gögn málsins að stefnandi hafi ekki verið veikur í skilningi 3. gr. skaðabótalaganna allan framangreindan tíma í rösk fjögur ár, hann hafi bæði verið við nám og störf á þessum tíma. Með hliðsjón af gögnum málsins er það mat hinna sérfróðu meðdómenda að þjáningabætur skuli metnar frá slysi 10. júlí 1994 til 1. september 1995 er hann hefur skólagöngu á ný, rúmliggjandi í 126 daga og veikur án þess að vera rúmliggjandi í 290 daga. Tímabilið frá 1. september 1995 til 20. júlí 1998 rúmliggjandi í 22 daga og veikur án þess að vera rúmliggjandi í 516 daga. Er það því niðurstaðan að þjáningabætur greiðist miðað við að stefnandi hafi verið rúmliggjandi 148 daga og veikur án þess að vera rúmliggjandi í 806 daga. Á verðlagi í október 2000 reiknast krafan þannig að 806 dagar á 840 krónur eða samtals 677.040 krónur og 148 dagar á 1.560 krónur eða samtals 230.880. Viðmiðunarfjárhæðum hefur ekki verið andmælt hins vegar er ljóst að hækkun stefnanda vegna lánskjaravísitölu frá október 2000 fram til janúar 2001 svo sem greinir í stefnu er of há. Lánskjaravísitala í október 2000 var 3939 en 3990 í janúar 2001. og er því niðurstaðan sú að þjáningabætur á verðlagi í janúar 2001 eru 919.675. Af þeirri kröfu hefur stefnandi greitt 400.000 krónur og er það því niðurstaða málsins að stefnandi á ógreiddar þjáningabætur að fjárhæð 519.675. Stefnandi gerir kröfu um bætur vegna annars fjártjóns vegna tafa í námi. Samkvæmt 1. gr. skaðabótalaganna á sá, sem bótaábyrgð ber á líkamstjóni, að greiða skaðabætur fyrir atvinnutjón, sjúkrakostnað og annað fjártjón auk þjáningabóta. Óumdeilt er að hann tafðist um eitt ár við nám í Verslunarskóla Íslands vegna slyssins. Hins vegar er deilt um það að tafir þær, sem hafa orðið á námi hans við Háskóla Íslands, megi rekja til slyssins. Það liggur fyrir í málinu að stefnandi vann fyrir tekjum árið 1997 samtals 651.843 krónur, árið 1998 samtals 464.364 krónur og árið 1999 1.044.019 krónur. Óumdeilt er að nám stefnanda í tölvunarfræði hefur dregist frá því að hann hóf það haustið 1996 og til dagsins í dag þar sem hann gerir ráð fyrir að ljúka námi á næsta ári. Fyrir liggur í gögnum málsins að stefnandi tók sér hlé frá námi á árinu 1997. Ennfremur hefur hann borið að hann sé í vinnu hjá föður sínum og hafi það nokkuð frjálst hvernig og hvenær hann vinni. Þá hefur hann borið að í dag sé hann í vinnu og sé að skrifa lokaritgerð en sæki ekki tíma í skólanum nú fyrir áramót. Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi hafi fyrir slysið haldið eðlilegum takti við nám, en afleiðingar slyssins, sérstaklega heilaskaði með áberandi minnisskerðingu, sé sennilegasta skýring þess að stefnandi hefur tafist í námi. Telur dómurinn sannað að slysið hafi valdið töfum frá námi þótt hluta tafarinnar megi rekja til þess að stefnandi tók sér hlé og hefur auk þess unnið með náminu. Gerir stefnandi ráð fyrir töfum upp á þrjú ár og með vísan til þess sem að framan er rakið er unnt að fallast á það með stefnanda. Stefndi hefur viðurkennt greiðsluskyldu sína vegna námstafa í Verslunarskóla Íslands og þegar greitt stefnanda 300.000 krónur vegna þess. Hefur komið fram hjá stefnda að við ákvörðun þeirrar fjárhæðar hafi verið miðað við raunverulega töf og við það miðað við ákvörðun fjárhæðar eins og áður var bætt sem röskun á stöðu og högum samkvæmt 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Í athugasemdum með frumvarpi til hinna upphaflegu skaðabótalaga kemur fram um 1. gr. að með orðunum “annað fjártjón” sé átt við útgjöld sem falli á tjónþola strax eða fljótlega eftir tjónsatvik en erfitt sé að færa sönnur á til dæmis með því að leggja fram reikninga. Hafi námsmönnum verið dæmdar bætur fyrir röskun á stöðu og högum vegna tafa sem hafi orðið á námi vegna slyss sbr. 1. gr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem nú sé lagt til að verði felld niður. Ekki sé þó gert ráð fyrir neinni efnisbreytingu á þessu og heimilt að bæta slíkt sem annað fjártjón. Af þessu má ráða að ekki hafi staðið til að breyta rökum fyrir bótum fyrir tafir á námi með setningu skaðabótalaganna og verða bætur fyrir slíkt tjón metið að álitum. Það er mat dómsins að hæfilegar bætur fyrir tafir á námi stefnda séu 1.200.000 krónur. Stefndi hefur þegar greitt 300.000 krónur og ber því að greiða mismuninn sem er 900.000 krónur. Þá er ágreiningur um greiðslu stefnda á ýmsum kostnaði sem stefnandi heldur fram að bæta eigi. Hefur því verið haldið fram af hálfu stefnanda að í raun hafi lögmaður stefnda viðurkennt að vissu marki bótaskyldu vegna þessara kostnaðarliða og vísað í því sambandi til bréfs Hákonar Árnasonar hrl. til stefnda 17. október 2000. Hér er um að ræða umsögn lögmannsins til stefnda vegna bótakrafna stefnanda og verður ekki fallist á að bréf þetta bindi hendur stefnda á nokkurn hátt gagnvart stefnanda. Er ágreiningur um að stefndi eigi að bæta stefnanda útlagðan kostnað vegna fæðubótaefna. Í álitsgerð Brynjólfs Jónssonar læknis segir um þetta að frá læknisfræðilegu sjónarmiði séu fæðubótaefni ekki talin nauðsynleg í sjálfu sér til þess að ná heilsu eftir sjúkdóm eða slys. Hins vegar sé það nauðsynlegt hverjum einstaklingi, ekki síst eins og í tilviki stefnanda, að reyna allt sem honum eða öðrum sem komi nálægt meðferðinni, hugkvæmist til að styrkja og hvetja einstaklinginn til dáða varðandi líkamlega og andlega endurhæfingu. Kveðst hann sjálfur ekki sjá af gögnum að hann hafi sérstaklega mælt með þessu, en stefnandi heldur því fram. Kemur fram hjá lækninum að þessi efni séu nauðsynleg í íþróttasamhengi, en bæklunarlæknar hafi ekki sértæka þekkingu á þessum sviðum og þó um beinan næringarskort sé ekki að ræða og ættu næringarefni að fást úr flestum venjulegum fæðutegundum sem neytt sé daglega. Kveðst hann geta fallist á að í ákveðnum tilfellum sé þetta liður í erfiðri endurhæfingu eins og stefnandi hafi sannarlega þurft að ganga í gegnum. Það er álit hinna sérfróðu meðdómsmanna að fæðubótaefni hafi ekki verið notuð hjá sjúklingum við endurhæfingu að læknisráði nema sýnt hafi verið fram á vöntun þeirra. Slíkt hefur ekki verið gert í þessu tilviki og er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda af þessum lið kröfu stefnanda. Þá hefur stefnandi gert kröfu um að stefndi greiði krónur 430.855 vegna ýmiss útlagðs kostnaðar. Hvað snertir kostnað vegna lengdrar skólagöngu þá hefur stefndi fallist á að greiða stefnanda kostnað sem hlaust af lengdri skólavist hans í Verslunarskóla Íslands að fjárhæð 40.000 krónur. Krafa hans vegna bóka er hins vegar ekki rökstudd og vandséð hvernig þau útgjöld megi rekja til slyssins og er stefndi því sýknaður af þeim kröfulið, enda ekki sýnt fram á að þær nýtist ekki við áframhaldandi nám stefnanda. Þá er með vísan til þeirrar niðurstöðu að stefnandi hafi tafist um tvö ár í námi sínu í Háskóla Íslands rétt að taka til greina kostnaðarliði sem varða árgjald Háskóla Íslands samtals að fjárhæð 46.000 krónur. Stefnandi hefur gert kröfu um að fá bætt fatnað og ýmsa muni sem hann kveður hafa skemmst í slysinu. Fatnaðurinn sem hann vill bættan eru íþróttagalli sem hann metur á 12.000 krónur, ullarpeysa sem hann metur á 6.500 krónur og íþróttaskór á 7.500 krónur. Þá telur hann upp smáhluti sem skemmst hafi, fjarstýring á bílskúrshurð 3.200 og viðgerð á farsíma NMT 5.055 krónur. Kröfur stefnanda að þessu leyti eru ekki studdar neinum gögnum og gögn málsins bera ekki með sér að hann hafi orðið fyrir þeim útgjöldum vegna slyssins að hægt sé að taka kröfu hans til greina að þessu leyti gegn mótmælum stefnda. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki fjallað um hvort slíkar kröfur séu bótaskyldar samkvæmt 92. gr. umferðarlaga. Það er óumdeilt að stefnandi var í endurhæfingu á Grensásdeild vegna slyssins og liggur í augum uppi að hann þurfti að láta aka sér á milli staða. Ekki nýtur við gagna vegna þessarar kröfu en það er mat dómsins að rétt sé að að bæta stefnanda þennan kostnað sem hann óhjákvæmilega hefur orðið fyrir og rekja má til slyssins. Ver bæturnar ákveðnar að álitum 100.000 krónur. Er það því niðurstaða varðandi útlagðan kostnað að stefndi greiði stefnanda samtals 186.000 krónur. Að öllu því virtu sem nú hefur verið rakið er það niðurstaða dómsins að stefndi greiði stefnanda 2.091.975 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Eftir þessum málsúrslitum þykir rétt að stefndi greiði stefnanda krónur 480.000 í málskostnað. Af hálfu stefnanda flutti mál þetta Jón Steinar Gunnlaugsson hrl. en af hálfu stefnda flutti málið Jakob R. Möller hrl. Dóminn kveða upp Greta Baldursdóttir dómsformaður og meðdómendurnir Ásgeir B. Ellertsson og Ríkharður Sigfússon. D Ó M S O R Ð
Mál nr. 309/2007	Samkeppni Skaðabætur Kröfugerð Frávísun frá Hæstarétti að hluta	S krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við kaup sín á bensíni hjá K á tímabilinu frá 10. ágúst 1995 til 18. desember 2001 vegna ólögmæts verðsamráðs K og tveggja annarra olíufélaga. Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti var einungis tekist á um kröfu S um að skaðabætur yrðu ákveðnar að álitum. Í dómi Hæstaréttar sagði að ágreiningslaust væri að með samráðinu hefði K brotið gegn 10. gr. þágildandi samkeppnislaga nr. 8/1993. Af gögnum málsins væri ljóst að samráðið hefði meðal annars tekið til verðlagningar á bensíni. K hefði ekkert fært fram í málinu sem staðið gæti í vegi þeirri ályktun að tilgangur samráðsins hefði verið að hækka tekjur hans með því að selja bensín á hærra verði en annars hefði verið. Þá hafi honum ekki tekist að sýna fram á að slíkur ágóði hefði ekki í reynd hlotist af samráðinu. Var niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð skaðabótanna staðfest.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir og Markús Sigurbjörnsson. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. júní 2007 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 21. ágúst 2007. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér „bætur að álitum sem nemi hærri fjárhæð en dæmd var í héraði“, en til vara að staðfest verði ákvæði héraðsdóms um fjárhæð skaðabóta. Í báðum tilvikum krefst hann dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. júlí 2005 til greiðsludags auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Með framangreindri aðalkröfu leitar gagnáfrýjandi dóms fyrir hærri fjárhæð en aðaláfrýjanda var gert að greiða með héraðsdómi, en þó án þess tiltaka fjárhæð kröfunnar. Slík kröfugerð er í andstöðu við d. lið 1. mgr. 80. gr., sbr. d. lið 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þegar af þeirri ástæðu verður aðalkröfu gagnáfrýjanda vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti, en af því leiðir að ekki kemur til álita að dæma honum hærri fjárhæð en ákveðin var með hinum áfrýjaða dómi. I. Í héraðsdómsstefnu krafðist gagnáfrýjandi þess aðallega að aðaláfrýjanda yrði gert að greiða sér 212.406 krónur, til vara 37.379 krónur, til þrautavara 26.069 krónur, en að því frágengnu yrðu skaðabætur ákveðnar að álitum. Í öllum tilvikum var þess krafist að fjárhæðirnar bæru nánar tilgreinda vexti og dráttarvexti. Við aðalmeðferð málsins í héraði 16. nóvember 2006 lækkaði gagnáfrýjandi fjárhæð krafna sinna þannig að aðalkrafa nam 180.005 krónum, varakrafa 34.976 krónum og þrautavarakrafa 26.069 krónum, en krafa um skaðabætur að álitum stóð óbreytt. Þá bar gagnáfrýjandi því við að í dómkröfum hans fælist að auki krafa um viðurkenningu á rétti hans til skaðabóta, þótt honum yrði ekki dæmd ákveðin fjárhæð. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. desember 2006 var aðaláfrýjandi sýknaður af aðalkröfu og varakröfu gagnáfrýjanda, en öðrum kröfum hans var vísað frá dómi. Ákvæði dómsins um frávísun voru kærð til Hæstaréttar, sem með dómi 18. janúar 2007 í máli nr. 654/2006 staðfesti niðurstöðu héraðsdómsins um það efni að öðru leyti en því að fellt var úr gildi ákvæði hans um að vísað væri frá þeirri kröfu gagnáfrýjanda að bætur yrðu dæmdar að álitum. Var lagt fyrir héraðsdóm að taka þá kröfu til efnismeðferðar, sem gert var með hinum áfrýjaða dómi, en aðilarnir una niðurstöðu dómsins 6. desember 2006 um aðalkröfu og varakröfu gagnáfrýjanda. II. Í málinu krefst gagnáfrýjandi skaðabóta vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir við kaup sín á bensíni hjá aðaláfrýjanda á tímabilinu frá 10. ágúst 1995 til 18. desember 2001 vegna ólögmæts verðsamráðs þess síðarnefnda og tveggja annarra olíufélaga. Ágreiningslaust er að með samráðinu hafi aðaláfrýjandi brotið gegn 10. gr. þágildandi samkeppnislaga nr. 8/1993. Af gögnum málsins er ljóst að það samráð tók meðal annars til verðlagningar á bensíni. Aðaláfrýjandi hefur ekkert fært fram í málinu, sem staðið getur í vegi þeirri ályktun að tilgangur samráðsins hafi verið að hækka tekjur hans með því að selja bensín á hærra verði en annars hefði verið. Þá hefur honum ekki tekist að sýna fram á að slíkur ágóði hafi ekki í reynd hlotist af samráðinu. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem skírskotaði jafnframt til niðurstöðu héraðsdóms 6. desember 2006 um hluta málsins, er aðaláfrýjandi skaðabótaskyldur við gagnáfrýjanda. Meðal gagna sem liggja fyrir í málinu er matsgerð sem aðaláfrýjandi hefur aflað í tengslum við annað dómsmál, sem hann á aðild að, en í henni er meðal annars fjallað um hugsanlegan ávinning hans af áðurnefndu samráði. Aðaláfrýjandi kaus að leggja fram matsgerðina þótt hún varði annars ekki sakarefni þessa máls og ætti því með réttu ekkert erindi í það. Vegna þessa málatilbúnaðar hans geta þó komið til álita þau atriði í matsgerðinni, sem kunna að reynast gagnáfrýjanda í hag. Í henni var meðal annars komist að þeirri niðurstöðu að ávinningur aðaláfrýjanda af samráði við önnur olíufélög um verðlagningu á bensíni á árunum 1995 til 2001 hafi numið 7,8% af framlegð. Gagnáfrýjandi hefur ekki lagt fram nein gögn í málinu, sem frekara hald gæti verið í til að ákveða honum skaðabætur að álitum innan marka þeirrar fjárhæðar, sem dómkrafa hans fyrir Hæstarétti telst nema samkvæmt áðursögðu. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmanni, ákvað gagnáfrýjanda skaðabætur með tilliti til þessa. Án þess að nokkur afstaða sé tekin til sönnunargildis þessarar matsgerðar að öðru leyti verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um þetta. Um vexti af kröfu gagnáfrýjanda fer samkvæmt því, sem í dómsorði segir. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Málinu er vísað frá Hæstarétti að því er varðar aðalkröfu gagnáfrýjanda, Sigurðar Hreinssonar. Aðaláfrýjandi, Ker hf., greiði gagnáfrýjanda 15.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2002 til 7. júlí 2005, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 29. júní 2005. Stefnandi er Sigurður Hreinsson, Árholti 18, Húsavík. Stefndi er Ker hf., Suðurlandsbraut 18, Reykjavík. Málið var dómtekið 16. nóvember 2006 og dómur kveðinn upp 6. desember 2006. Með dómi Hæstaréttar 18. janúar 2007 í máli nr. 654/2006 var það ákvæði héraðsdóms er laut að frávísun þrautaþrautavarakröfu sóknaraðila fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar. Málið var endurupptekið í þessu skyni 7. febrúar sl. og tekið að nýju til dóms að loknum munnlegum málflutningi. Þrautaþrautavarakrafa stefnanda, sem lagt hefur verið fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar, er að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að álitum, vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir, sem beri dráttarvexti og skaðabótavexti samkvæmt lögum um vexti nr. 25/1987, sbr. lög nr. 67/1989, og lögum um vexti og verðbætur nr. 38/2001, eftir því sem við eigi. Stefnandi krefst enn sem fyrr málskostnaðar. Stefndi krefst enn sem fyrr sýknu auk málskostnaðar. Atvik málsins, sem og málsástæður og lagarök aðila, eru rakin í dómi héraðsdóms 6. desember 2006. Niðurstaða Með þrautaþrautavarakröfu sinni krefst stefnandi skaðabóta að álitum vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna þátttöku stefnda í ólögmætu verðsamráði við sölu á bensíni á árunum 1995-2001. Í dómi héraðsdóms 6. desember 2006 var talið að jafnvel þótt á það yrði fallist að stefnandi hefði gert líklegt að hann hefði orðið fyrir einhverju tjóni, væri það ótvírætt skilyrði þess að bætur yrðu dæmdar að álitum að stefnandi hefði gert allt sem í hans valdi stæði til að sýna fram á tjón sitt. Var það enn fremur álit héraðsdóms, í samræmi við ítrekuð fordæmi Hæstaréttar, að það væri hlutverk héraðsdóms, sem skipaður væri sérfróðum meðdómsmanni, að yfirfara og gagnrýna matsgerðir dómkvaddra matsmanna, sem aflað hefði verið í samræmi við áður tilvitnuð ákvæði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en ekki vinna slíkar matsgerðir milliliðalaust við úrlausn dómsmáls. Taldi dómurinn því að það gæti ekki rúmast innan hlutverks hins sérfróða meðdómsmanns að leggja mat á tjón stefnanda á grundvelli þeirra gagna sem lögð höfðu verið fram í málinu. Í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar 18. janúar 2007 var hins vegar fallist á með stefnanda að „líkur bendi ekki til að með matsgerð yrði unnt að koma málinu í þann búning að komast mætti hjá að dæma um kröfuna að álitum.“ Dómurinn lítur svo á að með framangreindri niðurstöðu Hæstaréttar sé nú lagt fyrir héraðsdóm, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, að leggja mat á ætlað tjón stefnanda á grundvelli fyrirliggjandi gagna málsins. A Eins og fram kemur í dómi héraðsdóms 6. desember 2006 er það álit dómsins að þau skilyrði fyrir skaðabótaskyldu, sem lúta að saknæmri og ólögmætri háttsemi stefnda, séu uppfyllt. Sem fyrr verður því að taka afstöðu til þess hvort, og þá að hvaða marki, stefnandi hafi sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni. Í samræmi við almennar reglur skaðabótaréttar ber við það mat að líta annars vegar til þess verðs sem stefnandi greiddi í raun fyrir það bensín sem hann keypti af stefnda. Hins vegar ber að horfa til þess verðs sem stefnandi hefði greitt fyrir sama magn af bensíni á sama tíma, ef ekki hefðu komið til brot stefnda á 10. gr. laga nr. 8/1993. Eins og nánar greinir í dómi héraðsdóms 6. desember 2006 verður að gera ráð fyrir því að ríkt hefði fákeppni á íslenskum olíumarkaði á árunum 1993-2001, hefði ekki komið til ólögmætt samráð og samvinna íslensku olíufélaganna. Þessi forsenda leiðir þó, ein og sér, ekki til þess að tjón stefnanda teljist ósannað, enda gera samkeppnislög ótvírætt ráð fyrir því að samkeppni geti verið til staðar við aðstæður sem þessar. Af þessu leiðir hins vegar að stefnanda ber að sýna fram á að hann hefði greitt annað og lægra verð fyrir bensín í því fákeppnisumhverfi, sem allt að einu hefði verið fyrir hendi, ef samráð og samvinna stefnda og annarra olíufélaga hefði ekki komið til. B Af hálfu stefnanda hefur verið vísað til skýrslu hagfræðingsins Johns M. Connor frá 2003 um miðgildi svokallaðs yfirverðs í samráðsmálum. Eins og fram kemur í dómi héraðsdóms 6. desember 2006 er óumdeilt að umrædd rannsókn var hvorki unnin með hliðsjón af atvikum á íslenska olíumarkaðinum á framangreindu tímabili né náði hún til hans með nokkrum hætti. Án tillits til fræðilegs gildis umræddrar rannsóknar leiðir hún ekki líkur að því að stefnandi hefði greitt lægra verð fyrir bensín á því tímabili sem hér um ræðir, ef samráð og samvinna stefnda og annarra olíufélaga hefði ekki komið til. Af hálfu stefnanda hefur einnig verið vísað til gagna sem sýna hækkanir á álagningu á bensíni á árunum 1998-2001 samanborið við meðaltalsálagningu í krónutölu á svonefnt tafið kostnaðarverð á tímabilinu frá nóvember 1996 til og með apríl 1997. Af hálfu stefnanda hafa engin viðhlítandi rök verið færð fyrir því að þær forsendur sem réðu álagningu á fyrra tímabilinu hafi verið þær sömu og frá 1. janúar 1998 til 18. desember 2001, þannig að sama álagning í krónum hafi átt að haldast óbreytt allan þann tíma. Fela umrædd gögn því ekki í sér líkur fyrir því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna brotastarfsemi stefnda. C Af hálfu stefnanda hefur verið vísað til aukningar á einingarframlegð við sölu hvers bensínlítra á tímabilinu 1998-2001 samanborið við tímabilið 1993-1995. Líkt og fram kemur í dómi héraðsdóms 6. desember 2006 er á það fallist að ólögmætt verðsamráð sé almennt til þess fallið að auka, eða komast hjá, lækkun á framlegð við sölu á vöru, enda þótt samráð kunni til skemmri tíma litið að beinast að öðrum þáttum en verði. Þess verður hins vegar að gæta að ýmis önnur atriði geta haft áhrif á framlegðina bæði til hækkunar og lækkunar. Svo hagar til í máli þessu að um þessa orsakavalda nýtur ekki við annarra sérfræðilegra gagna en matsgerðar dómkvaddra matsmanna, Guðmundar Magnússonar prófessors og Heimis Haraldssonar löggilts endurskoðanda, sem gerð var að beiðni stefnda vegna máls sem hann hefur höfðað gegn Samkeppniseftirlitinu og íslenska ríkinu til ógildingar á úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála 29. janúar 2005. Af hálfu stefnanda hefur hins vegar ekki verið aflað neinna sérfræðilegra gagna um raunveruleg áhrif hins ólögmæta samráðs á verðmyndun á bensíni í því skyni að sýna fram á tjón stefnanda af þeim völdum. Í umræddri matsgerð hinna dómkvöddu manna er sérstaklega vikið að sölu á bensíni. Kemur þar fram að ávinningur stefnda vegna sölu á bensíni á árunum 1996 til 2001 hafi numið 467 milljónum króna, eða 7,8% af framlegð, miðað við framlegð af bensínsölu á árunum 1993-1995, eins og matsmenn telja hana rétt metna, þegar tekið hafi verið tillit til ýmissa þátta, sem þeir segja samkeppnisyfirvöld ekki hafa gert í útreikningum sínum. Við útreikninga beggja aðila, þ.e. dómkvaddra matsmanna og samkeppnisyfirvalda, var notuð svokölluð „fyrir og eftir aðferð“. Niðurstaða matsmanna er jafnframt sú að 7,8% hlutfall „reiknaðs ávinnings af bensínsölu“ verði að teljast svo óverulegt að ekki sé ástæða til að líta svo á að reiknaður ávinningur af bensínsölu á árunum 1996-2001 geti með óyggjandi hætti talist afleiðing samráðsaðgerða. Eins og málið liggur fyrir fellst dómurinn á framangreindar niðurstöður hinna dómkvöddu matsmanna. Jafnframt er það þá álit dómsins að stefnandi hafi ekki, með þeim gögnum sem hann hefur lagt fram í málinu, sýnt fram á frekara tjón en ráðið verður af umræddri matsgerð, enda þótt ekki sé hægt að útiloka að um slíkt frekara tjón sé að ræða. Samkvæmt þessu verður að leggja til grundvallar að verulegar líkur séu á að framlegð á hvern seldan lítra bensíns á tímabilinu 1996 til 2001 hafi verið a.m.k. 7,8% hærri en ella vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda. Enda þótt fram komi í niðurstöðum dómkvaddra matsmanna að þetta hlutfall sé svo lágt að það teljist innan skekkjumarka verður hér, enn sem fyrr, að líta til þess að verðsamráð er almennt til þess fallið að auka, eða komast hjá, lækkun á framlegð við sölu á vöru, enda þótt samráð kunni til skemmri tíma litið að beinast að öðrum þáttum en verði. Verður því stefndi að bera hallann af óvissu um áhrif samráðsins að þessu leyti. Er þá jafnframt litið til þess að öll nauðsynleg gögn um verðmyndun á bensíni er að finna í fórum stefnda og stendur það honum nær en stefnanda samkvæmt almennum reglum réttarfars að sýna fram á að hið ólögmæta samráð hafi ekki haft þýðingu fyrir aukningu á framlegð við sölu á bensíni á umræddum tíma. Samkvæmt öllu framangreindu verður lagt til grundvallar að framangreint hlutfall framlegðar stefnda við sölu á bensíni svari til tjóns stefnanda þegar skaðabætur hans eru metnar að álitum. Að virtu því magni af bensíni sem stefnandi keypti af stefnda á tímabilinu 1996 til og með 2001 þykja bætur stefnanda samkvæmt þessu hæfilega ákveðnar 15.000 krónur. Er þá miðað við verðlag í árslok 2001. Vextir samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verða því dæmdir frá 1. janúar 2002, sbr. 2. mgr. greinarinnar. Með vísan til 2. málsliðar 9. gr. sömu laga verða dráttarvextir dæmdir frá dómsuppsögu. Við ákvörðun málskostnaðar er óhjákvæmilegt, þrátt fyrir úrslit málsins, að líta til þess að kröfum og málsástæðum stefnanda hefur verið hafnað í veigamiklum atriðum. Verður stefndi því aðeins dæmdur til að greiða stefnanda hluta af málskostnaði stefnanda sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur. Skúli Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt Sigrúnu Guðmundsdóttur héraðsdómara og Birgi Þór Runólfssyni, dósent við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands. Stefndi, Ker hf., greiði stefnanda, Sigurði Hreinssyni, 15.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. janúar 2002 og dráttarvöxtum frá dómsuppsögu. Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað. Sératkvæði Sigrúnar Guðmundsdóttur, héraðsdómara. Mál þetta snýst um smásöluviðskipti á bensíni og olíuvörum. Á þeim tíma er viðskiptin gerðust var frjálst verð á umræddum vörum þ.e. verðið var einhliða ákveðið af olíufélögunum, en samráð þeirra á milli bannað. Í III. kafla í dómi málsaðila frá 6. desember 2006 segir svo: „Í stefnu málsins er 38 sinnum vísað í ákvörðun Samkeppnisráðs frá 24. október 2004. Er þar um að ræða beina tilvitnun í skjöl, sem stafa frá olíufélögunum, s.s. fundargerðir, minnisblöð og tölvupóst. Þá er og vitnað til bókana sem skráðar voru á fundum Samkeppnisstofnunar með ýmsum starfsmönnum stefnda og hinna olíufélaganna. Þannig er vísað til þriggja tilvika á árunum 1993-1994, fjögurra á árinu 1995, fimm á árinu 1996, tíu á árinu 1997, fjögurra á árinu 1998, fjögurra á árinu 1999, fimm á árinu 2000 og þriggja á árinu 2001. Við meðferð málsins var því lýst yfir af hálfu stefnda að ekki væri dregið í efa að í þessum tilvitnuðu gögnum væri rétt farið með staðreyndir og eru þær því óumdeildar. Af þessum sökum telur dómurinn þarflaust að lýsa þeim nánar. Dómurinn telur ljóst af gögnunum að stefndi hefur á tímabilinu frá því í mars 1993 til 18. desember 2001 tekið þátt í ólögmætu athæfi, þ.e. ólögmætu samráði og samstilltum aðgerðum olíufélaganna, og stefndi viðurkennir að svo hafi verið. Dómurinn telur einnig ljóst að þetta hafi verið gert í þeim megintilgangi að selja vörur félaganna, þ.á m. bensín, á hærra verði en annars hefði verið. Eins og síðar greinir í niðurstöðum telur dómurinn samkvæmt þessu að leitt hafi verið í ljós að fyrir hendi séu þau skilyrði almennu skaðabótareglunnar fyrir bótaskyldu að um sé að ræða saknæma athöfn, ásetning í því tilviki sem hér um ræðir, og ólögmæta, þ.e. brot gegn samkeppnislögum, sem til þess voru fallin að valda stefnanda tjóni.“ Á það ber að líta að öll gögn og vitneskju er aðeins að finna í fórum stefnda. Stefnandi hefur ekki annað í höndum en reikninga eða kvittanir sem greina keypt vörumagn og verð við hver kaup. Þegar litið er til stefnda, á í hlut aðili þaulvanur stórviðskiptum áratugum saman, sem um gilda tiltölulega skýrar reglur samkeppnislaga nr. 8/1993. Stefndi styður mál sitt fyrst og fremst almennum mótmælum en sýnir ekki fram á hvernig verðlagningu var hagað á mismunandi tímum og í einstökum atriðum. Ber því að leggja á stefnda ríkari sönnunarbyrði en ella. Telja verður að samráðið og hinar samstilltu aðgerðir olíufélaganna hafi verið gerðar í tekjuöflunarskyni, beint eða óbeint, enda ekki aðrar fullnægjandi skýringar fyrir hendi. Þá þykir fákeppni ekki skipta hér máli því hún er með sama hætti háð ákvæðum 10. gr. laga nr. 8/1993. Samkvæmt þessu aflaði stefndi sér ólögmæts ávinnings með því að fella ávinninginn inn í söluverð á bensíni og olíu. Svarar þessi ólögmæti ávinningur til tjóns stefnanda. Með því að stefndi býr einn yfir vitneskju til að ákveða ávinninginn verður að meta hann að álitum. Með hliðsjón af gögnum stefnanda og þegar yfir alla málavexti er litið, telst hann hæfilega ákveðinn 36.000 kr. Stefnda ber því að greiða stefnanda 36.000 kr. Vextir samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verða dæmdir frá 1. janúar 2002. Með vísan til 2. málsliðar 9. gr. sömu laga verða dráttarvextir dæmdir frá þingfestingu málsins. Ég er sammála ákvörðun meirihluta um málskostnað.
Mál nr. 636/2007	Kærumál Gæsluvarðhaldsúrskurður felldur úr gildi Farbann	Hæstiréttur felldi úr gildi úrskurð héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli b. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Hins vegar var honum gert að sæta farbanni samkvæmt 110. gr. sömu laga.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Páll Hreinsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. nóvember 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30. nóvember 2007, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, en þó eigi lengur en til föstudagsins 7. desember 2007 kl. 14. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Af gögnum málsins má sjá að varnaraðili mun hafa breytt eftirnafni sínu með samþykki yfirvalda í heimalandi sínu, en hann mun áður hafa heitið Y. Gáfu hin erlendu yfirvöld út ný skilríki honum til handa. Krafa sóknaraðila um gæsluvarðhald er studd við b. lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Sóknaraðili hefur ekki sýnt nægilega fram á að þörf sé gæsluvarðhalds varnaraðila til þess eins að tryggja návist hans í þágu meðferðar máls. Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi, en varnaraðila verður bönnuð brottför af landinu samkvæmt 110. gr. laga nr. 19/1991, eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Varnaraðila, X, er bönnuð brottför frá Íslandi þar til dómur gengur í máli hans, en þó ekki lengur en til 7. desember 2007 klukkan 14. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að X verði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans en þó ekki lengur en til 7. desember 2007 kl. 14.00. Málavextir eru þeir að með dómi Hæstaréttar 28. apríl 2005 var ákærði dæmdur í fangelsi í 2 ár og 6 mánuði fyrir brot gegn ávana- og fíkniefnalöggjöfinni og 1. mgr. 221. gr. og 1. mgr. 124. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þann 12. október 2006 var ákærða veitt reynslulausn í 2 ár á eftirstöðvum refsingar sem voru 419 dagar. Með ákvörðun Útlendingastofu 19. september 2006 var ákærða vísað á brott af Íslandi og bönnuð endurkoma til landsins í næstu 10 ár. Þessi ákvörðun var birt ákærða á Litla Hrauni 27. september 2006 og þann 12. október 2006 var ákærði fluttur úr landi í fylgd þriggja lögreglumanna til Vilnius í Litháen. Ákærði kærði úrskurð Útlendingastofu til dómsmálaráðuneytis sem staðfesti ákvörðunina með úrskurði sínum 16. apríl 2007. Þann 20. nóvember 2007 handtók lögreglan ákærða í bifreið í Hafnarfirði. Við leit á ákærða á lögreglustöð fundust 25,62 g af amfetamíni. Krafist var gæsluvarðhalds yfir ákærða og var hann úrskurðaður 21. nóvember sl. til þess að sæta gæsluvarðhaldi allt til dagsins í dag. Ákæra var gefin út 26. nóvember 2007 á hendur ákærða þar sem honum er gefið að sök fíkniefnalagabrot, fyrir að hafa í vörslum sínum 25,62 g af amfetamíni, svo og brot gegn lögum um útlendinga nr. 96/2002, a-lið 1. mgr. 57. gr., sbr. 43. gr. laganna, fyrir að virða ekki bann Útlendingastofu og dómsmálaráðuneytis um að koma ekki til landsins næstu 10 ár. Aðalmeðferð fór fram í málinu í dag og var málið dómtekið. Dómur verður kveðinn upp 7. desember nk. kl. 14.00. Í lok aðalmeðferðar krafðist sækjandi þess að ákærða yrði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi þangað til dómur gengur í máli hans en þó ekki lengur en til 7. desember 2007. Kröfu þessa styður sækjandi við b-lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Sem áður sagði var ákærði handtekinn 20. nóvember sl. og úrskurðaður í gæsluvarðhald daginn eftir. Rannsókn málsins hefur gengið hratt fyrir sig og aðalmeðferð hefur þegar farið fram. Dómsuppsaga hefur verið ákveðin 7. desember nk. Ákærði er erlendur ríkisborgari og að mati dómsins þykir rétt að tryggja nærveru hans við dómsuppsögu og verður því fallist á kröfu Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu með vísan til b-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan. Ú r s k u r ð a r o r ð : Ákærði, X, sæti gæsluvarðhaldi þar til dómur gengur í máli hans, en þó ekki lengur en til 7. desember 2007 kl. 14:00.
Mál nr. 388/2001	Samningur Ábyrgð	ÞA, sem gert hafði kaupsamning við F ehf. um kaup á veitingahúsi og var kominn í vanda með veitingareksturinn, bauð G að ganga inn í hann. Í kjölfarið undirrituðu G og ÞA, ásamt F ehf. og ÞP, svokallaðan viðauka við þann samning. Á grundvelli viðaukans kröfðust F ehf. og ÞP greiðslu úr hendi G. Ekki var talið að þeim hefði getað dulist af hljóðan viðaukans að G tók þar ekki að sér skuldbindingu, heldur lýsti aðeins yfir þeirri fyrirætlan sinni að hann myndi gangast í ábyrgð fyrir greiðslu skuldar ÞA að tilteknum skilyrðum fullnægðum. Með því að tilgreind skilyrði höfðu ekki verið uppfyllt var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu G.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 10. október 2001. Þeir krefjast þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 8.886.119 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 5. mars 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Í hinum áfrýjaða dómi er greint frá efni samkomulags, sem aðilar málsins gerðu ásamt Þórði Erni Arnarsyni 25. febrúar 1999. Af hljóðan þess gat áfrýjendum ekki dulist að stefndi tók þar ekki að sér skuldbindingu, heldur lýsti aðeins þeirri fyrirætlan sinni að hann myndi gangast í ábyrgð fyrir greiðslu skuldar Þórðar Arnar við áfrýjendur ef þeim skilyrðum yrði meðal annars fullnægt að nánar tiltekið félag yrði stofnað um rekstur veitingahúss að Aðalstræti 10 í Reykjavík og það gæfi út veðskuldabréf fyrir skuldinni með tryggingu í þargreindum munum. Aldrei kom til þess að umrætt félag yrði stofnað og því síður að það gæfi út veðskuldabréf. Með þessum athugasemdum verður héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna hans. Áfrýjendur verða í sameiningu dæmdir til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjendur, Fógetinn ehf. og Þórður Pálmason, greiði í sameiningu stefnda, Gústav Björgvin Helgasyni, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var hinn 12. júní sl., að loknum munnlegum málflutningi, var höfðað fyrir dómþinginu af Fógetanum ehf., kt. 621188-2169, Aðalstræti 10, Reykjavík og Þórði Pálmasyni, kt. 111156-7519, Flyðrugranda 14, Reykjavík, á hendur Gústavi Björgvini Helgasyni, kt. 090665-4729, Barónsstíg 43, Reykjavík, með stefnu birtri hinn 3. nóvember 2000 og þingfestri 14. nóvember 2000. Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnendum óskipt, 8.886.119 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 5. mars 1999 til greiðsludags. Þá krefjast stefnendur málskostnaðar úr hendi stefnda, að mati dómsins, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Dómkröfur stefnda eru þær, að hann verði sýknaður af kröfum stefnenda og honum tildæmdur málskostnaður úr þeirra hendi, samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Hinn 26. júní 1998 gerðu stefnandi, Fógetinn ehf., og Þórður Örn Arnarson með sér kaupsamning um kaup Þórðar Arnar á veitingahúsi Fógetans ehf. við Aðalstræti 10, Reykjavík. Í samræmi við kaupsamning þennan gaf Þórður Örn út níu skuldabréf samtals að fjárhæð 9.500.000 krónur. Var lánstími bréfanna 7 ár, sex afborganir á ári og var fyrsta afborgun ákveðin 5. september 1998. Til tryggingar greiðslu átti, samkvæmt skuldabréfinu, að veðsetja lausafé veitingahússins. Þá var sjálfskuldarábyrgðarmaður á bréfunum, faðir Þórðar Arnar, Örn Ingólfsson. Skömmu eftir útgáfu bréfanna lést Örn Ingólfsson, að sögn stefnenda. Að sögn stefnenda skyldi Þórður Örn útvega nýjan ábyrgðarmann á bréfin, en honum hafi ekki tekist það. Ekki varð af þinglýsingu bréfanna. Þórður Örn vanefndi kaupsamninginn við stefnanda og var kominn í vanda með rekstur veitingahússins í febrúar 1999. Á þeim tíma hafði Þórður Örn samband við stefnda og bauð honum að ganga inn í rekstur veitingahússins. Hinn 25. febrúar 1999 hittust á fundi hjá lögmanni Þórðar Arnar, Þórður Örn, stefnandi, ásamt lögmanni sínum og stefndi. Á þeim fundi skrifuðu undir svokallaðan viðauka við kaupsamning, stefnandi, Þórður, stefndi, Gústav, og Þórður Örn. Er samningurinn svohljóðandi: „ Við undirritaðir aðiljar kaupsamningsins, dags. 26. júní 1998 um veitingahúsið Fógetann, Aðalstræti, Reykjavík, gerum með okkur svofelldan viðauka við þann samning: Ekki varð af stofnun ofangreinds rekstrarfélags eða af útgáfu bréfanna. Eldri skuldabréfin eru í vanskilum og hefur Þórður Örn alls greitt inn á kröfu samkvæmt eldri bréfum, eftir að þau fóru í innheimtu hjá lögmanni, 370.000 krónur. Þórður Örn var lýstur gjaldþrota með úrskurði 15. nóvember 2000 og hefur stefnandi, Fógetinn ehf., lýst kröfu í búið vegna eldri skuldabréfa, samtals 12.380.030 krónur. Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að þar sem ekki hafi verið gefin út skuldabréf samkvæmt samkomulagi frá 25. febrúar, beri stefnda að efna samkomulagið, með því að greiða stefnendum, sem nemi uppgreiðsluverði bréfanna. Stefnandi hefur sundurliðað kröfu sína með eftirgreindum hætti í stefnu: „Gjaldfelldar eftirstöðvar skuldabréfanna á gjalddaga þeirra hinn 5. mars 1999 voru kr. 8.821.429, auk kr. 131.586 í samningsvexti til og með þess gjalddaga. Samtals kr. 8.953.015. Kr. 200.000 innborgun hinn 5.5.1999, kr. 115.000 hinn 10.5.1999 og kr. 55.000 hinn 27.5.1999, samtals kr. 370.000 var ráðstafað inn á kr. 303.104 innheimtuþóknun, og kr. 66.896 inn á samningsvextina. Þannig voru eftir þessar innborganir staða kröfunnar svo: Hinn gjaldfelldi höfuðstóll bréfanna nam kr. 8.821.429 og est. samningsvaxtanna kr. 64.690 eða samtals skuld að fjárhæð kr. 8.886.119 pr. 5.3.1999, sem er höfuðstóll kröfu í máli þessu.” Um lagarök fyrir kröfu sinni vísa stefnendur til samkomulags aðila og almennra reglna kröfuréttar og samningaréttar um efndir loforða og samninga, og greiðslu fjárskuldbindinga. Kröfu um dráttarvexti og vaxtavexti byggja stefnendur á III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987, með síðari breytingum. Kröfu um málskostnað byggja stefnendur á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggja stefnendur á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Þar sem stefnandi, Þórður, reki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi, beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum, fyrir sitt leyti, úr hendi stefnda. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að umrætt skjal hafi einungis falið í sér viljayfirlýsingu um fyrirhuguð viðskipti hans. Öllum aðilum hafi verið ljóst, að fyrirhuguð viðskipti stefnda og Þórðar Arnar hafi verið á algjöru byrjunarstigi og ekkert hafi verið frágengið þeirra í millum. Með skjalinu hafi einungis verið lýst yfir því hvernig staðið yrði að ábyrgðum gagnvart stefnendum ef hugmyndir um inngöngu stefnda í reksturinn yrðu að veruleika. Báðir viðsemjendur stefnda hafi notið aðstoðar lögmanna, og hafi þeim mátt vera ljóst, að eðlilegur framgangsmáti í fyrirhuguðum viðskiptum væri sá, að fyrst yrði gengið frá viðræðum milli stefnda og Þórðar Arnar um þátttöku stefnda í rekstrinum og rekstrarfélag síðan stofnað í kjölfarið. Þar á eftir yrði gengið frá ábyrgð á skuldabréfunum. Aldrei hafi staðið til að stefndi gæfi út einhliða, skilyrðislausa ábyrgð. Stefnendum hafi verið ljóst að stefndi hafi ekki verið að skrifa undir skuldbindingu á annan tug milljóna, án þess að hljóta nokkuð í staðinn. Því hafi augljóslega þurft að ganga frá samningum um þátttöku stefnda í rekstrinum og gengju þeir ekki eftir yrði ekki um ábyrgð hans að ræða. Skjalið hafi verið samið af stefnendum, sem notið hafi aðstoðar lögmanna, og því beri að túlka allan vafa um efni þess stefnendum í óhag. Verði ekki fallist á, að um viljayfirlýsingu stefnda hafi verið að ræða byggir stefndi á því, að forsendur fyrir skuldbindingum samkvæmt skjalinu hafi brostið. Forsendur hafi verið þær, að rekstur veitingastaðarins væri traustur og hann stæði undir skuldbindingunni. Þá hafi það verið forsenda, að samkomulag næðist milli stefnda og Þórðar Arnar um inngöngu stefnda í reksturinn og stofnað yrði hlutafélag um reksturinn, sem yrði aðalskuldari að endurútgefnum skuldabréfum. Ef þessar forsendur hefðu staðist hefði hlutafélagið orðið aðalskuldari bréfanna en ábyrgð stefnda til vara. Enn fremur hefði skuldin verið tryggð með veði í lausafé rekstrarins, eins og átt hafi að vera samkvæmt upprunalegu bréfunum. Kaupverð veitingahússins hafi verið 18 milljónir og samkvæmt kaupsamningi hafi lausafé rekstrarins verið þær eignir sem seldar hafi verið. Verðmæti lausafjárins hefði því getað staðið undir stærstum hluta skuldarinnar. Ef þessar forsendur hefðu gengið eftir hefði fyrirhuguð ábyrgð stefnda orðið mun léttvægari. Hins vegar hafi allar þessar forsendur brostið, er í ljós hafi komið að uppgefnar veltutölur um reksturinn stóðust ekki og ekkert hafi orðið úr stofnun rekstrarfélags og endurútgáfu veðskuldabréfanna. Stefndi byggir á því, að hann hefði alltaf mátt treysta því, að veð stæðu til tryggingar skuldinni, samkvæmt hinum upphaflegu skuldabréfum, enda hefði honum verið kynnt efni þeirra. Honum hafi hins vegar ekki verið gert ljóst, að þeim hefði ekki verið þinglýst til tryggingar veðinu. Aðilum hefði átt að vera ljóst að ábyrgð hans miðaðist við að veð stæðu til tryggingar kröfunni. Það væri forsendubrestur fyrir skuldbindingu hans að svo hafi ekki verið gert. Þá byggir stefndi á því, að ósanngjarnt sé af stefnanda að bera fyrir sig fyrrgreint samkomulag og því rétt að víkja því til hliðar á grundvelli 36. gr. samningalaga. Aðstaða við samningsgerðina hafi verið afar ójöfn. Stefnda hafi ekki verið gefið tóm til að kynna sér umræddan veitingarekstur, en hann beittur þrýstingi til að takast á hendur ábyrgð á upphaflegu skuldabréfunum. Er stefndi hafi neitað að gangast í ábyrgð hafi honum verið settir úrslitakostir, að rita undir yfirlýsinguna ella yrði ekkert af frekari viðræðum. Stefndi kveðst hafa litið á undirskrift sína, sem viljayfirlýsingu og ekki talið skuldbindingu felast í henni, enda yfirlýsingin mjög óljóst orðuð. Líta beri til þess, að fyrst eftir undirritun hafi komið í ljós, að tölur varðandi reksturinn stæðust ekki. Ekkert hafi orðið af stofnun rekstrarfélags, sem átt hafi að verða aðalskuldari samkvæmt bréfunum og engin veðtrygging hafi staðið að baki skuldabréfunum. Ábyrgð stefnda hafi því orðið mun meiri, en hann hafi mátt gera ráð fyrir. Einnig beri að horfa til efnis skuldbindingarinnar, en ef fallist verði á skilning stefnenda, hafi stefndi tekið á sig tug milljóna ábyrgð, án nokkurs endurgjalds. Stefndi kveðst þegar hafa greitt rúmlega þrjár milljónir vegna víxils, sem gefinn hafi verið út samtímis því er yfirlýsingin hafi verið undirrituð. Það væri því bersýnilega ósanngjarnt að hann yrði dæmdur til að greiða stefnendum meira fé. Einnig byggir stefndi á því, að upplýsingar um veltu Fógetans hafi verið rangar, en þær upplýsingar hafi verið komnar frá stefnendum. Stefnendum hafi og verið ljóst að stefndi hefði ekki talið yfirlýsinguna skuldbindandi og hafi þeir nýtt sér grandleysi hans og vankunnáttu í viðskiptum. Því væri óheiðarlegt af stefnendum, að bera fyrir sig yfirlýsinguna, sbr. 33. gr. samningalaga nr. 7/1936. Stefndi mótmælir sérstaklega kröfu um dráttarvexti. Samkvæmt viðauka við 4. gr., sé gert ráð fyrir að stefnda skuli tilkynnt, með minnst mánaðar fyrirvara, um gjaldfellingu bréfanna. Engin slík tilkynning hafi borist stefnda. Einnig sé kveðið á um að ábyrgð bréfanna verði fyrst virk þegar bréfin hafi verið í vanskilum í þrjá mánuði og því sé ekki hægt að krefja um dráttarvexti fyrr en að þeim tíma liðnum. Stefnendur krefjist dráttarvaxta átta dögum eftir gerð yfirlýsingarinnar og tíu dögum áður en ráðgert hafi verið að þinglýsa skuldabréfunum, samkvæmt yfirlýsingunni. Stefnda hafi fyrst verið tilkynnt um svokallaða gjaldfellingu hinn 5. júlí 2000 og sé óeðlilegt að miða við fyrra tímamark, auk þess sem ekki hafi verið gerð krafa á hendur stefnda um greiðslu skuldar fyrir þann tíma. Um lagarök vísar stefndi til 33. gr. og 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, 68. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og meginreglna kröfuréttarins um brostnar forsendur. Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 1. mgr. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 140. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefnendur byggja kröfur sínar á áðurgreindu skjali, svokölluðu viðauka við kaupsamning, dagsettu 25. febrúar 1999. Fyrir liggur að kaupandi Fógetans ehf. Þórður Örn Arnarson stóð ekki við skuldbindingar sínar gagnvart stefnanda að greiða kaupverð og að sögn stefnenda féll ábyrgðarmaður upphaflegu skuldabréfanna, vegna kaupanna, frá skömmu eftir útgáfu þeirra. Stefnendur voru því að leita eftir ábyrgð á greiðslu kaupverðsins. Umdeilt skjal var samið og undirritað á fundi með lögmanni kaupandans, Þórðar Arnar, lögmanni stefnenda og stefnda. Samkvæmt samkomulaginu átti nýtt rekstarfélag að gefa út veðskuldabréf, tryggðum í eigum veitingahússins og skyldi stefndi taka á sig sjálfskuldarábyrgð á þeim bréfum. Rekstrarfélag þetta var aldrei stofnað og því ekki gefin út ný skuldabréf. Samkvæmt orðalagi samkomulagsins var það forsenda ábyrgðar stefnda, að rekstarfélag um veitingareksturinn gæfi út veðskuldabréfin, sem áttu samkvæmt framansögðu að vera tryggð í eigum félagsins. Verður og að telja eðlilegt og nægilega skýrt í samkomulaginu að ábyrgð stefnda var einungis bundin við framangreind veðskuldabréf, sem aldrei voru gefin út. Þar sem veðskuldabréf voru ekki gefin út er því ekki fyrir að fara ábyrgð stefnda gagnvart stefnendum á greiðslu veðskuldabréfa. Ber því þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af kröfum stefnenda. Samkvæmt þessari niðurstöðu ber að sæma stefnendur in solidum til þess að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 475.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskattskyldu stefnda. Hervör Þorvaldsdóttir, héraðsdómari, kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð. Stefndi, Gústav Björgvin Helgason, er sýkn af kröfum stefnenda, Fógetans ehf. og Þórðar Pálmasonar. Stefnendur greiði in solidum stefnda 475.000 krónur í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskatt.
Mál nr. 193/2005	Kærumál Lögræði	Fallist var á kröfu um að X yrði sviptur sjálfræði tímabundið, enda væri hann ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum vegna geðsjúkdóms.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Guðrún Erlendsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut máli þessu til Hæstaréttar með kæru 4. maí 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. apríl 2005, þar sem sóknaraðili var sviptur sjálfræði í 6 mánuði. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess, að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að kærumálskostnaður verði greiddur úr ríkissjóði. Varnaraðili krefst þess, að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og þóknun talsmanns hans greidd úr ríkissjóði. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila og talsmanns varnaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, en þóknunin er ákveðin eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, og talsmanns varnaraðila, Björgvins Þorsteinssonar hæstaréttarlögmanns, 60.000 krónur til hvors þeirra, greiðist úr ríkissjóði. Með beiðni, sem dagsett er 19. þ. m. hefur Helgi Bragason hdl. f. h. B, kt. [...], krafist þess að varnaraðili, X, kt. [...], faðir sóknaraðila, verði sviptur sjálfræði í sex mánuði vegna geðveiki. Var málið þingfest og tekið til úrskurðar í dag. Um aðild sóknaraðila vísast til a-liðar 2. mgr. 7. gr. lögræðislaga nr. 71,1997. Fyrir liggur að varnaraðili er haldinn geðhvarfasjúkdómi, og hefur verið undir læknishendi um árabil og vistast á geðdeild nokkrum sinnum af þeim sökum. Meðal gagna málsins er vottorð Gísla Á. Þorsteinssonar geðlæknis, sem nú stundar varnaraðila. Kemur þar fram að hann sé í geðrofsástandi og mjög veikur. Hafi hann ekki innsæi í sjúkdóm sinn og hafi ekki verið til samvinnu um lyfjameðferð. Sé því nauðsynlegt að svipta hann sjálfræði til þess að vista hann á spítala til þess að tryggja það að hann fái viðeigandi meðferð. Læknirinn hefur komið fyrir dóm í dag og áréttað þessa skoðun. Varnaraðili mótmælir beiðninni. Hann hefur komið fyrir dóminn og reifað sjónarmið sín. Er tal hans allt fremur annarlegt. Með vísan til þess sem rakið er hér að framan telur dómarinn að varnaraðili sé ófær um að ráða persónulegum högum sínum vegna geðveiki. Ber því að verða við kröfu sóknaraðila og ákveða með heimild í a-lið 4. gr. lögræðislaga að varnaraðili skuli vera sviptur sjálfræði í sex mánuði. Allan kostnað við mál þetta, þar með talda þóknun til talsmanna aðilanna, Björgvins Þorsteinssonar og Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanna, 50.000 krónur til hvors um sig, skal greiða úr ríkissjóði. Pétur Guðgeirsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Varnaraðili, X, kt. [...], [...], Reykjavík, er sviptur sjálfræði í sex mánuði. Málskostnaður, þar með talin þóknun til talsmanna aðilanna, Björgvins Þorsteinssonar og Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanna, 50.000 krónur til hvors um sig, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 45/2022	Eignarnám Eignarnámsbætur Eignarréttur Afnotaréttur Erfðaskrá Matsgerð	Árið 1938 hafði MEH þáverandi eigandi jarðarinnar V arfleitt SKLH að öllum eigum sínum, þar á meðal V, en með erfðaskránni voru margvíslegar kvaðir lagðar á arfinn varðandi ráðstöfun og nýtingu V. Dánarbú SKLH var tekið til opinberra skipta 1967 og er þeim ólokið. Erfingjar í dánarbúi SKLH höfðuðu á árinu 2014 mál á hendur K og kröfðust greiðslu bóta vegna eignarnáms K á jörðinni V í fjögur skipti á árunum 1992, 1998, 2000 og 2007. Deilt var um hvort dánarbúið ætti sem handhafi beins eignarréttar að V rétt til bótanna en þær höfðu verið greiddar ábúendum jarðarinnar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að rétturinn hefði í fyrri dómum slegið því föstu að beinn eignarréttur að V hefði í kjölfar andláts MEH færst til SKLH á grundvelli erfðaskrárinnar frá 1938 og væri nú á hendi dánarbús hans og að réttindi ábúenda V bæri að skilgreina sem óbein eignarréttindi. Þá hefði rétturinn og í fyrri dómi tekið fram að þar sem MEH hefði ekki látið eftir sig skylduerfingja yrði ekki séð að nokkuð annað hafi staðið því í vegi að hann ráðstafaði eignum sínum til SKLH með þeim hætti sem hann gerði. Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms að kröfur sem dánarbúið kynni að hafa átt á hendur K vegna eignarnáms árin 1992, 1998 og 2000 væru fyrndar en að ófyrnd væri krafa vegna eignarnámsins 2007 og að áfrýjendur hefðu ekki sýnt af sér tómlæti við að halda fram rétti til hugsanlegra bóta vegna þess. Þá var og staðfest sú niðurstaða að K gæti ekki borið fyrir sig að ábúandi V hefði öðlast beinan eignarrétt að V fyrir hefð og að K hefði við eignarnámið 2007 mátt vita um hugsanlegan rétt dánarbúsins til bóta og gæti því ekki byggt kröfu sína um sýknu á 33. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Hvað varðaði þá málsástæðu K að sýkna bæri hann af kröfu dánarbúsins þar sem það hefði ekki orðið fyrir neinu fjártjóni við eignarnámið 2007 tók Hæstiréttur fram að niðurstaða þess réðist af efnislegu inntaki beinna og óbeinna eignarréttinda yfir V eins og þau hefðu verið mörkuð með erfðaskránni frá 1938 og grundvallarreglum íslenskrar réttarskipunar um form og inntak eignarréttinda eins og þær hefðu þróast í tímans rás. Með erfðaskránni frá 1938 hefði handhafi beins eignarréttar að V í reynd verið sviptur öllum þeim heimildum sem almennt felist í eignarrétti, svo sem umráða-, hagnýtingar-, ráðstöfunar-, skuldsetningar-, arfleiðslu- og verndarrétti eiganda. Þá væri og til þess að líta að þó svo að réttur handhafa óbeinna eignarréttinda að V félli niður eða þrengdist leiddi það ekki til þess að réttur handhafa beina eignarréttarins rýmkaðist að sama skapi. Því yrði að leggja til grundvallar að beinn eignarréttur yfir V sem SKLH hefði hlotið með erfðaskránni frá 1938 hefði verið formlegs eðlis, án fjárgildis og því verðlaus í höndum rétthafans frá upphafi. Rétturinn sem nú væri á höndum dánarbúsins yrði því ekki metinn til fjár á peningalegan mælikvarða og hefðu áfrýjendur því ekki orðið fyrir fjártjóni við eignarnámið 2007. Var K því sýknaður af kröfum áfrýjenda.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Ása Ólafsdóttir, Björg Thorarensen og Sigurður Tómas Magnússon og Þorgeir Örlygsson fyrrverandi hæstaréttardómari.2. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 21. september 2022. Þeir krefjast þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds 74.811.389.954 krónur, auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. maí 2013 til 5. nóvember 2014 en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða dánarbúinu 47.558.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 23. janúar 2007 til 5. nóvember 2014 en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautavara að stefndi verði dæmdur til að greiða dánarbúinu ekki lægri fjárhæð en 28.516.710.000 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 20. desember 2018 til greiðsludags. Til þrautaþrautavara að stefndi verði dæmdur til að greiða dánarbúinu ekki lægri fjárhæð en 18.453.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 20. desember 2018 til greiðsludags. Til þrautaþrautaþrautavara að stefndi verði dæmdur til að greiða dánarbúinu hæfilegar bætur að álitum, ásamt vöxtum og dráttarvöxtum með upphafsdegi að ákvörðun dómsins til greiðsludags. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar vegna reksturs málsins á öllum dómstigum, auk útlagðs matskostnaðar 30.000.000 króna, og að málskostnaður verði dæmdur gjafsóknarhöfum eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.3. Stefndi krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi en til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.4. Bú áfrýjandans Hansínu S. Gísladóttur var tekið til gjaldþrotaskipta 8. febrúar 2023 eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms og hefur þrotabúið tekið við aðild í málinu.Ágreiningsefni5. Í málinu er um það deilt hvort dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested, sem tekið var til opinberra skipta í september 1967, eigi sem handhafi beins eignarréttar að jörðinni Vatnsenda í Kópavogi rétt til eignarnámsbóta vegna eignarnáms stefnda á spildum úr landi jarðarinnar í fjögur skipti á árunum 1992, 1998, 2000 og 2007. Eignarnámsbætur voru á sínum tíma greiddar handhöfum óbeinna eignarréttinda að jörðinni. Áfrýjendur eru erfingjar í dánarbúinu og hafa höfðað mál þetta því til hagsbóta.6. Með héraðsdómi voru kröfur á hendur stefnda vegna eignarnáms á árunum 1992, 1998 og 2000 taldar fyrndar en fallist á kröfu vegna eignarnáms á árinu 2007. Var stefndi dæmdur til að greiða dánarbúinu 986.000.000 króna auk vaxta og dráttarvaxta. Var sú niðurstaða reist á matsgerð sem liggur fyrir í málinu um að virði beins eignarréttar að jörðinni væri 10–15% af markaðsvirði hins eignarnumda lands. Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af kröfum áfrýjenda þar sem þeir hefðu ekki sannað að þeir hefðu orðið fyrir fjártjóni.7. Áfrýjunarleyfi í málinu var veitt 14. september 2022 með ákvörðun Hæstaréttar nr. 2022-93 á þeim grunni að dómur í því gæti haft fordæmisgildi um inntak og mörk beins og óbeins eignarréttar og í því sambandi bætur vegna eignarnáms. Jafnframt var talið að málið varðaði mikilvæga hagsmuni leyfisbeiðenda.Málsatvik8. Hér á eftir verður gerð grein fyrir helstu atvikum í máli þessu. Efnisskipan er með þeim hætti að fyrst verður rakið efni erfðaskrár Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds frá 1938 og arftaka samkvæmt henni. Þá er umfjöllun um ábúð á Vatnsenda frá andláti Magnúsar til dagsins í dag. Því næst er fjallað um ráðstafanir að lögum varðandi jörðina Vatnsenda sem gerðar hafa verið af ábúendum hennar á hverjum tíma. Þar á eftir er greint frá ágreiningsmálum og málaferlum sem annars vegar tengjast skiptameðferð á dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds og hins vegar dánarbúi Þorsteins Hjaltesteds.Erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds9. Með afsali 6. júní 1914 festi Magnús Einarsson Hjaltested úrsmiður í Reykjavík, sem fæddur var 1871, kaup á jörðinni Vatnsenda sem þá tilheyrði Seltjarnarneshreppi af bróður sínum, Georg Pétri Einarssyni Hjaltested. Magnús sem var ókvæntur og barnlaus átti þrjá bræður, Georg Pétur, Ólaf Zóphanías og Sigurð Kristján.0. Bræður Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds áttu ekki börn, ef frá er talinn Georg Pétur, sem fæddur var 1865, en hann átti meðal annarra barna soninn Lárus fæddan 1892. Lárus eignaðist sex börn og þar af þrjá syni, Sigurð Kristján, Georg Pétur og Jón Einar. Sigurður Kristján var þeirra elstur en hann var fæddur 1916. Magnús arfleiddi Sigurð Kristján, son Lárusar, að öllum eignum sínum föstum og lausum, þar með talinni jörðinni Vatnsenda, með erfðaskrá 4. janúar 1938. Erfðaskráin er svohljóðandi:Ég undirritaður Magnús Einarsson Hjaltested fyr úrsmiður í Reykjavík, en nú bóndi á Vatnsenda í Seltjarnarneshreppi, sem ekki á neitt afkvæmi, lýsi hér með yfir því, sem síðasta vilja mínum, að með eignir mínar lausar og fastar – allar undantekningarlaust – skal fara á þann hátt, er hér eftir segir, að mér látnum.. gr. Allar eignir mínar – fastar og lausar – skulu ganga að erfðum til Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested, með þeim nánari takmörkunum og skilyrðum er nú skal greinaa/- Hann má ekki selja fasteign þá er ég nú á – Vatnsenda í Seltjarnarneshreppi – er hann fær að erfðum með þessari arfleiðsluskrá, né heldur veðsetja hana fyrir meiru en sem nemur 50% af fasteignamati jarðarinnar og þó aðeins til greiðslu erfðafjárskatts ef með þarf, eða nauðsynlegra, varanlegra endurbóta á húsum jarðarinnar eða henni sjálfri.b/- Hann skal búa á eigninni sjálfur sbr. þó það er síðar segir um föður hans undir tölulið 2.c/- Arftaki má selja á leigu lóðir undir hús, leikvelli eða annað, úr óræktuðu landi jarðarinnar, gegn árlegu afgjaldi er hæfilegt þykir á hverjum tíma, og skulu þær leigur goldnar á tilteknum gjalddaga til ábúenda hver sem hann verður, og má ekki veðsetja þær neinum fremur en jörðina, fyr en þær eru greiddar ábúenda.2. gr. Meðan Lárus Hjaltested faðir Sigurðar lifir, má hann búa endurgjaldslaust á fyrnefndri jarðeign, að öðru en því, að hann svarar til vaxta og afborgana af skuldum þeim, er á eigninni hvíla.Allar bætur fyrir landspjöll, sem þegar eru orðin eða kunna að verða á jörðinni, af annara völdum, og jörðinni ber, hefir Lárus Hjaltested eða næsti ábúandi rétt, til að krefja um og semja um, með lögsókn ef með þarf, sem tilheirandi jörðinni að mér látnum, ef ekki hefir verið fullkomlega um það samið áður.Sömuleiðis hefir Lárus Hjaltested eða næsti ábúandi allan rétt þann, er um ræðir í gr. 1. tölulið c/-.3. gr. Að Sigurði látnum gengur jarðeignin að erfðum til elsta sonar hans, og svo til hans niðja í beinan karllegg, og sé sá leggur útdauður, þá til næstelsta sonar Sigurðar og hans niðja í beinan karllegg o.s.fr. Koll af kolli, þannig að ávalt fær aðeins einn maður allan arfinn, sá elsti í þeim legg, er að réttu ber arfinn samkvæmt því er nú hefir sagt verið.Sé enginn erfingi réttborinn til arfs frá Sigurði á lífi samkvæmt framanskráðu, þá gengur arfurinn til Georgs Péturs Hjaltested næst elsta sonar Lárusar, og hans niðja í beinan karllegg, eftir sömu reglum.Sé enginn til í legg Péturs, sem uppfylli skilyrðin, þá skal arfurinn ganga til Jóns Einars Hjaltested sonar Lárusar og niðja hans í beinan karllegg, eftir sömu reglum og svona koll af kolli, meðan til er eitthvert afkvæmi í karllegg frá Lárusi Hjaltested, sem uppfylli erfðaskilyrði þau er margnefnd eru.4. gr. Skildi einhver erfingjanna hætta búskap á Vatnsenda, missir hann rétt sinn samkvæmt erfðaskrá þessari, og sá sem næstur er í röðinni tekur við.5. gr. Ef viðkomandi erfingi er ómyndugur skal fjárhaldsmaður hans ráðstafa ábúðinni þar til hann er myndugur.6. gr. Sérhver erfingi, sem fær erfðarétt samkvæmt þessum arfleiðslugjörningi, er skyldugur til þess, að halda öll þau skilyrði, sem Sigurði eru sett með honum og gæta þeirra takmarkana, er samningurinn hefir inni að halda.Vanrækji einhver það, varðar það tafarlaust réttinda missi fyrir hlutaðeigandi.7. gr. Ef afkvæmi Lárusar Hjaltested í karllegg deyr út, skal taka eignir þær er að framan getur og selja þær, og af andvirði stofna sjóð er beri nafnið: Styrktarsjóður Magnúsar Einarssonar Hjaltested á Vatnsenda. Sjóður þessi ávaxtist í ríkisskuldabréfum, bankavaxta bréfum – er beri það með sér, að þau tilheyri sjóðnum – eða sparisjóði Landsbankans. ¾ hlutar vaxta útborgist árlega, sem styrktarfé, en ¼ hluti leggist við sjóðinn honum til aukningar. Tilgangur sjóðsins skal vera sá, að styrkja ungmenni af ættlegg Lárusar Hjaltested til framhaldsmentunar hvenær sem er.Skipulagsskrá viðvíkjandi sjóði þessum, ef til kemur, fel ég Stjórnarráði Íslands að semja, með þessum skilyrðum er nú voru nefnd.Arfleiðslugjörningi þessum skal þinglýsa á varnarþingi jarðarinnar Vatnsenda í Seltjarnarneshreppi, og hann hvíla sem ævarandi kvöð á þeirri eign.Til staðfestu framanritaðri arfleiðsluskrá í öllum greinum, hefi ég undirritað hana í viðurvist tveggja sérstaklega tilkvadda vitundarvotta.1. Magnús Einarsson Hjaltested lést 31. október 1940 en tveimur dögum fyrir andlátið staðfesti hann erfðaskrána og arfleiðsluvilja sinn. Í samræmi við ákvæði erfðaskrárinnar tók Sigurður Kristján, sonur Lárusar bróðursonar Magnúsar, allan arf eftir Magnús. Erfðaskránni var þinglýst 9. janúar 1941 sem eignarheimild Sigurðar Kristjáns að Vatnsenda með því að nafn hans var fært í dálk fyrir „nöfn eigenda“ á blaði jarðarinnar í fasteignabók með þeirri skýringu að heimild hans væri komin til fyrir „erfðir“.Ábúð á Vatnsenda frá 19142. Magnús Einarsson Hjaltested sat Vatnsenda frá 1914 þar til hann lést 1940. Eftir andlát hans og til samræmis við ákvæði erfðaskrárinnar frá 1938 tók bróðursonur Magnúsar, Lárus Hjaltested, við ábúð jarðarinnar og sat hana þar til hann lést 1956. Tók þá við jörðinni ekkja Lárusar, Sigríður Jónsdóttir Hjaltested, og bjó hún á Vatnsenda til fardaga 1960.3. Þegar veru Sigríðar Jónsdóttur á Vatnsenda lauk 1960 tók við ábúðinni elsti sonur hennar og Lárusar Hjaltesteds, Sigurður Kristján, arftaki samkvæmt erfðaskránni frá 1938, og sat jörðina þar til hann lést í nóvember 1966. Sigurður Kristján var tvíkvæntur og var seinni kona hans Margrét Guðmundsdóttir Hjaltested. Að Sigurði Kristjáni látnum bjó Margrét áfram á Vatnsenda með börnum sínum þar til hún var borin út af jörðinni í júlí 1969, svo sem nánar greinir síðar. Margrét lést á árinu 2004 og mun skiptum á dánarbúi hennar hafa lokið á því ári sem eignalausu.4. Í árslok 1969, rúmum þremur árum eftir andlát Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds, tók elsti sonur hans af fyrra hjónabandi, Magnús Sigurðsson Hjaltested sem fæddur var 1941, við ábúð á Vatnsenda. Magnús, sem var kvæntur Kristrúnu Ólöfu Jónsdóttur, lést 21. desember 1999.5. Að Magnúsi Sigurðssyni Hjaltested látnum tók elsti sonur hans og Kristrúnar Ólafar Jónsdóttur, Þorsteinn Magnússon Hjaltested, sem fæddur var 1960, við ábúðinni á Vatnsenda, og sat jörðina þar til hann lést 12. desember 2018.6. Eftir andlát Þorsteins Hjaltesteds lýsti sonur hans, Magnús Pétur Hjaltested, kröfu í dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds um að dánarbúið afhenti honum sem arf samkvæmt erfðaskránni frá 1938 beinan eignarrétt að jörðinni Vatnsenda með þeim skilyrðum og takmörkunum sem erfðaskráin geymdi. Héraðsdómur hafnaði kröfu Magnúsar Péturs og var sú niðurstaða staðfest með úrskurði Landsréttar 13. nóvember 2020 í máli nr. 421/2020 sem reisti þá niðurstöðu á dómum Hæstaréttar 3. maí 2013 í máli nr. 701/2012, 5. mars 2015 í máli nr. 751/2014 og 12. mars 2015 í máli nr. 167/2015.7. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 17. maí 2021 var viðurkennt að skiptastjóra í dánarbúi Þorsteins Hjaltesteds bæri að afhenda Magnúsi Pétri Hjaltested jörðina Vatnsenda með öllu sem henni fylgir og fylgja ber til ábúðar, hagnýtingar, umráða og afnota samkvæmt fyrirmælum erfðaskrárinnar frá 1938. Með úrskurði Landsréttar 16. september 2021 í máli nr. 351/2021 var úrskurður héraðsdóms staðfestur.Ráðstafanir varðandi Vatnsenda í tíð Lárusar Hjaltesteds8. Frá þriðja áratug síðustu aldar hefur spildum úr landi Vatnsenda verið ráðstafað til ýmissa aðila, þeirra á meðal opinberra. Upphaflega mun hafa verið um frjálsa samninga að ræða en eftir gerð erfðaskrárinnar frá 1938 og andlát Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds 1940 framkvæmdu þessir aðilar eignarnám til þess að öðlast eignarréttindi að spildum úr landi jarðarinnar og landsréttindum tilheyrandi henni. Ábúendur á Vatnsenda höfðu tekjur af sölu veiðileyfa, leigðu út fjölda lóða úr landi jarðarinnar og höfðu af því leigutekjur. Einnig kröfðust þeir bóta og sömdu um þær vegna tapaðra tekna af landi sem fór undir vatn vegna framkvæmda annarra á jörðinni. Þá munu þeir hafa leitað lögbanns vegna þess sem þeir töldu óheimilar framkvæmdir annarra á jörðinni.9. Lárus Hjaltested sem sat Vatnsenda frá 1940 til 1956 leigði samkvæmt gögnum málsins út á ábúðartíma sínum að minnsta kosti 193 lóðir úr landi jarðarinnar, samtals að stærð 129 ha, og runnu leigutekjur óskiptar til hans.20. Tveir menn voru útnefndir 20. janúar 1943 af sýslumanni Gullbringu- og Kjósarsýslu til „að meta skemmdir er Rafmagnsveita Reykjavíkur hefur orsakað á landi jarðarinnar Vatnsenda í sambandi við Elliðavatnsstífluna“. Í matsgerð 17. janúar 1944 mátu þeir bætur vegna slægjumissis við eyðingu engja og fyrir tekjumissi af sumarbústaðalöndum. Í matsgerðinni var tekið fram að Rafmagnsveitu Reykjavíkur bæri að koma í veg fyrir, með varnargarði eða á annan hátt, að framhald yrði á landbroti Vatnsendatúns vegna vatnshækkunar að undangenginni rannsókn.21. Þrír menn voru nefndir af Hæstarétti 17. mars 1944 til að meta yfirmati „bótakröfur af hendi fyrirsvarsmanns jarðarinnar Vatnsenda í Seltjarnarneshreppi, Lárusar P. Hjaltested, á hendur Rafmagnsveitu Reykjavíkur vegna spjalla, er hann telur nefnda jörð hafa orðið fyrir vegna Elliðavatnsstíflu Rafmagnsveitunnar, sbr. 7. gr. laga nr. 61/1917 og 148. gr. laga nr. 15/1923.“ Í niðurstöðu yfirmatsgerðar segir að þegar „virt er, hversu ríflegar árgreiðslurnar voru og að enginn sannanlegur varnagli var sleginn af aðiljum, verður að miða matið við það, að með árgreiðslunum hafi átt að bæta öll spjöll, eins og þau urðu á þeim árum. Að athuguðum þessum atriðum, þykja bætur til fyrirsvarsmanna Vatnsenda hæfilega ákveðnar kr. 35000.00 [...] og eru þær miðaðar við að vatnshæð Elliðavatns verði ekki framvegis aukin af Rafmagnsveitu Reykjavíkur frá því sem verið hefur undanfarin ár og að landspjöll aukist ekki til mjög mikilla muna frá því sem nú er.“22. Á árinu 1945 var 69,68 ha spilda úr landi Vatnsenda tekin eignarnámi fyrir starfsemi Landsíma Íslands. Afsal vegna eignarnámsins var gefið út 4. febrúar 1947 af Lárusi Hjaltested. Segir í því að samkvæmt „ofanskráðu hefir póst- og símamálastjóri greitt mér matsverð hins eignarnumda lands, með kr. 97.368.69 [...] og segi ég því Landsíma Íslands f.h. ríkissjóðs fullkominn eiganda hinnar eignarnumdu landsspildu í Vatnsendalandi.“23. Með lögum nr. 57/1942 var Reykjavíkurbæ veitt heimild til að taka eignarnámi hluta af landi jarðarinnar Vatnsenda til þess að auka við fyrirhugað friðland Reykjavíkur í Heiðmörk. Umrædd spilda mun hafa verið um 689 ha að stærð. Afsal vegna eignarnámsins var gefið út 7. júní 1951 af Lárusi Hjaltested. Segir þar að „undirritaður Lárus Hjaltested bóndi, að Vatnsenda í Kópavogshreppi, lýsi því hérmeð yfir, fyrir hönd eigenda þeirrar jarðar, að selt er og afsalað til Reykjavíkurkaupstaðar þeim hluta jarðarinnar, sem tekinn hefir verið eignarnámi, skv. lögum nr. 57/1942 og metinn eignarnámsmati [...] Er því lýst yfir, að Reykjavíkurkaupstaður er réttur og löglegur eigandi framangreinds jarðarhluta, sem hverfur þá jafnframt undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, enda hefir Reykjavíkurbær gert mér full skil á eignarnámsverði landsins.“Ráðstafanir í tíð Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds24. Eins og fyrr segir var erfðaskránni frá 1938 þinglýst 9. janúar 1941 sem eignarheimild Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested að Vatnsenda. Var nafn hans fært í dálk fyrir „nöfn eigenda“ á blaði jarðarinnar í fasteignabók með þeirri skýringu að heimild hans væri komin til fyrir „erfðir“. Sigurður Kristján tók sem fyrr segir við ábúð á Vatnsenda 1960 og sat jörðina þar til hann lést 13. nóvember 1966. Á þeim tíma gerði hann eða endurnýjaði samkvæmt gögnum málsins að minnsta kosti 333 samninga um leigu lóða, samtals að stærð 149 ha, úr landi Vatnsenda og munu leigutekjur hafa runnið til hans. Dánarbú Sigurðar Kristjáns var tekið til opinberra skipta 25. febrúar 1967.Ráðstafanir í tíð Magnúsar Sigurðssonar Hjaltesteds25. Til arfs eftir Sigurð Kristján Lárusson Hjaltested stóðu eftirlifandi maki hans, Margrét Guðmundsdóttir Hjaltested sem hann kvæntist 1961, tveir sameiginlegir synir þeirra, áfrýjendurnir Sigurður Kristján og Karl Lárus, og þrjú börn Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds af fyrra hjónabandi, Magnús Sigurðsson Hjaltested og áfrýjendurnir Sigríður og Markús Ívar. Elstur þessara systkina var Magnús sem var fæddur 1941.26. Magnúsi Sigurðssyni Hjaltested voru afhent umráð og afnot Vatnsenda á skiptafundi í dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds 7. maí 1968 svo sem nánar verður rakið síðar. Magnús sat Vatnsenda frá því síðla árs 1969 og þar til hann lést 21. desember 1999. Hann mun eins og fyrri ábúendur hafa haft tekjur af sölu veiðileyfa og leigu lóða úr landi jarðarinnar.27. Með bréfi setuskiptaráðanda í dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds 15. ágúst 1969 var svarað fyrirspurn skattstjóra og kröfu hans um skattframtal fyrir dánarbúið. Segir meðal annars í bréfi skiptaráðanda að dánarbúinu tilheyri „ákveðinn afnotaréttur jarðarinnar Vatnsenda, en hann féll til eins erfingja búsins samkvæmt erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltested, dags. 4. janúar 1938. Skiptaráðandi afhenti áðurgreindum erfingja, Magnúsi Sigurðssyni Hjaltested jörðina með ákvörðun skiptaréttar hinn 7. maí 1968. Þar með fylgdu að sjálfsögðu tekjur jarðarinnar svo sem leigugjöld og endurgjöld veiðileyfa [...] Landseti tók við greiðslu fyrir veiðileyfi seld á sumrinu 1968. Virðist nettófjárhæð þeirra hafa verið kr. 75.840.00. Deilt er um hvort sú fjárhæð á að renna til dánarbúsins eða til rétthafa jarðarinnar samkvæmt áðurnefndri erfðaskrá.“28. Dómi Hæstaréttar 30. maí 1969 í máli nr. 99/1968 var 25. febrúar 1971 þinglýst sem eignarheimild Magnúsar Sigurðssonar Hjaltesteds að Vatnsenda. Var nafn hans fært í dálk fyrir „nöfn eigenda“ á blaði jarðarinnar í fasteignabók með þeirri skýringu að heimild hans væri komin til fyrir erfðir. Á veðbókarvottorði dagsettu 16. desember 1974 segir að samkvæmt „afsals- og veðmálabókum Kópavogskaupstaðar vottast eftirfarandi um fasteignina Vatnsendi: 1. Að þinglesinn eigandi er Magnús Sigurðsson Hjaltested samkvæmt heimildarbréfi 30.05.69.“29. Á árinu 1975 mun Magnús Sigurðsson Hjaltested hafa móttekið bætur frá Vatnsveitu Reykjavíkur vegna vatnslagnar í landi jarðarinnar. Þá fékk hann bætur frá Vegagerð ríkisins vegna lagningar Arnarnesvegar á árunum 1984 til 1986, sbr. úrskurð matsnefndar eignarnámsbóta 14. mars 1986.30. Reykjavíkurborg og Magnús Sigurðsson Hjaltested undirrituðu 7. október 1987 samning um kaup borgarinnar á spildu úr landi Vatnsenda sem þá var talin 41 ha að stærð með ákveðinni óvissu þar um. Alþingi veitti með lögum nr. 22/1988 Reykjavíkurborg heimild til þess að taka spilduna eignarnámi og var afsali Magnúsar til borgarinnar þinglýst 5. júlí 1988 og hún þá tilgreind 46,3 ha. Í kjölfarið gerðu Reykjavíkurborg og stefndi samning um að 19,5 ha af spildunni skyldu koma í hlut stefnda.31. Magnús Sigurðsson Hjaltested og Reykjavíkurborg undirrituðu 5. janúar 1990 samning um yfirtöku borgarinnar á jörðinni Vatnsenda að undanskildu 40 til 45 ha landsvæði. Í tengslum við þessa samningsgerð komu upp álitaefni varðandi forkaupsrétt Kópavogskaupstaðar að jörðinni og af kaupum varð ekki.32. Stefndi tók á árinu 1992 eignarnámi úr landi Vatnsenda 20,5 ha spildu norðvestan við Elliðavatnsstíflu og greiddi á grundvelli sáttar 8. maí það ár 31.000.000 króna í eignarnámsbætur til Magnúsar Sigurðssonar Hjaltesteds.33. Að fenginni heimild umhverfisráðherra 27. apríl 1998 tók stefndi eignarnámi 54,5 ha spildu úr landi Vatnsenda og greiddi á grundvelli sáttar 13. maí sama ár Magnúsi Sigurðssyni Hjaltested 180.000.000 króna í eignarnámsbætur auk byggingarréttar á tilgreindum svæðum Magnúsi til handa. Með afsali 18. maí 1999 afsalaði Magnús spildunni til stefnda og var því þinglýst 22. október sama ár.34. Með stefnu 16. nóvember 1998 höfðaði Magnús Sigurðsson Hjaltested mál á hendur Landsíma Íslands til að þola „að fellt verði úr gildi með dómi eignarnám [...] til handa Landsíma Íslands á 69,68 ha landspildu úr landi [...] Vatnsenda [...] að undanskilinni 44.079 fermetra spildu.“ Með héraðsdómi 30. september 1999 var Landsíminn sýknaður af kröfu Magnúsar og var sú niðurstaða staðfest með dómi Hæstaréttar 8. mars 2001 í máli nr. 58/2000 en þá hafði Þorsteinn Hjaltested, sonur Magnúsar, tekið við aðild málsins eftir andlát föður síns.Búsetuleyfi Kristrúnar Ólafar Jónsdóttur35. Sem fyrr segir lést Magnús Sigurðsson Hjaltested 21. desember 1999. Erfingjar eftir hann voru eftirlifandi eiginkona hans, Kristrún Ólöf Jónsdóttir, og fjögur börn þeirra, Þorsteinn, Vilborg, Marteinn og Sigurður Kristján, og var Þorsteinn þeirra elstur fæddur 1960. Kristrún Ólöf fékk leyfi til setu í óskiptu búi eftir Magnús 19. janúar 2000 og var búsetuleyfinu þinglýst sem eignarheimild hennar að Vatnsenda degi síðar.36. Erfingjar Magnúsar Sigurðssonar Hjaltesteds gáfu út skiptayfirlýsingu 21. nóvember 2000. Þar sagði að með yfirlýsingunni væri jörðin Vatnsendi færð af nafni Magnúsar yfir á nafn Þorsteins Magnússonar Hjaltesteds á grundvelli erfðaskrárinnar frá 1938. Undanskilin væri sú 90,5 ha spilda sem Kópavogsbær hefði tekið eignarnámi samkvæmt samningi 24. nóvember 1999 en væri óþinglýst á jörðina. Efni erfðaskrárinnar var að hluta rakið í skiptayfirlýsingunni og í lok hennar sagði að þess væri jafnframt óskað að þinglýstu leyfi Kristrúnar Ólafar Jónsdóttur til setu í óskiptu búi á jörðina Vatnsenda yrði aflýst.37. Skiptayfirlýsingunni 21. nóvember 2000 var þinglýst 12. desember það ár sem eignarheimild Þorsteins Hjaltesteds að Vatnsenda og búsetuleyfi Kristrúnar Ólafar jafnframt aflýst. Nýtt leyfi Kristrúnar Ólafar til setu í óskiptu búi var gefið út 7. desember 2000. Þorsteinn Hjaltested tók sem fyrr segir við ábúð á Vatnsenda í desember 1999 og sat jörðina þar til hann lést 12. desember 2018.Ráðstafanir í tíð Þorsteins Hjaltesteds38. Á grundvelli heimildar umhverfisráðherra 13. mars 2000 tók stefndi eins og áður er nefnt eignarnámi 90,5 ha spildu úr landi Vatnsenda. Undirrituð var 1. ágúst sama ár sátt milli stefnda og dánarbús Magnúsar Sigurðssonar Hjaltested um að því skyldu greiddar bætur vegna eignarnámsins að fjárhæð 237.470.007 krónur, það er 290.000.000 króna að frádregnum yfirteknum skuldum að fjárhæð 52.529.993 krónur. Jafnframt skyldi stefndi skipuleggja og úthluta nánar tilgreindum lóðum til dánarbúsins án greiðslu gatnagerðargjalda. Undir sáttina var ritað fyrir hönd Kristrúnar Ólafar Jónsdóttur samkvæmt umboði auk þess sem Þorsteinn Hjaltested ritaði undir hana. Afsal vegna spildunnar, undirritað af Þorsteini og af hálfu Kristrúnar Ólafar, var gefið út 3. maí 2004 og því þinglýst degi síðar. Í afsalinu segir að því skuli þinglýst „sem fullri eignarheimild Kópavogsbæjar að hinni eignarnumdu landspildu í samræmi við eignarnámssátt aðila frá 1. ágúst 2000“.39. Hæstiréttur kvað upp dóm 8. mars 2001 í máli nr. 58/2000, Þorsteinn Hjaltested gegn Landsíma Íslands hf., en málið hafði faðir hans, Magnús Sigurðsson Hjaltested upphaflega höfðað eins og áður er rakið til endurheimtu lands sem tekið hafði verið eignarnámi „úr landi [...] Vatnsenda [...] samkvæmt afsali Lárusar Hjaltested [...] 4. febrúar 1947“. Með dómi Hæstaréttar var Landsíminn sýknaður af dómkröfunni.40. Með afsali 8. október 2001 seldi og afsalaði dánarbú Magnúsar Sigurðssonar Hjaltesteds 2,2 ha spildu úr landi Vatnsenda en landinu var afsalað á grundvelli fyrrgreindrar sáttar dánarbúsins og stefnda 1. ágúst 2000 fyrir matsnefnd eignarnámsbóta. Undir afsalið ritaði vegna dánarbúsins Kristrún Ólöf Jónsdóttir og sem samþykkur samkvæmt fyrirmælum erfðaskrárinnar frá 1938 Þorsteinn Hjaltested. Afsalinu var þinglýst 22. október 2001 með svofelldri athugasemd: „Aths. Skv. þingl.bók, sbr. skjal H-310/2000, er Þorsteinn Hjaltested [...] þingl. eigandi Vatnsenda og telst því afsalsgjafi skv. ofangreindu.“41. Landsvirkjun ákvað að leggja háspennulínu frá Hamranesi sunnan Hafnarfjarðar að stað skammt vestan Sandskeiðs og taka í því skyni eignarnámi spildu úr landi Vatnsenda í svonefndum Húsafellsbruna. Samkvæmt gögnum málsins mun stærð spildunnar samkvæmt matsgerð frá 28. júlí 2000 hafa verið talin 24,76 ha. Eignarnámsmáli af þessu tilefni lauk með sátt 5. október 2001 og greiddi Landsvirkjun alls 2.400.000 krónur í bætur til Þorsteins Hjaltesteds vegna hins eignarnumda. Í 1. gr. sáttarinnar segir að landið sé tekið undir háspennulínu til raforkuflutnings og sé ekki til neinna annarra nota eignarnema. Beinn eignarréttur fylgi ekki landinu og skuli því skilað til landeiganda þegar ekki verði þörf fyrir það lengur undir þessi tilteknu not eignarnema. Eignarnema sé heimilt að þinglýsa réttindum sínum samkvæmt sáttinni sem kvöð á jörðina Vatnsenda og var það gert 25. október 2001.42. Þorsteinn Hjaltested og Vatni ehf., félag í eigu Þorsteins, undirrituðu 17. apríl 2002 samning um leigu Vatna ehf. á spildu úr landi Vatnsenda sem „er [...] að lágmarki 30 ha og að hámarki 80 ha“. Samkvæmt samningnum var leigutaka heimilt að bora eftir köldu vatni á leigulandinu og selja stefnda. Með samningi 22. maí 2002 keypti stefndi einkahlutafélagið Vatna af Þorsteini og greiddi fyrir 29.300.000 krónur.43. Með auglýsingu í Lögbirtingablaði 3. mars 2004 skoraði Óbyggðanefnd á alla þá sem teldu til eignarréttinda á kröfusvæði íslenska ríkisins á Suðvesturlandi að lýsa kröfum sínum. Þorsteinn Hjaltested lýsti í framhaldinu kröfum vegna Vatnsenda.44. Þorsteinn Hjaltested var sóknaraðili fyrir Hæstarétti, sbr. dóm réttarins 9. desember 2004 í máli nr. 477/2004. Það varðaði þinglýsingu á yfirlýsingu um uppsögn leigusamnings frá júlí 1931, sem Magnús Einarsson Hjaltested hafði gert, um spildu úr landi Vatnsenda sem síðar hlaut nafnið Elliðahvammur.45. Í dómi Hæstaréttar 24. maí 2006 í máli nr. 210/2006 var talið að Þorsteinn Hjaltested hefði lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr ágreiningi um hvar væru syðri mörk landsvæðis þess sem tekið var eignarnámi úr landi Vatnsenda í Heiðmörk en afsal vegna spildunnar var gefið út 7. júní 1951. Kröfu Reykjavíkurborgar um frávísun málsins var hafnað. Tekið var fram í dómi Hæstaréttar að í málinu reyndi ekki á aðild annarra samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.46. Stefndi og Þorsteinn Hjaltested undirrituðu minnisblað 15. nóvember 2006 sem á því stigi var trúnaðarmál. Þar kemur fram að Þorsteinn sem landeigandi og bæjarstjóri stefnda sem eignarnemi hafi náð samkomulagi komi til þess að stefndi „afli og neyti, á næstu vikum, heimildar til eignarnáms á landi úr jörðinni Vatnsenda“. Laut samkomulagið að afmörkun landsins og endurgjaldi fyrir það en landið var talið um það bil 863 ha. Þá segir í minnisblaðinu að hinu „eignarnumda landi fylgja öll eignarréttindi, þ.m.t. vatnsréttindi, og einnig allar kvaðir hverju nafni sem nefnast. Samkomulag er um að undanskilja Elliðavatn og hlunnindi því tengd, ásamt kraga í kring um vatnið eignarnámi, sem verður þannig áfram í eigu landeiganda.“47. Á grundvelli heimildar umhverfisráðherra 10. janúar 2007 tók stefndi 23. sama mánaðar eignarnámi 864 ha af landi jarðarinnar Vatnsenda.48. Með bréfi 19. janúar 2007 til matsnefndar eignarnámsbóta fór Sigmundur Hannesson lögmaður þess á leit fyrir hönd áfrýjendanna Sigurðar Kristjáns og Karls Lárusar að þeir yrðu skilgreindir sem eignarnámsþolar ásamt Þorsteini Hjaltested í matsmáli nr. 1/2007 vegna fyrirhugaðs eignarnáms á um það bil 864 ha spildu úr landi Vatnsenda. Í bókun frá fundi matsnefndarinnar 8. febrúar 2007 segir að af „hálfu Matsnefndar eignarnámsbóta er ekki tekin afstaða til röksemda umbj. Sigmundar Hannessonar hrl. og telur nefndin að úr þeim ágreiningi verði ekki leyst fyrir nefndinni heldur almennum dómstólum“.49. Með sátt 30. janúar 2007 sömdu stefndi og Þorsteinn Hjaltested um greiðslu bóta fyrir þá 864 ha spildu sem tekin var eignarnámi samkvæmt framansögðu. Skyldu 2.250.000.000 króna greiddar Þorsteini í peningum, auk byggingarréttar og hlutdeildar í skipulögðum lóðum. Peningagreiðslan var innt af hendi til Þorsteins á árinu 2007 en aðrar greiðslur samkvæmt sáttinni hafa ekki farið fram. Eignarnámssáttinni mun hafa verið þinglýst 30. mars 2007.50. Þorsteinn Hjaltested höfðaði í maí 2018 mál til heimtu ógreiddra eftirstöðva bóta vegna eignarnámsins 23. janúar 2007 og sáttargerðarinnar 30. sama mánaðar. Eftir andlát Þorsteins tók dánarbú hans við aðild málsins sem mun vera ólokið fyrir héraðsdómi.Ágreiningsmál tengd dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds51. Dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested var tekið til opinberra skipta í febrúar 1967 og reis þá ágreiningur um hvernig fara skyldi með réttindi yfir Vatnsenda. Var um það deilt hvort jörðin gengi til arfs eftir Sigurð Kristján samkvæmt fyrirmælum erfðaskrárinnar frá 1938 en kröfu um það gerði elsti sonur hans, Magnús Sigurðsson Hjaltested, eða eftir almennum reglum erfðalaga, svo sem síðari eiginkona Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds krafðist ásamt sonum þeirra, Sigurði Kristjáni og Karli Lárusi.52. Skiptadómur Kópavogs kvað 24. júlí 1967 upp úrskurð um hvernig fara skyldi með réttindi yfir Vatnsenda að Sigurði Kristjáni Lárussyni Hjaltested látnum. Var þar komist að þeirri niðurstöðu að Magnúsi Sigurðssyni Hjaltested væri eins og sagði í úrskurðarorði „áskilinn réttur eftir látinn föður sinn til að taka við til ábúðar og hagnýtingar jörðina Vatnsenda [...] með þeim takmörkunum og skilmálum, sem settir eru í arfleiðsluskrá [...] 4. janúar 1938.“ Úrskurðurinn var staðfestur með dómi Hæstaréttar 5. apríl 1968 í máli nr. 110/1967.53. Að gengnum dómi Hæstaréttar í máli nr. 110/1967 voru Magnúsi Sigurðssyni Hjaltested afhent umráð og afnot jarðarinnar á skiptafundi í dánarbúinu 7. maí 1968. Var ákvörðun um það staðfest með dómi Hæstaréttar 30. maí 1969 í máli nr. 99/1968.54. Sama dag, 30. maí 1969, kvað Hæstiréttur upp dóm í máli nr. 117/1968 þar sem staðfestur var með skírskotun til forsendna úrskurður fógetaréttar þess efnis að eftirlifandi maki og seinni eiginkona Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds, Margrét Guðmundsdóttir Hjaltesteds, skyldi borin út af jörðinni. Var komist svo að orði í úrskurði fógetaréttar að seta Margrétar á jörðinni stæði í vegi fyrir rétti Magnúsar og væri ekkert fram komið um að takmarkanir og skilmálar í erfðaskránni frá 1938 hindruðu Magnús í því að taka rétt sinn.55. Dómi Hæstaréttar 30. maí 1969 í máli nr. 99/1968 var sem fyrr segir þinglýst sem eignarheimild Magnúsar Sigurðssonar Hjaltesteds að Vatnsenda 25. febrúar 1971 með því að nafn hans var fært í dálk fyrir „nöfn eigenda“ á blaði jarðarinnar í fasteignabók með þeirri skýringu að heimild hans væri komin til „fyrir erfðir“. Fyrir liggur að til samræmis við þessa færslu voru gefin út veðbókarvottorð þar sem fram kom að Magnús Sigurðsson Hjaltested væri „þinglesinn eigandi“ jarðarinnar Vatnsenda sem væri „eignarland“.56. Magnús Sigurðsson Hjaltested höfðaði sem fyrr segir á árinu 1998 mál á hendur Landsíma Íslands með kröfu um að eignarnám það á spildu úr landi Vatnsenda sem fram fór á árinu 1947 yrði fellt úr gildi. Dómur héraðsdóms var kveðinn upp 30. september 1999 og Landsíminn sýknaður af kröfu Magnúsar. Héraðsdómi var áfrýjað til Hæstaréttar á árinu 2000 og dómur þar kveðinn upp 8. mars 2001 í máli nr. 58/2000 en þá hafði Þorsteinn Hjaltested tekið við aðild málsins að föður sínum látnum. Í dómi Hæstaréttar sem staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sýknu Landsímans sagði meðal annars að Þorsteinn hefði tekið við eignarumráðum og skyldum að Vatnsenda svo sem faðir hans hefði áður haft samkvæmt erfðaskránni frá 1938. Þorsteinn hefði því að lögum sömu aðild og arftakar á undan honum höfðu til að bera ágreining um gildi eignarnámsins undir dómstóla. Yrði því ekki fallist á að sýkna bæri Landsímann vegna aðildarskorts Þorsteins. Á hinn bóginn sagði í dómi Hæstaréttar að með eignarnáminu, eftirfarandi afsali og greiðslu eignarnámsbóta hefði farið fram skilyrðislaus eignaryfirfærsla á því landi sem hér um ræddi. Telja yrði að nægilega hefði verið sýnt fram á að landið hefði eftir það verið tekið til notkunar í eðlilegu samræmi við tilgang eignarnámsins. Eignarnámsþola yrði ekki veittur réttur til að endurheimta eignarnumið land nema á grundvelli sérstakrar lagaheimildar eða vegna sérstakra aðstæðna. Þar sem hvorugs nyti við í málinu væru ekki efni til að verða við kröfu Þorsteins um að Landsímanum yrði gert að afhenda og afsala honum spildunni.57. Áfrýjendurnir Sigurður Kristján og Karl Lárus höfðuðu mál á hendur Þorsteini Hjaltested í mars 2007 og kröfðust þess að erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltested frá 1938 yrði „felld úr gildi þannig að eignum sem erfðaskráin kveður á um verði skipt eftir almennum skiptareglum erfðalaga.“ Því máli var vísað frá dómi með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 5. október 2007 sem staðfestur var með vísan til forsendna með dómi Hæstaréttar 6. nóvember sama ár í máli nr. 560/2007. Í úrskurði héraðsdóms sagði meðal annars að hin umdeilda erfðaskrá hefði þegar verið lögð til grundvallar við skipti í þremur dánarbúum. Andmælum gegn gildi hennar hefði verið hafnað við arftöku Magnúsar Sigurðssonar Hjaltested fyrir 40 árum og engin andmæli hefðu komið fram við gildi erfðaskrárinnar við skipti á dánarbúi Magnúsar árið 2000. Jafnframt sagði að stefnendur „hafa í engu leitast við að gera fyrir því grein að þrátt fyrir allt framangreint standi til þess heimildir að lögum að ógilda erfðaskrána með þeim réttarverkunum sem í kröfugerð þeirra felast og að þær eignir sem hún tekur til eigi þannig að ganga til erfingja Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested eftir almennum reglum.“58. Áfrýjendurnir Sigurður Kristján og Karl Lárus ásamt áfrýjandanum Sigríði kröfðust þess 23. desember 2008 að dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds yrði tekið til opinberra skipta. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 29. september 2009 var kröfunni hafnað á þeirri forsendu að skiptum á dánarbúinu væri lokið. Úrskurði héraðsdóms var skotið til Hæstaréttar sem í dómi 13. nóvember sama ár í máli nr. 599/2009 vísaði til þess að samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila væri þessi krafa reist á því að nánar tilgreindar athuganir þeirra hefðu ekki leitt til annarrar niðurstöðu en að dánarbúið hefði verið tekið til opinberra skipta en jafnframt að skiptum væri ekki lokið. Þá sagði í dómi Hæstaréttar að án „tillits til þess hvort þessi ályktun sóknaraðila geti talist á rökum reist er óhjákvæmilegt að gæta að því að sé rétt með farið að opinberum skiptum á dánarbúi Sigurðar hafi aldrei verið lokið leiðir af sjálfu að þau stæðu enn yfir, sbr. og 148. gr. laga nr. 20/1991. Við svo búið væri útilokað að taka dánarbúið með dómsúrlausn aftur til opinberra skipta. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.“59. Þar sem opinberum skiptum á dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds sem hófust á árinu 1967 var ekki lokið féllst Hæstiréttur með dómi 24. ágúst 2011 í máli nr. 375/2011 á kröfu hluta erfingja Sigurðar um að skipa skiptastjóra í búinu.60. Í framhaldi af skipun skiptastjóra kom upp ágreiningur um hvort jörðin Vatnsendi væri enn í eigu dánarbús Sigurðar Kristjáns og gæti því ekki talist háð beinum eignarrétti Þorsteins Hjaltested. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 16. nóvember 2012 var komist að þeirri niðurstöðu að jörðin „Vatnsendi [...] ásamt öllu því er eigninni fylgir og fylgja ber, skal vera meðal eigna dánarbús Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested“. Úrskurður héraðsdóms var kærður til Hæstaréttar sem með dómi 3. maí 2013 í máli nr. 701/2012 komst að þeirri niðurstöðu að beinn eignarréttur að Vatnsenda hefði í kjölfar andláts Magnúsar Einarssonar Hjaltested á grundvelli erfðaskrárinnar frá 1938 færst til Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested og væri enn á hendi dánarbús hans. Í dómi Hæstaréttar sagði svo eftir að atvik málsins höfðu verið rakin: „Að þessu öllu gættu er ekki unnt að líta svo á að fyrirliggjandi gögn standi til þess að álykta að Magnús Sigurðsson Hjaltested hafi öðlast beinan eignarrétt að jörðinni Vatnsenda með ákvörðun skiptaráðanda 7. maí 1968, sem Hæstiréttur staðfesti í dómi 30. maí 1969. Því hefur ekki verið borið við í málinu að Magnús hafi á annan hátt tekið við slíkum rétti að jörðinni af dánarbúinu og verður því til samræmis að telja það enn hafa á sinni hendi þann rétt, sem ráðstafa verður til að ljúka skiptum lögum samkvæmt.“ Í dómsorði segir að „við opinber skipti á dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested telst beinn eignarréttur að jörðinni Vatnsenda í Kópavogi enn vera á hendi dánarbúsins.“61. Sýslumaðurinn í Kópavogi hafnaði 21. júní 2013 þeirri beiðni skiptastjóra dánarbús Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds að skrá búið sem þinglýstan eiganda jarðarinnar Vatnsenda. Ákvörðun sýslumanns kærðu erfingjar í búinu til Héraðsdóms Reykjaness sem með úrskurði 7. nóvember 2013 komst að þeirri niðurstöðu að skráning í þinglýsingabók að því er varðaði jörðina væri rétt og því hefði verið rétt af sýslumanni að hafna kröfunni. Með dómi Hæstaréttar 6. desember 2013 í máli nr. 740/2013 var til samræmis við dóm réttarins í máli nr. 701/2012 lagt fyrir sýslumann að færa nafn dánarbúsins í fasteignabók sem eiganda jarðarinnar og varð hann við því. Segir í dómsorði Hæstaréttar að sýslumanninum í Kópavogi beri „að færa heiti dánarbús Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested sem eiganda á blað í fasteignabók fyrir jörðina Vatnsenda í Kópavogi á grundvelli þinglýsingar á dómi Hæstaréttar 3. maí 2013 í máli nr. 701/2012.“62. Með frumvarpi skiptastjóra 15. apríl 2014 til úthlutunar úr dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds var eign búsins, sem var beinn eignarréttur að jörðinni Vatnsenda, úthlutað til Þorsteins Hjaltesteds. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 6. nóvember 2014 var frumvarpið staðfest. Úrskurði héraðsdóms var skotið til Hæstaréttar sem í dómi 5. mars 2015 í máli nr. 751/2014 sagði að ákvæði laga nr. 20/1991 stæðu „því í vegi að dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested geti átt sér tilvist um ókominn tíma í því skyni að hafa á hendi bein eignarréttindi yfir jörðinni Vatnsenda. Með því að ekki er mælt fyrir í erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltested um afdrif þeirra réttinda verður að ráðstafa þeim til lögerfingja Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested eftir almennum reglum I. kafla erfðalaga. Þegar af þessari ástæðu verður að fella úr gildi frumvarp skiptastjóra [...] til úthlutunar úr dánarbúinu þannig að farið verði með það upp frá þessu út frá þessum forsendum og eftir þeim aðferðum, sem fyrr hefur verið getið, áður en frumvarp verður gert á ný til úthlutunar.“ Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að með dómi réttarins 3. maí 2013 í máli nr. 701/2012 hafi því verið slegið föstu að beinn eignarréttur að Vatnsenda væri enn á hendi dánarbús Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested. Af því leiddi að varnaraðila „stoðar ekki að bera því nú við að Magnús Sigurðsson Hjaltesteds hafi fyrir hefð unnið beinan eignarrétt að jörðinni, enda var gefið tilefni til að halda slíkri málsástæðu fram í því máli og er hún þannig of seint fram komin í þessu máli.“63. Í dómi Hæstaréttar 16. júní 2016 í máli nr. 408/2016 var mælt fyrir um það í hvaða hlutföllum skyldi skipta eignum dánarbús Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds milli tilgreindra lögerfingja.64. Með dómi Hæstaréttar 12. mars 2015 í máli nr. 167/2015 var hafnað kröfu tveggja erfingja í dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds um að tilgreining jarðarinnar Vatnsenda í fasteignabók skyldi vera með nánar tilteknum hætti og að skiptayfirlýsingin frá 21. nóvember 2001 um réttindi Þorsteins Hjaltesteds yfir Vatnsenda yrði afmáð úr fasteignabók. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars um seinni kröfuna: „Að gengnum dómi Hæstaréttar 3. maí 2013 verður að líta svo á að sú skiptayfirlýsing hafi eingöngu fært í hendur varnaraðilans Þorsteins réttindi til umráða og afnota fasteignarinnar Vatnsenda, en ekki beinan eignarrétt að henni. Þau réttindi fela á hinn bóginn í sér afnotarétt að fasteign, sem háður er þinglýsingu samkvæmt gagnályktun frá 1. mgr. 31. gr. þinglýsingalaga. Eru því engin efni til að verða við kröfu sóknaraðila um að skiptayfirlýsingin [...] verði afmáð úr fasteignabók. Samkvæmt framansögðu verður hafnað þeim kröfum, sem sóknaraðilar hafa gert í málinu.“65. Með dómi Hæstaréttar 12. nóvember 2015 í máli nr. 706/2015 var felld úr gildi sú ákvörðun sýslumannsins í Kópavogi að afmá úr þinglýsingabók sáttargerð 30. janúar 2007 sem gerð var í kjölfar þess að umhverfisráðherra veitti stefnda 10. janúar 2007 heimild til eignarnáms á 864 ha spildu úr landi Vatnsenda. Sagði í dómi Hæstaréttar að stefnda hefði verið rétt að þinglýsa sáttargerðinni enda væri vernd réttinda hans samkvæmt henni háð þinglýsingu og væru engin rök til að telja þörf á þeirri vernd liðna undir lok.66. Mál það sem hér er til úrlausnar var höfðað 28. apríl 2014. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness var því vísað frá dómi vegna vanreifunar. Sá úrskurður var kærður til Hæstaréttar sem með dómi 16. mars 2016 í máli nr. 121/2016 felldi hann úr gildi og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Í dómi Hæstaréttar sagði að það væri ekki sóknaraðilanna, sem stæðu að málsókninni í þágu dánarbús Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds sem handhafa hins beina eignarréttar að jörðinni, að sýna fram á hvað fælist í þeim rétti, heldur réðist inntak hans af því hvert væri eðli og umfang þeirra óbeinu eignarréttinda yfir jörðinni Vatnsenda sem mælt væri fyrir um að koma skyldu í hlut Sigurðar Kristjáns og nánar greindra ættingja Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds í erfðaskrá hans frá 1938. Úrlausn þess réðist fyrst og fremst af skýringu á ákvæðum erfðaskrárinnar og síðan eftir atvikum af mati á því tjóni sem handhafar hinna óbeinu eignarréttinda hefðu orðið fyrir vegna umrædds eignarnáms.67. Þorsteinn Hjaltested þingfesti 26. apríl 2017 fyrir Héraðsdómi Reykjaness meðalgöngusök í máli því sem hér er til úrlausnar. Héraðsdómur vísaði meðalgöngusökinni frá með úrskurði 8. nóvember 2017. Með dómi Hæstaréttar 14. desember 2017 í máli nr. 711/2017 var úrskurðurinn staðfestur.68. Eftir andlát Þorsteins Hjaltesteds árið 2018 lýsti sonur hans, Magnús Pétur Hjaltested, 2. september 2019 eins og áður getur kröfu í dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds og krafðist á grundvelli erfðaskrárinnar frá 1938 að búið afhenti honum beinan eignarrétt að jörðinni Vatnsenda með þeim skilyrðum og takmörkunum sem erfðaskráin geymdi. Ágreiningi þar að lútandi var vísað til héraðsdóms sem með úrskurði 24. júní 2020 hafnaði kröfunni. Þá niðurstöðu staðfesti Landsréttur með úrskurði 13. nóvember 2020 í máli nr. 421/2020 með þeim rökstuðningi að af dómaframkvæmd Hæstaréttar í tilgreindum málum leiddi að Magnús Pétur gæti ekki átt tilkall til beins eignarréttar að Vatnsenda á grundvelli erfðaskrárinnar frá 1938 en hann hefði hins vegar með henni öðlast rétt til umráða og afnota af jörðinni við andlát föður síns.Málaferli tengd dánarbúi Þorsteins Hjaltesteds69. Þorsteinn Hjaltested höfðaði í maí 2018 mál á hendur stefnda til heimtu ógreiddra eftirstöðva bóta samkvæmt eignarnáminu 23. janúar 2007 og sáttargerðinni 30. sama mánaðar. Eftir andlát Þorsteins tók dánarbú hans við aðild málsins og mun því ólokið fyrir héraðsdómi eins og áður segir.70. Þorsteinn Hjaltested lést 12. desember 2018. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 23. október 2019 var dánarbú hans tekið til opinberra skipta. Á skiptafundi í dánarbúinu 26. febrúar 2020 gerði skiptastjóri grein fyrir því að hann hefði tilkynnt Héraðsdómi Reykjaness þá ákvörðun sína að fara með búið samkvæmt ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991.71. Magnús Pétur Hjaltested lýsti 1. nóvember 2019 kröfu í dánarbú föður síns, Þorsteins Hjaltesteds, og krafðist þess á grundvelli erfðaskrárinnar frá 1938 að skiptastjóri afhenti honum jörðina Vatnsenda „með öllu því sem henni fylgir og fylgja ber til ábúðar og hagnýtingar, umráða og afnota samkvæmt þeim réttindum sem honum væru áskilin sem erfingja samkvæmt erfðaskránni“. Jafnframt krafðist hann þess að ógreiddar bætur vegna eignarnáms stefnda á landi jarðarinnar árið 2007 teldust með umráða- og afnotarétti jarðar hans. Skiptastjóri samþykkti kröfu Magnúsar Péturs um afhendingu jarðarinnar en hafnaði því að réttur til bótanna félli þar undir. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 17. maí 2021 var viðurkennt að skiptastjóra dánarbúsins bæri að afhenda Magnúsi Pétri jörðina Vatnsenda til ábúðar, hagnýtingar, umráða og afnota í samræmi við fyrirmæli erfðaskrárinnar og var sú niðurstaða staðfest með úrskurði Landsréttar 16. september 2021 í máli nr. 351/2021 eins og áður er rakið.72. Héraðsdómur Reykjaness úrskurðaði 26. maí 2021 að viðurkennt væri að Magnúsi Pétri Hjaltested „tilheyri réttur til ógreiddra eftirstöðva eignarnámsbóta vegna eignarnáms Kópavogsbæjar á landi Vatnsenda samkvæmt eignarnámsheimild frá 10. janúar 2007, sbr. sáttargerð frá 30. janúar 2007, að undanskildum lið 2.2.3 í sáttargerðinni sem viðurkennt er að tilheyri þrotabúi Þorsteins Hjaltested.“ Úrskurðinum var skotið til Landsréttar sem með úrskurði 11. október 2021 í máli nr. 383/2021 vísaði málinu frá héraðsdómi. Úrskurði Landsréttar var skotið til Hæstaréttar sem með dómi 24. nóvember 2021 í máli nr. 45/2021 felldi hann úr gildi og lagði fyrir Landsrétt að taka málið til efnismeðferðar. Með úrskurði 16. desember 2021 staðfesti Landsréttur fyrrgreinda niðurstöðu héraðsdóms frá 26. maí 2021. Með dómi Hæstaréttar 8. mars 2022 í máli nr. 9/2022 var niðurstaða Landsréttar staðfest.73. Með beiðni í nóvember 2021 fóru erfingjar í dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds þess á leit við skipaða úttektarmenn samkvæmt 39. gr. ábúðarlaga nr. 80/2004 að þeir framkvæmdu úttekt á jörðinni Vatnsenda. Skiptastjóri í dánarbúi Þorsteins Hjaltesteds tók þá ákvörðun að synja úttektarmönnum og umboðsmönnum um aðgang að jörðinni. Ágreiningur um þetta var borinn undir Héraðsdóm Reykjaness sem með úrskurði 22. október 2021 hafnaði því að fella ákvörðun skiptastjóra úr gildi. Úrskurður héraðsdóms var borinn undir Landsrétt sem með úrskurði 17. desember 2021 í máli nr. 677/2021 vísaði málinu frá Landsrétti. Ástæða þess var sú að með úrskurði Landsréttar 16. september 2021 í máli nr. 351/2021 hefði endanlega verið skorið úr því að dánarbú Þorsteins Hjaltesteds skyldi afhenda Magnúsi Pétri Hjaltested jörðina á grundvelli sértökuréttar. Úrskurði Landsréttar var skotið til Hæstaréttar sem með dómi 20. janúar 2022 í máli nr. 1/2022 staðfesti hinn kærða úrskurð. Segir í dómi Hæstaréttar að þar sem varnaraðilinn, þrotabú Þorsteins Hjaltesteds, hafi ekki umráð Vatnsenda hafi sóknaraðilar ekki hagsmuni af því að fá endurskoðaðan úrskurð héraðsdóms um kröfu þeirra á hendur varnaraðila enda yrði slíkum úrskurði ekki framfylgt gagnvart þeim sem nú hafi umráðin. Sé þá þess að gæta að réttur til umráða jarðarinnar hafi aldrei fallið til varnaraðila og því verði aðild málsins ekki reist á þeirri meginreglu sem sé að finna í 1. mgr. 23. gr. laga nr. 91/1991.Matsgerð um virði beinna og óbeinna eignarréttinda að Vatnsenda74. Í hinum áfrýjaða dómi er ítarlega gerð grein fyrir matsgerð þeirri sem aflað var undir rekstri málsins í héraði, forsendum hennar og niðurstöðum.NiðurstaðaAfmörkun á úrlausnarefni málsins75. Á grundvelli lagaheimilda sem ekki hafa verið bornar brigður á tók stefndi eignarnámi fjórar spildur úr landi jarðarinnar Vatnsenda í Kópavogi á árunum 1992, 1998, 2000 og 2007. Í framhaldi sáttargerða milli stefnda sem eignarnema og ábúenda Vatnsenda sem eignarnámsþola voru eignarnámsbætur umrædd fjögur skipti greiddar ábúendunum.76. Áfrýjendur, sem standa til arfs í dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds, höfða mál þetta búinu til hagsbóta, sbr. 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Telja þeir að stefndi hafi við eignarnám umræddra spildna, í heimildarleysi og gegn betri vitund greitt röngum aðilum bæturnar þar sem dánarbúinu sem handhafa beins eignarréttar að jörðinni Vatnsenda og því einu hafi borið þær allar.77. Málsókn áfrýjenda er aðallega á því reist að með greiðslu eignarnámsbóta til rangs aðila hafi stefndi ekki losnað undan greiðsluskyldu sinni til þeirra aðila sem að lögum báru bæturnar. Telja áfrýjendur dánarbúið samkvæmt því óbundið af samningum og sáttargerðum stefnda við ábúendur Vatnsenda um greiðslu bótanna. Til vara er á því byggt að dánarbúið eigi rétt til skaðabóta sömu fjárhæðar og eignarnámsbæturnar vegna þess tjóns sem stefndi hafi valdið því með saknæmum og ólögmætum hætti með greiðslu til rangs aðila.78. Því til stuðnings að stefndi hafi gegn betri vitund greitt eignarnámsbætur til rangs aðila vísa áfrýjendur í fyrsta lagi til þess að þinglýsingabækur og vottorð samkvæmt þeim hafi gefið til kynna að verulegur vafi léki á um rétt ábúenda Vatnsenda til bótanna. Hafi þetta fellt sérstaka varúðar- og rannsóknarskyldu á stefnda sem hann hafi ekki sinnt. Í annan stað hafi allt frá 1992 verið vísað til erfðaskrárinnar frá 1938 í samskiptum stefnda og ábúenda sem einnig hafi kallað á aukna varúðar- og rannsóknarskyldu stefnda. Í þriðja lagi hafi stefnda vegna þess vafa, sem upp kom á árinu 2007 um aðild að eignarnámsmáli því sem þá var rekið, borið að gæta sérstakrar varúðar við greiðslu eignarnámsbóta til ábúanda en það hafi hann ekki gert.79. Stefndi gerir aðallega þá dómkröfu að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu.80. Sýknukrafa stefnda er í fyrsta lagi á því reist að dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds hafi ekki orðið fyrir neinu fjártjóni við eignarnám bæjarins. Samkvæmt erfðaskránni frá 1938 tilheyri bætur vegna eignarnáms á spildum úr landi Vatnsenda þeim sem á hverjum tíma fari með umráð og afnot jarðarinnar, það er handhafa óbeinna eignarréttinda. Þótt beinn eignarréttur að jörðinni hafi við andlát Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds færst til Sigurðar Kristjáns hafi ábúðar- og hagnýtingarrétturinn þá strax verið skilinn frá beina eignarréttinum. Sá réttur hafi að Magnúsi látnum fyrst komið í hlut Lárusar Hjaltesteds, að honum frágengnum færst til Sigurðar Kristjáns sem næsta ábúanda, því næst til Magnúsar sonar hans og svo áfram koll af kolli eftir þeirri röð sem erfðaskráin mælti fyrir um. Hinn beini eignarréttur dánarbúsins hafi því frá upphafi aðeins verið formlegs eðlis og án fjárgildis.81. Í annan stað vísar stefndi til þess að hann hafi í góðri trú greitt eignarnámsbætur til þess sem á hverjum tíma hafði þinglýsta eignarheimild að Vatnsenda. Af reglum um jákvæðan áreiðanleika þinglýsingabóka, sbr. 33. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978, leiði að stefnda hafi verið rétt að ganga til samninga við þann sem á hverjum tíma var skráður eigandi jarðarinnar í þinglýsingabók. Í þriðja lagi er á því byggt að ábúandi jarðarinnar hafi hefðað bein eignarréttindi dánarbúsins yfir Vatnsenda, í fjórða lagi að kröfur vegna eignarnáms á árunum 1992, 1998 og 2000 séu fyrndar og í fimmta lagi að allar kröfur sem dánarbúið kynni að hafa átt rétt til úr hendi stefnda séu fallnar niður vegna tómlætis dánarbúsins um gæslu réttar síns.Frávísunarkrafa stefnda82. Mál þetta var sem fyrr segir höfðað 28. apríl 2014 af áfrýjendum aðallega á hendur Kópavogsbæ en til vara Þorsteini Hjaltested. Við andlát Þorsteins 12. desember 2018 tók dánarbú hans við aðild í málinu. Við upphaf aðalmeðferðar í héraði 1. desember 2020 féllu áfrýjendur, stefnendur í héraði, frá kröfum á hendur dánarbúi Þorsteins. Frávísunarkrafa stefnda byggir einkum á því að aðild dánarbúsins sé nauðsynleg þar sem það telji sig eiga rétt til hluta af þeim eignarnámsbótum sem um sé deilt. Í annan stað er á því byggt að málið sé vanreifað þar sem áfrýjendur hafi hvorki sett fram kröfugerð sem byggi á fyrirliggjandi matsgerð dómkvaddra manna né öðrum haldbærum sönnunargögnum.83. Með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að hafna beri frávísunarkröfu stefnda.Niðurstaða um fyrningu, tómlæti, hefð og grandsemi84. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að kröfur sem dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds kann að hafa átt á hendur stefnda vegna eignarnáms á spildum úr landi Vatnsenda á árunum 1992, 1998 og 2000 séu fyrndar og beri þegar af þeirri ástæðu að sýkna af þeim en að ófyrnd sé krafa sem dánarbúið kynni að eiga vegna eignarnámsins 2007.85. Einnig er með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms staðfest sú niðurstaða að áfrýjendur hafi ekki sýnt af sér tómlæti við að halda fram rétti dánarbúsins til hugsanlegra bóta vegna eignarnámsins 2007.86. Þá er með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms staðfest sú niðurstaða að stefndi geti ekki borið fyrir sig að ábúandi Vatnsenda hafi öðlast beinan eignarrétt að jörðinni á grundvelli hefðar enda hefur þegar verið skorið úr því með dómi Hæstaréttar í máli nr. 701/2012 að beinn eignarréttur að jörðinni tilheyri dánarbúinu.87. Loks er með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms staðfest sú niðurstaða að stefndi hafi við eignarnámið 2007 mátt vita um hugsanlegan rétt dánarbúsins til eignarnámsbótanna og geti því ekki byggt kröfu um sýknu á 33. gr. þinglýsingalaga.Niðurstaða um inntak beinna og óbeinna eignarréttinda yfir Vatnsenda88. Að framangreindri niðurstöðu fenginni kemur næst til úrlausnar sú málsástæða stefnda að sýkna beri hann af dómkröfu áfrýjenda þar sem dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds hafi ekki orðið fyrir neinu fjártjóni við eignarnámið 2007. Eins og áður greinir er þessi málsástæða á því reist að beinn eignarréttur dánarbúsins yfir Vatnsenda sé einvörðungu formlegs eðlis og hafi ekki í sér fólgið neitt fjárgildi. Skorti því á það frumskilyrði fyrir greiðslu eignarnámsbóta að dánarbúið hafi beðið fjártjón við eignarnámið.89. Niðurstaða um framangreint ræðst af efnislegu inntaki beinna og óbeinna eignarréttinda yfir Vatnsenda svo sem þau voru mörkuð með erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds 1938. Við úrlausn þess hvaða eignarréttarlegu heimildir fylgja beinu eignarréttindunum yfir jörðinni andspænis þeim óbeinu ráða, auk fyrirmæla erfðaskrárinnar, öðru fremur grundvallarreglur íslenskrar réttarskipunar um form og inntak eignarréttinda svo sem þær hafa þróast í tímans rás. Þá er og til þess að líta að Hæstiréttur hefur í fjölmörgum dómum sínum allt frá árinu 1968, sem gerð er grein fyrir hér að framan, þegar tekið afstöðu til ýmissa atriða sem þýðingu hafa við úrlausn máls þessa og ekki verður hróflað við, sbr. 116. gr. laga nr. 91/1991.90. Í norrænum rétti og þar með töldum íslenskum hefur hugtakið eign verið skilgreint á þann veg að um sé að ræða hvers konar fjárhagsleg gæði sem njóta verndar réttarreglna og tilheyra ákveðnum aðila með þeim hætti að eðlilegt sé að telja þau eign hans. Gildir þá einu hvort þessi gæði hvíla á einkaréttarlegum grunni eða ákvæðum laga. Að sama skapi hefur hugtakið eignarréttur verið skilgreint sem hinn almenni og víðtæki réttur eiganda til ráðstöfunar og umráða yfir því verðmæti sem telst eign hans.91. Það er almennt einkenni eignarréttinda að þau hafa í sér fólgið fjárgildi og verða samkvæmt því metin til fjár á peningalegan mælikvarða. Þá er það og annað megineinkenni eignarréttinda að þau eru færanleg frá einum aðila til annars en í því felst að aðilaskipti geta orðið að þeim. Um eignarréttindi getur eigi að síður verið að ræða þótt þessi einkenni séu ekki til staðar, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar Danmerkur í málum þeim sem varða afhendingu íslensku handritanna og bótaskyldu af því tilefni og birtir eru í UfR 1967.22 og UfR 1971.299, og til athugunar dóma Hæstaréttar 21. febrúar 2008 í málum nr. 644/2006 og 645/2006.92. Lengi vel var hugtakið eignarréttur skilgreint í íslenskum rétti með jákvæðum hætti, það er með upptalningu þeirra heimilda sem í eignarrétti voru taldar felast. Í seinni tíð hefur áherslan í löggjöf, dómaframkvæmd og fræðikenningum fremur verið lögð á neikvæða skilgreiningu hugtaksins. Samkvæmt henni er eignarréttur skilgreindur sem réttur eiganda til hvers konar umráða og ráðstafana yfir verðmæti sem telst eign hans að svo miklu leyti sem því eru ekki settar sérstakar skorður í lögum eða vegna réttinda sem stofnað hefur verið til yfir eigninni með samningum, sbr. fyrrgreindan dóm Hæstaréttar í máli nr. 121/2016. Þar segir að í beinum eignarrétti felist „almenn heimild þess, er slíks réttar nýtur, til að hagnýta eignina og ráðstafa henni með þeim takmörkunum sem leiðir af lögum og óbeinum eignarréttindum annarra.“93. Þótt neikvæð skilgreining eignarréttarhugtaksins sé samkvæmt framansögðu almennt lögð til grundvallar hér á landi er eigi að síður samstaða um hverjar séu mikilvægustu heimildirnar sem eignarrétti fylgja. Þær felast í umráða-, hagnýtingar-, ráðstöfunar-, skuldsetningar-, arfleiðslu- og verndarrétti eigandans.94. Eignarráð yfir tilteknu verðmæti skiptast oft á hendur fleiri aðila með þeim hætti að hver hefur yfir að ráða ákveðinni tegund eignarheimilda. Yfirleitt er þá um tvo aðila að ræða, annars vegar eiganda verðmætis sem handhafa beins eignarréttar og hins vegar rétthafa sem handhafa takmarkaðra heimilda yfir eigninni. Eru þær heimildir ýmist nefndar óbein eða takmörkuð eignarréttindi, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 121/2016 en þar segir að í „lögum er handhafi beins eignarréttar oft sagður eigandi að eign, en handhafi óbeinna eignarréttinda nefndur rétthafi, sbr. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 11/1973 um framkvæmd eignarnáms“. Stundum er komist svo að orði að aðeins einn sé eigandi eignar nema um sameign sé að ræða en aðrir geti átt nánar tiltekin réttindi yfir eigninni og beri að skoða þá sem rétthafa. Sjá til dæmis 1. mgr. 40. gr. vegalaga nr. 80/2007 þar sem ræðir um landeiganda annars vegar og ábúanda og aðra rétthafa hins vegar.95. Handhafi beins eignarréttar nýtur almennt allra þeirra eignarréttarlegu heimilda yfir eign sem lög og samningar ekki takmarka. Það er á hinn bóginn almennt einkenni óbeinna eignarréttinda að þau veita einvörðungu afmarkaðar heimildir sem skilgreindar eru með jákvæðum hætti. Óbein eignarréttindi fela því að jafnaði í sér hlutdeild rétthafans í víðtækari heimildum eigandans og nýtur rétthafinn þá heimilda sinna fyrir milligöngu og í skjóli eigandans. Þá er það og almennt einkenni á innbyrðis sambandi beinna og óbeinna eignarréttinda að eftir því sem þau síðarnefndu þrengjast eða falla niður þá rýmkast að sama skapi heimildir þess sem fer með beina eignarréttinn.96. Þar sem til óbeinna eignarréttinda er að jafnaði stofnað í skjóli beinna er það almennt svo að óbeinu réttindin eru efnisminni en þau beinu. Þó getur í vissum tilvikum verið örðugt að draga á þeim grundvelli skýr mörk á milli beinna og óbeinna eignarréttinda vegna þess hve ríkra heimilda handhafar óbeinna eignarréttinda geta notið andspænis þeim beinu, sbr. dóma Hæstaréttar 5. mars 2009 í máli nr. 426/2008, 20. febrúar 2014 í máli nr. 99/2014 og 30. apríl 2014 í máli nr. 227/2014. Þá eru þess dæmi að handhafar óbeinna eignarréttinda njóti svo víðtækra heimilda yfir eign að beini eignarrétturinn verði í reynd í aukahlutverki, sbr. umfjöllun í dómi Hæstaréttar 12. júní 2019 í máli nr. 8/2019. Eins kann innbyrðis sambandi beinna og óbeinna eignarréttinda yfir tilteknu verðmæti að vera svo háttað að jafnvel þótt óbeinu eignarréttindin falli niður eða þrengist þá rýmkist ekki að sama skapi réttindi handhafa beina eignarréttarins heldur falli þau óbeinu í hlut annars aðila, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 751/2014.97. Í ráðstöfunarrétti eiganda felst heimild hans til þess að ráðstafa eign með löggerningi. Í skjóli þess réttar getur eigandinn ákveðið að framselja réttindi yfir eigninni í heild með sölu eða ráðstafa þeim að hluta með stofnun takmarkaðra eignarréttinda. Með sama hætti getur eigandinn í skjóli arfleiðsluréttar innan marka erfðalaga ráðstafað eign með erfðagerningi, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 751/2014 en þar segir að erfðir séu að lögum „meðal þeirra atvika, sem leitt geti til þess að beinn eignarréttur færist milli manna, og er það jafnframt eitt helsta einkenni þeirra“.98. Þegar eigandi verðmætis ráðstafar því til annars hvort sem það gerist með yfirfærslugerningi í lifanda lífi eða erfðagerningi getur eigandinn svo gilt sé að lögum bundið yfirfærsluna ýmsum skilyrðum. Þau geta lotið að takmörkunum á ráðstöfunarrétti framsalshafans og fullnusturétti skuldheimtumanna, sbr. dóma Hæstaréttar 3. júní 1986 í málum nr. 79/1983 og 80/1983 sem birtir eru í dómasafni réttarins 1986 á bls. 958 og 962. Einnig geta skilyrðin lotið að fyrirkomulagi eignarhalds yfir verðmætinu. Að gættum lög- og samningsbundnum takmörkunum á heimild til ráðstöfunar stendur hvorki rökbundin nauðsyn til þess að það form eignarhalds sem valið er falli að hefðbundnum eignarformum né að til sé að dreifa settum lagareglum um það. Sjá til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 20. maí 2020 í máli nr. 8/2020.99. Með erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds 1938 voru eins og segir í dómi Hæstaréttar í máli nr. 740/2013 lagðar margvíslegar kvaðir á arfinn sem hún færði Sigurði Kristjáni Lárussyni Hjaltested. Í meginatriðum fólust þær í banni við ráðstöfun Vatnsenda í lifanda lífi erfingjans og takmörkunum á heimild hans til að veðsetja jörðina, svo og skyldu hans til að hafa búsetu á henni og reka þar búskap. Þó mátti hann leigja út hluta landsins og hafa af því arð, jafnframt því sem hann skyldi eiga tilkall til bóta fyrir landspjöll. Auk þessa var arfurinn bundinn þeirri kvöð að erfinginn mætti ekki ráðstafa jörðinni að sér látnum með erfðagerningi. Þessar kvaðir áttu ekki einungis að gilda gagnvart Sigurði Kristjáni einum því að fyrirmæli voru um það hvert réttindi yfir jörðinni ættu að renna eftir hans dag og að kvaðir ættu að gilda gagnvart þeim sem í hans stað kæmu.00. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 751/2014 er tekið fram að af dómi réttarins 5. apríl 1968 í máli nr. 110/1967 leiði að erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds ráði því svo langt sem hún nái hvernig farið verði með réttindi yfir Vatnsenda við skipti á dánarbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested. Í dóminum frá 1968 hafi verið leyst úr því að erfðaskráin 1938 sé gild, hún geti að lögum gilt við skipti eftir þann sem hlotið hafi arf eða önnur réttindi samkvæmt henni, engu breyti í því sambandi þótt sá láti eftir sig skylduerfingja og kvaðir á réttindum sem erfðaskráin tekur til hafi ekki fallið niður á grundvelli 3. mgr. 50. gr., sbr. 52. gr. erfðalaga nr. 8/1962 við andlát Sigurðar Kristjáns. Sama afstaða til gildis erfðaskrárinnar kemur einnig fram í dómi Hæstaréttar í máli nr. 560/2007.01. Af erfðaskránni 1938 verður skýrlega ráðið, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 751/2014, að vilji arfleifanda hafi staðið til þess að jörðin Vatnsendi yrði til afnota um ókominn tíma einum manni í senn af ætt arfleifanda fyrir búskap, sá maður hefði að öðru leyti arð af henni innan þeirra marka sem kvaðir samkvæmt erfðaskránni gæfu svigrúm til og að þessi réttindi færðust síðan mann fram af manni eftir reglum erfðaskrárinnar. Af þessum arfleiðsluvilja leiddi ekki óhjákvæmilega eins og segir í síðastgreindum dómi að beinn eignarréttur að jörðinni þyrfti á hverjum tíma að fara saman við handhöfn þessara réttinda.02. Fram kemur í dóminum í máli nr. 751/2014 að Magnús Einarsson Hjaltested hafi ekki látið „eftir sig skylduerfingja og verður ekki séð að nokkuð annað hafi verið því í vegi að hann ráðstafaði eignum sínum á þennan hátt til Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested“.03. Í erfðaskránni 1938 var ekki aðeins kveðið á um hvernig fara ætti með réttindi yfir Vatnsenda að rétthafa látnum. Þar var einnig mælt fyrir um að rétthafi gæti af tilteknum ástæðum glatað þessum réttindum í lifanda lifi með þeim afleiðingum að þau myndu þá ganga til næsta manns í karllegg í erfðaröðinni á sama hátt og væri rétthafinn látinn. Segir í dómi Hæstaréttar í máli nr. 751/2014 að gæta verði að því „að fyrirmæli erfðaskrárinnar um þennan réttindamissi skiptu verulega miklu við að tryggja að rétthafi á hverjum tíma virti kvaðir samkvæmt henni [...] Það er ekki aðeins meginregla í íslenskum erfðarétti að skýra verði erfðaskrá með tilliti til vilja arfleifanda [...] heldur einnig [...] þannig að hún geti haldið gildi sínu og verði framkvæmd eins og frekast er unnt. Eins og erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltested var úr garði gerð verða þessar meginreglur að leiða til þeirrar niðurstöðu að hún verði skýrð þannig að réttindi, sem hún veiti rétthöfum að Sigurði Kristjáni Lárussyni Hjaltested liðnum, séu bundin við þau, sem þar er berum orðum mælt fyrir um, og þau nái þar með ekki til beinna eignarréttinda yfir jörðinni Vatnsenda.“04. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 701/2012 er því slegið föstu að beinn eignarréttur yfir jörðinni Vatnsenda hafi í kjölfar andláts Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds á árinu 1940 færst til Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds á grundvelli erfðaskrár Magnúsar frá 1938 og sé nú á hendi dánarbús Sigurðar Kristjáns. Jafnframt hefur Hæstiréttur lagt til grundvallar, sbr. dóm í máli nr. 751/2014, að ákvæði laga nr. 20/1991 standi því í vegi að dánarbúið geti átt sér tilvist um ókominn tíma í því skyni að hafa á hendi bein eignarréttindi yfir jörðinni Vatnsenda. Þá hefur Hæstiréttur lagt til grundvallar að réttindi ábúenda jarðarinnar Vatnsenda beri að skilgreina sem óbein eignarréttindi, sbr. dóma réttarins í málum nr. 740/2013 og nr. 121/2016. Því til viðbótar segir í dómi Hæstaréttar í máli nr. 167/2015 að úr því hafi verið leyst með dómi réttarins í máli nr. 751/2014 að beinn eignarréttur að jörðinni Vatnsenda „gangi ekki að erfðum við skipti á dánarbúi Sigurðar [Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds] eftir fyrirmælum erfðaskrár [...] frá 4. janúar 1938, heldur eftir lögerfðareglum. Af dómum réttarins 5. apríl 1968 og 30. maí 1969 leiðir á hinn bóginn að um „umráð og afnot fasteignarinnar Vatnsenda“, sem svo voru nefnd, fari að Sigurði látnum eftir ákvæðum erfðaskrárinnar“.05. Ef litið er til inntaks þeirra eignarréttarlegu heimilda sem miðað er við í jákvæðri skilgreiningu eignarréttarhugtaksins og þær bornar saman við fyrirkomulagið samkvæmt erfðaskránni 1938 kemur í ljós að handhafi beina eignarréttarins er í reynd sviptur öllum þeim heimildum sem almennt felast í eignarrétti. Í fyrsta lagi er umráða- og hagnýtingarréttur yfir Vatnsenda samkvæmt erfðaskránni í höndum ábúanda jarðarinnar á hverjum tíma og fer ekki saman við handhöfn beina eignarréttarins. Til samræmis við það varð umráða- og hagnýtingarréttur Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltesteds yfir jörðinni ekki virkur fyrr en við andlát Lárusar föður hans sem fyrstur naut þessara sérstöku réttinda að Magnúsi Einarssyni Hjaltested látnum.06. Í öðru lagi er rétturinn til að ráðstafa Vatnsenda með löggerningi ekki í höndum þess sem fer með beina eignarréttinn yfir jörðinni heldur er sú eignarréttarlega heimild í höndum ábúenda jarðarinnar hverju sinni en sætir verulegum takmörkunum eins og áður er rakið. Í því sambandi er til þess að líta að við eignarnám það af hálfu Reykjavíkurbæjar á spildu úr landi Vatnsenda sem fram fór á grundvelli laga nr. 57/1942 var það ábúandi jarðarinnar, Lárus Hjaltested, sem árið 1951 afsalaði spildunni til eignarnema en ekki handhafi beina eignarréttarins, Sigurður Kristján Lárusson Hjaltested. Sama á við um afsal það sem út var gefið 1947 vegna eignarnáms Landsíma Íslands á spildu úr landi Vatnsenda.07. Í þriðja lagi er rétturinn til að skuldsetja jörðina ekki í höndum handhafa beina eignarréttarins að Vatnsenda heldur ábúanda jarðarinnar á hverjum tíma og sætir eins og áður er rakið verulegum takmörkunum varðandi eðli skulda og fjárhæðir þeirra.08. Í fjórða lagi mælir erfðaskráin 1938 svo fyrir að allar bætur fyrir landspjöll sem þegar eru orðin eða kunna að verða á jörðinni Vatnsenda skuli renna til ábúenda og hafi þeir rétt til að krefja og semja um með lögsókn ef með þurfi „sem tilheirandi jörðinni“. Með þessu var rétturinn til að leita til handhafa opinbers valds til verndar eigninni hvort heldur var vegna eiginlegra landspjalla eða eignarnáms færður í hendur ábúenda, sbr. og dóm Hæstaréttar 8. mars 2001 í máli nr. 58/2000.09. Í fimmta lagi er arfleiðslurétti að óbeinum eignarréttindum yfir jörðinni Vatnsenda þannig fyrir komið samkvæmt erfðaskrá Magnúsar Einarssonar Hjaltesteds að hann er hvorki í höndum handhafa beina eignarréttarins né handhafa óbeinu eignarréttindanna, heldur ræðst hann af fyrirmælum erfðaskrárinnar sjálfrar.10. Hvað varðar inntak beins eignarréttar yfir Vatnsenda í ljósi neikvæðrar skilgreiningar eignarréttarhugtaksins er til þess að líta að þó svo að réttur handhafa óbeinu eignarréttindanna yfir jörðinni falli niður eða þrengist leiðir það ekki til þess að réttur handhafa beina eignarréttarins yfir jörðinni rýmkist að sama skapi. Að þessu er sérstaklega vikið í dómi Hæstaréttar í máli nr. 751/2014. Þar er rakið að samkvæmt dómi réttarins 30. maí 1969 í máli nr. 99/1968 hafi dánarbú Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested afhent Magnúsi Sigurðssyni Hjaltested umráð og afnot Vatnsenda og hafi þessi réttindi upp frá því ekki verið á hendi dánarbúsins. Í framhaldinu segir í máli nr. 751/2014 að því verði „hvergi fundinn staður í [erfðaskránni] að útlagning þessara réttinda geti af nokkurri ástæðu gengið til baka og þau runnið aftur til dánarbúsins, hvort sem er vegna brostinna forsendna fyrir erfðaskránni, andláts Magnúsar Sigurðssonar Hjaltested á árinu 1999 eða þess að Magnús eða [...] Þorsteinn [Hjaltested] á eftir honum hafi brotið gegn skilmálum erfðaskrárinnar þannig að varði missi réttinda samkvæmt ákvæðum hennar, en af erfðaskránni leiðir að síðastnefnd atvik gætu valdið því að réttindin gengju áfram til næsta rétthafa.“11. Þegar allt það er virt sem að framan er rakið verður að leggja til grundvallar að sá beini eignarréttur yfir jörðinni Vatnsenda sem Sigurður Kristján Lárusson Hjaltested hlaut með erfðaskránni 1938 hafi verið formlegs eðlis, án fjárgildis og því verðlaus í höndum rétthafans frá upphafi. Rétturinn sem síðar færðist til dánarbús Sigurðar Kristjáns verður því ekki metinn til fjár á peningalegan mælikvarða. Er í þessu ljósi fallist á með Landsrétti að tekjuöflunarvirði handhafa beina eignarréttarins að Vatnsenda sé ekkert og að sú forsenda dómkvaddra matsmanna að eigendur beina eignarréttarins kunni í framtíðinni að eiga einhvern framsalsrétt sem hafi falið í sér sérstakt virði við eignarnámið 2007 sé ekki í samræmi við vilja arfleifandans eins og hann birtist í erfðaskránni. Þá er þessi forsenda matsmanna eins og greinir í dómi Landsréttar heldur ekki í samræmi við þá meginreglu sem gildir við eignarnám að eignarnámsbætur skuli gera eignarnámsþola eins settan og hann var fyrir eignarnám.12. Samkvæmt öllu framansögðu verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að áfrýjendur hafi ekki orðið fyrir fjártjóni vegna eignarnámsins 23. janúar 2007. Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum áfrýjenda í málinu.13. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað dánarbús Þorsteins Hjaltesteds í héraði og fyrir Landsrétti er ekki til endurskoðunar hér fyrir dómi.14. Með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að málsaðilar skuli sjálfir bera kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Landsrétti. Með sömu rökum þykir rétt að aðilarnir beri sjálfir kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti. Um gjafsóknarkostnað áfrýjenda fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um sýknu stefnda, Kópavogsbæjar, af dómkröfum áfrýjenda, dánarbús Finnborgar Bettýjar Gísladóttur, þrotabús Hansínu Sesselju Gísladóttur, Elísu Finnsdóttur, Gísla Finnssonar, Guðmundar Gíslasonar, Margrétar Margrétardóttur, Karls Lárusar Hjaltesteds, Sigurðar Kristjáns Hjaltesteds, Markúsar Ívars Hjaltesteds og Sigríðar Hjaltesteds.Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað milli áfrýjenda og stefnda í héraði og fyrir Landsrétti og ákvæði dómsins um gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.Málskostnaður milli áfrýjenda og stefnda fyrir Hæstarétti fellur niður.Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans Elísu Finnsdóttur fyrir Hæstarétti, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Sigurðar Jónssonar lögmanns, 1.000.000 króna, greiðist úr ríkissjóði.Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans Gísla Finnssonar fyrir Hæstarétti, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Sigurðar Jónssonar lögmanns, 1.000.000 króna, greiðist úr ríkissjóði.Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans Guðmundar Gíslasonar fyrir Hæstarétti, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Guðjóns Ólafs Jónssonar lögmanns, 1.000.000 króna, greiðist úr ríkissjóði.Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans Margrétar Margrétardóttur fyrir Hæstarétti, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Guðjóns Ólafs Jónssonar lögmanns, 1.000.000 króna, greiðist úr ríkissjóði.Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans Markúsar Ívars Hjaltested fyrir Hæstarétti, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Valgeirs Kristinssonar lögmanns, 1.000.000 króna, greiðist úr ríkissjóði.Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans Sigríðar Hjaltested fyrir Hæstarétti, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Valgeirs Kristinssonar lögmanns, 1.000.000 króna, greiðist úr ríkissjóði.https://landsrettur.is/search?Text=&CaseNumber=36%2F2021&LawCitations=&Parties=&FromDate=&ToDate=
Mál nr. 3/2018	Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008	Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Benedikt Bogason og GretaBaldursdóttir.Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 29. desember 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum4. janúar 2018. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 27. desember 2017,þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins24. janúar 2018 klukkan 16. Kæruheimild var í l. lið 1. mgr. 192.gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega aðhinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinuverði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Með dómum Hæstaréttar 8. nóvember og 6. desember2017 í málum nr. 700/2017 og 759/2017 var því slegið föstu að fullnægt væriskilyrðum til þess að varnaraðili skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2.mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Ekkert hefur komið fram sem fær haggað þeirriniðurstöðu og verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr.220. gr. laga nr. 88/2008.Dómsorð:Hinnkærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður HéraðsdómsSuðurlands 27. desember 2017.Lögreglustjórinn áSuðurlandi hefur krafist þess að X, kt. [...], til lögheimilis að [...], [...]verði með úrskurði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi allt tilmiðvikudagsins 24. janúar 2018 kl. 16:00 á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála.Krafa þessi, sem barst dóminum í dag,var tekin fyrir á dómþingi kl. 13:00 í dag. Kærði mótmælti kröfunni en til varagerði hann þá kröfu að gæsluvarðhaldinu yrði markaður skemmri tími en krafister.Í kröfulögreglustjórans kemur fram að lögreglan á Suðurlandi hafi haft til rannsóknarætluð kynferðisbrot kærða gegn dóttur hans, A.Hafi hin ætluðu brot verið framin á hótelherbergi í [...] þegarbrotaþoli hafi verið fimm til sex ára gömul, en fjölskyldan hafi á þeim tímaverið búsett í [...]. Umrædd brot kunni að varða við 194. gr., 200. gr. og 202gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en brot gegn 194 gr. laganna varðifangelsi allt að 16 árum og því ljóst að um alvarleg brot sé að ræða. Kærðihafi neitað sök.Að mati lögreglu sé,þrátt fyrir neitun kærða, sterkur rökstuddur grunur fyrir hendi um að hann hafigerst sekur um hin ætluðu brot. Það mat byggi á því að framburður brotaþola hjálögreglu sé metinn afar trúverðugur og ekkert fram komið sem gefi tilefni tilað draga hann í efa á nokkurn hátt. Þá styðji framburður kærða framburðbrotaþola í öllum meginatriðum varðandi ferðir hans með brotaþola til [...] áþeim árum sem um ræði og fyrirkomulag þeirra ferða, s.s. ferðatilhögun ogaðstæður á gististað. Þá hafi tvö vitni staðfest hjá lögreglu að brotaþoli hafigreint þeim frá því, hvoru í sínu lagi, að faðir hennar hafi nauðgað henniþegar hún hafi verið fimm til sex ára og búið í [...]. Rannsókn málsins sé núlokið og verði það sent embætti héraðssaksóknara til ákvörðunar um saksókn ánæstu dögum.Í kröfulögreglustjórans er því lýst að auk framangreinds máls sé til ákærumeðferðarhjá héraðssaksóknara mál þar sem kærða sé gefið að sök að hafa ítrekað brotiðkynferðislega gegn næst elstu dóttur sinni, B, kt [...]. Hafi B greint frá þvíað kærði hafi fyrst brotið gegn henni þegar hún hafi verið fimm til sex ára aðhún telji, en á þeim tíma hafi þau verið búsett í [...] og hafi brotið átt sérstað á heimili þeirra þar. Hafi verið um að ræða samfarir þannig að kærði hafistungið getnaðarlim sínum í leggöng hennar. Hafi þetta gerst oftar en einusinni en hún myndi ekki hversu oft eða hve gömul hún hefði þá verið. Þáhafi kærði sagt henni eftir brotin að segja engum frá þessu og hann ætlaði ekkiað gera henni þetta aftur. Kærði neiti sök í málinu. Fram kemur ígreinargerðinni að undir rannsókn málsins sem varði ætlað brot kærða gegnbrotaþolanum A hafi komið fram nýjar upplýsingar um frekari ætluð brot gegnþessum brotaþola. Hafi það mál því verið tekið til frekari rannsóknar, en þaðhefði áður verið sent embætti héraðssaksóknara til ákærumeðferðar.Viðbótarrannsókn í því máli sé nú einnig lokið og verði málið sent embættihéraðssaksóknara til ákærumeðferðar á nýjan leik á næstu dögum. Lögreglustjóritelur málið líklegt til sakfellis, en endanleg ákvörðun um saksókn sé á hendihéraðssaksóknara.Í greinargerðlögreglustjóra er einnig greint frá dómi sakadóms Austur-Skaftafellssýslu frá [...]1991, en samkvæmt þeim dómi hafi kærði verið dæmdur í 10 mánaða fangelsi fyrirítrekuð kynferðisbrot gegn elstu dóttur sinni þegar hún hafi verið fimm til sjöára gömul, en kærði hafi alfarið játað sök fyrir dómi. Þeim dómi hafi ekkiverið áfrýjað.Lögreglustjóribendir á að í úrskurðum Héraðsdóms Suðurlands í málum nr. R-[...]/2017 og [...]/2017hafi verið fallist á það með lögreglustjóra að kærði væri undir sterkumrökstuddum grun um brot gegn 194. gr., 200. gr. og 202 gr. almennrahegningarlaga og einnig hafi verið fallist á það með lögreglustjóra að uppfylltværu skilyrði um að kærði sætti gæsluvarðhaldi með tilliti til almannahagsmuna,sbr. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Hafi báðir þessir úrskurðir veriðstaðfestir með dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 700/2017 og 759/2017.Lögreglustjóri telurað öll þau sömu skilyrði fyrir gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. sömulaga, sem staðfest hafi verið með ofangreindum dómum Hæstaréttar, séu enn tilstaðar. Telji lögreglustjóri að umrædd brot séu þess eðlis að gæsluvarðhald sénauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Sé óforsvaranlegt að kærði gangilaus þegar sterkur grunur leiki á að hann hafi framið svo alvarleg brot semhonum séu gefin að sök. Sé kærði því að mati lögreglu hættulegur umhverfi sínuog brotin þess eðlis að það stríði gegn réttarvitund almennings gangi hann lausmeðan mál hans séu til meðferðar.Samkvæmt 2. mgr. 95.gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála má úrskurða sakborning í gæsluvarðhaldþótt skilyrði a. til d. liðar 1. mgr. séu ekki fyrir hendi ef sterkur grunurleikur á að hann hafi framið afbrot sem að lögum getur varðað 10 ára fangelsi,enda sé brotið þess eðlis að ætla megi varðhald nauðsynlegt með tilliti tilalmannahagsmuna.Með vísan til þeirra gagna sem lögð hafa verið fram ímálinu verður dómurinn enn að fallast á það mat lögreglustjóra að kærði séundir sterkum rökstuddum grun um kynferðisbrot gegn tveimur ungum dætrum sínumog er talið að brot hans varði við 194. gr., 200. gr. og 202. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940, en sá sem gerist sekur um brot gegn 1. mgr. 194. eða1. mgr. 202. gr. þeirra laga skal sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að16 árum. Þá verður fallist á það með lögreglustjóra að kærði séhættulegur umhverfi sínu og ætluð brot hans þess eðlis að það stríði gegnréttarvitund almennings gangi hann laus meðan mál hans séu til meðferðar. Þáfellst dómurinn á það með lögreglustjóra að ætluð brot kærða séu þess eðlis aðgæsluvarðhald sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Með tveimur dómumHæstaréttar Íslands, annars vegar frá 8. nóvember sl. í máli nr. 700/2017 oghins vegar frá 6. desember sl. í máli nr. 759/2017 var fallist á þetta mat ogtelur dómurinn að ekkert nýtt hafi komið fram í máli þessu sem haggað gæti þvímati.Er því fullnægt skilyrðum 2. mgr. 95.gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til aðfallast á kröfulögreglustjóra um að kærða verði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi, enekki þykja efni til að marka gæsluvarðhaldinu skemmri tíma en krafist er. Ekkier gerð krafa um að kærði sæti einangrun eða öðrum takmörkunum ígæsluvarðhaldinu.Hjörtur O.Aðalsteinsson dómstjóri kveður upp úrskurð þennan.Úrskurðarorð:Kærði, X, kt. [...],skal sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 24. janúar 2018 kl.16:00.
Mál nr. 403/2017	Samningur Umboð Einkahlutafélag	R ehf. höfðaði mál á hendur B ehf. og krafðist viðurkenningar á því að í gildi væri samningur á milli aðila um að B ehf. sæti einn, og án útboðs, að allri jarðvegsvinnu og steypusölu vegna nánar tilgreindra framkvæmda gegn því að B ehf. flytti starfsemi sína af athafnasvæði sínu og að R ehf. keypti þær eignir B ehf. sem eftir stæðu og hann gæti ekki nýtt. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að ekki yrði talið sannað, gegn mótmælum B ehf., að endanlegt samkomulag hefði verið komið á milli aðila. Þá hefði M, sem setið hefði á samráðsfundi vegna málsins fyrir hönd B ehf., ekki haft heimild til að skuldbinda B ehf. og ekki haft umboð til slíks. Var B ehf. sýknaður af kröfum R ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að á þessum tíma hefði M verið búinn að selja allt hlutafé sitt í B ehf., vikið úr stjórn hans og látið af störfum sem framkvæmdastjóri félagsins. M hefði því ekki haft heimild til að skuldbinda B ehf. og breytti í því tilliti engu þótt B ehf. hefði falið honum að hafa milligöngu í viðræðum við R ehf. um málefni félagsins. Þá væri ósannað að B ehf. hefði síðar skuldbundið sig í þá veru sem í dómkröfum greindi. Að þessu gættu staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms með vísan til forsendna hans.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir og BenediktBogason og Ragnhildur Helgadóttir prófessor. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. júní 2017. Hann krefstviðurkenningar á því að í gildi sé samningur á milli aðila um að stefndi sætieinn og án útboðs að allri jarðvegsvinnu og steypusölu vegna framkvæmda viðhótel og golfvöll á Siglufirði gegn því að stefndi flytti starfsemi sína afnúverandi athafnarsvæði á Egilstanga 1 til 3 og að áfrýjandi keypti þær eignirstefnda sem eftir stæðu og hann gæti ekki nýtt. Þá krefst áfrýjandimálskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðarfyrir Hæstarétti.Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómireisir áfrýjandi málatilbúnað sinn á því að hann hafi vorið 2012 gertsamkomulag við Magnús Jónasson fyrir hönd stefnda þess efnis sem greinir ídómkröfu hans. Á þeim tíma mun Magnús hafa verið búinn að selja allt hlutafésitt í stefnda og hafði vikið úr stjórn hans og látið af stöfum semframkvæmdastjóri félagsins. Að þessu gættu hafði Magnús enga heimild til aðskuldbinda stefnda og breytir í því tilliti engu þótt stefndi hafi falið honumað hafa milligöngu í viðræðum við áfrýjanda um málefni félagsins. Þá er ósannaðað stefndi hafi síðar skuldbundið sig í þá veru sem greinir í dómkröfuáfrýjanda. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdómsverður hann staðfestur.Áfrýjanda verður gert að greiðastefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður.Áfrýjandi, Rauðka ehf., greiðistefnda, Bási ehf., 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra þriðjudaginn 18. apríl2017Mál þetta vardómtekið 22. febrúar sl. Það var höfðað26. maí 2016.Stefnandi erRauðka ehf., Gránugötu 19, Siglufirði. Stefndi er Bás ehf., Egilstanga 1,Siglufirði. Fyrirsvarsmaður stefnda er stjórnarformaður hans, Hilmar ÞórZophoníasson.Stefnandikrefst viðurkenningar á því að í gildi sé samningur á milli málsaðila um aðstefndi sitji einn og án útboðs að allri jarðvegsvinnu og steypusölu vegnaframkvæmda við hótel og golfvöll á Siglufirði, gegn því að flytja starfsemisína af núverandi athafnasvæði á Egilstanga 1-3 og að stefnandi kaupi þæreignir stefnda sem eftir standi og stefndi geti ekki nýtt. Þá er krafist málskostnaðar.Stefndikrefst þess að verða sýknaður af kröfum stefnanda og málskostnaðar að matidómsins.Kröfu stefndaum frávísun var hrundið með úrskurði 28. september 2016.IÞann 6. júní1983 leigði Siglufjarðarbær Átaki hf., með heimili að Gránugötu 24, Siglufirði,byggingarlóð úr landi Hafnar með nafninu Hauganes nr. 1. Átti leigusamningurinnað vera til fimmtíu ára og þá skyldi lóðin falla aftur til bæjarins. Mun hérvera um að ræða lóðina sem stefndi athafnar sig á og deilt er um í þessu málihvort hann hafi lofað að yfirgefa.Þann 28.apríl 2012 gerðu bæjarstjóri Fjallabyggðar og stefnandi samkomulag um ýmisverkefni. Þar segir um uppfyllingu við innri höfn í 2. tl. A kafla, aðforsvarsmenn stefnanda telji svæðið eins og það sé nýtt ekki samrýmasthugmyndum sínum um heildarmynd af því umhverfi sem þeir óski að starfa í. Hafistefnandi lagt fram teikningu sem sýni hugmyndir um nýtingu svæðisins. Þá segirað fyrir liggi að lóðin eins og hún sé þarna sýnd sé í samræmi við skipulag enhluti hennar sé leigður stefnda. Að því frátöldu fari hugmyndir stefnanda umnýtingu svæðisins saman við skipulagið. Stefnandi og stefndi hafi verið íviðræðum um að starfsemi stefnda verði flutt af svæðinu og það ræktað upp. Þásegir að Fjallabyggð telji ekkert því til fyrirstöðu að aðstoða stefnda við aðfá nýja lóð undir starfsemina verði eftir því leitað af hálfu stefnda.Fjallabyggð muni sjá til þess að gengið verði frá svæðinu þar sem áhersla sélögð á útivistargildi þess og að byggð sé einungis meðfram þjóðvegi og ísamræmi við skipulag vestan núverandi athafnasvæðis stefnda.Þann 3.febrúar 2013 sótti Hilmar Zophoníasson fyrir hönd stefnda um úthlutun á lóðumnr. 12 og nr. 2 við Ránargötu í Fjallabyggð. Segir í umsókninni að hugmyndstefnda sé að reisa iðnaðarhúsnæði á lóð nr. 12 og hafa steypustöð ogefnisvinnslu ásamt efnisgeymslu á lóð nr. 2 við Ránargötu. Sé umsóknin vegnafyrirhugaðs flutnings á aðstöðu stefnda á Egilstanga 1-3 samkvæmt samkomulagi.Samkvæmtyfirliti um fundarbókanir varðandi umsókn stefnda um lóðir að Ránargötu 2 og 12varð niðurstaða 5. febrúar 2015 á þann veg að skipulags- og umhverfisnefndsamþykkti að úthluta stefnda lóð nr. 12, en lóð nr. 2 væri ekki hæf tilúthlutunar fyrr en búið væri að ganga frá henni í samræmi við deiliskipulag.Þann 13. júlí 2015 var málið tekið upp að nýju og stefnda úthlutað lóð nr. 2við Ránargötu.Þann 30.nóvember 2015 ritaði Sveinn Zophoníasson fyrir hönd stefnda bréf tiltæknideildar Fjallabyggðar vegna tillögu um breytt aðalskipulag Fjallabyggðarað því er varðaði breytta landnotkun á Leirutanga. Kvaðst hann vilja koma áframfæri athugasemdum í þá veru að steypustöð stefnda hefði verið starfrækt áEgilstanga 1 síðan 1975. Eftir að hafa rakið nokkuð sögu stöðvarinnar kvaðsthann vilja koma því á framfæri að ekkert samkomulag hefði verið gert umflutning fyrirtækisins af svæðinu og að yrði athafnasvæði stöðvarinnar minnkaðverulega myndi það skerða starfsgetu hennar mikið og því sé hafnað að svæðiðverði skilgreint sem opið svæði til sérstakra nota fyrir tjaldstæði o.fl.Fyrirsvarsmaðurstefnanda, Róbert Guðfinnsson, ritaði bæjarstjóra Fjallabyggðar bréf 9.desember 2013, þar sem reifað var hvernig gengið hefði að framkvæma samkomulagFjallabyggðar og stefnanda um fjárfestingar og uppbyggingu á Siglufirði. Þarsegir að stefnandi og stefndi hafi verið í viðræðum um að starfsemi stefndayrði flutt af svæðinu, þ.e. Egilstanga og það ræktað upp. Fram hafi komið aðFjallabyggð telji ekkert því til fyrirstöðu að aðstoða stefnda við að fá nýjalóð undir starfsemina og muni sjá til þess að gengið verði frá svæðinu þar sem áherslasé lögð á útivistargildi þess og að byggð sé einungis meðfram þjóðvegi og ísamræmi við skipulag vestan núverandi athafnasvæðis stefnda. Segir loks að meðbréfinu sé óskað eftir formlegum viðræðum sem fyrst við bæjaryfirvöld um þennanverkþátt o.fl. þannig að unnt sé að setja upp tímaáætlun um framkvæmdina.Bréfið vartekið fyrir 18. desember 2013 á bæjarráðsfundi og var ákveðið að boða tilsamráðsfundar í janúar. Valtýr Sigurðsson hæstaréttarlögmaður ritaði minnisblaðum þennan fund dagsett 18. janúar 2014. Segir þar að fundurinn hafi veriðhaldinn daginn áður og hafi setið hann m.a. Magnús Jónasson, RóbertGuðfinnsson, bæjarstjóri og Valtýr sjálfur. Í þessu minnisblaði segir aðstefndi hyggist flytja starfsemi sína fljótlega af uppfyllingunni á athafnasvæðisínu. Magnús Jónasson hafi gert grein fyrir lauslegri þörf stefnda fyrirathafnarými sem þyrfti ekki að vera stórt og bent á að vilji þeirra stæðijafnvel til að samtengja athafnasvæði þeirra vestari enda mjölhússins auk þessað nota malargryfjur í Selgili fyrir efnisgeymslu. Síðan segir í minnisblaðinuað í málefnalegum umræðum sem um hafi farið í kjölfarið hafi fundarmenn veriðsammála í öllum atriðum.Ljóst er aðstefnandi taldi að Magnús Jónasson kæmi fram í umboði stefnda, en stefndi erþví ósammála. Verður nánar vikið að þessum þætti síðar.Á fundi semvar haldinn 14. apríl 2014 og var setinn af m.a. bæjarstjóra, RóbertiGuðfinnssyni, Magnúsi Jónassyni og Valtý Sigurðssyni, sem ritaði fundargerð,kom fram hjá Róberti Guðfinnssyni að uppi væru hugmyndir um að stefnandi keyptieignir stefnda á uppfyllingunni og kynni það að hafa áhrif á frekari þróunsvæðisins í kringum húsin.Fundur varhaldinn 6. júní 2015 og ritaði Valtýr Sigurðsson um hann minnisblað. Áfundinum voru Sveinn Zophoníasson, Hilmar Zophoníasson, Magnús Jónasson, ValtýrSigurðsson og Róbert Guðfinnsson. Fundarefnið var að fara yfir álitamálvarðandi flutning stefnda af svæðinu. Er í minnisblaðinu fyrst reifað hvaðliggi fyrir skjalfest um málið og hefur það þegar verið rakið hér að framan.Síðan segir að Róbert Guðfinnsson hafi farið yfir sögu málsins og þær forsendursem gengið hafi verið út frá í byrjun, sem hafi verið að stefndi sæti án útboðsað vinnu við byggingu hótels o.fl., en flytti þess í stað starfsemi sína aftanganum. Til að greiða fyrir flutningunum keypti stefnandi þær eignir stefndasem eftir stæðu á svæðinu og stefndi gæti ekki nýtt. Aldrei hafi staðið til aðstefnandi greiddi kostnað sem af flutningi stefnda leiddi. Ljóst hafi verið afhálfu stefnda að forsendur væru nú breyttar frá fyrri hugmyndum, svo sem umstærð steypustöðvar, notkun á mjölhúsi og um geymslu efnis í malargryfju íSelsgili. Fram hafi komið að til að taka niður gömlu steypustöðina þyrfti aðrífa húsið og byggja nýtt. Þá þyrfti að byggja yfir fyrirtækið sem slíkt og tíustarfsmenn þess. Flutningur á starfseminni gæti því kostað 150 til 200milljónir króna sem stefndi réði ekki við. Þá hefði stefndi fengið úthlutað lóðsem engan veginn nægði honum. Vegna steypuverks í Fljótum þyrfti stefndi að steypamikið næsta vetur og því þyrfti stöðin að vera á svæðinu til vors 2016. Þá værispurning um stærð nýrrar stöðvar vegna óvissu um verkefni á næstu árum. Segirsíðan að skipst hafi verið á skoðunum um málið og m.a. varpað þar fram þeirrihugmynd að stefndi gerði stefnanda tilboð um kaup á tilteknum húsum áEgilstanga.Í kjölfarfundarins hafi Magnús, Valtýr og Hilmar farið á fund bæjarstjóra og farið yfirmálið. Hafi orðið niðurstaðan að stefndi fengi úthlutað lóð við hlið lóðarOlíudreifingar hf. á næsta fundi bæjarstjórnar. Kannað yrði hvort lóðOlíudreifingar hf. væri föl þannig að stefndi gæti notað báðar lóðirnar ogskilað þeirri lóð sem honum hefði nýlega verið úthlutað. Hafi bæjarstjóri lagtríka áherslu á að þetta mál yrði leyst þegar í stað og ákveðið hvenær stefndiflytti af svæðinu.Síðan segir íminnisblaði Valtýs að hann telji ekki ágreining um að það sé rétt sem hafikomið fram hjá Róberti um forsendur fyrir flutningi stefnda af svæðinu. Ségríðarlega þýðingarmikið að samkomulag um flutning stefnda af svæðinu verðivirt og álitamál sem uppi séu verði leyst þegar í stað. Takist það ekki séutveir áfangar samkomulagsins frá 2012 í uppnámi. Stefndi þurfi þegar í stað aðtaka ákvörðun um hvort og hvenær hann flytji af svæðinu. Hann þurfi að taka ákvörðunum kaup á nýrri eða notaðri steypustöð ef það svari ekki kostnaði að endurreisahina. Þá þurfi að ráðast í að byggja nýja aðstöðu en ætla verði að fullreynt séað húsnæði sem sé fyrir á svæðinu nýtist ekki. Þá þurfi stefndi að óska eftirþví að stefnandi kaupi tilteknar eignir á ákveðnu verði.Enn varfundað 8. júlí 2015 og komu þá saman Sveinn Zophoníasson, Hilmar Zophoníasson,Magnús Jónasson og Valtýr Sigurðsson. Segir í fundargerð sem Valtýr ritaði aðfundarefnið hafi verið að fara yfir stöðu máls frá því að stefndi setti framverðhugmynd um kostnað við að flytja starfsemi sína og viðbrögð við því. Þarsegir að stefndi telji nú ljóst að hann muni ekki flytja neitt af byggingum semá svæðinu séu á nýjan stað, þannig að spurning sé um að verðleggja húsin. Framhafi komið að 80 milljónir séu sú upphæð sem hann vilji fá og það að kosti aðkoma starfseminni í gang á nýjum stað. Flutninginn sjálfan greiði hann. Séóskað tilboðs eða hugmynda frá stefnanda, sé hann ósáttur við þessa tölu. Þávarpi stefndi fram þeirri hugmynd að allar vélar, bílar og efni yrðu flutt afsvæðinu, auk þess sem „stóri tankurinn yrði felldur og sá minni minnkaður um1/3“. Aðeins yrði þá eftir steypustöðin sem slík sem yrði rekin áfram.Mögulegt væri að setja upp manir til að minnka sjónræn áhrif. Þessi hús yrðumáluð og svæðið gert snyrtilegt. Vík mætti gera framan við geymana til aðsjósetja báta. Vilji væri til þess að fá að geyma tæki stefnda í mjölhúsinuyfir veturinn. Af hálfu stefnda hafi verið upplýst að við þessa breytingu yrðilítil sem engin umferð þungra bíla niður á tangann yfir sumarið fyrir utansteypubíla. Umferð steypubíla væri að jafnaði tveir bílar á dag og hæfiststarfsemin um klukkan átta á morgnanna.Fundað var áný 18. júlí og voru þar mættir Zophoníassynir og Valtýr Sigurðsson. Var fariðítrekað yfir málið og ákveðið að halda áfram að ræða verðhugmyndir. Síðan segirað Valtýr hafi eftir fundinn rætt í síma við Róbert Guðfinnsson, sem hafi bentá samkomulagið um að stefndi flytti af svæðinu gegn því að sitja án útboðs aðvinnu við hótel. Boð stefnanda um að kaupa eignir sem eftir yrðu á svæðinu ogstefndi gæti ekki nýtt hefði verið sett fram í tengslum við nýtingu stefnda ávestari enda mjölhússins, en stefndi hafi ætlað að flytja vélageymsluna þangaðog stefnandi myndi þá kaupa steinsteypta efnisgeymslu.Í beinuframhaldi af þessu hafi Valtýr rætt símleiðis við Magnús Jónasson sem hafi bentá að þegar rætt hafi verið um flutning á vélageymslu hafi staðið til að setjahana á grunn mjölhúss sem þá hafi staðið til að rífa. Þannig hefði grunnursparast. Þetta væri ekki lengur fyrir hendi og því borgaði sig ekki að flytjahúsið. Þegar stefndi flytti steypustöðina yrði hús sem hún stæði á rifið. Þástæðu eftir á lóðinni vélageymsla, stálgrindarhús og geymsla fyrir aftansteypustöðina, fyrir utan efnisgeymsluna sem þegar lægi fyrir að stefnandiværi tilbúinn að kaupa. Magnús hafi velt því fyrir sér hvort unnt væri að fámat á verðmæti þeirra húsa sem að eftir stæðu samkvæmt þessu.Ekkertsamkomulag náðist upp úr þessu. Sáttatilraun dómara við aðalmeðferð bar ekkiárangur.IIStefnandikveðst byggja kröfu sína á því að komist hafi á bindandi samningur milli aðilaum að stefndi flytti starfsemi sína af tanganum gegn því að stefndi sæti ánútboðs að allri jarðvegsvinnu og steypusölu vegna framkvæmda við hótel oggolfvöll á svæðinu. Stefnandi hafi jafnframt skuldbundið sig til að kaupa afstefnda þær eignir sem eftir stæðu á svæðinu og stefndi gæti ekki nýtt vegnaflutninganna. Stefnandi kveðst vísa til þess að fyrirsvarsmenn stefnda ogumboðsmaður hans hafi setið marga fundi með stefnanda þar sem flutningurstefnda hafi verið til umræðu. Fundargerðir sýni fram á að enginn vafi hafiverið um gildi samningsins. Þá hafi stjórnarformaður stefnda vísað til hans íumsókn um lóðir fyrir nýtt athafnasvæði fyrir stefnda þann 3. febrúar 2013.Stefndi hafi því viðurkennt í verki og orði að samningur hafi komist á um aðstefnda væri skylt að flytja starfsemi sína af athafnasvæðinu. Stefnandi vísartil fundargerðar 17. janúar 2014 þar sem Magnús Jónasson hafi talið að unntværi að flytja starfsemina fljótlega af tanganum. Þá megi sjá af fundum meðfyrirsvarsmönnum stefnda 6. júní 2015, 8. júlí 2015 og 18. júlí 2015 að aldreihafi komið fram mótmæli gegn því að samkomulag væri um að stefndi flytti aftanganum. Þá liggi fyrir fjöldi tölvupósta sem sýni að fyrirsvarsmenn stefndahafi verið í viðræðum og samráði við stefnanda um framkvæmd samningsins. Ásíðari stigum hafi risið ágreiningur varðandi þann þátt sem varði greiðslurvegna flutningsins. Kveðst stefnandi vísa til þess að stefndi hafi fyrst áárinu 2015 krafist þess að stefnandi greiddi allan kostnað vegna flutningsstefnda, sem stefndi hafi talið nema um 150 til 200 milljónum króna. Af hálfustefnanda hafi þessu sjónarmiði stefnda verið mótmælt, enda hafi aldrei veriðum það samið að greiða allan flutningskostnaðinn, heldur aðeins fyrir ákveðnareignir stefnda. Samkvæmt fundargerð frá 8. júní 2015 hafi komið fram hugmyndstefnda um að stefnandi keypti eignir fyrir 80 milljónir króna, en stefndi sæium flutninginn. Með tölvupósti stefnda frá 15. júní 2015 hafi einnig veriðtekið fram að hann teldi sig þurfa að verðleggja eignirnar á um 80 milljónirkróna. Þessum pósti hafi verið svarað 16. júní 2015 og það ítrekað sem framhafi komið í fundargerðinni að stefndi myndi óska eftir því við stefnanda aðhann keypti tilteknar eignir á ákveðnu verði, því það hafi ekki verið gert meðverðtilboðinu. Ekkert frekari tilboð hafi verið sett fram. Það hafi fyrst veriðmeð bréfi Sveins Zophoníassonar 30. nóvember 2015 til Fjallabyggðar vegnabreytingar á aðalskipulagi sem því hafi verið haldið fram að ekkert samkomulaghafi verið gert um flutning stefnda á svæðinu. Þessi afstaða hafi verið ítrekuðmeð bréfi lögmanns stefnda 8. apríl 2016 en þetta stangist á við gögn málsinsþar sem fram kemur að Sveinn hafi setið fundi með stefnanda þar sem ekki hafiverið talið til umræðu hvort stefndi ætti að flytja starfsemi sína, heldur meðhvaða hætti það yrði gert. Lögmaður stefnda hafi ýjað að því í bréfi 30. nóvember2015 að Magnús Jónasson hefði ekki haft umboð til þess að skuldbinda stefnda oghafi stefndi vísað til Magnúsar sem manns sem á þeim tíma hafi ekki haft neintengsl við félagið né heimild til að skuldbinda það. Kveðst stefnandi mótmælaþessu, Magnús hafi haft mikil tengsl við stefnda og komið fram fyrir hans höndalmennt út á við með samþykki stjórnar stefnda og í umboði hennar. Hann hafiverið framkvæmdastjóri stefnda frá 1. júní 1997 og setið í stjórn hans á samatíma og haldið á prókúruumboði fyrir hann. Samkvæmt upplýsingum úrhlutafélagaskrá hafi verið skráðar breytingar á stjórn stefnda 11. janúar 2012og hafi eiginkona Magnúsar, Hrönn Fanndal, tekið við framkvæmdastjórn. Þá beriskráningin með sér að Hilmar Zophoníasson og Hrönn Fanndal hafi upp frá þvífarið með prókúru fyrir félagið. Þrátt fyrir þessa breytingu á skráningu liggifyrir að Magnús hafi komið fram fyrir hönd stefnda allt til haustsins 2015 ogekki eingöngu í samskiptum við stefnanda. Til sama tíma hafi hann auk þess haftaðgang að bankareikningum félagsins og annast millifærslur af þeim. Líkt og sjámegi af fundargerðum hafi stjórnarformaður og meðstjórnandi stefnda setið fundimeð Magnúsi og stefnanda. Sé þannig fullljóst að stefndi hafi vitað afsamningaviðræðum Magnúsar við stefnanda og aldrei gert athugasemdir við þær.Róbert Guðfinnsson hafi gengið sérstaklega eftir því fyrir hönd stefnanda aðfullvissa sig um að einhugur væri um málið meðal eigenda stefnda ogsamningurinn yrði staðfestur skriflega. Hafi aðaleigendur stefnda staðfestþennan skilning og óskað sérstaklega eftir því að Magnús kæmi að því þegar hannkæmi til vinnu á nýjan leik eftir veikindin. Stefnandi kveðst sérstaklega viljabenda á að á fundi 6. júní 2015 sem Magnús Jónasson hafi setið ásamtZophoníassonum, sem séu stærstu eigendur stefnda, hafi í upphafi fundarinsverið farið yfir fundinn 17. janúar 2014 þar sem Magnús hafi lýst því yfirfyrir hönd stefnda að stefndi hygðist flytja fljótlega. Engar athugasemdir hafikomið fram þess efnis að Magnús væri án umboðs eða hann hefði farið út fyrirumboð sitt. Stefnandi kveðst því telja ljóst að Magnús hafi komið fram semumboðsmaður stefnda við samningaviðræðurnar og haft heimild til þess aðskuldbinda stefnda, en verði ekki á það fallist, kveðst stefnandi byggja á þvíað samningur milli stefnanda og stefnda hafi allt að einu komist á þar sem mennsem hafi haft slíkt umboð og m.a. verið stærstu eigendur stefnda, setið ístjórn hans og farið með prókúru, hafi á fundum þeim sem hafi verið haldnir ummálið, staðfest að samningurinn væri til staðar og þannig í raun fallist ágerðir Magnúsar. Kveðst stefnandi benda á að samþykki umbjóðanda þurfi ekki aðhafa komið fram berum orðum svo eftirfarandi samþykki teljist hafa verið veitt,heldur geti aðgerðarleysi eftir atvikum jafngilt beinu samþykki. Samþykkistefnda hafi ekki aðeins verið fullnægt með aðgerðarleysi stefnda, erstjórnendum stefnda hafi orðið ljóst um hvað Magnús Jónasson hefði samið fyrirstefnda við stefnanda, heldur hafi stefndi unnið eftir samkomulaginu. Ágreiningurhafi þannig ekki verið um skyldur stefnda til að flytja starfsemi sína á nýttstarfssvæði. Stefnandi kveðst byggja á því að stjórn stefnda hafi meðsjálfstæðum hætti skuldbundið stefnda við samkomulagið. Svo sem fundargerðirog önnur gögn máls staðfesti hafi stjórnarformaður og meðstjórnandifélagsstjórnar haldið fundi með stefnanda og staðfest þar gildi samkomulagsins.Þessir aðilar hafi haft heimild til að rita firmað. Verði komist að þeirriniðurstöðu að stjórnarmenn hafi ekki haft heimild til samningsgerðar gagnvartfélaginu sé áskilinn réttur til að höfða skaðabótamál gegn þeim persónulega.Stefndi hafi í öndverðu augljóslega ætlað að standa við samninginn. Hann hafisótt fljótlega um lóð fyrir alla starfsemi félagsins á nýjum stað, með vísantil samkomulagsins. Eins og rakið hafi verið hafi stefndi nú fengið báðarlóðirnar sem hann hafi óskað eftir. Allt hafi þetta verið gert á grundvellisamkomulagsins og viljayfirlýsingu Fjallabyggðar um að greiða fyrir því aðstefndi fengi úthlutað nýrri lóð fyrir starfsemi sína. Stefnandi kveðst vísatil þess að samningnum hafi verið fylgt í framkvæmd, þannig hafi stefnandi efntþann hluta samningsins að stefndi sæti einn að jarðvegs- og steypuframkvæmdumfyrir stefnanda. Greiðslur til stefnda vegna þessa hafi á árunum 2012 til 2015vegna golfvallarins og hótelsins numið samtals 286.982.056 krónum. Þá hafistefnandi margoft lýst því yfir að hann væri reiðubúinn til að kaupa mannvirkiá lóðinni, þau sem stefndi hygðist ekki flytja. Stefnandi hafi krafist þess aðstefndi tilgreindi þau mannvirki sem eftir standi og verð þeirra. Þannig hafistefnandi veitt atbeina sinn til efnda á þessum hluta samningsins. Stefnandigeti ekki uppfyllt það að greiða fyrir viðkomandi eignir, fyrr en það liggifyrir hverjar þær séu sem stefndi nýti ekki á nýrri starfsstöð. Hafi enda veriðbókað á fundi að stefndi þyrfti að óska eftir því að stefnandi keypti tilteknareignir á ákveðnu verði.Stefnandikveðst byggja á því að skylda stefnda til að flytja starfsemi sína af tanganumsé þegar orðin virk, en með bréfi stefnanda dagsettu 23. mars 2016 hafi þessverið formlega krafist að hann flytti og jafnframt lýst yfir vilja til að kaupaþær eignir sem eftir stæðu. Hafi verið hvatt til áframhaldandi viðræðna um verðþeirra eða að kvaddir yrðu til matsmenn til að verðleggja þær. Þessu hafistefndi hafnað.Stefnandikveðst vísa til meginreglu kröfuréttar um að ef ekki sé samið um verð skulikaupandi greiða það verð sem upp sé sett sé það ekki ósanngjarnt. Þegar þaðliggi fyrir hvaða eignir stefndi nýti ekki á nýrri starfsstöð reyni fyrst áþann hluta samningsins um greiðslur fyrir eignirnar. Niðurstaða um verð þeirraráðist þá annað hvort af samkomulagi eða að mati dómkvaddra manna. Stefnandikveðst vísa til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingagildisamninga, reglna um umboð samkvæmt lögum nr. 7, 1936 og til laga umeinkahlutafélög nr. 138, 1994.IIIStefndikveðst byggja sýknukröfu á því að ekki hafi verið kominn á samningur umflutning stefnda af athafnasvæði sínu. Óformlegar viðræður hafi átt sér stað ánniðurstöðu. Stefndi kveðst telja það gott nái hann um 10% framlegð úr þeimverkefnum sem hann vinni. Sé því haldið fram í stefnu að stefnandi hafi greittstefnda um 280 milljónir króna fyrir þá vinnu sem hann hafi unnið fyrir hannhingað til. Stefnandi taki þó ekki fram að inni í þessari tölu séu kaup ásteypu af stefnda. Sé því ekki eingöngu um kaup á vinnu að ræða og sé talan þvílægri sem því nemi. Af þessu megi sjá að framlegð stefnda sé miklu lægri en sákostnaður sem orðið hefði af flutningum af svæðinu. Sé augljóst að stefndihefði aldrei samið á þennan veg og fráleitt að halda því fram að hann hefðisamið þannig að öll framlegðin og meira til úr þeim verkum sem hann ynni fyrirstefnanda ætti að fara í kostnað við flutning. Stefndi hafi ekki setið einn aðallri vinnu fyrir stefnanda. Hann hafi þurft að bjóða í tiltekin verk og ekkifengið öll verk sem hann hafi þó boðið í. Bendir hann á tilboð í verk vegnauppsetningar á stálþilum, sem hann hafi ekki fengið. Rangt sé að vinna viðgolfvöllinn hafi verið hluti af samkomulagi á milli stefnanda og stefnda, endahafi stefndi samið um þá vinnu við annan aðila töluvert áður en stefnandi hafibyrjað framkvæmdir sínar á Siglufirði. Vísar stefndi til viljayfirlýsingar um jarðvinnuvið gerð nýs golfvallar í Hólsdal, sem sé samkomulag milli stefnda ogGolfklúbbs Siglufjarðar um að stefndi annist alla vinnu við gerð nýs golfvallarí Hólsdal. Þetta hafi verið gert í ársbyrjun 2012 og geti ekki verið hluti afmeintu samkomulagi sem gert hafi verið nokkrum árum seinna. Tímagjald stefndasé þarna 20% lægra en almennt tímagjald á þessum tíma. Hafi stefndi unnið fyrirgolfklúbbinn í töluverðan tíma þegar samkomulagið hafi verið gert. Leyningsásses hafi yfirtekið samninginn síðar. Það félag hafi verið stofnað 20. maí 2012af Fjallabyggð og stefnanda. Á meðal stjórnarmanna séu Valtýr Sigurðssonstjórnarformaður og Róbert Guðfinnsson meðstjórnandi. Viðræður aðila hafiverið óformlegar og á hugmyndastigi allt fram á síðasta dag og sé ljóst að íþeim viðræðum hafi aðilar ekki verið sammála um það sem raunverulega skiptimáli fyrir hagsmuni stefnda. Ekki hafi tekist að ljúka þeim viðræðum meðsamningum. Stefndi hafi frá upphafi talið að ef að flutningum yrði myndistefnandi greiða þann kostnað sem af hlytist. Því hafi viðræður haldið áframþangað til stefnda hafi orðið ljóst að stefnandi ætlaði sér aldrei að standastraum af þeim kostnaði með neinum hætti. Greinilegt sé af gögnum máls að máliðhafi aldrei komist svo langt að menn væru komnir niður á sameiginleganumræðugrundvöll, enda hafi það sýnt sig að himinn og haf hafi verið og sé ámilli aðila.Stefndi segirað um mikla hagsmuni sé að ræða fyrir sig. Hann hafi eðli málsins samkvæmtstigið varlega til jarðar í öllum viðræðum og viljað hafa vaðið fyrir neðan sigáður en samningur af nokkru tagi yrði undirritaður. Engin drög að samningiliggi fyrir og ekkert hafi verið undirritað. Það að aðilar hafi rætt saman ogskipst á skoðunum þýði ekki að kominn hafi verið á samningur. Mikið þurfi tilað koma til að líta megi svo á að kominn sé á bindandi samningur og fráleitt séað halda því fram að óformlegar viðræður og skoðanaskipti geti talist ígildisamnings. Þegar stefndi hafi ennþá talið að stefnandi ætlaði að greiða kostnaðaf flutningnum hafi hann sótt um nýja lóð. Stefndi segir að í því hafi ekkifalist einhvers konar yfirlýsing eða samþykki á hinu meinta samkomulagi.Stefndi hafi ekkert gert í þessum lóðamálum frekar, eftir að honum hafði orðiðþað ljóst að stefnandi ætlaðist til að hann stæði sjálfur straum af kostnaðivið flutning af athafnasvæði sínu og muni stefndi ekki aðhafast frekar hvaðþetta varði. Hann hafi ekki sótt um rekstrarleyfi og hafi raunar uppi efasemdirum að slíkt leyfi fengist á þessari lóð, enda sé hún nær miðbæ Siglufjarðar,íbúabyggð og löndunarbryggju en núverandi lóð.Stefndi segirað aðkoma og athafnir Fjallabyggðar skipti engu máli varðandi þann ágreiningsem þetta mál varðar. Þótt samþykkt hafi verið nýtt deiliskipulag fyrir tangannþýði það ekki að stefndi verði þegjandi og hljóðalaust að víkja. Hann hafistrax gert athugasemdir við tillöguna, sem sýni svo ekki verði um villst, aðhann hafi aldrei litið svo á að kominn væri á samningur um flutning hans afsvæðinu.Auk þess semað framan greinir kveðst stefndi einnig byggja á því að Magnús Jónasson hafiekki haft umboð til þess að semja um „endanlega úrlausn málsins“. Magnús hafihaft óformlega heimild til þess að annast fyrir hönd stefnda samskipti viðstefnanda og hann hafi setið þá viðræðu- og hugmyndafundi sem fram hafi farið.Í þeirri heimild hafi þó ekki falist annað en að Magnús hafi mætt á fundi oghlustað á hugmyndir stefnanda um lausn málsins. Það hafi ekki náð til þess aðMagnús gæti samþykkt eitt eða neitt, enda hafi endanleg ákvörðun verið hjástjórn stefnda og stærstu eigendum þess. Um mikilvæga ákvörðun hafi verið aðræða sem varði verulega hagsmuni stefnda og því hafi það aldrei komið til aðMagnús, sem á þessum tíma hafi hvorki verið framkvæmdastjóri, stjórnarmaður némeð prókúru, hefði fengið slíkt umboð og hafi stefnandi ekki getað treyst því.Magnús hafi selt sinn hluta í stefnda árið 2012 og hvorki veriðframkvæmdastjóri né með prókúru frá ársbyrjun 2014. Ef fallist verði ádómkröfur stefnanda og talið að samningur hafi verið kominn á fyrir tilstilliMagnúsar sé byggt á því að hann hafi farið út fyrir umboð sitt og samningurinnþví ekki verið skuldbindandi fyrir stefnda, sbr. 11. gr. laga nr. 7, 1936.Hlutverk Magnúsar hafi ekki verið annað en það að annast samskipti viðstefnanda. Megi ráða af minnispunktum Valtýs Sigurðssonar, svo langt sem þeirnái, að svo virðist sem stefnandi hafi aldrei talið ástæðu til að haldaformlegan fund með þeim sem raunverulega hafi haft heimild til að skuldbindastefnda. Stefndi kveðst byggja á því, hvað sem öðru líði, að í þessu felistviðurkenning af hálfu stefnanda á því að málið hafi aldrei komist á annað enviðræðu- og hugmyndastig, þannig að ekki hafi verið ástæða til þess að kallatil fundar stjórnarmenn og/eða stærstu eigendur stefnda og þá jafnvel að setja áblað drög að samkomulagi.Stefndikveðst ennfremur byggja á því að verði á það fallist að komist hafi á bindandisamningur sé ljóst að forsendur hans séu með öllu brostnar. Meginforsendastefnda hafi frá upphafi verið sú að hann þyrfti ekki að bera neinn kostnað afmögulegum flutningi sínum af athafnasvæði sínu og hafi stefnanda mátt vera þaðljóst. Þegar í ljós hafi komið að stefnandi ætlaðist til þess að stefndi stæðisjálfur straum af kostnaðinum hafi stefndi snarlega bundið endi á allarviðræður svo sem gögn málsins beri með sér. Komist dómurinn þó að þeirriniðurstöðu að þá þegar hafi verið kominn á bindandi samningur, kveðst stefndibyggja á að víkja beri honum til hliðar í heild, með vísan til 36. gr. laga nr.7, 1936, enda sé hann bersýnilega ósanngjarn fyrir stefnda og bæði ósanngjarntog andstætt góðri viðskiptavenju ef stefnandi beri hann nú fyrir sig. Líta beritil þess að efni samningsins sé ósanngjarnt því gríðarlegur munur sé á þvíendurgjaldi sem stefndi hafi átt að fá í sinn hlut og þeim hagsmunum sem hannáskilji sér. Þá sé hinn meinti samningur háður atriðum sem enn séu óljós ogóvíst hvort aðilar nái samkomulagi um kaupverð eigna sem hafi átt að standaeftir og þá hvort að kaupverð sé sanngjarnt með tilliti til allra atvika.IVVið aðalmeðferðmálsins gáfu aðilaskýrslur Róbert Guðfinnsson og Hilmar Zophoníasson.Vitnaskýrslur gáfu Sveinn Zophaníasson, Valtýr Sigurðsson, Magnús Jónasson ogSigurður V. Ásbjarnarson, fyrrv. bæjarstjóri Fjallabyggðar.RóbertGuðfinnsson kvaðst ekki hafa rætt við þá Hilmar eða Svein áður en samkomulagiðvið Fjallabyggð var undirritað 28. apríl 2012, enda hafi Magnús verið ,,andlit“stefnda og hefði verið það í öðrum málum. Hefði hann ekki haft neina ástæðu tilað ætla annað en að hann væri fulltrúi stefnda í þessu máli einnig.Borgarafundir hefðu verið haldnir árlega um fyrirætlanir stefnanda. Hann kvaðsthafa imprað á því við Hilmar og Svein að samkomulagið yrði skjalfest, en þeirnefnt að rétt væri að bíða eftir að Magnús jafnaði sig af veikindum. Sér hefðikomið á óvart að Sveinn mótmælti tillögu að deiliskipulagi fyrir hönd stefnda,enda hefði hann talið vera samkomulag í gildi um að stefndi yfirgæfi tangann.Sér hefði ekki verið kunnugt um samkomulag golfklúbbsins og stefnda. Leyningsásses hefði greitt kostnað af jarðvinnu við golfvöllinn. Það félag hafi veriðstofnað af Fjallabyggð og stefnanda og stefnandi lagt til næstum því alltfjármagn sem gjafafé.HilmarZophoníasson ber að í upphafi hafi Magnús hóað í þá Svein og sagt að Róbertóskaði eftir að steypustöðin yrði færð. Þeir hafi samþykkt að skoða þetta, enþað yrði ekki á kostnað stefnda og aðstaða á nýjum stað yrði að vera sambærileghinni fyrri. Magnús hafi alls ekki verið andlit stefnda út á við á þessum tíma.Sótt hafi verið um lóð upp úr þessu, eftir fund á Rauðku um miðjan júní 2012. Áþeim fundi hafi hann sagt við Róbert að flutningurinn hefði mikinn kostnað íför með sér. Hafi Róbert sagt að ekki væri verið að tala um peninga í þessusambandi, spurningin væri hvort þetta væri hægt eða ekki. Hafi þá veriðsamþykkt að skoða þessi mál áfram. Hafi umsóknin verið liður í þeirri skoðun.Ljóst hafi orðið á fundi í júní 2015 að ekki stæði til að stefnandi greiddikostnað af flutningum.SveinnZophoníasson bar á svipaðan veg og Hilmar í öllum meginatriðum. Hann kannaðistvið það að Róbert hefði talað við hann um að hittast og ræða málefnisteypustöðvar stefnda. Þá hefði Magnús legið á sjúkrahúsi og hefði vitniðviljað bíða eftir að hann hresstist, því það hafi ekki vitað hvað Magnúsi ogRóbert hefði farið á milli.ValtýrSigurðsson ber að Fjallabyggð hafi fengið sig til að ná samkomulagi milliFjallabyggðar og stefnanda vegna hugmynda fyrirsvarsmanns stefnanda um uppbygginguá Siglufirði. Hafi hluti af samkomulagi sem náðist verið stofnun Leyningsáss ses.Vitnið rakti að hann hefði ekki talið vafa á að rétt hefði verið það sem framhefði komið hjá Róbert um forsendur flutnings af svæðinu, en hann hefði skiliðþað vel ef menn hefðu ekki áttað sig á kostnaðinum. Eftir að upp hefði komið aðstefndi áskildi sér 80 milljónir króna hefðu þeir Magnús haldið áfram,,umboðslausir báðir“ að reyna að leysa þetta.Vitnið MagnúsJónasson staðfesti að munnlegt samkomulag um flutning stefnda af Egilstangahefði verið gert í samráði við Svein og Hilmar. Hann hefði verið í samráði viðRóbert og setið fundi út af þessu.Ekki þykirþurfa að rekja sérstaklega nein atriði úr skýrslu Sveins Vals Ásbjarnarsonar.VMeginregla erað munnlegur samningur er jafngildur skriflegum, en sá sem heldur því fram aðsamningur hafi tekist ber sönnunarbyrði af því. Stefnandi máls þessa gat þess ísamkomulagi við Fjallabyggð 28. apríl 2012 að hann væri í viðræðum við stefndaum að hann flytti af svæðinu. Stefndi sótti um lóðir 3. febrúar 2013 og gatþess í umsókn að hún væri vegna fyrirhugaðs flutnings samkvæmt samkomulagi.Gegn mótmælum stefnda verður þó ekki með því talið sannað að endanlegtsamkomulag hafi verið komið á, heldur aðeins að stefndi hafi lofað að kannahvort flutningi yrði komið við eins og hann heldur fram.MagnúsJónasson, sem sat fund 18. janúar 2014 þar sem kom fram að stefndi hygðistfljótlega flytja starfsemi sína, hafði ekki formlega heimild til að skuldbindastefnda og ekki formlegt umboð stefnda til slíks. Gegn mótmælum stefnda er ekkiunnt að líta öðru vísi á en að hann hafi verið einhvers konar milligöngumaðurvið samningaumleitanir, án heimildar til að skuldbinda stefnda.Endurgjaldfyrir að flytja átti samkvæmt staðhæfingu stefnanda að vera að stefndi sætieinn að allri jarðvegsvinnu við hótel og golfvöll án útboðs. Aðila greinir á umhvort þetta hafi gengið eftir að öllu leyti. Þó má nefna að þótt stefndi segisthafa gert viljayfirlýsingu við golfklúbbinn um jarðvegsvinnu, er ekki annað aðsjá en að Leyningsás ses, sem stefnandi fjármagnaði, hafi greitt fyrir jarðvegsvinnuvið golfvöllinn.Ekki verðurséð að Hilmar og Sveinn Zophoníassynir hafi formlega komið að viðræðum umflutninginn fyrr en á fundi 6. júní 2015. Þá kom fram að þeir teldu það kostastefnda 150-200 milljónir króna að flytja starfsemina og að stefndi réði ekkivið þann kostnað. Þá hefði stefndi ekki fengið lóð sem dygði. Á þessum fundivar skipst á skoðunum og varpað fram þeirri hugmynd að stefnandi keypti eigniraf stefnda. Á fundi 8. júlí 2015 kom fram að stefndi áskildi sér 80 milljónirkróna fyrir þær. Þann 13. júlí 2015 úthlutaði Fjallabyggð lóðinni við Ránargötu2.Af hálfustefnda er staðhæft að aldrei hafi tekist samkomulag um að hann bæri allankostnað af hugsanlegum flutningi. Þá er einnig staðhæft að hann hafi aldreisamþykkt endanlega að flytja, þótt hann hafi kannað möguleika á því og kannaðhvað það kostaði. Þar sem ekki verður á því byggt að Magnús Jónasson hafi haftheimild til að gefa bindandi loforð um flutning stefnda, þykir þessumstaðhæfingum stefnda ekki hafa verið hnekkt. Samkvæmt því verður stefndisýknaður af kröfum stefnanda.Með vísan tilheimildar í 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður hvor aðili látinn berasinn kostnað af málinu.Gætt varákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.ErlingurSigtryggsson héraðsdómari kveður upp dóminn.DÓMSORÐStefndi, Básehf., er sýkn af kröfum stefnanda, Rauðku ehf., í máli þessu.Málskostnaðurfellur niður.
Mál nr. 542/2007	Kærumál Dánarbússkipti Erfðaskrá Arfleiðsluhæfi Lögbókandi Arfleiðsluvottorð Vitni	C kærði úrskurð héraðsdóms sem tekið hafði til greina kröfu A og B um að sameiginleg erfðaskrá E og D 17. desember 2001 yrði metin ógild, þar sem D hafi skort andlegt hæfi til að gera umrædda erfðaskrá, sbr. 2. mgr. 34. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Erfðaskráin var vottuð af lögbókanda en arfleiðsluvottorð lögbókandans uppfyllti ekki formkröfur 2. mgr. 42. gr. og 1. mgr. 43. gr. erfðalaga. Hvíldi sönnunarbyrði fyrir því að D hefði fullnægt hæfisskilyrði 2. mgr. 34. gr. erfðalaga því á C, sbr. 2. mgr. 45. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar sagði að vilji arfleifenda vægi þungt við mat á því hvort ógilda ætti erfðaskrá á grundvelli 2. mgr. 34. gr. erfðalaga. Mörg vitni hefðu borið um náin tengsl C við arfleifendur og renndi framburður vitnanna eindregnum stoðum undir það að erfðagerningurinn 17. desember 2001 hafi verið í samræmi við vilja, sem systurnar lýstu meðan þær voru báðar enn heilar heilsu. Við úrlausn um andlegt hæfi D var litið heildstætt á öll þau gögn sem fyrir lágu og framburð vitna. Framburður R öldrunarlæknis skipti mestu máli og benti hann frekar til þess að D hefði gert sér grein fyrir því sem hún var að gera við undirritun erfðaskrárinnar 17. desember 2001. Samkvæmt öllu framansögðu var krafa C tekin til greina og erfðaskráin 17. desember 2001 metin gild.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Garðar Gíslason og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. október 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. september 2007, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að sameiginleg erfðaskrá E og D 17. desember 2001 yrði metin ógild. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að nefnd erfðaskrá verði metin gild. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. I. Systurnar E og D, sem báðar voru ógiftar og barnlausar, gerðu sameiginlega erfðaskrá 11. ágúst 1977 sem kvað á um að sú þeirra, sem lengur lifði, skyldi erfa hina. Samkvæmt annarri sameiginlegri erfðaskrá þeirra 17. desember 2001 skyldi sóknaraðili erfa allar eigur systranna eftir lát þeirrar, sem lifði lengur. E lést [...] 2003, en D [...] 2005. F var systir E og D, en hún lést í ágúst 2005. Meðal sex barna hennar eru aðilar þessa máls, en við skipti á dánarbúi F, lögerfingja systranna, reis ágreiningur um gildi áðurnefndrar erfðaskrár E og D 17. desember 2001. Telja varnaraðilar að D hafi skort andlegt hæfi til að gera umrædda erfðaskrá sbr. 2. mgr. 34. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Hún hafi ekki verið svo heil heilsu að hún hafi verið fær um að gera erfðaskrána á skynsamlegan hátt og því sé hún ógild. Sóknaraðili byggir á því að D hafi verið svo heil heilsu andlega að erfðaskráin sé gild. Þá sé hún vottuð af lögbókanda sem hafi staðfest með vottorði sínu að erfðaskráin sé formlega gild og þar með að systurnar hafi verið hæfar til að gera hana. Einnig er á því byggt að ljóst sé af gögnum málsins að erfðaskráin hafi verið í samræmi við vilja systranna. Málavöxtum og málsástæðum aðilanna er nánar lýst í hinum kærða úrskurði. Fyrir héraðsdómi gáfu skýrslu sóknaraðili og varnaraðilinn A, en auk þeirra tíu vitni. Eftir kæru úrskurðar héraðsdóms til Hæstaréttar hafa enn verið teknar skýrslur af sex vitnum, ýmist að tilhlutan sóknar- eða varnaraðila. Hafa endurrit þeirra verið lögð fyrir Hæstarétt. II. Meginmál erfðaskrárinnar 17. desember 2001 hljóðar svo: „Að okkur báðum látnum skulu allar eigur okkar ganga að öllu leyti til systursonar okkar, C, ... Að öðru leyti gildir erfðaskrá okkar dagsett 11. ágúst 1977.“ Erfðaskráin er vottuð 17. desember 2001 af lögbókanda, M, fulltrúa sýslumannsins í Reykjavík, sbr. 1. mgr. 40. gr. og 43. gr. erfðalaga. Nafnritun hennar er undir arfleiðsluvottorði, sem hefur verið stimplað á erfðaskrána. Á þeim staðlaða texta hefur lögbókandinn gert handritaðar breytingar í samræmi við það að arfleifendur voru tveir en ekki einn og að vottun fór fram á heimili þeirra en ekki í starfstöð lögbókanda. Fram kemur í vottorðinu að arfleifendur hafi áðurnefndan dag komið fyrir lögbókanda, sagt á sér deili, lagt fram nefnda erfðaskrá og undirritað hana í viðurvist lögbókanda. Hafi þær gert það af fúsum og frjálsum vilja og kveðið erfðaskrána hafa að geyma hinsta vilja þeirra. Í arfleiðsluvottorði lögbókanda er hins vegar ekki vikið að því hvort arfleifendur hafi verið svo heilar heilsu andlega að þær hafi verið hæfar til að gera erfðaskrána. Þessa atriðis bar þó að gæta, sbr. 2. mgr. 42. gr. og 1. mgr. 43. gr. erfðalaga. Fullnægjandi arfleiðsluvottorð hefur því ekki verið fært á skjalið og uppfyllir erfðaskráin að þessu leyti ekki formskilyrði, sem erfðalög áskilja. Af því leiðir, sbr. 2. mgr. 45. gr. erfðalaga, að sönnunarbyrði hvílir á sóknaraðila fyrir því að D hafi fullnægt hæfisskilyrðum samkvæmt 2. mgr. 34. gr. laganna er hún undirritaði erfðaskrána 17. desember 2001. III. Í hinum kærða úrskurði er vikið að því, sem fram er komið um tengsl aðilanna við E og D, móðursystur þeirra. Þar kemur meðal annars fram að sóknaraðili hafi að verulegu leyti alist upp á heimili með þeim fram yfir fermingaraldur. Hafa vitni borið um þessi tengsl, svo og um ætlaðan vilja arfleifenda um ráðstöfun eigna eftir þeirra dag meðan þær voru báðar enn heilar heilsu andlega. Systkin málsaðila, I og H, gáfu skýrslu fyrir dómi. Í framburði I kom meðal annars fram að tilfinningabönd milli arfleifenda og sóknaraðila hafi verið „miklu sterkari“ en tengsl arfleifenda við systkin hans. Sagði vitnið það alltaf hafa verið trú sína að sóknaraðili myndi erfa allar eigur þeirra. Það hafi hann ráðið af ýmsu, þar á meðal ummælum arfleifendanna sjálfra. Hafi enginn vafi verið í huga hans um þetta. H greindi svo frá að allt frá því hún var unglingur hafi verið „óbeint sem var gert ráð fyrir því svona innan fjölskyldunnar“ að sóknaraðili myndi erfa móðursystur þeirra. Þær hafi einnig talað sjálfar þannig í sín eyru. Kvaðst hún alltaf hafa vitað um þá fyrirætlun þeirra að gera erfðaskrá í samræmi við það. Bar vitnið jafnframt um náin tengsl sóknaraðila við arfleifendur. M gaf skýrslu fyrir dómi, en hún bjó frá 1986 í sama stigagangi og arfleifendur í fjöleignarhúsinu [...] í Reykjavík. Vitnið staðfesti yfirlýsingu sína frá 8. október 2007, þar sem segir meðal annars: „ ... þær sögðu mér margsinnis frá því að þær væru búnar að ganga þannig frá sínum fjármálum að sú langlífari erfði allt og að þeirri langlífari látinni færu allar þeirra eigur til C, sem þær kölluðu [...] og vísuðu alltaf til sem sonar síns. ... Þannig töluðu þær um fjármál sín og þær ráðstafanir sem þær væru búnar að gera alveg frá okkar fyrstu kynnum í ársbyrjun 1986. Ég minnist þess ekki sérstaklega að þær hafi sagt mér frá því hvenær þær hefðu gert erfðaskrá um þetta en það var af öllu þeirra tali algerlega skýrt að þær töldu sig hafa gengið þannig frá sínum málum að svona yrði þetta.“ N hefur búið í sama stigagangi og arfleifendur frá 1999. Í yfirlýsingu hans 22. október 2007, sem hann staðfesti fyrir dómi, segir að systurnar hafi verið vel meðvitaðar um öll sín mál og hafi oft rætt um stjúpson sinn, sem væri læknir á [...], og talað um hann „á allan hátt eins og hann væri þeirra sonur.“ O var einnig nágranni arfleifenda í [...] og þekkti þær frá 1965. Hann staðfesti fyrir dómi yfirlýsingu sína frá október 2007, en þar getur hann þess að „veturinn 2001 2002“ hafi erfðamál borið á góma í spjalli hans við þær. Hann hafi þá spurt hvort þær hafi ráðstafað eigum sínum með erfðaskrá og þær svarað því játandi. Eftir lát þeirrar sem lengur lifði „væri það [...] “fóstursonur“ þeirra eins og þær kölluðu hann, sem myndi erfa hana. Þetta væri allt klárt og frágengið samkvæmt ákveðnum vilja beggja.“ P gaf skýrslu fyrir dómi, en hann starfaði í mörg ár með D hjá X ehf. þar til hún lét af störfum 1997. Staðfesti vitnið yfirlýsingu sína frá 21. október 2007, þar sem fram kemur að D hafi stundum rætt á vinnustaðnum um fjölskyldu sína. Segir þar meðal annars: „Síðan talaði hún um [...]. Hann hafði alist upp hjá þeim systrum og var þeim kærari en allt. Öll þau ár sem við unnum saman talaði hún um hann og enginn komst með tærnar þar sem [...] hafði hælana. ... Það er ekki neinn vafi í mínum huga að [...] var sá sem stóð D næst á eftir systur hennar, E. Hún minntist aðeins á syni hans, en aðra ættingja heyrði ég hana ekki nefna.“ Annar fyrrum samstarfsmaður D, Q, bar fyrir dómi að D hafi oft rætt um varnaraðilann A meðan þær störfuðu saman, en einnig um sóknaraðila. IV. Í málinu nýtur við ýmissa gagna um andlegt heilsufar D eins og það var fyrir og eftir að hún undirritaði áðurnefnda erfðaskrá 17. desember 2001. Er um að ræða bæði læknisfræðileg gögn og skýrslur vitna, sem áttu samskipti við hana bæði fyrir og eftir nefnt tímamark. Verður gerð grein fyrir þessum sönnunargögnum hér á eftir, að því leyti sem þýðingu getur haft fyrir úrslit málsins. R öldrunarlæknir skoðaði D fyrst í mars 2001 þegar hún kom til hans fyrir tilstuðlan heimahjúkrunar að sögn vitnisins. Hann skoðaði hana aftur í maí og í ágúst sama ár. Fyrir dómi kvaðst hann hafa greint hana í mars 2001 með „byrjandi Alzheimersjúkdóm.“ Hún hafi verið með minnistap og skert innsæi á eigið ástand. Þá hafi hún haft dálitlar tortryggnishugmyndir og verið vör um sig. Þó hafi hún ekki verið verri en það að hún ók bíl sjálf og keypti inn. Hann treysti sér ekki til að segja til um hvort hún hafi á þessum tíma getað gert sér grein fyrir fjárskuldbindingum. „Eins og ég segi, það er ekki hægt að svara þessu af eða á. Að einhverju leyti held ég að hún hafi alveg getað gert það. ... Þannig að ég get alveg ímyndað mér það að hún gæti hafa ákveðið hluti sem eru henni að skapi og í samræmi við hennar hug. En ég er ekkert viss um að það hafi verið hægt að plata hana sem hún hefði ekki gert ef hún væri með fullu viti.“ Kvað vitnið sjúkdóm D hafa verið hæggengan, en hann hafi líklega byrjað nærri 1996. Hafi hann sett hana á Alzheimerlyf og hún svarað því nokkuð vel sem alls ekki allir með þann sjúkdóm geri. Við læknisskoðun í ágúst 2001 hafi ástand hennar verið orðið betra, „hún er bara með vægan Alzheimersjúkdóm þarna.“ Skráning R í skýrslur við læknisskoðanir á D á árinu 2001 er að öðru leyti rakin í úrskurði héraðsdóms, sem og framburður hans fyrir dómi. Hið sama á við um læknisvottorð og framburð S öldrunarlæknis fyrir dómi. Áður er fram komið að M ritaði nafn sitt undir arfleiðsluvottorð á erfðaskrá E og D sem lögbókandi. Fyrir dómi var hún spurð um andlegt ástand D og svaraði því neitandi að hún hefði sýnt einhver merki þess að vera ekki andlega hæf til að gera erfðaskrá. Þær systur hefðu verið „bara afskaplega venjulegar fullorðnar konur“ og vitað að þær voru að fara að undirrita erfðaskrána og voru tilbúnar með skilríki. Viðdvöl hjá þeim hafi staðið yfir í sem næst hálfa klukkustund og sitthvað fleira en erfðagerningurinn borið á góma í spjalli við þær. Mörg önnur vitni hafa gefið skýrslu fyrir dómi og greint frá samskiptum sínum við D og hvað af þeim megi ráða um andlegt heilsufar hennar. H kvaðst ekki hafa gert sér grein fyrir að D væri veik fyrr en eftir að E var flutt á sjúkrahús og D hafði búið lengi ein. M kvaðst ekki hafa orðið vör við neitt sérstakt eða óeðlilegt í framkomu D fyrr en nærri 2003. O svaraði því játandi að í áðurnefndu samtali hans við systurnar um erfðamál hafi þær virst algerlega klárar á hvað þær hafi gert í þeim efnum. Honum hafi fundist andlegt ástand D þá vera gott og ekki unnt að merkja byrjandi Alzheimersjúkdóm hjá henni eða elliglöp. Síðar hafi hann orðið þessa var hjá henni og sjúkdómurinn ágerst nokkuð hratt eftir það. N taldi sig ekki merkja breytingu á ástandi D, „það var eins og að tala við hverja aðra persónu“. Hann hafi ekki fundið fyrir neinu hjá henni fyrr en eftir að hún var farin að búa ein. T var framkvæmdastjóri X ehf. þegar D hætti störfum þar 1997. Hann taldi að afköst hennar í starfi hafi minnkað undir lok starfstíma hennar, en hann hafi ekki orðið var við dómgreindarleysi hjá henni. Q var samstarfsmaður D hjá X ehf. í mörg ár. Bar hún að rétt áður en sú síðarnefnda lét af starfi hafi vitnið talið sig merkja að skrift hennar hafi breyst. Í heimsóknum D á vinnustaðinn eftir það taldi vitnið sig merkja að hún væri ekki fyllilega með á nótunum og nefndi dæmi því til stuðnings. L gaf skýrslu fyrir dómi þar sem lýst var verulegum elliglöpum í háttsemi D, en skýrsla hennar er rakin í hinum kærða úrskurði. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð gögn sem sóknaraðili telur sýna að vitnið hafi ekki haft það hlutverk í starfi sínu að aðstoða D á heimili hennar heldur aðeins E. Þá séu vitnið og varnaraðilinn A skólasystur og vináttutengsl þeirra á milli. Varnaraðilar mótmæla því síðastnefnda. V. Við úrlausn um andlegt hæfi D til að gera erfðaskrá 17. desember 2001 verður litið heildstætt til þess, sem fram er komið og rakið er í III. og IV. kafla að framan. Af því skiptir framburður R öldrunarlæknis mestu máli, en hann mat ástand D þrisvar á árinu 2001 áður en hún undirritaði erfðaskrána. Gefur framburður hans nokkuð glögga mynd af andlegu ástandi hennar þá og bendir einn og sér frekar til þess að hún hafi gert sér grein fyrir því sem hún var að gera heldur en hins gagnstæða. Framburður flestra vitna, sem rakinn er í IV. kafla að framan, rennir stoðum undir sömu niðurstöðu. Aðeins eitt vitni, L, bar afdráttarlaust á annan veg. Þótt ekki sé í ljós leitt að þau tengsl séu á milli vitnisins og varnaraðilans A að áhrif geti haft á mat á framburði vitnisins verður ekki litið framhjá því að lýsing L á andlegri færni D er verulega öndverð því, sem flest önnur vitni báru. Framburður S öldrunarlæknis skiptir ekki máli, en hann skoðaði D fyrst um 14 mánuðum eftir að hún undirritaði erfðaskrána og ályktanir vitnisins um andlegt ástand hennar 2001 sýnast í reynd ekki reistar á öðru en læknisvottorðum R frá sama tíma. Vilji arfleifenda vegur þungt við mat á því hvort ógilda eigi erfðaskrá á grundvelli 2. mgr. 34. gr. erfðalaga. Mörg vitni hafa borið um náin tengsl sóknaraðila og arfleifenda og um vilja þeirra síðarnefndu til að arfleiða hann að eigum þeirra, sbr. III. kafla að framan. Meðal þeirra eru H og I, systkin allra málsaðila. Verður þá einnig litið til þess að framburður þeirra er þeim sjálfum síst í hag, enda hefðu þau sömu hagsmuni og varnaraðilar af því að erfðaskráin yrði metin ógild. Rennir framburður þessara vitna og annarra eindregið stoðum undir að erfðagerningurinn 17. desember 2001 hafi verið í samræmi við vilja, sem systurnar lýstu meðan þær voru báðar enn heilar heilsu. Samkvæmt öllu framanröktu verður krafa sóknaraðila tekin til greina og erfðaskráin 17. desember 2001 metin gild. Varnaraðilum verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Hafnað er kröfu varnaraðila, A og B, um að erfðaskrá E og D 17. desember 2001 verði metin ógild. Varnaraðilar greiði óskipt sóknaraðila, C, samtals 350.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.
Mál nr. 374/2005	Verksamningur Hugverkaréttindi Sérfræðiábyrgð Skriflegur málflutningur	Ö og H gerðu verksamning við E um hönnun parhúss í Kópavogi gegn greiðslu 900.000 króna. Ö og H töldu sig hafa samið um þá fjárhæð sem heildargreiðslu fyrir allar teikningar en því var mótmælt af E sem gerði þeim reikninga er numu mun hærri fjárhæð. Neituðu Ö og H að greiða tvo þessara reikninga. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, var talið að samningur aðila væri óskýr að þessu leyti og að E yrði að bera hallann af því. Fyrir lá yfirmatsgerð um hvað teldist sanngjarnt endurgjald fyrir vinnu E við húsið og var hún lögð til grundvallar. Þar sem Ö og H höfðu þegar greitt E hærri fjárhæð en tiltekin var í matsgerðinni voru þau sýknuð af kröfum E.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Markús Sigurbjörnsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. ágúst 2005. Hann krefst þess að stefndu verði dæmd óskipt til að greiða sér 933.489 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 479.686 krónum frá 25. maí 2001 til 19. desember 2002, en af 933.489 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Samkvæmt 3. mgr. 158. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 12. gr. laga nr. 38/1994, ber að líta svo á að þau krefjist staðfestingar héraðsdóms. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Málskostnaður dæmist ekki fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Mál þetta var þingfest 14. maí 2003 og tekið til dóms 26. apríl sl. Stefnandi er EON arkitektar ehf., kt. 501299-2279, Brautarholti 1, Reykjavík en stefndu eru Örn Arnarson, kt. 180870-4319 og Hildur Ýr Arnardóttir, kt. 231072-6089, bæði til heimilis að Suðursölum 10, Kópavogi. Dómkröfur stefnanda eru í fyrsta lagi þær að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnanda 479.686 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 25. maí 2001 til greiðsludags. Í öðru lagi er þess krafist að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnanda 453.803 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. desember 2002 til greiðsludags. Í þriðja lagi er þess krafist að stefndu verið dæmd til að greiða stefnanda málskostnað in solidum. Stefndu krefjast aðallega sýknu af öllum fjárkröfum stefnanda en til vara að kröfur þeirra verði lækkaðar verulega. Málskostnaðar er krafist. I. Árið 1999 fengu stefndu hjá Kópavogsbæ úthlutað lóð fyrir parhús að Suðursölum 10-12, Kópavogi. Stefndu leituðu til stefnanda um hönnun húsanna. Forsvarsmenn stefnanda, arkitektarnir Hlédís Sveinsdóttir og Gunnar Bergmann Stefánsson, gerðu tímaáætlun fyrir verkið sem er svohljóðandi: „Áfangi 1 -Vika 1-2 Fundur 08.01.2000 með verkkaupum. Grunnmyndir og skurðmyndir þróaðar í samræmi við þarfir verkkaupa. Upplýsingar um byggingartækni á vegum Loftorku sendar og yfirfarnar. -Vika 3-6 -Vika 7-8 Fundur 19.02.2000 með verkkaupum. Útlitshönnun, aðlögun grunnmynda og skurðmynda unnin áfram. Vinna við gögn til grenndarkynningar hafin. Fundur með verkfræðingi/tæknifræðingi. -Vika 9-10 Fundur 04.03.2000 með verkkaupum. Útlit, plön og skurðmyndir lögð fyrir verkkaupa. Gögn til grenndarkynningar kláruð. Fundur með eldvarnareftirliti. Fundur með Loftorku og /eða öðrum verktökum hefjast. Vinna við teikningar til samþykktar byggingafulltrúa hafin. -Vika 11-12 Fundur 18.03.2000 með verkkaupum. Vinna við efnisval. Vinna við byggingarnefndarsett haldið áfram. -Vika 13-14 Fundur 01.04.2000 með verkkaupum. Sett lagt fyrir Byggingarnefnd. Vinna vegna Byggingarnefndar lokið. -Vika 13-14 Vinna við deiliteikningar. Vinna vegna efnisvals. -Vika 15 Fundur 15.04.2000 með verkkaupum. Fjallað um framhald verks. Teikningasett tekið fyrir hjá Byggingarnefnd. -Vika Fundur með verkkaupum. Fjallað um fastar innréttingar. Tímaáætlun þessi miðast við skjóta afgreiðslu viðeigandi nefnda. Tímaáætlunin er þröngt sniðin og er aðeins ætluð til viðmiðunar, þar sem sökum ófyrirséðra þátta gæti orðið breytinga þar á. Deiliteikningar, vinna með verktökum og eftirlit með framkvæmdum eru verkþættir í áfanga 2, sem er ekki hluti af þessari tímaáætlun. EON arkitektar geta gert tímaáætlun og verði í þessa verkþætti ef verkkaupi óskar.“ Þann 12. febrúar 2000 gerðu aðilar með sér verksamning og segir meðal annars í honum: „Samningur þessi miðast við meðfylgjandi tímaáætlun sem EON arkitektar sendu Erni Arnarsyni, dagsett 02.02.2000 Tilboð miðast við 220 tíma á 4.500.- kr./klst. Verð: 990.000.- Afsláttur: 90.000.- Samtals: 900.000.- Verð er án VSK. og greiðist að fullu á verktíma í lok hvers mánaðar samkvæmt jafnri mánaðarlegri skiptingu. Fyrsta greiðsla greiðist við undirskrift þessa samnings.” Í þessum samningi er tiltekið að deiliteikningar, vinna með verktökum og eftirlit með framkvæmdum séu verkþættir í áfanga 2 sem ekki sé hluti af tímaáætluninni og því ekki inn í samningsverði. Þá er einnig tekið fram í tímaáætluninni að verktaki muni gera tilboð í verkþætti sem falli fyrir utan þennan samning. Stefnandi kveður vinnu við 1. áfanga hafa verið unna á tímabilinu janúar 2000 til janúar 2001. Ekki hafi verið gerður skriflegur samningur um frekari vinnu en stefndu hafi leitað til stefnanda og óskað munnlega eftir áframhaldandi vinnu stefnanda. Ágreiningur aðila er um greiðslur fyrir þau verk sem þannig voru unnin frá og með marsmánuði 2001. Stefnandi segir að eftir að grenndarkynning hafi farið fram og byggingarnefndarteikningar verið samþykktar í byggingarnefnd á árinu 2000 hafi stefndu ákveðið að breyta uppbyggingu hússins þannig að í stað þess að húsið væri einangrað að utan skyldi það einangrað innanfrá. Hafi stefndu farið fram á við stefnanda að unnar yrðu breytingar vegna þessa. Í nóvember og desember 2000 og febrúar 2001 hafi stefnandi unnið vinnu vegna útboðs á gluggum. Þessi vinna hafi verið fyrir utan skriflegan samning aðila og hafi stefndu greitt reikninga vegna þessarar vinnu. Á tímabilinu mars til júlí 2001 hafi stefnandi unnið steypu- og verkteikningar að ósk stefndu. Hallur Arnarson, byggingarstjóri byggingarinnar, hafi óskað sérstaklega eftir að öll vegghorn í húsinu yrðu teiknuð og kótasett. Unnar hafi verið sérteikningar af öllum steyptum flötum hússins, grunnmyndum og veggflögum. Stefndu og byggingarstjóra hafi verið afhendar þessar teikningar. Í júlí 2001 hafi stefnandi unnið deiliteikningar vegna uppbyggingar veggja, þaks og þakglugga, vegna frágangs glugga, veggja, renna, þaks, þakkanta og þakglugga. Á teikningunum komi einnig fram frágangur lofta og innbyggðrar lýsingar inni í húsinu. Þá hafi stefnandi auk þess sinnt störfum sem aðalhönnuður byggingarinnar, fundað með verkkaupa, byggingarmeistara, byggingartæknifræðingi, lagnahönnuði, ráðgjafa vegna þróunar utanhússklæðningar og seljendum og framleiðendum byggingarefnis. Þá hafi stefnandi áritað séruppdrætti lögum samkvæmt. Vegna alls þessa hafi stefnandi gert stefndu reikning 25. maí 2001 að fjárhæð 479.686 krónur með virðisaukaskatti vegna vinnu forsvarsmanna stefndu í mars og apríl það ár. Stefndu hafi ekki greitt reikninginn og þegar komið hafi verið fram á haustið 2001 hafi þau tjáð stefnanda að þau óskuðu ekki eftir frekari teiknivinnu við bygginguna. Stefnandi kveðst þá hafa stöðvað vinnu við deiliteikningar. Stefndu hafi þá óskað eftir að fá teikningar sem langt hafi verið komnar í vinnslu til að leggja inn til byggingarfulltrúa. Þau hafi hins vegar neitað að greiða ofangreindan reikning. Stefnandi kveðst hafa afhent teikningarnar á vinnslustigi. Vegna athugasemda byggingarfulltrúa hafi stefnandi útbúið skýringarmynd gegn greiðslu fyrir vinnu við gerð hennar. Síðar hafi stefndu falið stefnda Inga Gunnari byggingarfræðingi að afrita deili- og frágangsteikningar og breyta þeim, þar á meðal hönnun hússins. Stefndu hafi lagt teikningar byggingarfræðingsins fram til samþykkta í byggingarnefnd. Samhliða þessu máli hafi forsvarsmenn stefnanda höfðað annað mál til greiðslu skaðabóta fyrir höfundaréttarbrot vegna þessa. Reikningur vegna vinnu á tímabilinu maí til október 2001 sé að fjárhæð 453.803 krónur og hafi verið gefinn út 19. desember 2002. Hann sé einnig ógreiddur. Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði annar forsvarsmaður stefnanda, Gunnar Bergmann Stefánsson, að stefndi Örn hafi komið að máli við sig í upphafi og óskað eftir hönnun á parhúsi. Hafi stefndi Örn tjáð honum að hann ætlaði að selja annan hluta hússins og eiga hinn. Sótt hafi verið um breytingu á skipulagsskilmálum fyrir lóðina. Tildrög þess hafi verið þau að stefndi Örn hafi viljað fá meiri nýtingu á húsið en skilmálar hafi aðeins hljóðað upp á hús á einni hæð með palli. Sótt hafi verið um deiliskipulagsbreytingu til þess að koma fyrir millipalli í húsinu. Tilgangurinn hafi verið sá að fjölga herbergjum og auka rými en einnig til þess að fá meira útsýni. Gunnar minntist þess ekki að rætt hafi verið sérstaklega um að lofthæð yrði undir 250 sentimetrum í eldhúsi á neðri hæð. Hins vegar hafi lítillega verið rætt um ónóga lofthæð á efri hæð. Ekki mundi Gunnar hvort það hafi verið rætt sérstaklega við verkkaupa að deiliteikningar væri nauðsynlegar til þess að fá húsið samþykkt hjá byggingarnefnd. Stefndu hafi ekki sinnt ítrekuðum áskorunum um að greiða ógreidda skuld og því sé málsókn þessi nauðsynleg. Fjárkrafa stefnanda byggist á þeirri meginreglu samningaréttar að samningar skulu halda. Vinna stefnanda samkvæmt framangreindum tveimur reikningum sé fyrir utan fyrsta áfanga verkáætlunar og því utan þess sem unnið hafi verið samkvæmt framangreindum samningi aðila II. Stefndu halda því fram að umsamið verð fyrir hönnun húsanna hafi átt að ná til allrar hönnunarvinnu arkitekta við húsin svo sem byggingarnefndarteikninga og þeirra deiliteikninga sem krafist yrði til þess að fá samþykki byggingaryfirvalda. Stefndu hafi verið fullvissuð um það af hálfu forsvarsmanna stefnanda að enginn annar kostnaður kæmi til viðbótar samningsverði. Á þessum grundvelli hafi vinna við hönnun húsanna hafist. Stefnandi hafi krafist greiðslu reikninga þrátt fyrir að ekki væri búið að teikna þær teikningar sem byggingarfulltrúi hafi krafist. Stefndu hafi ekki verið sátt við það og hafi samskipti aðila orðið erfið upp frá því. Þegar verulegar háir reikningar hafi haldið áfram að berast til stefndu hafi þeim verið nóg boðið. Þau hafi greitt tiltekna reikninga með fyrirvara til þess að framkvæmdir við byggingu hússins stöðvuðust ekki. Þannig hafi þau greitt umsamda þóknun að fjárhæð 900.000 krónur en samtals hafi þau greitt 1.197.015 krónur auk virðisaukaskatts að fjárhæð 293.269 krónur eða samtals 1.490.284 krónur. Stefndu segjast hafa greitt reikning frá 2. febrúar 2001 að fjárhæð 115.200 krónur fyrir aukaverk. Þann reikning hafi þau greitt með fyrirvara. Reikning að fjárhæð 385.290 krónur, dags. 25. maí 2001, vegna steyputeikninga hafi þau ekki greitt. Reikning, dags. 20. maí 2001, að fjárhæð 17.725 krónur hafi þau greitt svo og reikning, dags. 25. maí 2001, að fjárhæð 126.090 krónur. Reikningur að fjárhæð 38.000 krónur, dags. 20. nóvember 2001, hafi verið greiddur með fyrirvara. Reikningur að fjárhæð 364.500 krónur, dags. 19. desember 2002, hafi stefndu neitað að greiða. Svo hafi farið í samskiptum aðila að fyrirsvarsmenn stefnanda hafi neitað að verða við kröfum byggingarfulltrúa um að lagfæra deiliteikningar og hafi þau neitað að teikna meira fyrir stefndu nema að undangenginni greiðslu allra reikninga auk vaxta og lögmannskostnaðar. Stefndu hafi þá boðið upp á þá lausn að ágreiningur aðila vegna túlkunar á samningi þeirra yrði leystur fyrir dómstólunum en haldið yrði áfram með þá vinnu sem á hafi vantað. Stefndu hafi lýst sig tilbúin til að greiða fyrir þá vinnu með fyrirvara svo halda mætti áfram með byggingu húsanna. Á þetta hafi forsvarsmenn stefnanda ekki fallist og neitað að vinna áfram fyrir stefndu nema gegn greiðslu á umdeildum reikningum. Vegna þessa hafi framkvæmdir stöðvast um haustið 2001. Stefndu hafi ekki fengið úrlausn á deiliteikningum og byggingaryfirvöld þar af leiðandi ekki samþykkt áframhaldandi framkvæmdir. Upp úr samskiptum aðila hafi endanlega slitnað í nóvember 2001. Þegar hér var komið kveða stefndu að þau hafi fengið Inga Gunnar Þórðarson byggingarfræðing til að teikna þrjár deiliteikningar og leggja þær inn til samþykkis hjá byggingarfulltrúa. Byggingarfulltrúi samþykkti hins vegar ekki teikningarnar á þeirri forsendu að áritun samræmingarhönnuðar á teikningarnar skorti. Taldi byggingafulltrúi að annað færi í bága við ákvæði 47. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Stefndu hafi því setið uppi með parhúsið í ,,gíslingu” og ekki getað haldið áfram framkvæmdum vegna áðurgreindrar afstöðu stefnanda við að ganga ekki frá lagfæringum á deiliteikningum að kröfu byggingarfulltrúa en athugasemdir hafi komið fram þar að lútandi. Stefndu hafi því ekki átt önnur úrræði en þau að fá nýjan samræmingarhönnuð til að leggja inn teikningar með nýju byggingarleyfi þannig að unnt væri að leggja inn deiliteikningar. Þetta hafi verið gert og byggingarleyfið og teikingarnar fengist samþykktar. Með þessu móti hafi verið fundin lausn á stöðvun verksins og hafi framkvæmdir því getað hafist að nýju í júlí 2002. Í máli stefnda Arnar kom meðal annars fram fyrir dómi að hann hafi óskað eftir tilboði stefnanda í teiknivinnuna og fengið það. Það hafi hins vegar verið svo hátt að hann hafi óskað eftir öðru tilboði og hafi það tilboð leitt til samnings aðila. Varðandi svokallaðar steyputeikningar sagði Örn að rangt sé að stefndu hafi óskað eftir þeim. Hið rétta sé að Hallur Arnarson byggingarstjóri hafi talið sig vanta 3 til 4 hæðarpunkta og óskað eftir þeim hjá stefnendum. Stefnendur hafi hins vegar teiknað umræddar steyputeikningar án samráðs við stefndu og að óþörfu. Stefndu hafi selt annað húsið og tilkynnt kaupendum um þá annmarka sem eru á lofthæð í húsinu. Stefndi Örn kvaðst ekki hafa gert sér grein fyrir ónógri lofthæð meðan húsið var á teikningarstigi. Þegar stefndi Ingi Gunnar Þórðarson byggingarfræðingur hafi komið að málinu hafi verði búið að steypa upp alla veggi, koma fyrir burðarvirki þaksins og klæða þakið að mestu leyti. Ingi Gunnar hafi teiknað húsið upp eins og það hafi þá verið. Hann hafi rætt við Inga Gunnar um lofthæð í bílskúr og uppi á efri hæð en þá hafi verið búið að steypa milliloftið. Hins vegar hafi forsvarsmenn stefnanda ekki gert honum grein fyrir því að lofthæð yrði takmörkuð á efri hæð. Stefndu byggja á því að reikningar stefnenda séu til mikilla muna of háir. Stefndu hafi samið um fast verð fyrir alla vinnu stefnanda. Í annan stað er byggt á því að tímaskriftir með reikningum stefnanda séu órökstuddar og óheyrilega miklar og reikningar því til muna of háir. Á því er einnig byggt að vinna stefnanda við gerð steyputeikninga hafi ekki verið umsamin og þá hvorki stefndu né byggingarstjóri þeirra hafi beðið um þá teiknivinnu. Einungis hafi verið beðið um þrjá hæðarkóta til að unnt væri að setja mannvirkið í rétta hæð í landið. Þá byggja stefndu á því að vinna stefnanda hafi verið verulega gölluð og hafi stefndu orðið fyrir miklu fjárhagslegu tjóni vegna þess. Þá hafi stefndu einnig orðið fyrir tjóni vegna þess að verkframkvæmdir hafi tafist. Stefndu mótmæla því að þau hafi óskað munnlega eftir áframhaldandi vinnu stefnanda frá og með marsmánuði 2001. Verði ekki fallist á sýknukröfu stefndu byggja þau varakröfu sína á því að lækka beri stefnukröfu verulega og styðja þau þá kröfu sömu rökum og aðalkröfu. III. Í þinghaldi 31. júlí 2003 óskuðu stefndu eftir dómkvaðningu matsmanns. Í matsbeiðni er meðal annars óskað mats á lofthæð allra rýma í báðum húsum, lofthæð við uppkomu á stigapall, matsmaður skoði hönnun þakglugga, dyr út í garð úr stofu, glugga í barnaherbergi, matsmaður leggi mat á þá verðrýrnun sem á húsinu verður við það að það hafi verið byggt eftir gallaðri hönnun, metið verði tjón stefndu vegna tafa á byggingarframkvæmdum og að metið verði hver sé eðlilegur kostnaður við viðbótarhönnunarvinnu. Þá er þess óskað að matsmaður skoði teikningar stefnanda af húsunum og meti sanngjarnan og eðlilegan kostnað við gerð þeirra. Þá meti matsmaður einnig hvert sé sanngjarnt endurgjald fyrir gerð teikninga stefnanda að teknu tilliti til meintra galla í hönnun. Í matsgerð Freys Jóhannessonar byggingartæknifræðings segir meðal annars: Stefnendur öfluðu yfirmats og er það dagsett í nóvember 2004. Yfirmatsmennirnir Hjalti Sigmundsson byggingartæknifræðingur og húsasmíðameistari og Sigríður Sigurðardóttir arkitekt staðfesta að mestu undirmatið. Í yfirmati segir nánar að yfirmatsmenn séu að mestu sammála því sem fram kemur í undirmati um lofthæðir og staðfesta niðurstöðu þess. Um lofthæð við uppkomu á stigapall telja yfirmatsmenn hæð lægri en kveðið sé á um í byggingarreglugerð. Yfirmatsmenn eru einnig sammála undirmatsmanni varðandi þakglugga. Í yfirmati var ekki óskað eftir mati á matsliðum A4 og A5. Varðandi verðrýrnun á húsunum staðfesta yfirmatsmenn mat undirmatsmanns. Yfirmatsmenn staðfesta einnig mat undirmatsmanns um hvert hafi verið tjón stefndu vegna tafa á byggingarframkvæmdum. Yfirmatsmenn telja hæfilegan kostnað við gerð teikninga þeirra sem stefnendur gerðu sé 1.548.500 krónur með virðisaukaskatti og sé þá tekið mið af því að teikningarnar voru ekki að öllu leyti fullkláraðar. Kostnaður er á verðlagi í nóvember 2003. Þegar tekið sé tillit til þeirra galla í hönnun sem staðreyndir hafi verið í matsgerðum telja yfirmatsmenn sanngjarnt endurgjald fyrir teikningarnar sé 1.083.950 krónur með virðisaukaskatti á verðlagi í nóvember 2003. IV. Ágreiningur aðila snýst um reikningsgerð stefnanda, hvort reikningar hans teljist sanngjarnir og eðlilegir miðað við þá vinnu sem forsvarsmenn stefnanda leystu af hendi fyrir stefndu og miðað við þann samning sem komst á milli aðila. Hér að framan er það rakið að stefndu fengu úthlutað lóð fyrir parhús 1999 hjá Kópavogsbæ. Hugðust þau reisa bæði húsin, selja annað en búa í hinu og gekk það eftir. Þann 12. febrúar 2000 gerðu þau samning við stefnanda um hönnun húsanna og hófst vinna arkitektanna þegar. Stefndu greiddu umsamda fjárhæð 900.000 krónur eftir því sem verkinu miðaði. Töldu þau sig hafa samið um þá fjárhæð sem heildargreiðslu fyrir allar teikningar en því er mótmælt af hálfu stefnanda. Frá stefnanda bárust reikningar alls að fjárhæð 2.423.772 krónur með virðisaukaskatti. Stefndu hafa alls greitt 1.490.284 krónur með virðisaukaskatti. Með tölvupósti 26. október 2001 höfnuðu stefndu greiðslu á reikningi að fjárhæð 385.290 krónur vegna verkteikninga, svokallaðra steyputeikninga, á þeirri forsendu að ekki hafi verið beðið um þá vinnu og hún hafi verið óþörf. Í bréfi byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar 10. desember 2001 til forsvarsmanna stefnanda eru gerðar athugasemdir við sérteikningar þeirra og þær sagðar ófullnægjandi. Í bréfi stefnanda til byggingafulltrúa 26. nóvember 2001 segir að þær deiliteikningar sem skilað hafi verið inn séu ófullgerðar og stafi það af því að slitnað hafi upp úr samstarfi aðila. Í tölvupósti stefnanda til stefndu 13. nóvember 2001 kemur meðal annars fram að stefndu hafi gert stefnanda ljóst að ekki sé óskað eftir frekari vinnu stefnanda. Í póstinum benda forsvarsmenn stefnanda stefndu jafnframt á að samkvæmt höfundarlögum geti enginn annar tekið við vinnu þeirra en þau muni ekki teikna meira nema samið sé sérstaklega um greiðslur. Þessi sjónarmið eru ítrekuð í skeyti þáverandi lögmanns stefnanda 27. mars 2002 þar sem segir meðal annars að stefnandi hafi beitt verkstöðvun og arkitektarnir hafi einkarétt á fullnaðarútfærslu og breytingum á eigninni. Með bréfi 13. febrúar 2002 sögðu stefndu samningi aðila upp og áskildu sér rétt til þess að láta vinna þær deililausnir sem þörf væri á. Þegar hér var komið fengu stefndu byggingarfræðing til þess að halda verkinu áfram og gátu framkvæmdir við húsið loks hafist á ný í júlí 2002. Samhliða þessu máli reka stefnandi og arkitektarnir Hlédís Sveinsdóttir og Gunnar Bergmann Stefánsson annað mál, höfundarréttarmál og skaðabótamál, gegn stefndu og Kópavogsbæ. Undir rekstri málsins óskuðu stefndu matsgerðar þar sem lagt er mat á vinnu forsvarsmanna stefnanda og hvað teljist eðlilegt endurgjald fyrir hana. Stefnandi óskaði eftir yfirmati og er efni þessara matsgerða rakið hér að framan. Yfirmatsgerðin staðfesti undirmatið í öllum meginatriðum. Töldu yfirmatsmenn vinnu forsvarsmanna stefnanda annmörkum háða og töldu eðlilegt að stefndu fengju afslátt af þeim sökum. Þannig töldu yfirmatsmenn sanngjarnt endurgjald fyrir vinnu forsvarsmanna stefnanda vera 1.083.950 krónur með virðisaukaskatti á verðlagi í nóvember 2003. Aðilar deila um túlkun á samningi aðila. Stefndu halda því fram að forsvarsmenn stefnanda hafi lýst því yfir við undirritun samnings aðila að heildarverkið, það er öll vinna við nauðsynlega uppdrætti til þess að byggja húsið, ætti að kosta 900.000 krónur. Gegn neitun forsvarsmanna stefnanda telst þessi staðhæfing stefndu ósönnuð. Samningurinn er þó óskýr að þessu leyti. Segir í honum að deiliteikningar standi fyrir utan samningsfjárhæð en undir lið 13-14 vika segir aftur á móti: „Sett lagt fyrir byggingarnefnd. Vinna vegna byggingarnefndar lokið.“ Þetta ákvæði samningsins má skilja þannig að deiliteikningar falli undir samningsfjárhæð því hluti svokallaðra deiliteikninga, nánar tiltekið byggingaruppdrættir, sbr. byggingarreglugerð nr. 441/1998, gr. 19.4.a, eru nauðsynlegar til þess að fá hús samþykkt hjá byggingarfulltrúa og byggingarnefnd, sbr. 46. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Að þessu leyti stangast ákvæði samningsins á. Forsvarsmenn stefnanda eru sérfræðingar á þessu sviði og bar þeim að upplýsa stefndu um þetta atriði og búa svo um hnútana að samningur aðila væri skýr að þessu leyti. Þykir stefnandi eiga að bera hallann af því. Í þessu sambandi er einnig til þess að líta að forsvarsmenn stefnanda gerðu stefndu ekki grein fyrir að útfærsla á húsinu var óvenju flókin og krafðist meiri og dýrari hönnunarvinnu en við venjulegt hús en ætla má að tilboð stefnanda í hönnunarvinnu hafi miðast við venjulegt hús. Að framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að byggja beri á yfirmatsgerð um hvað teljist sanngjarnt endurgjald fyrir vinnu forsvarsmanna stefnanda, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Það er niðurstaða yfirmatsins, sem dómurinn er sammála, að hæfilegt verð fyrir vinnuframlag forsvarsmanna stefnanda sé 1.083.950 krónur með virðisaukaskatti að teknu tilliti til þeirra annmarka á teikningum sem getið er um í matsgerð. Það sem stefndu hafa þegar greitt stefnanda hærri fjárhæð en þessu nemur ber að sýkna þau af kröfum stefnanda í málinu. Eftir þessari niðurstöðu verður stefnandi samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 760.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun og kostnað stefndu að fjárhæð 261.450 krónur við öflun matsgerðar. Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Pétri H. Ármannssyni arkitekt og Stefáni Veturliðasyni verkfræðingi. DÓMSORÐ: Stefndu, Örn Arnarson og Hildur Ýr Arnarsdóttir, skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, EON arkitekta ehf., í þessu máli. Stefnandi greiði stefndu 760.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 315/2004	Kaupsamningur Galli Afsláttur	H ehf. keypti atvinnuhúsnæði af B. H ehf. taldi að húsnæðið hafi verið haldið göllum þar sem þak þess tók að leka skömmu eftir að félagið fékk það afhent. Þá taldi H ehf. að allverulega hafi skort á að stærð húsnæðisins gæti talist 864 fermetrar, svo sem miðað hafi verið við í kaupsamningi. Niðurstaða dómkvaddra matsmanna var sú að í þak hússins hafi skort klæðningu og pappa, en það væri brot á byggingarsamþykkt og almennt ríkjandi venju um þakfrágang á því tímabili, er húsið var reist. Þá mældu þeir stærð hússins um 774 fermetra. Í málinu var óumdeilt að við kaupsamningsgerð hafði B upplýst að borið hefði á héluleka eftir frost. Talið var að þessar upplýsingar hefðu átt að gefa fyrirsvarsmönnum H ehf. tilefni til þess að leita frekari upplýsinga um þakið og kanna ástand þess. Yrði B ekki gerður skaðabótaskyldur vegna ástands þaksins. Aftur á móti var H ehf. talið eiga rétt á nokkrum afslætti þessa vegna. Hvað stærð hússins snerti var talið ósannað að B hafi ábyrgst H ehf. að gólfflötur hússins væri stærri en raun ber vitni enda hafi þeir getað staðreynt það sjálfir. Yrði hann ekki dæmdur skaðabótaskyldur þessa vegna. Á hinn bóginn var talið að nægar sannanir væru fram komnar fyrir því að verð hússins hefði orðið nokkru lægra ef miðað hefði verið við færri fermetra. Væri því rétt að taka til greina kröfu H ehf. um nokkurn aflslátt frá kaupverðinu af þessum sökum.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Garðar Gíslason og Hrafn Bragason. Aðaláfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 27. júlí 2004. Hann krefst þess aðallega að sér verði dæmdar skaðabætur og/eða afsláttur að fjárhæð 13.733.061 króna með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. desember 2001 til greiðsludags. Jafnframt verði viðurkennd heimild hans til þess að beita skuldajöfnuði við greiðslu sína til gagnáfrýjanda samkvæmt kaupsamningi aðila að fjárhæð 6.970.688 krónur, sem hann skyldi greiða 15. desember 2001. Til vara krefst hann skaðabóta og/eða afsláttar að álitum auk dráttarvaxta samkvæmt lögum nr. 38/2001 frá 7. febrúar 2002 til greiðsludags og að viðurkennd verði heimild til skuldajafnaðar með sama hætti og í aðalkröfu. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu 6. október 2004. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað. Krefst hann málskostnaðar í héraði samkvæmt málskostnaðarreikningi og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi stefndi Austurleið SBS hf. til réttargæslu í héraði. Engar kröfur voru þó gerðar á hendur fyrirtækinu né lét það sig málið skipta að öðru leyti en því að gera kröfu til málskostnaðar úr hendi gagnáfrýjanda. Réttargæslustefnda hefur ekki verið stefnt fyrir Hæstarétt. I. Aðilar málsins gerðu 28. mars 2001 með sér kaupsamning um fasteignina Hyrjarhöfða 2 í Reykjavík. Í kauptilboði var stærð eignarinnar lýst svo að birt stærð væri 864 fermetrar. Þar var þess jafnframt getið að seljandi hefði upplýst að í eigninni hefði borið á héluleka eftir frost. Boðnar voru 68.500.000 krónur fyrir eignina. Í kaupsamningi er stærð eignarinnar lýst með sama hætti en ekki er þar nefnt að borið hafi á héluleka. Afhenda átti eignina í síðasta lagi 1. júní 2001. Aðaláfrýjandi hefur greitt kaupverð eignarinnar að öðru leyti en því að eftir standa ógreiddar 6.970.688 krónur sem greiða átti 15. desember 2001. Síðla sumars 2001 tók þak hússins að leka og kvartaði aðaláfrýjandi þá við gagnáfrýjanda og einnig við fasteignasöluna sem annaðist kaupin. Gagnáfrýjandi fór á vettvang. Hélt hann að rekja mætti lekann til þess að á þakinu hefðu verið göt eftir skilti, sem tekið hafði verið ofan af þakinu. Setti hann í götin og taldi sig þannig koma í veg fyrir lekann, en gagnáfrýjandi er húsasmíðameistari. Greinir aðila á um hvort þakið hafi verið haldið göllum. Einnig heldur aðaláfrýjandi því fram að komið hafi í ljós að allverulega hafi skort á að stærð hússins gæti talist 864 fermetrar, svo sem miðað hafi verið við í kaupsamningi. Dómkvaddir matsmenn voru fengnir til að staðreyna hvort þak hússins væri gallað og jafnframt hvert væri eðlilegt endurgjald fyrir fasteignina miðað við kaupverð næði hún ekki umsömdum fermetrum. Í niðurstöðu matsgerðar 18. desember 2001, sem rakin er í héraðsdómi, er uppbyggingu þaksins lýst og staðreynt að það lekur. Því áliti er síðan lýst að í þakið hafi skort klæðningu og pappa, en það sé brot á 55. grein byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík, sem í gildi var frá 24. mars 1965 til 16. maí 1979, og almennt ríkjandi venju um þakfrágang á umræddu tímabili, en húsið mun þá reist. Talið er að all umfangsmiklar úrbætur þurfi að gera á þakinu til þess að koma því í það ástand sem krafist sé í byggingarreglugerð. Kostnaður við efni og vinnu þessara endurbóta er metinn á 6.589.400 krónur miðað við verðlag í desember 2001. Þá er í matgerðinni rakið, svo sem nánar greinir í héraðsdómi, að samkvæmt yfirliti fasteignarinar frá Fasteignamati ríkisins sé flatarmál hússins talið 864 fermetrar og brúttó rúmmál 3369 rúmmetrar. Hins vegar hafi stærð hússins reynst samkvæmt mælingu matsmanna 773,9 fermetrar og því sé það álit þeirra að eðlilegt endurgjald fyrir eignina hafi verið 61.356.339 krónur (79.282 krónur á m² x 773.9 m²), eða hlutfallslega lægra sem nemur færri fermetrum en sagt var í kaupsamningi. II. Við kaupsamning lá fyrir lóðarleigusamningur við Reykjavíkurborg 10. maí 1977. Honum fylgdu teikningar af lóðarstærð. Kom þar fram að grunnflötur hússins væri 601.60 fermetrar. Húsið mun hafa verið klætt að utan og því mæla matsmenn grunnflötinn nokkru stærri. Mismunurinn á fermetrastærð hússins samkvæmt yfirliti Fasteignamats ríkisins og mælingu matsmanna virðist liggja í því að upphaflega var ætlunin að láta milligólf ná yfir stærri hluta hússins, en aldrei mun hafa orðið úr því. Gagnáfrýjandi kveðst hafa boðið fyrirsvarsmönnum aðaláfrýjanda að stækka milligólfið þegar þetta varð ljóst, en þeir ekki viljað þiggja það enda hefðu þeir ekkert haft með það að gera þar sem þeir hafi ætlað að nota húsnæðið fyrir bílasölu. Fallast verður á það með héraðsdómi að ósannað sé að gagnáfrýjandi hafi ábyrgst aðaláfrýjendum að gólfflötur hússins væri stærri en raun ber vitni enda gátu þeir staðreynt það sjálfir við gerð kaupsamnings. Gagnáfrýjanda verður því ekki einum kennt um ranga tilgreiningu á fermetrafjölda í kaupsamningi. Verður hann ekki dæmdur skaðabótaskyldur þessa vegna. Matsmaðurinn Atli Vagnsson, fasteignasali og lögfræðingur, bar fyrir héraðsdómi að matsmenn hafi miðað við meðalfermetraverð á sölutíma hússins. Meðan milligólf væri 20 30 % af eigninni hefði það almennt lítil áhrif á meðalfermetraverðið, en þegar það væri farið að taka yfir verulegan hluta eignarinnar hefði það áhrif til lækkunar þess, því að það væri oft ódýrara að gerð. Í matsgerðinni er talið að verð hússins hafi verið eðlilegt miðað við uppgefinn fermetrafjölda. Styðst það við framburð Kristins B. Ragnarssonar, sem kom að sölu hússins, en hann segir að verðmyndunin hafi dregið dám af fermetrafjöldanum, enda ekki við annað að miða. Verðið hafi verið tiltölulega hátt miðað við markaðinn þar sem þensla hafi verið í þjóðfélaginu. Nægar sannanir eru því fram komnar fyrir því að verð hússins hefði orðið nokkru lægra ef miðað hefði verið við færri fermetra. Rétt er því að taka til greina kröfu aðaláfrýjanda um nokkurn aflslátt frá kaupverðinu af þessum sökum. Má hafa til hliðsjónar verð það sem matsmennirnir miða við. Með stoð í áðurgreindum framburði Atla Vagnssonar matsmanns er þó rétt að taka tillit til þess að stærra milligólf getur hafa virkað til lækkunar á meðalfermetraverði. Þá getur það hafa haft áhrif á verðið til hækkunar að húsnæðið hafði áður verið notað undir bílasölu en fram er komið að aðaláfrýjendur hugðust stunda þann atvinnurekstur. Loks ríkti þensla á markaðinum sem leiddi til hækkunar verðsins, svo sem áður getur. Með allt framagreint í huga verður aðaláfrýjanda viðurkenndur 3.000.000 króna afsláttur frá kaupverðinu vegna rangrar tilgreiningar fermetra í kaupsamningi. III. Í matsgerð er því lýst að veruleg bleyta var ofan á plastdúk, sem lagður var ofan á þakeinangrun, í sperrubilum næst útveggjum og einnig voru langbönd við útveggi víða blaut, svo og næstneðsta langbandið. Glerullin, sem hafði verið 4" þykk, var mikið sigin saman og sums staðar allblaut. Þar sem glerullin var óvarin að ofan að mestu leyti hafði sá raki, sem þéttist neðan á bárujárni þaksins, lekið ofan í glerullina og rýrt verulega einangrunargildi hennar. Einnig kom í ljós að frágangi á áfellu við næsta hús var ábótavant og að þar var veruleg lekahætta. Þá þótti líklegt að foksnjór hefði leitað inn í þakrýmið um hábárur þakjárnsins yfir útveggjum þeim megin sem þakbrún var ekki klædd af. Matsmenn töldu þakjárnið að líkindum frá því að húsið var byggt og hafi það víða verið farið að ryðga. Að framan er það rakið að í matsgerð er talið að frágangur þaksins sé ekki í samræmi við 55. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík sem í gildi var frá 24. mars 1965 til 16. maí 1979, en á þeim tíma mun húsið byggt. Telja matsmenn að umfangsmikilla endurbóta sé þörf á þakinu til þess að koma því í lögmætt ástand. Hefur mat þeirra ekki verið hrakið. Fyrir liggur að gagnáfrýjandi upplýsti kaupendur um það að borið hefði á héluleka eftir frost. Samkvæmt framburði gagnáfrýjanda fyrir héraðsdómi sagði hann lekann hafa verið í vesturenda húsnæðisins. Fallast ber á það með héraðsdómi að ósannað sé að gagnáfrýjandi, sem ekki hafði í raun haft vörslur hússins heldur leigt það, hafi vitað betur um ástand þess. Upplýsingar gagnáfrýjanda um hélulekann hefðu átt að gefa fyrirsvarsmönnum aðaláfrýjanda tilefni til þess að leita frekari upplýsinga um þakið og kanna ástand þess. Verður gagnáfrýjandi ekki gerður skaðabótaskyldur vegna ástands þaksins. Hins vegar mega kaupendur atvinnuhúsnæðis jafnt sem íbúðarhúsnæðis treysta því að þök húsa séu gerð eftir þeim kröfum sem gerðar eru í lögum og reglugerðum er um byggingar gilda þegar þær eru reistar. Eiga aðaláfrýjendur því rétt á nokkrum afslætti þessa vegna. Hefðu aðilar haft um það vitneskju þegar kaupin réðust að á þetta skorti hefði það örugglega haft veruleg áhrif á kaupverðið til lækkunar. Matsmenn meta efni og vinnu við nauðsynlegar endurbætur þaksins nema 6.589.400 krónum. Að þeim viðgerðum loknum má ætla að þak hússins verði sem nýtt. Aðaláfrýjendur voru að kaupa gamalt hús og fram er komið að þeir kynntu sér ekki ástand þess nægilega enda þótt þeir fengju til þess fullt tilefni frá gagnáfrýjanda. Verður við það að miða að þeir hafi mátt búast við að þakið þyrfti að endurbæta. Verður því ekki talið að þessi galli á þakinu hefði getað haft nema að hluta áhrif á kaupverð hússins, ef um hann hefði verið vitað. Rétt er að viðurkenna aðaláfrýjendum 3.500.000 króna afslátt vegna þessa galla. IV. Niðurstaða aðalsakar málsins verður samkvæmt framansögðu sú að aðaláfrýjanda er viðurkenndur 6.500.000 króna afsláttur frá kaupverði hússins. Samkvæmt kröfu hans verður þeirri fjárhæð jafnað við 6.970.688 króna eftirstöðvar kaupverðs. Í héraði var gagnáfrýjanda dæmd sú fjárhæð auk nokkurra fjárhæða, sem hann taldi að koma skyldu til uppgjörs milli aðila við gerð afsals. Í gögnum málsins og í málflutningi gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti var ekki gerð grein fyrir þessum fjárhæðum. Því var haldið fram af hálfu aðaláfrýjanda að við uppgjör við afsal þyrfti að venju einnig að taka tillit til greiðslna sem hann hefði orðið að inna af hendi og kæmu til uppgjörs. Þar sem málið er þannig vanreifað að þessu leyti verður þessum kröfum vísað frá héraðsdómi. Aðaláfrýjanda ber að greiða gagnáfrýjanda dráttarvexti af mismun eftirstöðva kaupverðs og þess afsláttar frá kaupverði sem er viðurkenndur frá 15. desember 2001 til greiðsludags. Samkvæmt niðurstöðu málsins er rétt að gagnáfrýjandi greiði aðalaáfrýjanda upp í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Aðaláfrýjandi, Hyrjarhöfði 2 ehf., greiði gagnáfrýjanda, Birni Traustasyni, 470.688 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. desember 2001 til greiðsludags. Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti samtals 750.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 29. apríl 2004. Mál þetta, sem tekið var til dóms að loknum munnlegum málflutningi þann 8. mars 2004, er höfðað með stefnu útgefinni 18. febrúar 2002 og var málið þingfest þann 21. febrúar 2002. Dómur var kveðinn upp í málinu þann 28. febrúar 2003 og var honum áfrýjað til Hæstaréttar, sem þann 27. nóvember ómerkti hinn áfrýjaða dóm og vísaði málinu heim í hérað til dómsálagningar að nýju. Stefnandi málsins er Hyrjarhöfði 2, ehf., kt. 670301-2140, Hyrjarhöfða 2, Reykjavík. Stefndi er Björn Traustason, kt. 290538-7349, Vogalandi 1, Reykjavík. Með gagnstefnu útgefinni 21. mars 2002 höfðaði stefndi Björn Traustason gagnsök á hendur stefnanda Hyrjarhöfða 2 ehf. Þá hefur stefndi og gagnstefnandi, Björn Traustason, stefnt til réttargæslu Austurleið ehf., kt. 430169-7509, Hvolsvegi 14, Hvolsvelli. Dómkröfur stefnanda í aðalsök eru þessar: 1. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð kr. 13.733.061,- auk dráttarvaxta skv. lögum nr. 38/2001 frá 20. desember 2001 til greiðsludags. 2. Að staðfest verði með dómi heimild stefnanda til að beita skuldajöfnuði vegna kröfu stefnda á hendur stefnanda samkvæmt kaupsamningi aðila um greiðslu kr. 6.970.688,-, sem stefnandi skyldi greiða stefnda hinn 15. desember 2001, þannig, að sú greiðsla reiknist sem innborgun af hálfu stefnda inn á kröfu stefnanda Til vara eru gerðar þessar kröfur: Að stefnanda verði dæmdar skaðabætur úr hendi stefnda að álitum auk dráttarvaxta frá 7. febrúar 2002 til greiðsludags samkvæmt lögum nr. 38/2001. 2. Að viðurkennd verði heimild stefnanda til skuldajafnaðar þannig að greiðsla pr. 15. 12. 2001 samkvæmt kaupsamningi aðila kr. 6.970.688 komi til lækkunar sem innborgun inn á kröfu stefnanda. Í munnlegum flutningi málsins þann 2. mars sl. lagði stefnandi fram það sem hann nefndi endanlega kröfugerð stefnanda og hafði þá breytt upprunalegri kröfugerð sinni í aðalsök á þann veg, að í 1. tölulið bæði aðal- og varakrafna hafði verið bætt inn orðunum „og eða afsláttur” og krafðist þess, a koma kröfum sínum þannig breyttum að í málinu. Af hálfu stefnda í aðalsök var því mótmælt, að stefnandi kæmi þessum breytingum á kröfum sínum að í málinu. Stefnandi hefur ekki framhaldsstefnt í málinu til þess að koma breytingum þessum að og verður með gagnályktun frá 29. gr. laga nr. 91/1991 að vísa þessari kröfubreytingu frá. Í gagnsök krefst gagnstefndi þess að verða sýknaður að svo stöddu af kröfum gagnstefnanda. Þá krefst stefnandi málskostnaðar í gagnsök og aðalsök að skaðlausu eftir mati dómsins. Dómkröfur stefnda í aðalsök eru aðallega þær, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Í gagnsök gerir gagnstefnandi þær kröfur, að gagnstefnda verði gert að greiða gagnstefnanda kr. 7.777.287 auk eftirfarandi vanskilavaxta p.a., skv. 10. gr. sbr. 12. gr. laga nr. 25/1987: Af kr. 806.599 frá 10.4.2001 til 15.5. 2001, af kr. 4.806.599 frá þeim degi til 22.5.2001, af kr. 1.806.599 frá þeim degi til 5.6.2001, af kr. 806.599 frá þeim degi til 1.7.2001, en frá þeim degi skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til 15.7.2001, af kr. 5.306.599 frá þeim degi til 15.9.2001, af kr. 10.306.599 frá þeim degi til 20.9.2001, af kr. 5.806.599, frá þeim degi til 22.10.2001, af kr. 806.599 frá þeim degi til 15.12.2001 og af kr. 7.777.287 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar bæði í aðalsök og gagnsök að mati dómsins. Af hálfu réttargæslustefnda eru ekki gerðar kröfur enda ekki gerðar kröfur á hendur honum. Réttargæslustefndi gerir kröfu um málskostnað úr hendi réttargæslustefnanda að mati dómsins. Málavextir: Aðalstefnandi og gagnstefndi, hér eftir nefndur stefnandi, gerði þann 27. febrúar 2001 kauptilboð í fasteign aðalstefnda og gagnstefnanda, sem hér eftir verður nefndur stefndi, að Hyrjarhöfða 2, Reykjavík. Í kauptilboðinu segir undir liðnum: „Lýsing eignar: Iðnaðarhúsnæði við Hyrjarhöfða 2 í Reykjavík, eignarhluti merktur 0101 fastanúmer 204-3038, birt stærð 864, ásamt öllu því sem eigninni fylgir og fylgja ber að engu undanskildu þ.m.t. tilheyrandi hlutdeild í lóðarréttindum. Afhending verður strax þegar núverandi leigutakar hafa skilað húsnæðinu, en samkvæmt leigusamningi hafa þeir þrjá mánuði. Seljandi upplýsir að það hefur borið á hélu leka eftir frost. Fyrirvari um nánari stöðu lána á 1 veði.” Það verð sem boðið var í eignina var kr. 68.500.000. Stefndi tók tilboði þessu og var kaupsamningur gerður þann 28. mars 2001. Lýsing eignarinnar er með sama hætti í samningnum og tilboðinu, að öðru leyti en því, að ekki er nefnt í samningum það, sem í tilboðinu segir um, að borið hafi á héluleka eftir frost. Umsamið kaupverð samkvæmt kaupsamningi var kr. 68.500.000, sem greiða skyldi þannig: 1. Við undirritun kaupsamnings kr. 5.000.000, 2. með láni, sem kaupandi tekur kr. 20.000.000, 3. 15/52001 kr. 4.000.000, 4. 15/7 2001 kr. 4.500.000, 5. 15/9 2001 kr. 5.000.000, 6. 15/12 2001 kr. 6.970.688, 7. Yfirtekið lán kr. 23.029.312. Af þeim kr. 45.470.688, sem stefnandi átti að greiða í peningum hefur hann greitt kr. 37.693.401 og standa þá eftir ógreiddar kr. 7.777.287. Eignin var afhent þann 1. júní 2001 samkvæmt samningi. Í stefnu segir, að síðla sumars hafi farið að leka. Stefnandi kveðst hafa kvartað við stefnda. Jafnframt hafi stefnandi þá kvartað við fasteignasöluna Fasteignaþing um hina meintu galla. Stefndi hafi farið á vettvang og hafi hann talið, að rekja mætti leka til þess, að á þakinu hefði verið skilti, sem tekið hefði verið ofan. Stefndi skýrði svo frá fyrir dómi, að hann hefði fundið göt á þakjárni, sem hann taldi hafa komið við högg, og hefði hann þétt þessi göt. Í stefnu segir, að við athugun á húsinu hafi komið í ljós, að allverulega hafi skort á, að húsið væru þeir 864 fermetrar, sem stefnandi hafi talið sig vera að kaupa. Dómkvaddir voru matsmenn til þess að leggja mat á ágreiningsefnið og segir svo um það í matsbeiðni: I. „Þess er óskað að hinir dómkvöddu matsmenn staðreyni hvort þak fasteignarinnar eða veggir séu haldnir þeim ágöllum, að vatn leki inn í húsið. Þess er óskað að matsmenn skoði jafnframt umbúnað þaks og upplýsi eftirfarandi: 1. Hvort þakfrágangur sé í samræmi við gildandi reglugerðir á þeim tíma sem húsið var byggt? 2. Er þakið lekt eða hefur þakið lekið og ef svo er óskast upplýst með hvaða hætti úrbótum verði við komið. 3. Þess er óskað að hinir dómkvöddu matsmenn sundurgreini viðgerðarkostnað og kostnað við lagfæringar, efni og vinnu. II. Eins og áður er fram komið liggur fyrir að tilgreining á stærð hússins við fasteignakaupin eru 864 fermetrar. Við athugun á kaupsamningi liggur slík tilgreining fyrir og jafnframt er um að ræða slíka tilgreiningu á yfirlitsblaði frá Fasteignamati ríkisins. Matsbeiðandi telur í ljós leitt við mælingu að umrætt hús standist ekki slíkt mál en það sé staðreynd að húsnæðið sé aðeins 746 fermetrar að flatarmáli, þ.e. neðri hæð 586 fermetrar og efri hæð 160 fermetrar að flatarmáli, eða samtals 746 fermetrar. Þess er óskað að hinir dómkvöddu matsmenn láti uppi rökstutt álit á því hvert sé eðlilegt endurgjald fyrir fasteignina miðað við kaupverð samkvæmt kaupsamningi og að fasteignin sé ekki 864 fermetrar eins og kaupsamningur hljóðar um heldur einungis 746 fermetrar. Þess er óskað að hinir dómkvöddu matsmenn tilgreini söluverð miðað við framangreindar breyttar forsendur, enda megi líta svo á að um frávik eða afslátt frá kaupverði sé að tefla við breyttar stærðarforsendur.” Á matsfundi óskaði lögmaður stefnanda eftir því, að sú breyting yrði gerð á orðalagi í II. lið matsbeiðni, að í stað orðalagsins að "staðreynd sé að húsnæðið sé aðeins 746 fm" komi "að líklegt sé að húsnæðið sé aðeins 746 fm." Matsmenn lýsa í matsgerð frágangi ástandi og uppbyggingu þaksins þannig: „Þak hússins er borið upp af kraftsperrum úr stáli á þverveginn. Á kraftsperrurnar komu síðan timburásar úr 2"x6" á langveginn og boltaðir fastir á ásoðin eyru á stálsperrum. Síðan kemur bárujárn neglt beint á ásana án þakklæðningar og þakpappa. Þar fyrir neðan milli timburásanna kemur 4" John Manville glerullareinangrun með áfastri álfilmu og þar fyrir neðan "byggingarplast", trélistar og 7 mm plasthúðaðar spónaplötur. Vettvangsskoðun leiddi einnig í ljós að veruleg bleyta var ofan á plastdúk sem lagður hefur verið ofan á þakeinangrun í "sperrubilum" sem næst eru útveggjum og einnig voru langbönd sem eru við útveggi víða blaut og einnig að nokkru leyti næstneðst langband. Glerullin sem hefur verið 4" þykk er orðin mikið sigin saman og sums staðar allblaut. Þar sem glerullin hefur verið óvarin að ofan að mestu leyti hefur sá raki sem þéttst hefur neðan í bárujárnin lekið ofan í glerullina og rýrt verulega einangrunargildi hennar. Einnig kom í ljós, að frágangi á áfellu við næsta hús er ábótavant og er þar veruleg lekahætta. Einnig er líklegt að foksnjór hafi leitað inn í þakrýmið um hábárur þakjárnsins yfir útveggjum þeim megin sem þakbrún er ekki "klædd af". Þakjárnið er að öllum líkindum frá því húsið var byggt og er víða farið að ryðga sérstaklega þar sem skiltafestingar, sem ekki er búið að fjarlægja nema að nokkru leyti, hefur verið komið fyrir í gegnum járnið. "Byggingarplastið" sem sett hefur verið neðan við glerullina og átt að þjóna þeim tilgangi að vera rakaþétting er víða óþétt á samskeytum, sérstaklega við útveggi og er ekki fullnægjandi rakavörn og er þar af leiðandi meginástæða fyrir rakamyndun neðan á þakjárninu. Það er álit matsmanna að vöntun á þakklæðningu og þakpappa sé brot á 55. grein byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík sem í gildi var frá 24. mars 1965 til 16. maí 1979 og almennt ríkjandi venju um slíkan frágang á umræddu tímabili.” Er síðan rakin 55. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík, en síðan segir: All umfangsmiklar úrbætur þurfa að fara fram á þakinu til þess að koma því í lögmætt ástand eins og krafist er í byggingarreglugerð. Matsmenn leggja til að eftirfarandi viðgerðir fari fram og að öllu leyti ofan frá.” Eru síðan taldar einstakir kostnaðarliðir, bæði vinna og efni, miðað við verðlag í desember 2001, og er samtala með virðisaukaskatti kr. 6.589.400. Samkvæmt Yfirliti fasteignar, frá Fateignamati ríkisins, sem sagt er að fyrir hafi legið við gerð bæði kauptilboðs og kaupsamnings, er br. flatarmál Hyrjarhöfða 2, Reykjavík, 864,0 fm og br. rúmmál 3369,0 rúmm. Samkvæmt bréfi FMR, dags. 07.11.2001, segir um upphaflega skráningu á 864,0 fm, sem er brúttóflatarmál Hyrjarhöfða 2, Reykjavík, og er að finna í matsgögnum FMR frá 1985 og þannig sundurliðað: Grunnflötur húss, 1. hæð 601,6 fm Milliloft, timbur, 2.hæð 262,4 fm Samtals 864,0 fm Í matsgerðinni segir síðan: „Fasteignin Hyrjarhöfði 2 skiptist í 7 einingar eða súlubil, nánast jafnstór. Milligólf eða efri hæð er í vesturenda hússins í 2 einingum af 7. Miðað við kaupverð kr. 68.500.000 fyrir 864 fm. þá er fermetraverð að meðaltali kr. 79.282 fyrir hvern fermetra á neðri og efri hæð hússins. Fasteignin er iðnaðarhúsnæði sem er teiknað fyrir bílaþjónustu. Í slíku húsnæði er almennt að einhver hluti hússins sé á milligólfi, sem er ódýrara í byggingu heldur en gólf götuhæðar, sem m.a. hefur meiri lofthæð. Það er álit matsmanna að stærð milligólfs að Hyrjarhöfða 2 sé ekki slík, að það hafi áhrif á meðalfermetraverð húseignarinnar til lækkunar, í samanburði við aðrar svipaðar eignir. Skv. mælingu matsmanna reyndist brúttóstærð hússins vera sem hér segir og miðast mælingin þá við utanmál á útveggjum og miðlínu innveggjar. Götuhæð: Lengd 37,66 m., breidd 16,07m., alls 605.2 fm. Efri hæð: Lengd 10,50 m., breidd 16.07 m., alls 168.7 fm. Samtals 773.9 fermetrar. Það er álit matsmanna að kr. 79.282,- pr. fm. hafi verið fullt verð fyrir fasteignina, þegar kaupin voru gerð, miðað við að eignin væri í góðu ástandi og þarfnaðist ekki viðgerða. Það er ennfremur að sé fasteignin ekki 864 fm., heldur 773,9 fm. þá væri eðlilegt endurgjald fyrir fasteignina kr. 61.356.339,- (kr. 79.282,- pr. fm. x 773.9 fm.) eða hlutfallslega lægra sem nemur færri fermetrum.” Samkvæmt því sem segir á upplýsingablaði Fasteignamatsins er byggingarár hússins 1979. Framkvæmdastjóri stefnanda, Stefán Þór Brynjólfsson gaf skýrslu fyrir dómi. Hann gerði í eigin nafni það kauptilboð, sem leiddi til kaupsamnings þess, sem síðar var gerður á milli stefnanda og stefnda um húseignina að Hyrjarhöfða 2, en í tilboðinu var fyrirvari að stofnað yrði nýtt hlutafélag fyrir kaupsamning. Stefán sagði, að stefnandi hafi ætlað að nota hluta húsnæðisins fyrir bílasölu, en hluta þess hefði verið ætlunin að leigja og hefði það verið gert. Stefán sagði, að þeim hefði verið sagt, að í húsinu væri héluleki í vesturenda hússins, óverulegur og gætti hans ekki nema í mjög miklum frostum. Þetta hefði sagt þeim Ísak, sölumaður á fasteignasölunni, sem annaðist kaupin, en einnig hefði stefndi Björn Traustason rætt þetta. Stefnandi hefði talið, að ekki væri stórmál að lagfæra það, ef um væri að ræða héluleka, einkum þar sem stefndi, sem þeir vissu að var hæfur og virtur byggingameistari, hefði sagt þeim, að þetta væri óverulegt. Þeir hafi hins vegar orðið varir við leka í júlí og ekki talið, að um gæti verið að ræða héluleka. Haft var samband við fasteignasöluna, sem aftur hafi haft samband við stefnda, sem fór upp á þakið, sagðist hafa fundið þar göt á járninu, sem hann hefði getað lokað. Stefán sagði, að leki hefði verið á mörgum stöðum í húsinu. Stefán sagði, að fram hefði komið á skjali frá Fasteignamati ríkisins, sem frammi lá við gerð samningsins, að flatarmál þess húsnæðis, sem um ræðir væri 864 fermetrar. Jafnframt hefði verið skýrt frá því að gólfflötur efri hæðar væri um 170 fm. Hann sagði, að tilboðið hefði tekið mið af þessari fermetratölu og hefði, að því hann minnti, verið gert ráð fyrir um 80.000 krónum fyrir hvern fm. Hann sagði, að ekki hefði verið kannað neitt nánar um raunverulegt flatarmál, hvorki það, sem fram kemur á uppdrætti með lóðarsamningi, né það sem sjá má af öðrum uppdráttum. Stefndi, Björn Traustason, gaf skýrslu fyrir dómi og skýrði svo frá, að hann hefði keypt húsið af Austurleið hf. með kaupsamningi dagsettum 23. nóvember 1999 og afhendingardegi 30. janúar 2001 og leigt það út þá þegar. Hann hefði fengið upplýsingar um leka frá leigjendum, sem lýst hefðu honum þannig, að hann hefði talið ljóst, að um væri að ræða galla í rakavörn þaksins. Hann hafði ekki heyrt um annan leka en þennan fyrr en stefnandi kvartaði um leka. Hann hafi þá skoðað húsið að innan og séð merki um lekann. Hann hafi eftir það farið upp á þak til að kanna málið. Hann hafi fundið þar fimm göt, sem hann taldi vera greinileg slysagöt, eins og eftir högg eftir járn og gerði stefndi sér í hugarlund, að þau stæðu í einhverju sambandi við það, að fyrri eigandi hússins hafði verið með skilti á þakinu. Stefndi kvaðst hafa þétt þessi göt. Stefndi sagði, að ekkert hefði verið rætt um flatarmál húsnæðisins sérstaklega fyrir gerð tilboðs og hefði aðeins verið miðað við það, sem stóð í yfirliti Fasteignamatsins. Hann kannaðist ekki við, að stefnanda hefði verið sagt, að flatarmál milligólfsins væri 170 fm, eins og framkvæmdastjóri stefnanda hefði upplýst. Hann taldi sig hafa séð, að einhvern tíma hefði milligólfið verið stærra, þar sem á bitum hefðu verið festingar, sem bentu til þess. Hann sagðist hafa boðið stefnanda að setja upp milligólf fyrir hann, en því boði hafi verið hafnað, þar sem það hentaði ekki starfseminni. Málsástæður stefnanda og gagnstefnda: Af hálfu stefnanda er krafa reist á því, að hin selda eign hafi ekki verið búin þeim kostum, sem voru forsenda fyrir kaupsamningi aðila. Stefnda hafi verið ljóst og einnig fasteignasala þeim, sem annaðist viðskiptin, að stefnandi hygðist reka bílasölu í húsinu og því hafi gólffermetrar skipt verulegu máli fyrir stefnanda. Hluti hússins sé á tveimur hæðum og sé skrifstofurými á efri hæð í vesturenda hússin. Við skoðun stefnanda á húsinu hafi verið augljóst, að milligólf var í vesturenda hússins. Með engu móti hafi verið hægt að álykta að milligólf ætti að vera eða kynni að vera í öðrum hluta hússins. Ljóst sé, að stefnandi hafi orðið fyrir verulegu tjóni af því að húsið hafi reynst minna að flatarmáli en ráð var fyrir gert og hafi verið forsenda fyrir kaupunum. Færri fermetrar á gólfi þýði minna rými fyrir bifreiðar í sýningarsal. Þá byggir stefnandi á því, að við verðlagningu fasteignarinnar hafi verið miðað við 864 fermetra og kaupverð tekið mið af því. Stefnandi telur að stefnda hafi verið kunnugt um að þak hússins læki og leynt því við kaupin, að ekki væri einvörðungu um að ræða, að raki myndaðist á afmörkuðum stað vegna hitaskila. Stefndi sé faglærður á sviði bygginga, en forsvarsmaður stefnanda ófróður um byggingar. Hann hafi ekki notið aðstoðar eða leiðbeininga fagráðgjafa við kaupin. Hafi hann talið sig geta treyst því, að lýsing seljanda væri rétt. Dómkröfur stefnanda eru reistar á ákvæðum kaupsamnings aðila, en stefnandi telur að stefndi hafi vanefnt kaupsamninginn og á hinu selda séu þvílíkir annmarkar og gallar að hann hafi orðið fyrir tjóni. Þannig standist húsið ekki tilgreind stærðarmál og forsendur samkvæmt kaupsamningi og mælist 773,9 fm í stað 864 fm eins og kaupsamningur hljóðar um. Einnig hafi komið í ljós að þak hússins sé meira og minna ónýtt og þarfnist viðgerðar. Aðalkrafa stefnanda er reist á niðurstöðu mats hinna dómkvöddu matsmanna bæði varðandi galla á þaki og mat á verðmæti þeirra fermetra, sem á skortir það, sem lofað hafi verið við kaupin. Varakrafa stefnanda er um afslátt eða skaðabætur að álitum og byggir á því, að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni, sem eðlilegt sé að bæta. Í gagnstefnu séu kröfur gagnstefnanda reistar á kaupsamningi aðila. Ekki er ágreiningur um, að ógreiddar eftirstöðvar kaupverðs séu kr. 7.777.287 og komi þær til lækkunar á kröfum í aðalsök. Liggi þannig fyrir viðurkenning gagnstefnda á greiðsluskyldu samkvæmt kaupsamningi. Samkvæmt venju í fasteignakaupum fari uppgjör á vöxtum og önnur eðlileg skuldaskil fram við útgáfu afsals og eigi það einnig við í þessu tilviki. Sé ókunnugt um að ágreiningur sé með málsaðilum um þetta atriði. Sýknukrafa gagnstefnda sé á því reist, að óþarft sé og rangt að höfða gagnsök í máli þessu. Aðalstefnandi hafi höfðað skaðabótamál gegn stefnda til þess að fá úr því skorið fyrir dómi, hvort um skaðabótaskyldu sé að tefla og þá til hverrar bótafjárhæðar stefndi skuli svara stefnanda. Meðan ekki hafi verið leyst úr þessu fyrir dómi sé gagnsök á grundvelli kaupsamnings aðila ekki dómtæk. Vísar gagnstefndi til langrar hefðar og dómvenju fyrir því að kaupandi megi fresta greiðslu kaupverðs, liggi fyrir tjón eða ágallar eins og háttar í þessu máli. Málsástæður stefnda og gagnstefnanda: Í greinargerð stefnda í aðalsök er krafist sýknu af kröfum stefnanda. Stefndi byggir á því, að áður en kauptilboð var gert, hafi hann upplýst um þann ágalla á húsinu, héluleka, sem honum var um kunnugt. Þetta tilefni til frekari skoðunar nýtti stefnandi ekki og verður hann að bera hallann af því. Því er mótmælt, að brotnar hafi verið byggingarreglugerðir eða venjur við byggingar. Í 55. gr. byggingarreglugerðar, sem matsmenn vitna til, komi fram, að við byggingu atvinnuhúsnæðis eigi að taka tillit til eðlis og afnota þess rýmis sem þakið er yfir. Í þessu tilfelli hafi þakið verið á sýningarsal bílasölu og hafi vinna við þakið mótast af því. Þá hafi almennt verið farið frjálslegar með byggingaraðferðir á þeim tíma er húsið var byggt. Þótt fallist yrði á bótaskyldu er ljóst, að þær lagfæringar, sem matsmenn leggja til og kröfur stefnanda eru byggðar á, eru langt umfram það að laga það sem að er, og er í raun miðað við, að byggt sé algjörlega nýtt þak á húsið. Þakið sem fyrir er, er orðið gamalt og að því komið að endurnýja það án þess að það sé ábyrgð seljanda. Stefnandi gerði við kaupin engar sérstakar kröfur um grunnflöt hússins og er ekki vitað annað en að hann sé sá, sem hann sá og skoðaði og heldur stefndi því fram, að stefnandi hafi látið sér í léttu rúmi liggja hver var raunveruleg fermetratala hússins. Stefndi bendir á, að eðlilegt sé einnig, að líta fremur til rúmmáls hússins, þegar metin sé stærð þess. Á yfirliti Fasteignamats, sem frammi lá við kaupin, er getið um rúmmál hússins, enda þótt þess sé ekki getið í kauptilboði eða kaupsamningi. Ekkert hefur komið fram um að rúmmál hússins sé minna en þar er skráð. Stefndi bendir á, að hann hafi, þegar þessi umræða kom upp, boðið stefnanda umfram skyldu að setja milligólf í húsið til þess að fjölga fermetrum í gólffleti um það, sem stefnandi taldi á vanta. Því boði hafnaði stefnandi. Niðurstaða: I. Aðalsök. Óumdeilt er og skjalfest, að stefnandi var upplýstur um það, áður en hann gerði kauptilboð sitt, að borið hefði á "hélu leka" í húsinu eftir frost. Eftir að stefnandi varð var við leka í júlí 2001, fór stefndi upp á þakið, skoðaði það og fann þar, að eigin sögn, fimm göt, sem hann taldi bera með sér, að hafa orðið fyrir slysni með því, að eitthvað hefði rekist í þakið. Stefndi mun hafa þétt þessi göt. Þegar hinir dómkvöddu matsmenn skoðuðu þakið fundu þeir verulega bleytu ofan á plastdúk, sem lagður hefur verið ofan á þakeinangrun. Matsmenn nefna ekki í matsgerðinni að þeir hafi fundið leka, en segja, að í ljós hafi komið að frágangi á áfellu við næsta hús sé ábótavant og sé þar veruleg lekahætta. Í matsgerðinni segir, að "byggingaplastið" sem sett hefur verið neðan við glerullina og átt hefur að þjóna þeim tilgangi að vera rakaþéttilag sé víða óþétt á samskeytum, sérstaklega við útveggi og sé ekki fullnægjandi rakavörn og sé þar af leiðandi meginástæða fyrir rakamyndun neðan á þakjárninu. Þá telja matsmenn það hafa verið brot á ákvæðum byggingarsamþykktar Reykjavíkur og almennt ríkjandi venju um slíkan frágang á byggingartíma hússins, að þakklæðningu og þakpappa vantaði. Að því er varðar vanbúnað þaksins verður að fallast á, að við frágang þess hafi orðið frávik frá byggingarsamþykkt. Er það skoðun dómsins, að þetta frávik, vöntun á þakklæðningu og þakpappa, hafi einnig átt sinn þátt í, að raki myndaðist neðan á þakjárninu. Ekki hefur verið haldið fram, eða neitt bent til, að stefndi hafi komið að byggingu hússins að Hyrjarhöfða 2, eða haft nein afskipti af húsinu fyrr en hann keypti af Austurleið hf. og ekkert kemur fram um það gögnum um kaup hans á eigninni, að honum hafi verið kynnt, hvernig háttað var gerð þaksins. Verður hann því ekki gerður ábyrgur fyrir því, að gerð þaksins var ekki í samræmi við byggingarsamþykkt þá, sem í gildi var um það leyti, sem húsið var byggt. Tillit verður að taka til þess, að stefndi, sem átt hafði eignina í rúmlega eitt ár, hafði leigt hana frá sér allan þann tíma og aldrei haft afnot hennar sjálfur, skýrði stefnanda frá því, sem hann hafði fengið upplýsingar um frá leigjendum sínum um leka. Hefur ekki verið sýnt fram, að hann hafi leynt neinu, sem hann vissi, um ástand eignarinnar. Eins og fram kom í kauptilboði stefnanda var honum kunnugt um að í húsinu var að finna leka. Hefði ábending þessi átt að verða honum tilefni til þess að kanna eða láta kanna betur, hvað þarna var um að ræða. Þetta lét stefnandi undir höfuð leggjast og getur ekki nú borið fyrir sig, að hann sé ekki byggingafróður. Þá getur stefnandi ekki borið því við, að stefndi beri ríkari ábyrgð á hugsanlegum göllum vegna þess, að hann sé sérfróður um byggingamál. Verður stefndi því ekki talinn skaðabótaskyldur vegna þeirra galla, sem fram hafa komið á þaki hússins. Með því að stefnanda var eða mátti vera kunnugt um að húsið var haldið þeim þakgöllum, sem lýst er í matsgerðinni, þegar hann gerði tilboð í eignina, verður einnig að gera ráð fyrir því, að tilboð hans hefði átt að taka mið af þessu. Er því ekki tilefni til þess að ákveða honum afslátt af kaupverði af þessum sökum. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á, eða gert líklegt, að hann hafi lagt til grundvallar kaupum sínum á eigninni, að gólfflatarmál hennar væri ákveðin fermetratala. Þá hefur stefnandi ekki sýnt fram á, að það verð, sem tilgreint var í kauptilboði hans, hafi verið byggt á fyrirfram ákveðnu verði á fermetra og fær þetta stuðning í framburð Kristins B. Ragnarssonar, sem aðstoðaði við tilboðsgerð. Í tilboði því, sem samþykkt var af stefnda og sem varð grundvöllur kaupsamnings, standa orðin „ birt stærð 864 ”. Sömu orð er að finna í kaupsamningi, sem síðar var gerður. Aðilar eru sammála um að hér er byggt á því, sem stendur um eignina í yfirliti Fasteignamats ríkisins, en þar segir, að um sé að ræða „Br. flatarm”. Fram hefur komið, að grunnflötur hússins er skráður 601,6 fm og hefur ekki breyst umtalsvert frá því húsið var byggt. Eins og röksemdum stefnanda er háttað, hefði verið eðlilegt, að hann kannaði hver væri skipting gólfflatarins milli annars vegar grunnflatar hússins og hins vegar milligólfs. Framkvæmdastjóri stefnanda upplýsti, að honum hefði verið sagt, fyrir kaupin, að milligólfið væri 170 fm, sem ekki skeikar miklu frá því sem matsmenn mældu eða 168,7 fm. Stefnanda var ljóst, að talan 864 fm var komin úr yfirliti Fasteignamatsins og var engan vegin staðhæfing stefnda eða sérstaklega tilgreint loforð hans um að gólfflöturinn væri 864 fm, eins og mátti einnig lesa út úr þeim fyrirvara, að um væri að ræða "birta" stærð hússins. Hefur stefnandi hvorki sýnt fram á að stefnda hafi verið kunnugt um að tala sú sem fram kemur í samningunum væri röng, né hefur hann sýnt fram á að hið tilgreinda gólfflatarmál hafi verið forsenda kaupa hans á eigninni. Það styður þessa niðurstöðu, að stefnandi hafnaði boði stefnda, sem að vísu var sett fram án viðurkenningar á skyldu, um að setja milligólf í húsið svo að það næði þeirri stærð, sem nefnd var eða 864 fm. Verður með vísan til þessa ekki fallist á, að stefndi beri skaðabótaábyrgð ganvart stefnanda af þessum sökum. Þá verður ekki heldur fallist á, að eðlilegt sé að veita afslátt frá kaupverði vegna þessa fráviks frá hinu tilgreinda flatarmáli. Með vísan til ofanritaðs verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í aðalsök. Gagnsök: Ekki verður fallist á það með gagnstefnda, að óþarft og rangt hafi verið að höfða gagnsök í máli þessu og verður ekki fallist á að sýkna beri hann í gagnsökinni af þeirri ástæðu. Gagnstefndi ber að öðru leyti ekki brigður á kröfur á hendur honum í gagnsök. Tölulega ber ekki á milli aðila gagnsakarinnar og verður krafa gagnstefnanda því tekin til greina að fullu og verður gagnstefndi Hyrjarhöfði 2 ehf. dæmdur til að greiða gagnstefnanda Birni Traustasyni, kr. 7.777.287 með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Stefnandi, Hyrjarhöfði 2 ehf., greiði stefnda, Birni Traustasyni, málskostnað í aðalsök og gagnsök kr. 500.000. Rétt þykir, að málskostnaður gagnvart réttargæslustefnda, Austurleið ehf., falli niður. Dóm þennan kveða upp Logi Guðbrandsson, héraðsdómari ásamt meðdómendunum Birni Björnssyni, húsasmíðameistara, og Jóni Guðmundssyni. löggiltum fasteignasala. D Ó M S O R Ð: Í aðalsök skal stefndi, Björn Traustason, vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, Hyrjarhöfða 2 ehf., í máli þessu. Í gagnsök greiði gagnstefndi, Hyrjarhöfði 2 ehf., gagnstefnanda, Birni Traustasyni, kr. 7.777.287 auk dráttarvaxta skv. 10. gr. sbr. 12. gr. laga nr. 25/1987 af kr. 806.599 frá 10.4.2001 til 15.5. 2001, af kr. 4.806.599 frá þeim degi til 22.5.2001, af kr. 1.806.599 frá þeim degi til 5.6.2001, af kr. 806.599 frá þeim degi til 1.7.2001, en frá þeim degi skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til 15.7.2001, af kr. 5.306.599 frá þeim degi til 15.9.2001, af kr. 10.306.599 frá þeim degi til 20.9.2001, af kr. 5.806.599, frá þeim degi til 22.10.2001, af kr. 806.599 frá þeim degi til 15.12.2001 og af kr. 7.777.287 frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi, Hyrjarhöfði 2 ehf., greiði stefnanda, Birni Traustasyni, málskostnað í aðalsök og gagnsök kr. 500.000. Málskostnaður gagnvart réttargæslustefnda, Austurleið ehf., fellur niður.
Mál nr. 611/2009	Kærumál Gagnsök Sakarefni Frávísunarúrskurður felldur úr gildi	S hf. kærði frávísun héraðsdóms á hluta gagnsakar sem hann höfðaði á hendur G ehf. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að krafa G ehf. í aðalsök og krafa S hf. í gagnsök væru báðar um greiðslu skuldar og yrðu báðar efndar með peningagreiðslu. Þær væru því samkynja í skilningi 28. gr. laga nr. 91/1991 og mætti af þeim sökum hafa þær uppi í einu og sama máli án tillits til þess hvort þær væru af sömu rót runnar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka gagnsökina í heild til efnismeðferðar.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Hjördís Hákonardóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. október 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 5. október 2009, þar sem gagnsök, sem sóknaraðili höfðaði í máli varnaraðila á hendur honum, var að hluta vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdóm að taka gagnsök hans í heild til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur um annað en málskostnað, sem sóknaraðila verði gert að greiða ásamt kærumálskostnaði. Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kemst því krafa hans um breytingu á ákvæði úrskurðarins um málskostnað ekki að fyrir Hæstarétti. Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði höfðaði varnaraðili mál þetta til heimtu skuldar úr hendi sóknaraðila að fjárhæð 1.238.924 krónur og var það þingfest 8. apríl 2009. Skuld þessa kvað varnaraðili eiga rætur að rekja til reiknings, sem hann hafi gefið út 19. desember 2008 fyrir hluta verklauna samkvæmt verksamningi aðilanna frá 30. október sama ár. Sóknaraðili höfðaði gagnsök í málinu 5. maí 2009 og krafðist að varnaraðila yrði gert að greiða sér 3.408.336 krónur. Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila andmælti hann ekki kröfu varnaraðila í aðalsök með öðru en því að hann taldi hana greidda á þann hátt að hann hafi veitt varnaraðila peningalán að fjárhæð 4.000.000 krónur með innborgun á bankareikning hans 24. nóvember 2008, sem að hluta hafi átt að mæta áðurnefndri reikningskröfu. Að greiddum reikningnum, sem sóknaraðili miðar ranglega við að hafi numið 1.238.294 krónum, hafi staðið eftir af fjárhæð lánsins 2.761.706 krónur. Þá hafi varnaraðili horfið frá verki samkvæmt samningi þeirra frá 30. október 2008 og kostnaður sóknaraðila af því að ljúka verkinu orðið 646.630 krónum hærri en umsamin verklaun til varnaraðila hafi átt að verða. Samanlagðar nema síðastgreindar tvær fjárhæðir kröfu sóknaraðila í gagnsök. Með hinum kærða úrskurði var vísað frá héraðsdómi þeim hluta kröfu sóknaraðila, sem sneri að greiðslu á 2.761.706 krónum, en hafnað á hinn bóginn kröfu varnaraðila um frávísun kröfunnar að öðru leyti. Samkvæmt 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 er stefnda fyrir héraðsdómi heimilt að höfða gagnsök í máli til að hafa uppi gagnkröfu til sjálfstæðs dóms og eftir atvikum skuldajafnaðar við kröfu í aðalsök. Þessi heimild er háð því að krafa í gagnsök sé annaðhvort samkynja kröfu í aðalsök eða þær eigi báðar rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings, nema samið hafi verið um að sækja mætti gagnkröfuna í sama máli og aðalkröfuna. Í máli þessu eru krafa varnaraðila í aðalsök og krafa sóknaraðila í gagnsök um greiðslu skuldar og yrðu þær báðar efndar með peningagreiðslu. Þessar kröfur eru því samkynja í skilningi 28. gr. laga nr. 91/1991 og má af þeim sökum hafa þær uppi í einu og sama máli án tillits til þess hvort þær séu af sömu rót runnar. Eru því ekki efni til að vísa gagnsök sóknaraðila frá dómi að hluta með þeim rökum, sem færð eru í hinum kærða úrskurði. Hann verður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka gagnsökina í heild til efnismeðferðar. Rétt er að ákvörðun málskostnaðar í héraði bíði efnisdóms í málinu, en varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu sóknaraðila, Sveinbjörns Sigurðssonar hf., í gagnsök í heild til efnismeðferðar. Varnaraðili, Glymur fasteignir ehf., greiði sóknaraðila 150.000 krónur í kærumálskostnað. I. Mál þetta er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 31. mars 2009 af Glymi fasteignum ehf., Öldugötu 18, Hafnarfirði, á hendur Sveinbirni Sigurðssyni hf., Smiðshöfða 7, Reykjavík. Málið var þingfest 8. apríl sl. Með gagnstefnu áritaðri um birtingu 5. maí sl. höfðaði aðalstefndi gagnsakarmál á hendur aðalstefnanda. Málið var tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu gagnstefnda 17. september sl. Dómkröfur aðalstefnanda eru þær að aðalstefndi verði dæmdur til að greiða reikningsskuld að fjárhæð 1.238.924 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð frá 19. desember 2008 til greiðsludags. Þá krefst aðalstefnandi málskostnaðar. Aðalstefndi krefst sýknu af öllum kröfum aðalstefnanda. Þá krefst hann málskostnaðar. Í gagnsök gerir gagnstefnandi þær kröfur að gagnstefndi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda kröfu að fjárhæð 3.408.336 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 2.761.706 krónum frá 2. apríl 2009 til birtingardags gagnstefnunnar og af 3.408.336 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst gagnstefnandi málskostnaðar úr hendi gagnstefnda. Gagnstefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara að gagnstefndi verði sýknaður af öllum kröfum gagnstefnanda og að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnda málskostnað að skaðlausu. II. Helstu málavextir eru þeir, að aðalstefnandi og gagnstefnandi gerðu með sér verksamning dagsettan 30. október 2008. Aðalstefnandi tók að sér járnavinnu sem undirverktaki gagnstefnanda við íþróttamannvirki á Seltjarnarnesi. Innifalið í verkinu skyldi vera allt efni, sem þarf til verksins, stál, zinkhúðun, smíði, flutningur, uppsetning og afrétting ásamt öllum tækjum og tólum. Ekki er ágreiningur milli aðila um ákvæði samningsins. Verklaun gagnstefnanda samkvæmt verksamningnum skyldu vera 3.570.000 krónur með virðisaukaskatti. Aðalstefnandi gaf út reikning þann 19. desember 2008 á hendur gagnstefnanda að fjárhæð 1.238.924 krónur vegna umsaminnar vinnu. Gagnstefnandi mótmælir ekki reikningnum en telur hann greiddan. Þann 30. desember 2008 var gagnstefnanda sent innheimtubréf vegna umstefndrar skuldar. Lögmaður gagnstefnanda svaraði innheimtubréfinu í bréfi, sem dagsett er 7. mars 2008 en ljóst þykir að það hafi verið samið í ársbyrjun 2009. Þar koma fram þau sjónarmið gagnstefnanda að umstefndur reikningur aðalstefnanda hafi verið greiddur með innborgun gagnstefnanda inn á reikning aðalstefnanda þann 24. nóvember 2008 að fjárhæð 4.000.000 krónur. Hafi verið um að ræða lánsfé sem hafi átt að skuldajafna á móti umstefndri skuld við verklok. Í greinargerð gagnstefnanda í aðalsök lýsir gagnstefnandi aðdraganda lánveitingarinnar þannig, að framkvæmdastjóri aðalstefnanda hafi komið að máli við fjármálastjóra gagnstefnanda og óskað eftir greiðslu frá gagnstefnanda vegna verka fyrir hann en auk þess verks, sem mál þetta snýst um, hafi aðalstefnandi verið með verk í gangi á Akranesi fyrir gagnstefnanda, sem unnið var í nafni annars félags, þ.e. Stáls í stál slf. Hafi framkvæmdastjóri aðalstefnanda verið í öngum sínum þennan dag þar sem hann gat ekki staðið skil á launum til erlendra starfsmanna sinna, sem voru í vinnu í verkum fyrirtækja í rekstri hans. Hefði orðið að samkomulagi milli framkvæmdastjóra aðalstefnanda og fjármálastjóra gagnstefnanda að aðalstefnanda skyldi greidd umrædd fjárhæð, 4.000.000 krónur. Segir í greinargerðinni að með greiðslunni hafi framkvæmdastjóra aðalstefnanda verið gerður greiði með þeim hætti að lána aðalstefnanda peningana, sem eftir atvikum gat lánað þá eða ráðstafað þeim milli fyrirtækja sinna með þeim hætti, sem hann kysi, en uppgjör myndi síðan fara fram við verklok verksins á Seltjarnarnesi. Af hálfu aðalstefnanda er því mótmælt að umrætt lán hafi verið greiðsla inn á verk samkvæmt framlögðum verksamningi aðila, heldur hafi verið um að ræða greiðslu til Stáls í stál slf. Lögmaður aðalstefnanda ritaði lögmanni gagnstefnanda bréf 8. janúar 2009 þar sem hann áréttar þetta og kveður lögmann gagnstefnanda hafa, í bréfi sínu frá 7. sama mánaðar, hafa ruglað saman óskyldum málum og aðilum. Í bréfi lögmanns gagnstefnanda til lögmanns aðalstefnanda dagsettu 26. mars sl. kemur fram að sérfræðingur, sem skipaður hafi verið af báðum aðilum, hafi skilað stöðuúttekt vegna verksins og starfsmenn gagnstefnanda hafi hafist handa við að ljúka því. Segir síðan að aðalstefnandi hafi ekki haft bolmagn til þess að fjármagna verkið og að gagnstefnandi hafi því greitt eftirfarandi: Síðan segir að útgefinn reikningur að fjárhæð 1.238.294 krónur hafi verið yfirfarinn af gagnstefnanda og samþykktur. Nemi sú fjárhæð að viðbættum 1.891.171 krónum samtals 3.129.465 krónum. Heildar samningsfjárhæðin hafi numið 3.570.000 krónum og því nemi eftirstöðvar til framkvæmda við að ljúka verkinu 440.535 krónum. Loks er vísað til þess að gagnstefnandi hafi veitt aðalstefnanda lán að fjárhæð 4.000.000 krónur og viðurkennt reikning aðalstefnanda að fjárhæð 1.238.294 krónur. Nemi skuld aðalstefnanda við gagnstefnanda því 2.761.706 krónum og þess krafist að skuldin verði greidd innan 7 daga frá dagsetningu bréfsins. Í gagnstefnu sundurliðar gagnstefnandi kröfu sína í fyrsta lagi þannig að 2.761.706 krónur séu mismunur á láni gagnstefnanda til aðalstefnanda að fjárhæð 4.000.000 krónur og samþykktum reikningi aðalstefnanda að fjárhæð 1.238.294 krónur. Því til viðbótar krefst gagnstefnandi greiðslu á 646.630 krónum. Síðastgreind fjárhæð sé fundin þannig að um sé að ræða greiðslu gagnstefnanda á reikningum vegna verksins að fjárhæð 1.891.171 krónur og umstefndan reikning að fjárhæð 1.238.294 krónur, sem gagnstefnandi hafi þegar greitt með hluta lánsins að fjárhæð 4.000.000 krónur. Þessar tölur, samtals 3.129.465 krónur, séu hluti af samningsfjárhæðinni 3.570.000 krónur og hafi því staðið eftir af þeirri fjárhæð 440.535 krónur. Hins vegar hafi sú fjárhæð ekki dugað til þess að ljúka verkinu og raunverulegur kostnaður gagnstefnanda við það verk hafi numið 1.087.165 krónum. Þegar eftirstöðvar upphaflegs samningsverðs að fjárhæð 440.535 krónur séu dregnar frá raunverulegum kostnaði gagnstefnanda, standi eftir 646.630 krónur sem gagnstefnandi geri kröfu um úr hendi aðalstefnanda. Nemi höfuðstóll heildarkröfu gagnstefnanda því 3.408.336 krónum. Í greinargerð í gagnsök hefur aðalstefnandi mótmælt gagnkröfunni. Þá mótmælir hann því að greiðsla gagnstefnanda að fjárhæð 4.000.000 krónur inn á reikning aðalstefnanda hafi verið samkvæmt framlögðum verksamningi aðila vegna umsamins verks á Seltjarnarnesi. Umrædd innborgun hafi verið vegna verksamnings gagnstefnanda við Stál í stál slf. vegna verks á Akranesi sem það fyrirtæki hafi gert gagnstefnanda reikning fyrir, sem dagsettur er 23. nóvember 2008 að fjárhæð 5.248.680. III. Aðalstefnandi byggir aðalkröfu sína um frávísun gagnsakarmálsins á því að gagnkröfur gagnstefnanda eigi ekki rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings og krafa aðalstefnanda í aðalsök er byggð á. Þá hafi ekki verið samið um að sækja mætti gagnkröfuna í máli um aðalkröfuna. Við munnlegan málflutning um frávísunarkröfuna vísaði gagnstefnandi til þess að í gagnstefnu væri krafist greiðslu á því, sem gagnstefnandi greiddi aðalstefnanda og var umfram umstefnda skuld, auk þess sem hann krefðist greiðslu á kostnaði þeim, sem hann hafði af því að ljúka verkinu samkvæmt framlögðum verksamningi aðila. Kröfur þessar séu samrættar og eigi sér báðar stoð framlögðum verksamningi. Þá tók gagnstefnandi fram að aldrei hefði staðið til að greiða umræddar 4.000.000 krónur til Stáls í stál slf., enda hefði innborgunin verið greidd inn á reikning aðalstefnanda. IV. Í þessum þætti málsins er eingöngu til úrlausnar krafa aðalstefnanda um frávísun á kröfum gagnstefnanda í gagnsök. Samkvæmt framlögðu dómskjali nr. 10 voru 4.000.000 krónur greiddar inn á reikning aðalstefnanda og er óumdeilt að sú greiðsla var innt af hendi af hálfu gagnstefnanda þann 24. nóvember 2008. Engar skýringar á greiðslunni er hins vegar að finna í umræddu skjali. Aðalstefnandi heldur því fram að þetta hafi verið greiðsla vegna reiknings útgefnum af Stáli í stál slf. á hendur gagnstefnanda, dagsettum 23. nóvember sama ár, að fjárhæð 5.248.680 krónur en gagnstefnandi heldur því fram að um hafi verið að ræða lán til aðalstefnanda, sem skuldajafnað skyldi á móti við uppgjör við verklok samkvæmt verksamningi aðila. Að þessu virtu verður ekki séð að sá hluti kröfugerðar gagnstefnanda í gagnstefnu, sem reistur er á ætlaðri lánveitingu gagnstefnanda til aðalstefnanda, eigi rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings og verksamningur sá, sem krafa aðalstefnanda er sprottin af. Verður þeim hluta kröfugerðar gagnstefnanda, sem lýtur að lánveitingu gagnstefnanda til aðalstefnanda, því vísað frá dómi. Öðru máli gegnir hins vegar um þann hluta kröfugerðar gagnstefnanda, sem lýtur að því að verkið, sem aðilar sömdu um í umstefndum verksamningi, hafi haft í för með sér hærri kostnað fyrir hann. Ljóst er að þessi kröfuliður á rætur að rekja til sama verksamnings og kröfugerð aðalstefnanda byggist á. Verður því að hafna kröfu aðalstefnanda um frávísun að því er þennan kröfulið varðar. Rétt þykir að ákvörðun málskostnaðar bíði efnisdóms í málinu. Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Úrskurðarorð: Kröfu gagnstefnanda, Sveinbjörns Sigurðssonar hf., að höfuðstól 2.761.706 krónur er vísað frá dómi. Hafnað er frávísunarkröfu aðalstefnanda, Glyms fasteigna ehf., að því er varðar kröfu gagnstefnanda, Sveinbjörns Sigurðssonar hf., að höfuðstól 646.630 krónur. Ákvörðun málskostnaðar bíður efnisdóms.
Mál nr. 444/2001	Kærumál Gagnkrafa Litis pendens áhrif Frávísunarúrskurður felldur úr gildi	S og F gerðu þrjá kaupsamninga um tilgreinda eignarhluta í fasteign. Af gögnum málsins varð ráðið að margháttaðar deilur hefðu risið milli aðilanna um efndir kaupsamninga þeirra. S þingfesti mál á hendur F sama dag og þingfest var gagnsök S í máli sem F hafði áður höfðað á hendur honum. Héraðsdómur vísaði máli S á hendur F frá dómi á grundvelli ákvæðis 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 með því að héraðsdómari taldi fjárkröfu S á hendur F vera þá sömu og hann hafði og myndi enn hafa uppi til skuldajafnaðar í fyrrgreindu máli F á hendur honum. Kærði S þann úrskurð. Talið var, að ekki yrði af gögnum málsins séð, að S héldi í þessu máli uppi kröfu sama efnis við þá, sem hann gerði til skuldajafnaðar í máli F á hendur honum, hvorki í heild né að hluta. Þegar af þeirri ástæðu var frávísunarúrskurður héraðsdóms felldur úr gildi.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. desember 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 20. nóvember 2001, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar, svo og að sér verði dæmdur kærumálskostnaður. Til vara krefst hann þess að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður verði felldur niður. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. I. Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði gerðu aðilarnir þrjá kaupsamninga 7. apríl 2000 um jafn marga nánar tilgreinda eignarhluta í fasteigninni að Hvaleyrarbraut 22 í Hafnarfirði. Var sóknaraðili kaupandi eignarhlutanna, en varnaraðili seljandi. Samkvæmt samningunum átti að afhenda sóknaraðila einn eignarhlutann 1. apríl 2000 að undanskildum tveimur herbergjum, sem hann skyldi fá umráð yfir 1. maí sama árs. Annan eignarhlutann átti að afhenda 15. apríl 2000, en þann þriðja 1. næsta mánaðar. Í öllum tilvikum var sérstaklega samið um að varnaraðila bæri að greiða sóknaraðila nánar tiltekna fjárhæð í húsaleigu ef ekki yrði afhent á umsömdum tíma. Samanlagt kaupverð eignarhlutanna þriggja var 25.000.000 krónur. Af þeirri fjárhæð hafði sóknaraðili þegar greitt varnaraðila 2.000.000 krónur fyrir gerð kaupsamninganna, en sóknaraðila bar síðan að greiða samtals 13.000.000 krónur 7. apríl 2000 og var tekið fram í kaupsamningunum að hann hefði ávísað til varnaraðila þeirri fjárhæð af væntanlegu láni, sem hann fengi hjá Lífeyrissjóðnum Framsýn og tryggt yrði með veðrétti í hinni seldu fasteign á grundvelli veðleyfis frá varnaraðila. Þessu til viðbótar skyldu 6.000.000 krónur teljast greiddar með skuldajöfnuði á viðskiptakröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila, en eftirstöðvar kaupverðsins, 4.000.000 krónur, átti sá fyrrnefndi að greiða með nánar tilgreindu verki við lóð að Hvaleyrarbraut 20. Skuldbatt sóknaraðili sig til að ljúka verkinu fyrir 30. maí 2000, en greiða ella dráttarvexti af umræddum 4.000.000 krónum frá þeim degi þar til því yrði lokið. Við lok verksins skyldi sóknaraðili gefa út reikning fyrir verklaunum þeirrar fjárhæðar og kvitta fyrir fullnaðargreiðslu þeirra. Af gögnum málsins verður ráðið að margháttaðar deilur hafa risið milli aðilanna um efndir kaupsamninga þeirra. Svo sem getið er í úrskurði héraðsdómara höfðaði varnaraðili mál á hendur sóknaraðila, sem þingfest var fyrir Héraðsdómi Reykjaness 31. janúar 2001, en þar leitar varnaraðili dóms um kröfu að fjárhæð 1.500.000 krónur. Samkvæmt stefnu í því máli mun þessi krafa vera hluti kaupverðs enn eins eignarhluta í fasteigninni að Hvaleyrarbraut 22, sem aðilarnir höfðu einnig gert kaupsamning um 7. apríl 2000. Í greinargerð, sem sóknaraðili lagði fram í því máli á dómþingi 28. febrúar 2001, viðurkenndi hann þessa kröfu, en krafðist sýknu af henni vegna skuldajafnaðar. Um gagnkröfuna, sem höfð var uppi til skuldajafnaðar, vísaði sóknaraðili í greinargerð sinni til gagnsakar, sem hann þingfesti sama dag. Í gagnsökinni krafðist hann þess að varnaraðili yrði dæmdur til að greiða sér 3.562.997 krónur, en tekið var fram í gagnstefnu að þessi krafa væri höfð uppi til skuldajafnaðar við kröfu varnaraðila í aðalsök og að öðru leyti til sjálfstæðs dóms. Eins og greint er í hinum kærða úrskurði var þessari gagnsök vísað frá dómi 6. júlí 2001. Sóknaraðili þingfesti mál þetta 28. febrúar 2001, sama dag og áðurnefnd gagnsök var þingfest í máli varnaraðila á hendur honum. Í þessu máli krefst sóknaraðili þess að varnaraðila verði gert að greiða sér 2.009.305 krónur. Með hinum kærða úrskurði var máli þessu vísað frá dómi á grundvelli ákvæðis 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 með því að héraðsdómari taldi kröfuna, sem sóknaraðili gerir í því, vera þá sömu og hann hafði og mun enn hafa uppi til skuldajafnaðar í fyrrgreindu máli varnaraðila gegn honum. II. Samkvæmt gögnum málsins sundurliðar sóknaraðili kröfuna, sem hann gerir hér á hendur varnaraðila um greiðslu á 2.009.305 krónum, þannig að samtals 1.473.900 krónur séu vegna húsaleigu, sem fallið hafi til samkvæmt áðurgreindum þremur kaupsamningum aðilanna, enda hafi varnaraðili ekki afhent eignarhlutana í fasteigninni að Hvaleyrarbraut 22, sem þar um ræðir, á umsömdum tíma. Í yfirliti um þessa kröfu kemur fram að sóknaraðili krefjist leigu vegna tveggja nánar tilgreindra eignarhluta fyrir mánuðina apríl og maí 2000, en vegna allra þriggja fyrir júní, júlí og ágúst sama árs. Þessu til viðbótar krefst sóknaraðili greiðslu á 140.000 krónum í bætur vegna viðskilnaðar varnaraðila við fasteignina. Á samtölu þessara fjárhæða, 1.613.900 krónur, leggur sóknaraðili virðisaukaskatt og fær þá út fyrrnefnda heildarfjárhæð dómkröfu sinnar. Af gögnum, sem sóknaraðili hefur lagt fyrir Hæstarétt, verður séð að krafan að fjárhæð 3.562.997 krónur, sem hann gerði upphaflega á hendur varnaraðila í áðurgreindri gagnsök í máli þess síðastnefnda á hendur honum en hefur nú væntanlega aðeins uppi þar til skuldajafnaðar, er studd við skjal, sem ber yfirskriftina „Aukaverk: Hvaleyrarbraut 20.“ Í skjali þessu eru í 20 liðum talin upp ýmiss konar verk, auk leigu á vörulyfturum og greiðslu fyrir olíu. Í hverjum lið er sundurliðaður útreikningur á því, sem sóknaraðili krefst að fá greitt. Hvergi er í yfirliti þessu vikið að húsaleigu vegna fasteignarinnar Hvaleyrarbrautar 22. Verður heldur ekki ráðið af yfirlitinu að þar sé greint frá vinnu, sem tengst gæti fyrrnefndri bótakröfu sóknaraðila vegna viðskilnaðar varnaraðila við fasteignina að Hvaleyrarbraut 22. Samkvæmt framangreindu verður engan veginn séð að sóknaraðili haldi í máli þessu uppi kröfu sama efnis við þá, sem hann gerir til skuldajafnaðar í máli varnaraðila á hendur sér, hvorki í heild né að hluta. Þegar af þeirri ástæðu verður að fella hinn kærða úrskurð úr gildi. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af þessum þætti málsins í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður. Í þinghaldi sem dómari boðaði til 31. október 2001, af því tilefni að vegna bilunar á tæknibúnaði reyndist ekki unnt að hlusta á upptöku af aðilaskýrslum og því nauðsynlegt að endurupptaka málið og taka nýjar skýrslur af aðilum, varð hann þess var að allar líkur voru á að málið hefði við þingfestingu átt að sæta frávísun án kröfu vegna fyrirmæla í 94. gr. laga nr. 91/1991. Eftir að málflytjendur höfðu tjáð sig um fyrirhugaða frávísun var málið tekið til úrskurðar. Mál þetta var höfðað með stefnu útgefinni 27. febrúar 2001 og dómtekið 11. október sl. Stefnandi er Steintak ehf., kt. 610199-2759, Mururima 5 í Reykjavík, en stefndi er Fasteignafélagið Vogar ehf., kt. 480494-2279, Hvaleyrarbraut 20 í Hafnarfirði. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða sér 2.009.305 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 145.200 krónum frá 1. maí 2000 til 1. júní s.á. en af 290.400 krónum frá þeim degi til 1. júlí s.á., af 527.100 krónum frá þeim degi til 1. ágúst s.á., af 763.800 krónum frá þeim degi til 1. september s.á., af 1.473.900 krónum frá þeim degi til 1. október s.á., af 1.613.900 krónum frá þeim degi til 31. desember s.á., en af 2009.305 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Stefndi krefst málskostnaðar. I. Í málinu liggur fyrir að stefndi seldi stefnanda fjóra eignarhluta í fasteigninni Hvaleyrarbraut 22 í Hafnafirði þann 7. apríl 2000 sem merktir eru 0101, 0102, 0108 og 0109. Samkvæmt kaupsamningi um hluta 0101 var stefnanda afhentur hann þann 1. apríl 2000 með þeim fyirvara að stefndi hafi þar afnot tveggja herbergja til 1. maí 2000 en dragist afhending fram yfir umsamda dagsetningu skuldbatt stefndi sig til þess að greiða bætur sem svöruðu til 300 króna í mánaðarleigu fyrir hvern fermetra. Í yfirliti dagsettu 14. júlí 2000 sem stafar frá stefnanda að hans sögn er tilgreind leiguskuld vegna leigu á skrifstofum frá 1. maí 2000 en óumdeilt er að þar er átt við hluta 0101 en á hinn bóginn miðast stefnukrafa við að leigugreiðslur fyrir þennan hluta nái einnig til aprílmánaðar 2000. Samkvæmt kaupsamningi er stærð þessa hluta 179.1 fermertrar en í skjali því sem vísað er til í stefnu og kallað er afrit af yfirlitum dags. 1. september 2000 er hann sagður 180 fermetrar og upphafstími leigu aprílmánuður 2000. Í fyrirliggjandi kaupsamningi um eignarhluta 0102 segir að sá hluti verði afhentur stefnanda 1. maí 2000 og dragist afhending fram yfir 1. maí n.k. skuldbindi stefndi sig til þess að greiða stefnanda bætur sem nemi leiguverði fyrir húsnæðið sem skuli nema 300 krónur fyrir hvern fermetra í mánaðaraleigu. Í þessum kaupsamningi segir í b-lið 3. gr. að samkomulag sé um að stefnandi inni 4.000.000 krónu greiðslu af hendi með því að framkvæma tiltekin verk á lóð Hvaleyrarbrautar 20 í Hafnarfirði og skuli því verki lokið fyrir 30. maí 2000. Vanefni stefnandi þá verkskyldu skuli hann greiða stefnda dráttarvexti af þessum 4.000.000 króna frá 30. maí 2000 þar til verki hefur verið lokið, en við verklok skuli stefnandi gefa út reikning vegna verksins að fjárhæð 4.000.000 króna þ.m.t. vsk. og kvitta fyrir um fullnaðargreiðslu hans. Í yfirliti dagsettu 14. júlí 2000 sem stafar frá stefnanda að hans sögn er tilgreind leiguskuld vegna leigu á hluta 0102 frá 1. júlí 2000 en á hinn bóginn miðast stefnukrafa við að leigugreiðslur fyrir þennan hluta nái einnig til júnímánaðar 2000. Samkvæmt kaupsamningi er stærð þessa hluta 302,8 fermetrar en í skjali því sem vísað er til í stefnu og kallað er afrit af yfirlitum dags. 1. september 2000 er hann sagður 305 fermetrar og upphafstími leigu júnímánuður 2000. Í fyrirliggjandi kaupsamningi um eignarhluta 0108 segir að sá hluti verði afhentur stefnanda 15. apríl 2000 og dragist afhending fram yfir 15. apríl 2000 skuldbindi stefndi sig til þess að greiða stefnanda bætur sem nemi leiguverði fyrir húsnæðið sem skuli nema 300 krónur fyrir hvern fermetra í mánaðarleigu. Í yfirliti dagsettu 14. júlí 2000 sem stafar frá stefnanda að hans sögn er tilgreind leiguskuld vegna leigu á hluta 0108 frá 1. maí 2000 en á hinn bóginn miðast stefnukrafa við að leigugreiðslur fyrir þennan hluta nái einnig til aprílmánaðar 2000 alls. Samkvæmt kaupsamningi er stærð þessa hluta 300,2 fermetrar en í skjali því sem vísað er til í stefnu og kallað er afrit af yfirlitum dags. 1. september 2000 er hann sagður 304 fermetrar og upphafstími leigu aprílmánuður 2000 þrátt fyrir að ákvæði kaupsamnings verði ekki skýrð á annan veg en að stefnandi hirði arð eignarinnar frá 15. apríl 2000. Segir stefnandi að vegna þess að verulegur dráttur hafi orðið á því að stefndi rýmdi eignirnar hafi hann tilkynnt stefnda um hækkun leigunnar úr 300 krónum á fermetra upp í 900 krónur þann 15. júlí 2000 og þá jafnframt krafið hann um vangoldna leigu (dskj 10). Ekki verður annað ráðið af gögnum máls en að hér sé um að ræða áðurnefnt yfirlit sem dagsett er 14. júlí 2000 sem stefnandi sagði í munnlegum málflutningi að stafaði frá honum en stefndi lagði fram. Andstætt því sem stefnandi heldur fram kveðst stefndi hafa mótmælt hækkun leigunnar án tafar og hefur lagt fram afrit bréfs frá 2. ágúst 2000 því til staðfestingar. Stefnandi kveður stefnda hafa horfið af eigninni um mánaðarmótin ágúst/september án þess að hafa greitt leigu og skilað eignunum formlega. Stefndi kveðst hins vegar hafa skilað eignarhluta 0101 þann 17. ágúst 2000 og hafi lykill verið afhentur starfsmanni stefnanda, eignarhluta 0101 hafi verið skilað 26. júlí 2000 en um þann eignarhluta hafi verið gengið án þess að lyklar væru notaðir en opnað hafi verið með því að taka úr hurðaspjald og loks hafi eignar-hluta 0108 verið skilað þann 15. ágúst 2000 en sá hluta hafi staðið opinn enda hurðarlaus. Stefndi kveðst hafa skuldað stefnanda 271.476 krónur í húsaleigu er hann skilaði síðasta eignarhlutanum til stefnanda þann 17. ágúst 2000. Þessa fjárhæð hafi stefndi ekki greitt stefnanda vegna þess að stefnandi skuldi honum mun hærri fjárhæð vegna vanefnda varðandi framkvæmdir á lóð Hvaleyrarbrautar 20 sbr. b. lið 3.gr. kaupsamnings um Hvaleyrarbraut 22, hluta 0102. Samkvæmt samningnum skuldi stefnandi stefnda dráttarvexti af 4.000.000 króna frá 30. maí 2000 og hafi sú fjárhæð verið 801.389 krónur þann 12. apríl 2000. Ekki er að sjá að yfirlýsing eða tilkynning um skuldajöfnuð hafi borist í hendur stefnanda fyrr en stefndi lagði fram greinargerð sína þann 18. apríl 2001 II. Stefnandi reisir kröfu sína a samningsbundnum ákvæðum í samningi aðila um afnot framangreindra eigna og einhliða tilkynningu sinni frá 15. júlí 2000 um hækkun leigu úr 300 krónum í 900 krónur fyrir hvern femetra frá og með 1. ágúst 2000. Þá hefur hann krafið stefnda um greiðslu virðisaukaskatts af umkröfðu leigugjaldi. Í málinu krefst stefnandi greiðslu á 140.000 krónum vegna þess að viðskilnaður stefnda hafi verið óviðunandi og af þeim sökum hafi hann þurft að ræsta eignirnar og flytja drasl á hauga hjá Sorpu og til Furu hf. Hafi hann af þessu tilefni sent stefnda sundurliðun sem aldrei hafi verið andmælt. Í stefnu segir að stefnandi hafi gert stefnda það sem hann nefnir formlegan reikning þann 31.12 2000 að fjárhæð 2.009.305 krónur sem er stefnukrafan í málinu. Skiptist þessi reikningur að því er virðist í tvennt, annars vegar er um að ræða leigu auk þess sem í sviga segir bætur samkvæmt kaupsamningi um Hvaleyrarbraut 22 að fjárhæð 1.613.900 krónur og hins vegar virðisaukaskatt að fjárhæð 395.405 krónur. Hefur í málflutningi stefnanda, varðandi sundurliðun kröfu, ýmist verið vísað til samantektar hans á skuld stefnda við stefnanda (dómskjals nr. 5) sem dagsett er 1. september 2000 varðandi leigu eða viðfestrar ódagsettrar sundurliðunar vegna kostnaðar varðandi viðskilnað á eignunum. Í málflutningi stefnanda kom fram að stefnda hafi verið sent frumrit reikningsins sem stefnandi hefur engu að síður lagt fram sjálfur sem dómskjal. Stefndi kveður ekki uppi neinn ágreining um að hann hafi tekið á leigu hið umrædda húsnæði, en ágreiningur sé hins vegar um leigufjárhæð, leigutíma, bæði upphaf hans og endi auk þess sem hann mótmælir kröfu stefnanda vegna meints kostnaðar við hreinsun húsnæðisins. Þá byggir stefndi á því að lækka beri leiguna vegna þess að hann hafi ekki fengið þau afnot af eignunum sem um var samið. Stefnandi hafi fyllt lóðirnar af vélum og ýmsu drasli sem hindraði umsamin afnot. III. Dómari í máli þessu hefur einnig haft til meðferðar mál sem Fasteignafélagið Vogar ehf höfðaði á hendur Steintaki ehf. og Pétri Jakobssyni með stefnu sem þingfest var þann 31. janúar 2001. Í því máli gagnstefndi Steintak ehf. þann 28. febrúar 2001 og krafðist skuldajafnaðar og sjálfstæðs dóms um afgang kröfu sinnar. Þann 6. júlí 2001 var gagnsökinni, sem sameinuð var aðalsök 28. febrúar 2001, vísað frá dómi með úrskurði vegna annmarka á málatilbúnaði. Hefur úrskurður þessi ekki verið kærður til Hæstaréttar. Eftir því sem næst verður komist byggist gagnkrafa Seintaks ehf. í því máli að hluta til á sömu kröfum og krafist er dóms um í þessu máli en í gagnstefnu segir að stefnufjárhæðin sé 3.562.997 sbr. reikninga á tilvitnuðum dómskjölum nr. 7 og 16. Dómskjal nr. 16 er svo ekki verður um villst ljósrit af reikningi þeim sem liggur til grundvallar þeirri kröfu sem nú er höfð uppi í þessu máli auk þess sem undirgögn sem vísað er til um sundurliðun eru að hluta þau sömu og verða með engu móti skilin annan veg en að um sömu kröfur sé að ræða. Gagnkröfu sína til skuldajafnaðar hafði Steintak ehf. fyrst uppi með greinargerð sinni sem lögð var fram í dómi sama dag og gagnstefnt var 28. febrúar 2001 eða sama dag og mál þetta er höfðað. Verður því ekki hjá því komist að álykta að krafa Steintaks ehf. í máli þessu hafði þegar verið höfð uppi til skuldajafnaðar í máli nr. 204/2001 sem Fasteignafélagið Vogar ehf. hafði höfðað á hendur Steintaki ehf. þegar þetta mál var þingfest. Lítur dómari svo á að honum beri, þegar er honum verður ljóst að málatilbúnaður er með þeim hætti sem hér hefur verið lýst, að vísa máli þessu frá dómi af sjálfsdáðum með vísan til 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991. Þá þykir rétt að stefnandi greiði stefnda 100.000 krónur í málskostnað. Sveinn Sigurkarlsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Ú R S K U R Ð A R O R Ð: Máli þessu er vísað frá dómi án kröfu. Stefnandi, Steintak ehf., greiði stefnda, Fasteignafélaginu Vogum ehf. 100.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 434/1998	Fiskveiðibrot	T og E voru ákærðir fyrir brot gegn lögum um umgengni um nytjastofna sjávar fyrir að hafa ekki látið vigta við löndun 227 kg af humri sem þeir höfðu veitt, en þeir töldu þess ekki þörf þar sem um verðlausan úrgangsfisk væri að ræða. Talið var sannað að þeir hefðu brotið gegn ákvæðum laganna, en samkvæmt þeim sé skylt að láta vigta allan afla sem landað er, óháð verðmæti hans. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu staðfest.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 21. október 1998 samkvæmt áfrýjun ákærðu og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að refsing ákærðu verði þyngd. Ákærðu krefjast aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara vægustu refsingar, sem lög leyfa. Í héraðsdómi er því lýst, að ákærði Tómas hafi 14. ágúst 1997 ekið með humaraflann, sem ákæra í málinu lýtur að, fram hjá hafnarvog í Sandgerði, „þar sem hinn hluti aflans var veginn.“ Hið rétta mun vera að á þessum tíma hafi verið staðið þannig að verki við uppskipun humarafla í Sandgerðishöfn, að vigtarmönnum var gefin upp áætluð þyngd hans. Framlögð gögn sýna að annar humar, sem landað var sama dag úr skipi ákærða Tómasar, Hafnarbergi RE 404, var tilkynntur vigtarmönnum í Sandgerðishöfn, sem skráðu áætlaða þyngd hans 650 kg í dagbók sína. Við vigtun á vinnslustað reyndist sá humarafli vera alls 584 kg. Ákærðu hafa báðir viðurkennt að þeir hafi ekki ætlað að láta vigta þann humar, sem um ræðir í ákæru. Þetta hafi verið úrgangshumar, sem ekki var hæfur til vinnslu, og heimilt hafi verið að fleygja honum. Þess í stað hafi þeir ætlað að hirða hann til einkanota fyrir áhöfn skipsins og talið að ekki væri þörf að vigta verðlausan úrgang. Ákærðu bera fyrir sig í fyrsta lagi að þegar atvik málsins gerðust hefði ekki tíðkast um árabil að vigta humarafla eftir löndun á hafnarvog, heldur hafi vigtarmenn beðið skipshöfn um áætlun á þyngd aflans, sem hafi síðan verið ekið á vinnslustað. Þetta stafi af því að mikill ís og sjór sé með aflanum við uppskipun og gefi það því ranga mynd að vigta hann þegar eftir löndun á hafnarvog. Þess í stað hafi tíðkast að löggiltur vigtarmaður vigtaði humarafla á vinnslustað, þegar sjór og ís hafi verið skilinn frá. Þessi framkvæmd hafi verið í samræmi við reglugerð nr. 261/1992 um vigtun á humri, sem ákærðu telja enn í gildi, enda hafi hún ekki verið felld niður með nýrri reglugerðum, nr. 427/1993 og nr. 618/1994 um vigtun sjávarafla. Humarinn, sem ákæra tekur til, hafi að kröfu eftirlitsmanns Fiskistofu þrátt fyrir allt verið veginn á verkunarstað, líkt og annar humarafli skipsins í umræddri ferð, og reynst vera 227 kg. Því hafi þeir ekki brotið gegn lögum nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar með háttsemi sinni, heldur hafi ákærði Tómas í mesta lagi gerst sekur um tilraun til brots með því að aka þessum hluta aflans fram hjá hafnarvog. Í málinu sé ekki ákært fyrir tilraun til brots. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 57/1996, sbr. 3. gr. reglugerðar nr. 618/1994, er skylt að vega allan afla á hafnarvog þegar við löndun. Fyrirtækið Haraldur Böðvarsson hf. hafði á þessum tíma endurvigtunarleyfi fyrir humar. Þetta leyfi veitti aðeins heimild til endanlegrar vigtunar afla að undangenginni vigtun á hafnarvog. Vigtun hjá vinnslustöðinni gat því ekki komið í stað lögboðinnar vigtunar á hafnarvog og breytir þar engu hvort tíðkast hafi önnur og eftir atvikum ólögmæt framkvæmd í þeim efnum við uppskipun í Sandgerðishöfn. Á fyrrgreinda röksemd ákærðu verður því ekki fallist. Ekki stoðar þeim heldur að bera fyrir sig að þeir hafi farið eftir ákvæðum eldri reglugerðar nr. 261/1992, þar sem ný reglugerð hafði tekið gildi þegar atvik málsins gerðust. Að auki sinntu ákærðu heldur ekki skyldum sínum samkvæmt þeirri eldri, enda tilkynntu þeir ekki hafnaryfirvöldum í Sandgerðishöfn um áætlaða þyngd humaraflans, sem er ákæra í málinu varðar, á sama hátt og þeir tilkynntu um annan humarafla úr sömu veiðiferð. Ákærðu bera fyrir sig í öðru lagi að þeim hafi ekki verið skylt að láta vigta þann hluta aflans, sem ákært er fyrir, þar sem heimilt hafi verið samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 57/1996 að varpa fyrir borð afla, sem sýktur er, selbitinn eða skemmdur á annan hátt. Samkvæmt 2. gr. reglugerðar nr. 350/1996 um nýtingu afla og aukaafurða sé einnig heimilt að varpa frá borði tilteknum fiskúrgangi, enda verði hann ekki nýttur með arðbærum hætti. Í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 57/1996 er sú meginregla að skylt sé að hirða og koma með að landi allan afla. Með hliðsjón af þessu og reglum um meðferð afla í 2. gr. og 1. mgr. 6. gr. laganna verður að telja að ávallt sé skylt að láta vigta allan afla, sem landað er, óháð verðmæti hans. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laganna er skipstjóra skylt að láta vigta hverja tegund sérstaklega og ber jafnframt að tryggja að réttar og fullnægjandi upplýsingar um aflann berist til vigtarmanns. Samkvæmt 10. gr. laganna er ökumanni skylt að flytja óveginn afla rakleiðis frá skipshlið að hafnarvog nema undanþága hafi verið veitt. Með háttsemi sinni braut ákærði Tómas gegn 10. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 57/1996, og ákærði Einar Björn gegn 1. mgr. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga. Hafa þeir unnið til refsingar með brotum sínum samkvæmt 23. gr. laganna. Verður niðurstaða héraðsdóms um refsingu þeirra og sakarkostnað staðfest. Ákærðu greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Ákærðu, Tómas Sæmundsson og Einar Björn Tómasson, greiði í sameiningu allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin saksóknarlaun í ríkissjóð, 130.000 krónur, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda þeirra fyrir Hæstarétti, Sigurbjörns Magnússonar hæstaréttarlögmanns, 130.000 krónur. Héraðsdómur Reykjavíkur 2. október 1998. Ár 1998, föstudaginn 2. október, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Pétri Guðgeirssyni, héraðsdómara, kveðinn upp dómur í sakamálinu nr. 519/1998: Ákæruvaldið gegn Tómasi Sæmundssyni og Einari Birni Tómassyni sem tekið var til dóms hinn 30. september sl. að lokinni aðalmeðferð. Málið er höfðað með ákæru Ríkislögreglustjóra, dagsettri 15. maí sl. á hendur ákærðu, Tómasi Sæmundssyni, Skildinganesi 45, Reykjavík, kt. 150436-2659, og Einari Birni Tómassyni, Ásvallagötu 61, Reykjavík, kt. 010570-3369, „fyrir brot gegn lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, þann 14. ágúst 1997 í Sandgerði. I. Ákærða Tómasi sem útgerðarmanni Hafnarbergs RE-404 með skipaskrárnr. 617, er gefið að sök að hafa eftir löndun í Sandgerðishöfn úr Hafnarbergi þann 14. ágúst 1997, ekið á bifreið útgerðarinnar UH-137 með 227 kg af humarskottum, sem voru hluti af uppskipuðum afla skipsins, fram hjá hafnarvigt í Sandgerðishöfn að humarvinnslu Haraldar Böðvarssonar hf. í Keflavík, án þess að láta vigta þann afla. Telst þetta varða við 10. gr., sbr. 23. gr. laga nr. 57,1996 um umgengni um nytjastofna sjávar. II. Ákærða Einari Birni sem skipstjóra á Hafnarbergi RE-404, er gefið að sök að hafa við uppskipun í Sandgerðishöfn í fyrrgreint skipti ekki látið vigta 227 kg af humarskottum af afla skipsins sem meðákærði Tómas flutti með bifreið sinni fram hjá hafnarvigt Sandgerðishafnar. Telst þetta varða við 1. mgr. 9. gr., sbr. 23. gr. laga nr. 57,1996. Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar fyrir framangreind brot”. Málavextir. Fimmtudagsmorguninn 14. ágúst sl. kom v/s Hafnarberg RE 404 úr humarveiðiferð til hafnar í Sandgerði og var aflanum landað úr skipinu þennan morgun. Skipstjóri var ákærði Einar Björn, sonur meðákærða Tómasar. Ákærði, Tómas, sem á og gerir út skipið var viðstaddur löndunina. Fyrir liggur að ákærðu höfðu sammælst um það að hluti aflans, sem þeir segja að hafi verið ósöluhæfur úrgangshumar, yrði ekki veginn, heldur yrði honum skipt á milli áhafnar skipsins. Var þessum hluta aflans, sem ekki er vefengt að hafi vegið 227 kílógrömm, skipað upp á pallbíl ákærða, Tómasar, og ók ákærði með hann fram hjá hafnarvoginni í Sandgerði, þar sem hinn hluti aflans var veginn. Þrjú vitni, Rúnar Jónsson veiðieftirlitsmaður, Agnar Breiðfjörð Þorkelsson verkstjóri, og Jóhannes Margeir Ingiþórsson vigtarmaður, sem skoðuðu lauslega þann hluta aflans sem ekki var veginn, segja að þar hafi verið um að ræða óflokkaðan humar. Að sögn Rúnars var humarinn vafalaust vinnsluhæfur að miklum hluta en þeir Agnar Breiðfjörð og Jóhannes Margeir hafa sagt hann að mestu leyti verið lélegan eða ónýtan en innan um hafi verið góður humar. Ákærðu neita sök og telja að þeim hafi verið heimilt að taka umræddan humar fram hjá vog þar sem um úrkast hafi verið að ræða. Í 2., 5. og 6. gr. laga um umgengni um nytjastofna sjávar nr. 57, 1996 kemur fram sú meginregla að skylt sé að hirða og koma með til lands allan sjávarafla sem íslensk skip afla í efnahagslögsögu Íslands og landa honum í innlendri höfn. Skal aflinn allur veginn á löggiltri hafnarvog í löndunarhöfn. Í lagagreinunum eru tilgreind nokkur afbrigði frá þessu en þau hafa ekki þýðingu fyrir mál þetta. Verður að telja að lagaskylda þessi hvíli jafnt á skipstjóra fiskiskips sem útgerðarmanni. Þá er í 1. mgr. 9. gr. laganna sú skylda enn fremur lögð á hendur skipstjóra fiskiskipsins að halda afla aðgreindum eftir tegundum og láta vega hverja tegund fyrir sig. Loks er í 10. gr. laganna sérregla um skyldu ökumanns til þess að aka rakleiðis frá skipshlið að hafnarvog. Að þessu athuguðu ber að sakfella ákærðu fyrir brot gegn 5. og 6. gr. laga um umgengni um nytjastofna sjávar með því að láta ekki vega 227 kg af humri úr afla Hafnarbergs á hafnarvoginni í Sandgerði í umrætt sinn. Koma 9. og 10. gr. laganna ekki til álita í þessu máli. Refsing og sakarkostnaður. Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laganna um umgengni um nytjastofna sjávar skal refsing fyrir fyrsta brot gegn lögunum ekki vera lægri en 400.000 krónur. Ber að dæma hvorn ákærðu um sig til þess að greiða 400.000 krónur í sekt til ríkissjóðs og komi 50 daga fangelsi í stað sektarinnar greiðist hún ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu. Dæma ber ákærðu til þess að greiða óskipt allan sakarkostnað, þar með talin saksóknarlaun í ríkissjóð, 50.000 krónur, og málsvarnarlaun til verjanda síns, Magnúsar Helga Árnasonar hdl., 50.000 krónur. Mál þetta sótti Jón Snorrason saksóknari. Dómsorð: Ákærðu, Tómas Sæmundsson og Einar Björn Tómasson, greiði hvor um sig 400.000 krónur í sekt til ríkissjóðs og komi 50 daga fangelsi í stað sektarinnar greiðist hún ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu. Ákærðu greiði óskipt allan sakarkostnað, þar með talin saksóknarlaun í ríkissjóð, 50.000 krónur og málsvarnarlaun til verjanda síns, Magnúsar Helga Árnasonar hdl., 50.000 krónur.
Mál nr. 103/2006	Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991	Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur krafist þess að X, [kt. og heimilisfang], verði á grundvelli a- liðar 1. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19,1991, gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 17. febrúar 2006, kl. 16.00.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. febrúar 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. febrúar 2006, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 24. febrúar 2006 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila um gæsluvarðhald verði hafnað en varnaraðili verði þess í stað látinn sæta farbanni. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Það athugast að í hinum kærða úrskurði hefur kröfugerð sóknaraðila misritast, en sóknaraðili krafðist þess að varnaraðila yrði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi til 24. febrúar 2006 og var sú krafa tekin til greina. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 449/2010	Kærumál Dómkvaðning matsmanns	Aðilar deildu um rétt A til bóta úr sjúkdómatryggingu hjá tryggingafélaginu. A krafðist þess að dómkvaddir yrðu tveir menn til að meta nánar tilgreind atriði varðandi mál hennar, þar sem þau atriði sem beðið væri mats á hefðu ekki verið metin áður og mat á þeim gæti haft verulega þýðingu fyrir úrlausn málsins. A hélt því fram að þessi atriði hefðu þegar verið metin. Var krafa A tekin til greina og fallist á beiðni hennar, enda yrði ekki talið að gögn, sem hún hygðist afla með matsbeiðninni, yrðu talin þýðingarlaus fyrir málið, að matsbeiðnin væri of seint fram komin eða að aðrir gallar yrðu taldir á henni sem leiddu til að beiðnin næði ekki fram að ganga.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Árni Kolbeinsson og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. júlí 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júlí 2010, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að dómkvaddir yrðu tveir menn til að meta nánar tilgreind atriði varðandi mál hennar á hendur sóknaraðila. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna verði hafnað og henni gert að greiða kærumálskostnað. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnað án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir, en gjafsókn, sem henni var veitt 24. júní 2008, er bundin við rekstur málsins fyrir héraðsdómi og tekur því ekki til meðferðar þessa kærumáls, sbr. 5. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Kaupþing líftryggingar hf., greiði varnaraðila, A, 200.000 krónur í kærumálskostnað. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur2. júlí 2010. Mál þetta var höfðað 22. desember 2008 af A gegn Kaupþingi líftryggingum hf. til innheimtu bóta úr sjúkdómatryggingu. Ágreiningur málsaðila í þessum þætti málsins var tekinn til úrskurðar 22. júní sl. Í málinu er deilt um rétt stefnanda til bóta úr sjúkdómatryggingu vegna heilablóðfalls, sem hún hafi fengið 3. ágúst 2004, en hún hafði sjúkdómatryggingu hjá stefnda frá árinu 2000. Samkvæmt 3. gr. sjúkdómatryggingaskilmálanna, sem þar gilda, tekur sjúkratryggingin til sjúkdóma sem taldir eru upp, þar á meðal heilaáfall. Sá sjúkdómur er í skilmálunum skilgreindur sem sérhver blóðrásartruflun í heila sem veldur einkennum frá miðtaugakerfi sem vara lengur en í sólarhring og felur í sér drep í heilavef, blæðingu og blóðrek. Skilyrði er einkenni varanlegra skemmda á miðtaugakerfi. Í þinghaldi 28. maí sl. var lögð fram beiðni af hálfu stefnanda um að dómkvaddir verði matsmenn, tveir eða eftir atvikum þrír, til að svara matsspurningum varðandi blóðstreymistruflun í heila stefnanda 3. ágúst 2004 og um einkenni í því sambandi. Af hálfu stefnda var mótmælt að krafa stefnanda um dómkvaðningu matsmanna næði fram að ganga. Úrskurðurinn er kveðinn upp til úrlausnar á þessum ágreiningi málsaðila. Í gögnum málsins kemur fram að stefnandi var lögð inn á Landspítalann 3. ágúst 2004. Þar voru gerðar á henni rannsóknir vegna gruns um heilablóðfall. Hún var á spítalanum til rannsókna til 18. ágúst sama ár og fékk við útskrift sjúkdómsgreininguna heiladrep. Af hálfu stefnanda var lögð fram beiðni um dómkvaðningu matsmanna 15. maí 2009 og var matsgerð Torfa Magnússonar taugalæknis lögð fram 18. september sama ár. Þar kemur fram að matsmaður telji líklegt að upphafleg einkenni stefnanda í formi dofa og máttleysis megi rekja til heilaáfalls/blóðtappa, sem hún hafi fengið í byrjun ágúst 2004, en heilaáfallið/blóðtappinn hafi hins vegar ekki valdið varanlegum skemmdum í heila. Samkvæmt matinu eru ekki talin vera fyrir hendi einkenni, sem rakin verði til heilaáfalls/blóðtappa, og ólíklegt talið að drep hafi orðið í heilavef við áfallið. Af hálfu stefnanda var lögð fram beiðni um dómkvaðningu tveggja yfirmatsmanna í þinghaldi 12. október 2009. Samkvæmt beiðninni skyldi endurmeta þau atriði sem áður voru metinn samkvæmt framangreindri matsgerð. Yfirmatsgerð var lögð fram 1. mars sl. Í henni kemur fram að við taugaskoðun 30. desember 2009 hafi heilataugar verið eðlilegar og engin lömun finnanleg í andliti. Annað sem skoðað var virtist eðlilegt. Í niðurstöðu yfirmatsins kemur fram að yfirmatsmenn hafi ekki fundið merki um varanlega skemmd á taugakerfi stefnanda á matsdegi. Yfirmatsmenn hafi komist að þeirri niðurstöðu að matsbeiðandi hafi ekki orðið fyrir heiladrepi 3. ágúst 2004. Því uppfylli hún ekki skilyrði heilaáfalls/slags samkvæmt sjúkdómatryggingaskilmálum sem um ræði. Með matsbeiðninni, sem stefnandi hefur lagt fram og deilt er um hvort nái fram að ganga, er óskað eftir því að matsmenn svari þeirri spurningu hvort stefnandi hafi fengið blóðstreymistruflun í heila 3. ágúst 2004, hvaða einkenni blóðstreymistruflunin hafi skilið eftir sig hjá henni og hverjar væru orsakir fyrir svokallaðri Babinski svörun hægra megin í líkama stefnanda. Enn fremur er spurt hverjar væru orsakir slíkra einkenna, ef þær væru ekki blóðstreymistruflanir. Í vottorði Sverris Bergmanns læknis og sérfræðings í heila- og taugafræði 23. maí 2010 kemur fram að hann telji að stefnandi hafi fengið blóðstreymistruflun í heila 3. ágúst 2004, líklega vegna segareks frá hjarta. Læknirinn telur enn fremur líklegt að hún hafi hlotið taugakerfisskaða sem ekki hafi skilið eftir sig vefræn einkenni en hugsanlega stafræna truflun. Í vottorðinu er því lýst að bráðaeinkenni geti staðið lengur en einn til tvo sólarhringa og hin tímabundna blóðþurrð jafnvel einnig svo lengi. Einkennin mildist svo en eftir geti staðið viðvarandi einkenni, þótt vægari séu. Rannsóknir af heila, m.a. myndrænar, geti verið alveg eðlilegar. Þetta sé líklegast það sem komið hafi fyrir stefnanda, þótt lítil æðastífla sé einnig möguleg. Þetta megi nefna að heilinn tileinki sér það starfræna ástand sem af blóðstreymistrufluninni hljótist, þótt engin sjáist vefjaskemmdin. Læknirinn telur einkenni, sem fram komi hjá stefnanda, afleiðingar blóðstreymistruflunar sem væru komnar til að vera. Þær stafi ekki af þekktum sjúkdómum hennar. Hún hafi fengið skyndileg einkenni frá heila í ágúst 2004, en við slík einkenni sé jafnan um truflun á blóðstreymi að ræða blæðingu eða blóðþurrð og kallist einu nafni heilablóðfall. Eftir standi varanleg einkenni í mynd dofa og máttleysis í hægri hlið líkamans og skertrar hugarorku. Af hálfu stefnanda er vísað til þess að þau atriði sem nú sé beðið um mat á hafi ekki verið metin áður. Mat á þeim geti haft verulega þýðingu fyrir úrlausn málsins. Af hálfu stefnda er því haldið fram að þýðingarlaust sé að leggja mat á það sem um er beðið í matsbeiðni stefnanda, en það hafi þegar verið metið. Einnig er vísað til þess að ekki sé unnt að leggja vottorð Sverris Bergmanns læknis til grundvallar við úrlausn á þeim ágreiningi sem hér um ræði. Á þetta er ekki fallist. Telja verður að í vottorðinu, sem er dagsett 23. maí sl., komi fram upplýsingar sem ekki verður horft fram hjá við ákvarðanir um áframhaldandi meðferð málsins. Matsbeiðni stefnanda lýtur að því að staðreyna hvort hún hafi fengið blóðstreymistruflun umræddan dag og jafnframt hvaða einkenni blóðstreymistruflun hafi skilið eftir sig hjá henni. Verður að líta svo á að þar sé meðal annars átt við einkenni um varanlegar skemmdir á miðtaugakerfi. Þegar litið er til þess sem fram hefur komið í málinu og hér að framan er rakið verður ekki af því ráðið að þegar hafi verið skorið úr um það sem nú er beðið um að metið verði. Að minnst kosti verður að líta svo á að úr því hafi ekki verið skorið með matsgerðum með afgerandi hætti hvaða einkenni blóðrásatruflun í heila stefnanda hafi skilið eftir sig hjá henni, eins og nú er beðið um mat á. Stefnandi hefur samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 forræði á öflun sönnunargagna í málinu, að því tilskildu að þau hafi þýðingu fyrir úrlausn málsins. Með vísan til framangreindra forsendna verður ekki talið að gögn, sem stefnandi hyggst afla með matsbeiðninni, verði talin þýðingarlaus fyrir málið eða að matsbeiðnin sé of seint fram komin eða að aðrir ágallar verði taldir á henni sem leiði til að hún nái ekki fram að ganga. Ber því að fallast á beiðnina um að dómkvaddir verði tveir matsmenn til að meta það sem um er beðið í matsbeiðninni. Krafan er því tekin til greina. Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Ú R S K U R Ð A R O R Ð: Fallist er á beiðni stefnanda um að dómkvaddir verði tveir matsmenn til að meta það sem um er beðið í matsbeiðninni á dómskjali nr. 28. .
Mál nr. 376/2006	Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991	Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. júlí 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. júlí 2006, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 25. ágúst 2006 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Skilja verður kæru varnaraðila svo að hann krefjist þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði hefur varnaraðili setið í gæsluvarðhaldi um nokkurt skeið, fyrst á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 en frá 7. júní 2006 samkvæmt 2. mgr. sömu greinar. Þessi síðarnefnda heimild er eðli máls samkvæmt háð því að ekki verði óhæfilegur dráttur á rannsókn máls og það sé síðan rekið með viðhlítandi hraða. Fram kemur í málinu að sóknaraðili bíður nú gagna sem hann hefur óskað eftir erlendis frá. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur lagt fram kröfu þess efnis að X, [kt. og heimilisfang], sæti áfram gæsluvarðhaldi, þó eigi lengur en til föstudagsins 25. ágúst 2006, kl. 16:00. Í greinargerð lögreglunnar segir að ávana- og fíkniefnadeild rannsaki meint stórfellt fíkniefnabrot. Lagt hafi verið hald á 15.227,90 g af amfetamíni og 10.283,05 g af hassi sem falin hafi verið í bifreið sem flutt hafi verið til landsins frá Rotterdam í Hollandi. Fíkniefnin hafi fundist við leit tollgæslu 3. apríl sl. Bifreiðin hafi verið flutt inn á nafni meints vitorðsmanns kærða, A. Lögregla hafi haft eftirlit með bifreiðinni frá því fíkniefnin fundust og hafi hljóðupptökubúnaði og gerviefnum verið komið fyrir í bifreiðinni og símar grunaðra hlustaðir. Bifreiðin hafi verið tollafgreidd og sótt nokkrum dögum síðar og flutt á bifreiðastæði við heimili nefnds A. B, C og kærði hefðu sótt bifreiðina á umrætt bifreiðastæði að kvöldi 13. apríl sl. Þeir hefðu flutt bifreiðina í verkstæðishúsnæði við D en þeir hafi verið handteknir skömmu síðar. Aðkoma á vettvangi og hljóðritað samtal við bifreiðina í húsnæðinu bendi eindregið til þess að kærði og samferðamenn hans hafi verið að móttaka efnin með því að fjarlægja þau úr bifreiðinni. Kærði hafi neitað allri aðild að málinu. Kærði kveðst hafa verið staddur á vettvangi í D í því skyni að aðstoða nefndan B þar sem bifreiðin hafi verið biluð. Sé nánar vísað til framburðarskýrslna kærða frá 14., 19. og 28. apríl sl. og 10. maí sl. Framburður kærða þyki ótrúverðugur og ekki í samræmi við hljóðrituð gögn í húsnæðinu skömmu fyrir handtöku né heldur í samræmi við framburð B frá 21. apríl sl. og 2. maí sl. eða framburð C frá 3. maí sl. Við yfirheyrslu 10. maí hafi kærði neitað að svara tilteknum spurningum eða hafi borið fyrir sig minnisleysi um einstök atriði. Fyrir liggi fjármálagögn sem sýni peningasendingar kærða á tiltekinn bankareikning á hollensku Antileyjum á svipuðum tíma og peningasendingar annarra grunaðra í málinu sem kærði hafi haft tengsl við en peningasendingarnar þyki geta passað við meint kaup og sendingu fíkniefnanna í Hollandi og Belgíu, sbr. greinargerð Þorbjörns Vals Jóhannssonar rannsóknarlögreglumanns frá 17. maí sl., greinargerð Ragnars Ragnarssonar rannsóknarlögreglumanns frá 5. maí sl. og framburðarskýrslu E frá 18. maí sl. Kærði þyki vera undir sterkum rökstuddum grun um aðild að stórfelldu fíkniefnabroti en hinir grunuðu virtust hafa skipt með sér verkum. Kærði hafi sætt gæsluvarðhaldi frá 14. apríl sl., nú síðast á með dómi Hæstaréttar Íslands frá 7. f.m. í máli nr. 295/2006, þar sem almannahagsmunir voru lagðir til grundvallar, sbr. úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. R-292/2006. Rannsókn málsins sé ekki lokið en unnið sé að frekari gagnaöflun frá erlendum lögregluyfirvöldum í því skyni að upplýsa frekar um aðild og verknaðarþætti hinna grunuðu. Meint aðild kærða þyki mikil en hún sé að minnsta kosti talin tengjast móttöku fíkniefnanna hér á landi en kunni einnig að tengjast kaupum eða fjármögnun á fíkniefnainnflutningnum. Frekari rannsókn málsins kunni að leiða í ljós enn meiri aðild hans að málinu. Einnig sé lagt til grundvallar að um sé að ræða mjög mikið magn sterkra og hættulegra fíkniefna. Nær öruggt þyki að fíkniefnin hafi átt að fara í sölu og dreifingu til ótiltekins fjölda manna hér á landi. Hið meinta brot kærða þyki þannig mjög alvarlegt. Þá liggi einnig fyrir að kærði hafi áður hlotið fangelsisdóm fyrir stórfelldan innflutning fíkniefna. Með tilliti til hagsmuna almennings þyki þannig nauðsynlegt að kærði sæti áfram gæsluvarðhaldi á meðan mál hans sé til meðferðar en telja verði og reikna með að ef sakborningur, sem orðið hefur uppvís að jafn alvarlegu broti og kærði, gangi laus áður en máli lýkur með dómi þá valdi það hneykslun í samfélaginu og særi réttarvitund almennings. Staða kærða í málinu þyki sambærileg stöðu annarra sakborninga í sama máli sem sætt hafa gæsluvarðhaldi á grundvelli almannahagsmuna sem og stöðu sakborninga í öðrum svipuðum málum, sbr. mál Hæstaréttar nr.: 154/2006, 368/2005, 93/2005, 488/2004, 269/2004, 417/2000 og 471/1999, þar sem sakborningum hafi verið gert að sæta gæsluvarðhaldi fram að dómi þegar legið hafi fyrir sterkur rökstuddur grunur um beina aðild að innflutningi á miklu magni fíkniefna í ágóðaskyni. Sé ekki ástæða til að ætla að refsimat og réttarvitund almennings í slíkum málum hafi breyst frá því téðir dómar voru uppkveðnir, að skilyrðum 2. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 sé ekki fullnægt í því máli sem hér um ræði. Sakarefnið sé talið geta varðað við 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 64/1974 og 1. gr. laga nr. 32/2001. Um heimild til gæsluvarðhalds sé vísað til 2. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið og þess sem fram kemur í dómi Hæstaréttar 7. júní sl. í máli nr. 295/2006, þar sem fallist er á að fyrir hendi sé sterkur grunur um að kærði hafi framið brot sem að lögum geti varðað allt að 12 ára fangelsi samkvæmt 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og brotið talið þess eðlis að gæsluvarðhald sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna, er öllum skilyrðum 2. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála fullnægt til að gæsluvarðhaldi verði beitt eins og krafist er. Þrátt fyrir að kærði hafi sætt gæsluvarðhaldi vegna málsins frá 14. apríl sl., þykir það ekki breyta mati dómsins á því að nauðsynlegt sé að beita gæsluvarðhaldi áfram eins og heimilt er með framangreindu ákvæði í lögum um meðferð opinberra mála. Ber því samkvæmt þessu að taka kröfuna til greina. Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Kærði, X, [kt. og heimilisfang], sæti áfram gæsluvarðhaldi, þó eigi lengur en til föstudagsins 25. ágúst 2006, kl. 16:00.
Mál nr. 147/2017	Kærumál Afhending gagna Skjal Matsgerð	Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu O um að GH ehf. yrði gert að afhenda dómkvöddum matsmönnum, svo og O, samning á milli GB hf. og K ehf. um kaup- og sölurétt á hlutum í GB hf. Var krafan sett fram undir rekstri máls sem GH ehf. höfðaði gegn O vegna uppgjörs átta afleiðusamninga sem O og GB hf., sem síðar varð GH ehf., höfðu gert með sér. Í dómi Hæstaréttar var vísað til dóms réttarins frá 13. mars 2017 í máli nr. 43/2017 og tekið fram að þegar aðili aflar matsgerðar dómkvadds matsmanns samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verði hann að stuðla eftir þörfum að framgangi matsins með því að tryggja matsmanni aðgang að því sem meta skal og að þeim gögnum sem þörf kann að vera á í því skyni, svo og veita nauðsynlegar skýringar á matsatriði. Í því felist í fyrsta lagi að ráði aðili ekki aðgangi að því sem matið lýtur að geti hann beitt heimild 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 til að fá umráðamann, hvort heldur sem hann er gagnaðili eða þriðji maður, knúinn til að veita matsmanni slíkan aðgang. Sú heimild sé hins vegar bundin við aðgang að því sem meta skal og verði henni ekki beitt sjálfstætt til að knýja aðra til að veita matsmanni aðgang að gögnum eða upplýsingum. Í öðru lagi geti aðili neytt úrræða samkvæmt lögunum til að fá gögn, sem matsmaður kann að þarfnast til starfa sinna en getur ekki aflað sjálfur, afhent til framlagningar í máli og þar með til afnota við matið. Hafi þriðji maður gögnin undir höndum geti aðilinn beitt 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991, en hafi gagnaðili gögnin í sínum vörslum geti aðilinn ekki brugðist við á annan hátt en mælt er fyrir um í 2. mgr. 67. gr. og 1. mgr. 68. gr. sömu laga. Í þriðja lagi geti aðili neytt heimildar 4. málsliðar 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 til að fá mann leiddan fyrir dóm sem vitni til skýrslugjafar um upplýsingar sem nauðsynlegar eru til skýringar á matsatriði. Að þessu frátöldu hafi aðili sem leitar matsgerðar í einkamáli ekki önnur úrræði samkvæmt lögum nr. 91/1991 til að krefja aðra um atbeina til að dómkvaddur matsmaður geti leyst af hendi starf sitt. Ættu dómkröfur O því að réttu lagi enga stoð í lögum. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og GretaBaldursdóttir og Þorgeir Ingi Njálsson settur hæstaréttardómari.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. febrúar 2017, enkærumálsgögn bárust réttinum 13. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur15. febrúar 2017, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrðigert að afhenda dómkvöddum matsmönnum, svo og sóknaraðila, samning frá 4.september 2007 milli Glitnis banka hf. og Kristins ehf. um kaup- og sölurétt áhlutum í fyrrnefnda félaginu. Kæruheimild er í d. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála. Sóknaraðili krefst þess að framangreind krafa verði tekin til greinaog varnaraðila gert að greiða sér kærumálskostnað. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar.ISamkvæmt gögnum málsins áttu sóknaraðili og Glitnir banki hf. talsverðviðskipti með afleiðusamningum á árunum frá 2002 til 2008. Meðal þeirra vorutveir samningar um gjaldmiðlaviðskipti og framvirk gjaldmiðlaviðskipti, annargerður 27. ágúst 2008 með lokadag 27. október sama ár og hinn frá 13. október2008 með lokadag 20. sama mánaðar. Einnig gerðu sóknaraðili og Glitnir bankihf. samning 25. mars 2008 um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með lokadag 29.desember sama ár. Þá gerðu þeir fimm vaxtaskiptasamninga og var einn þeirra frá25. október 2004 með lokadag 28. október 2009, en hinir fjórir voru gerðir 15.mars 2007 og með lokadag 16. mars 2012. Fjármálaeftirlitið neytti 7. október2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki,sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í Glitnibanka hf., víkja stjórn félagsins frá og setja yfir það skilanefnd. Ágrundvelli laga nr. 44/2009, sem breyttu lögum nr. 161/2002, var félagið tekiðtil slita 22. apríl 2009. Slitunum lauk með nauðasamningi, sem mun hafa komistá 14. desember 2015, og ber félagið nú heiti varnaraðila.Þegar slit á varnaraðila stóðu enn yfir höfðaði hann 15. október 2012 málá hendur sóknaraðila til heimtu kröfu að fjárhæð 747.341.624 krónur, sem varnaraðilistuddi við áðurnefnda afleiðusamninga. Sóknaraðili tók til varna í málinu meðgreinargerð, sem lögð var fram í héraðsdómi 4. apríl 2013. Þar byggði hannmeðal annars á því að Glitnir banki hf. hafi á nánar tiltekinn hátt beittsvikum og blekkingum í starfsemi sinni á árunum 2007 og 2008 þannig að varðaðiógildingu afleiðusamninganna á grundvelli 30., 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, en með þessu hafi félagið meðalannars leynt því að það væri í raun ógjaldfært og þannig ófært um að efnaskyldur sínar samkvæmt samningunum.Í tengslum við framangreindar varnir lagði sóknaraðili fram í þinghaldi13. febrúar 2014 beiðni um að dómkvaddir yrðu tveir menn til að meta í fyrstalagi hvert hafi verið hlutfall eigin fjár Glitnis banka hf. 31. desember 2007og 25. mars 2008 og í öðru lagi hvort félagið hafi „með framvirkum samningumallt frá árinu 2007 byggt upp gjaldeyriseignir í jöfnuði sínum.“ Í þriðja lagi,ef komist yrði að þeirri niðurstöðu að hlutfall eigin fjár félagsins hafi veriðannað en opinber gögn hafi gefið til kynna eða félagið hafi byggt uppgjaldeyriseign í jöfnuði sínum með framvirkum samningum, hver hefðu orðið áhrifaf opinberun upplýsinga um þetta í lok árs 2007 eða á fyrsta ársfjórðungi 2008á gengi íslensku krónunnar, hver áhrif þess hefðu orðið á gengisvísitölu oghver hún hefði þá líklega verið 31. desember 2007 og 25. mars 2008. Loks var ífjórða lagi leitað eftir mati á því „á hvaða tímapunkti“ hafi veriðfyrirsjáanlegt að félagið gæti ekki staðið í fullum skilum við lánardrottnasína þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga og ósennilegt að greiðsluerfiðleikarþess myndu líða hjá innan skamms tíma. Matsmenn voru dómkvaddir samkvæmtþessari beiðni í þinghaldi 15. maí 2014, en af ástæðum, sem skipta hér ekkimáli, voru þeir leystir frá störfum og aðrir dómkvaddir í þeirra stað 10.október 2014 og 26. febrúar 2015.Af gögnum málsins verður ráðið að dómkvöddu matsmennirnir hafi í nokkrummæli leitað eftir gögnum frá varnaraðila til að notast við í störfum sínum oghann orðið við slíkum óskum. Ágreiningur hefur þó risið bæði um það hvortvarnaraðila væri rétt að verða við beiðni matsmanna um gögn og hvort honum bærieinnig að afhenda þau sóknaraðila, en til deilna um þau efni hefur Hæstirétturtekið afstöðu í dómum 5. júní 2015 í máli nr. 336/2015 og 7. janúar 2016 í málinr. 787/2015. Í þinghaldi í héraði 18. janúar 2017 lagði sóknaraðili enn framkröfu um að héraðsdómur „úrskurði um skyldu“ varnaraðila til að „afhendamatsmönnum“ samning frá 4. september 2007 milli Glitnis banka hf. og Kristinsehf., sem áður var getið, svo og um skyldu varnaraðila til að afhenda hanneinnig sóknaraðila. Þessum kröfum, sem sóknaraðili studdi við 2. og 3. mgr. 62.gr. og 1. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991, var hafnað með hinum kærða úrskurði.IISvo sem rakið er í dómi Hæstaréttar 13.mars 2017 í máli nr. 43/2017 eru ákvæði laga nr. 91/1991 meðal annars reist áþeim meginreglum að aðilar hafi hvor fyrir sitt leyti forræði í einkamáli ásönnunarfærslu og leggi fram sönnunargögn, sem þeir hafi ýmist þegar undirhöndum eða afli frá öðrum undir rekstri málsins. Við slíka öflun sönnunargagnageti aðili ekki fengið gagnaðila sinn knúinn til athafna, hvorki til að gefamunnlega skýrslu fyrir dómi né láta af hendi skjöl eða önnur sýnileg sönnunargögn,en verði gagnaðilinn ekki við áskorun um slíkar athafnir megi skýra neitun hansá þann hátt sem aðilanum er hagfelldastur. Aðili geti á hinn bóginn krafistatbeina þriðja manns til sönnunarfærslu undir rekstri máls með því að fá hannskyldaðan til að koma fyrir dóm til að gefa skýrslu sem vitni eða til aðafhenda tiltekið skjal eða annað sýnilegt sönnunargagn til framlagningar þar,enda sanni aðili að sönnunargagnið sé til og í vörslum þess manns. Að auki getiaðili að einkamáli aflað matsgerðar dómkvadds manns samkvæmt IX. kafla laga nr.91/1991, en við framkvæmd mats verði aðilinn að stuðla eftir þörfum aðframgangi hennar með því að veita eða tryggja matsmanni aðgang að því, sem metaskal, og að þeim gögnum, sem þörf kann að vera á vegna starfa hans, svo og aðveita nauðsynlegar skýringar á matsatriði. Í þessu þrennu felist nánar tiltekiðað ráði aðilinn í fyrsta lagi ekki aðgangi að því, sem matið lýtur að, getihann beitt heimild í 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 til að fá umráðamann,hvort sem hann er gagnaðili eða þriðji maður, knúinn til að veita matsmannislíkan aðgang til skoðunargerðar. Sú heimild sé samkvæmt ákvæðinu bundin við aðgangað því, sem meta skal, og verði henni eftir orðalagi og tilgangi ákvæðisins ogað gættum fyrrnefndum meginreglum laga nr. 91/1991 ekki beitt sjálfstætt til aðknýja aðra, hvort heldur gagnaðila eða þriðja mann, til að veita matsmanniaðgang að gögnum eða upplýsingum, sem hann kynni að þurfa á að halda til aðleysa af hendi verk sitt. Hafi aðilinn í öðru lagi ekki undir höndum gögn, semmatsmaður kann að þarfnast til starfa sinna en getur ekki aflað sjálfursamkvæmt 3. málslið 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991, geti aðilinn neytt úrræðasamkvæmt lögunum til að fá gögnin afhent til framlagningar í máli og þar meðtil afnota við matið. Hafi þriðji maður gögnin undir höndum geti aðilinn beitt3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laganna til að fá hann skyldaðan til að látaþau í té. Hafi á hinn bóginn gagnaðili gögnin í sínum vörslum og vilji hannekki láta þau af hendi geti aðilinn ekki brugðist við á annan hátt en þann, semmælt er fyrir um í 2. mgr. 67. gr. og 1. mgr. 68. gr. sömu laga, en með þvífengi aðilinn ekki gögnin sem slík í hendur. Geti aðilinn í þriðja lagi ekkiveitt matsmanni upplýsingar, sem nauðsynlegar eru til skýringar á matsatriði,en það væri hins vegar á færi einhvers, sem ekki er aðili að málinu, getiaðilinn neytt heimildar í 4. málslið 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 til að fáþann mann leiddan fyrir dóm sem vitni til skýrslugjafar um það efni.Í dóminum, sem um ræðir, var einnig tekiðfram að aðili, sem leitar matsgerðar í einkamáli, hafi ekki að öðru leyti en aðframan greinir úrræði samkvæmt lögum nr. 91/1991 til að krefja aðra um atbeinatil að dómkvaddur matsmaður geti leyst af hendi starf sitt. Í máli þessu á þaðsama í öllum atriðum við um heimildir sóknaraðila, en þess er þá jafnframt aðgæta að hann getur ekki lengur stuðst við 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 umgjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002, til aðkrefjast aðgangs að skjölum varnaraðila, enda hefur slitameðferð á honum einsog áður greinir verið lokið með nauðasamningi. Fyrrgreindar dómkröfursóknaraðila eiga sér þannig að réttu lagi enga stoð í lögum og verðurniðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.Sóknaraðila verður gert að greiðavarnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinnkærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili,Orkuveita Reykjavíkur, greiði varnaraðila, Glitni HoldCo ehf., 350.000 krónur íkærumálskostnað.Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15.febrúar 2017.Málþetta, sem tekið var til úrskurðar 20. janúar 2017 um kröfu um afhendingu gagnavegna matsgerðar, var höfðað 15. október 2012 af hálfu Glitnis hf., nú GlitnirHoldCo ehf., Sóltúni 26 Reykjavík, á hendur Orkuveitu Reykjavíkur, Hvassaleiti99, Reykjavík, til greiðslu skuldar, að höfuðstól að fjárhæð 747.341.624krónur. Stefndi krefst í málinu aðallega sýknu af dómkröfum stefnanda, enkrefst þess til vara að þær verði lækkaðar verulega. Í málinu gera aðilar aðauki kröfur um málskostnað úr hendi gagnaðila, en stefndi krefst þess til varaað málskostnaður falli niður. Dóminumbarst þann 5. janúar sl. krafa stefnda, dags. 4. janúar sl., um að stefnandaverði með úrskurði gert að afhenda matsmönnum samning um kaup- og sölurétt áhlutum í Glitni hf., sem gerður hafi verið milli Glitnis hf. og Kristins ehf. íseptember 2007. Verði fallist á kröfu um skyldu stefnanda til að afhendamatsmönnum samninginn er jafnframt krafist úrskurðar um skyldu stefnanda til aðafhenda stefnda afrit hans. Stefnandi krefst þess að kröfum stefnda verðihafnað. Stefndier sóknaraðili í þessum þætti málsins og stefnandi er varnaraðili. Helstu málavextir og ágreiningsefniFráárinu 2002 þar til í október 2008 gerðu stefnandi og stefndi með sér fjölmargaafleiðusamninga og er mál þetta höfðað til uppgjörs átta samninga sem nánar erlýst í stefnu, greinargerð og skjölum málsins. Stefndi byggir sýknukröfu sínam.a. á gögnum frá þáverandi slitastjórn stefnanda, sem stefndi telur að sýni aðstefnandi hafi brotið gegn fjölda ákvæða laga sem gilda á fjármagnsmarkaði áárunum 2007 og 2008, með saknæmum og ólögmætum hætti, allt til þess tíma þegarfjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar stefnanda hinn 7. október 2008.Af því leiði að ógilda beri samninga aðila á grundvelli 30., 33. eða 36. gr.laga nr. 7/1936, m.a. vegna þess að stefnandi hafi orðið ófær um að efnaaðalskyldu samninganna þegar hann hafi í raun og sanni verið ógjaldfær. Meðmatsbeiðni 13. febrúar 2014 óskaði stefndi dómkvaðningar tveggja matsmanna íþví skyni að færa sönnur á að stefnandi hafi veitt rangar upplýsingar umfjárhagsstöðu sína og að raunsönn fjárhagsleg staða matsþola hafi nokkru fyrirsamningsgerð aðila, við samningagerðina og allt til 7. október 2008 veriðmiklum mun verri en opinberar upplýsingar hafi gefið til kynna. Tveir menn vorukvaddir til matsstarfa á dómþingi í máli þessu 15. maí 2014, en þeir hafa fráþeim tíma báðir sagt sig frá starfanum og tveir aðrir matsmenn hafa veriðdómkvaddir í þeirra stað. Matsmennöfluðu gagna frá stefnanda við matsvinnuna og krafðist stefndi 7. apríl 2015úrskurðar um afhendingu afrits þeirra gagna frá matsmönnum eða frá stefnandatil sín. Þeim kröfum stefnda var hafnað með úrskurði héraðsdóms 29. apríl 2015.Úrskurðurinn var, að því er varðar afhendingu gagna frá stefnanda til stefnda,staðfestur með dómi Hæstaréttar 5. júní s.á., í máli nr. 336/2015. Krafastefnda um að fá afhent gögn frá matsmönnum kom ekki til úrlausnar í Hæstarétti.Í forsendum dómsins kom fram að með því að matsmenn yrðu við áskilnaði aðilamáls um að halda trúnað um gögn gagnvart gagnaðila gætu þeir farið á svig viðmeginreglu einkamálaréttarfars um jafnræði aðila og til þess stæði enginheimild.Meðbeiðni stefnda 16. september 2015 var enn krafist afhendingar gagna. Í fyrstalagi var gerð krafa um afhendingu gagna frá stefnanda til matsmanna, í öðrulagi um afhendingu sömu gagna frá stefnanda til stefnda og loks í þriðja lagium að matsmenn afhendi stefnda gögn sem þeir hefðu fengið frá stefnanda.Stefnandi krafðist þess að kröfum stefnda yrði hafnað. Með úrskurði héraðsdóms10. nóvember 2015 var þeim hluta af kröfum stefnda sem varðaði gögn semmatsmenn höfðu fengið og þegar hafði verið tekin afstaða til í fyrri úrskurðivísað frá dómi, en öðrum kröfum stefnda var hafnað. Með dómi Hæstaréttar 7.janúar 2016, í máli nr. 787/2015, var stefnanda gert að afhenda stefnda gögn umheildarútlán stefnanda til tólf nafngreindra félaga, þar á meðal til félagsinsKristins ehf. Stefnanda var einnig gert að afhenda stefnda gögn sem stefnandihefði þegar afhent matsmönnum, önnur en þau gögn sem krafan varðaði sem vísaðhafði verið frá dómi í héraði. Niðurstaða héraðsdóms um þá frávísun varstaðfest og úrskurður hans að öðru leyti, en héraðsdómur hafði m.a. hafnað þvíað leggja með úrskurði skyldu á matsmenn til að afhenda stefnda gögn.Tilefniþessa úrskurðar er sú beiðni stefnda, dags. 4. janúar sl., um úrskurð umafhendingu gagna, sem fyrr er getið. Við fyrirtöku málsins 18. janúar sl.hafnaði stefnandi kröfum stefnda og lagði fram bókun til þess að koma skriflegaá framfæri athugasemdum sínum við beiðni stefnda. Þá lagði lögmaður stefnanda20. janúar sl. fram tölvuskeyti um samskipti sín og lögmanns Kristins ehf. þarsem fram kemur hjá þeim síðarnefnda að félagið telji að um sé að ræðatrúnaðargögn úr bókhaldi sínu og leggist gegn því að þau verði gerð opinber.Lögmenn aðila lýstu sjónarmiðum aðila að öðru leyti í munnlegum málflutningifyrir dóminum þann dag. Viðþann málflutning lagði lögmaður stefnda fyrir dómara sem hliðsjónarrit úrskurðHéraðsdóms Reykjavíkur 22. nóvember 2011 í máli nr. E-1400/2011, sem hann hafðisama dag fengið afhentan að ákvörðun dómstjóra, sbr. 6. mgr. 14. gr. laga nr.91/1991. Meðferð þess máls var þá lokið fyrir dóminum og hafði það verið felltniður, en málið höfðaði stefnandi þessa máls á hendur Kristni ehf. til riftunará ráðstöfun á grundvelli umrædds samnings. Með fyrrnefndum úrskurði var hafnaðkröfu Kristins ehf. um að málinu yrði vísað frá dómi. Við málflutning komueinnig fram hliðsjónargögn sem báru það með sér að fjallað hefði verið um þessiviðskipti og málaferli í fjölmiðlum.Lögmaðurstefnda kvaðst við fyrrnefndan málflutning 20. janúar sl. myndu bera það undirmatsmenn hvort það sem fram kemur í þessum úrskurði um efni umrædds samningsnægi matsmönnum. Myndi hann upplýsa dómara og gagnaðila um það eigi síðar eneftir eina viku hvort beiðni um afhendingu gagna verði afturkölluð. Meðtölvupósti lögmanns stefnda 24. janúar sl. til dómara og lögmanns stefnanda varítrekuð ósk um úrskurð í málinu. Þar segir að lögmaðurinn hafi komiðúrskurðinum til matsmanna. Þar sem ekki sé kveðið á um öll ákvæði samningsins ímálsatvikalýsingu úrskurðarins þá telji matsmenn enn þörf á samningnum sjálfum.Sé það einnig til þess að matsmenn geti staðreynt þær tölur sem fram komi ímálsatvikalýsingu úrskurðarins.MatsbeiðninÞauatriði sem dómkvöddum matsmönnum var falið að meta eru eftirfarandi.„1.Lagt verði mat á hlutfall eigin fjár matsþola annars vegar hinn 31. desember2007 og hins vegar hinn 25. mars 2008.2.Lagt verði mat á hvort matsþoli hafi með framvirkum samningum allt frá árinu2007 byggt upp gjaldeyriseignir í jöfnuði sínum.3.Komist matsmenn að þeirri niðurstöðu að hlutfall eigin fjár matsþola hafi veriðannað en opinber gögn hafi gefið til kynna og/eða að matsþoli hafi meðframvirkum samningum byggt upp gjaldeyriseignir í jöfnuði sínum, er þess óskaðað lagt verði mat á:áhrif fyrrgreinds á íslensku krónuna ef þessar upplýsingar hefðu verið opinberar í lok árs 2007 eða á fyrsta ársfjórðungi 2008,áhrif fyrrgreinds á gengisvísitölu íslensku krónunnar frá árslokum 2007 til 30. júní 2008, þ.e. er fullvíst eða eru verulegar líkur á að gengisvísitalan hefði orðið hærri eða lægri en sú sem var skráð og opinber á nefndu tímabili, og hver hefði verið líkleg gengisvísitala íslensku krónunnar hinn 31. desember 2007 og hinn 25. mars 2008.4. Lagt verði mat á það á hvaða tímapunkti fjárhagsleg staða matsþola varð þannig að fyrirsjáanlegt var að hann gæti ekki staðið í fullum skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga og ekki var sennilegt að greiðsluörðugleikar hans myndu líða hjá innan skamms tíma.“Beiðni um úrskurð um afhendingu gagna og sjónarmið sóknaraðila, stefndaÍ beiðni stefnda er vísað til þess að stefnandi hafi í kjölfar dóms Hæstaréttar 7. janúar 2016 afhent matsmönnum og stefnda gögn. Að mati matsmanna þurfi þeir frekari upplýsingar um viðskipti stefnanda við félagið Kristin ehf. Þeir hafi óskað eftir því við stefnanda 27. október 2016 að fá afhentan samning um kaup- og sölurétt á hlutum í Glitni hf., sem gerður hafi verið milli Glitnis hf. og Kristins ehf. í september 2007. Stefnandi hafi neitað að afhenda matsmönnum og stefnda samning þennan. Matsmenn hafi 20. desember 2016 sent lögmanni stefnda greinargerð sína um þýðingu samningsins fyrir matsvinnuna og óskað eftir því að stefndi hlutaðist til um að fá úrskurð héraðsdóms um skyldu stefnanda til afhendingar samningsins.Að beiðni matsmanna sé þess því krafist af hálfu stefnda að héraðsdómari úrskurði um skyldu stefnanda, Glitnis hf., til þess að afhenda matsmönnum samning um kaup- og sölurétt á hlutum í Glitni hf. sem gerður var milli Glitnis hf. og Kristins ehf., í september 2007. Verði fallist á kröfu stefnda um úrskurð um skyldu stefnanda til framangreindrar afhendingar til matsmanna sé jafnframt krafist úrskurðar um skyldu stefnanda til afhendingar á afriti umræddra gagna til stefnda.Stefndi byggi kröfu sína um skyldu stefnanda til afhendingar samningsins á 2. og 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt 2. mgr. 62. gr. sé matsmönnum rétt að afla sér gagna við matið og sé þeim sem hafi umráð gagna sem matsgerð lúti að skylt að veita matsmanni aðgang að því, nema hann megi skorast undan vitnaskyldu um matsatriði eða sé óheimilt að bera vitni um það, skv. 3. mgr. sama ákvæðis. Matsmenn hafi margsinnis óskað eftir frekari gögnum svo þeim sé fært að ljúka við matsgerð sína. Stefnandi hafi ýmist veitt matsmönnum gögn, veitt þeim aðgang að gögnum með takmörkuðum hætti eða hafnað veitingu gagna. Með beiðni þessari hafi matsmenn nú í þrígang þurft að óska eftir úrskurði héraðsdómara um afhendingu gagna frá stefnanda. Matsmenn óski nú eftir afhendingu söluréttar-/kaupréttarsamnings milli Kristins ehf. og Glitnis banka hf. frá 4. september 2007 vegna kaup- og söluréttar í Glitni banka hf., sem nefndur sé í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið í bindi 3, kafla 9.5, bls. 14, dæmi 3. Óumdeilt sé að stefnandi hafi umræddan samning undir höndum og hafi ekki orðið við beiðnum matsmanna eða stefnda um afhendingu hans. Stefndi telji að stefnandi hafi farið gegn fyrrgreindum lagaákvæðum með því að hafna beiðni matsmanna og því sé leitað úrlausnar dómsins um þá synjun stefnanda á grundvelli ákvæða 1. mgr. 66. gr. laga um meðferð einkamála um framkvæmd matsgerða.Í rökstuðningi matsmanna fyrir afhendingu samningsins telji matsmenn „að ofangreindur samningur sem fjallað er [um] í skýrslu RNA falli undir skuldbindingu til kaupa á eigin hlutum og því hefði Glitnir átt að færa upp skuld vegna hans og draga sömu fjárhæð frá eigin fé, en ekki eru neinar vísbendingar um að slíkt hafi verið gert í reikningsskilum Glitnis þann 31. desember 2007 og 31. mars 2008“. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (RNA) um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna segi í bindi 3, 9. kafla á bls. 14: Kaup Glitnis banka hf. á tæplega 40% hlut í Tryggingamiðstöðinni hf. námu um 20 milljörðum króna og voru hlutirnir keyptir frá nokkrum aðilum. Stærsti aðilinn sem seldi var Kristinn ehf., félag að 99,8% í eigu Guðbjargar M. Matthíasdóttur, í gegnum félögin Fram ehf. og Ísfélag Vestmannaeyja hf. 60% hlutur kaupverðsins var greiddur með reiðufé en 40% með hlutabréfum í Glitni banka hf. Til þess að Kristinn ehf. bæri takmarkaða áhættu af lækkun hlutabréfanna gerðu félagið og Glitnir banki hf. samning um kaup- og sölurétt. Kristinn ehf. hafði rétt til þess að selja helming hlutabréfanna í Glitni banka hf. ári síðar á genginu 32,7 sem nam þá 4,15 milljörðum króna. Á móti átti Glitnir banki hf. rétt til þess að kaupa bréfin á sama verði. Þekkt er þegar einn aðili fær kauprétt en mótaðilinn fær sölurétt á sama verði jafngildir það framvirkum samningi. Því greiddi Glitnir banki hf. Kristni ehf. í raun með eigin bréfum en gerði á sama tíma samning um að kaupa bréfin til baka. [....] Öll áhættan af bréfunum var þannig hjá bankanum sjálfum og þar með var komin upp staða hliðstæð þeim tilvikum þar sem rannsóknarnefndin hefur fært rök fyrir því að meðhöndla ætti slík bréf sem eigin hlutabréf við frádrátt samkvæmt 5. mgr. 84. gr. laga nr. 161/2002. Samkvæmt samningnum var innlausnartímabilið frá 25. september til 27. september 2008. Í september 2008 ábyrgðist bankinn með skaðleysisyfirlýsingu að Kristinn ehf. myndi ekki bera tap af lækkun bréfanna allt til 15. október 2008. Lyktir málsins urðu síðan þær að Kristinn ehf. seldi bréf sín 26. september 2008 til Glitnis banka hf. og fékk fyrir þau tæpa 4 milljarða eftir að verðið hafði verið leiðrétt vegna arðgreiðslna og þóknunar.Matsmenn byggi rökstuðning sinn á því að Glitni hf. hafi borið að gera upp reikningsskil sín samkvæmt alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (International Financial Reporting Standards). Glitnir hf. hafi samkvæmt 24. gr. og 33. gr. reikningsskilastaðals IAS 32 átt að færa upp skuld vegna skuldbindingar til kaupa á eigin hlutum í reikningsskilum sínum og jafnframt að draga verðmæti þessara hluta frá eigin fé. Að sögn matsmanna geti þeir ekki eingöngu byggt niðurstöðu sína á þeim takmörkuðu upplýsingum sem komi fram í skýrslu RNA og óski þeir eftir afhendingu umrædds samnings. Samkvæmt skýrslu RNA hafi samningurinn verið undirritaður hinn 4. september 2007. Gagninu sé ætlað að auðvelda matsmönnum að svara fyrstu spurningu matsbeiðni, þ.e að lagt verði mat á hlutfall eiginfjár matsþola (Glitnis hf.) annars vegar hinn 31. desember 2007 og hins vegar 25. mars 2008. Stefnandi hafi hafnað afhendingu samningsins með þeim sjónarmiðum að honum sé óheimilt að afhenda hann þar sem gagnaðili samningsins, Kristinn ehf., mótmæli afhendingu hans. Telji Kristinn ehf., að um sé að ræða trúnaðargagn úr bókhaldi félagsins. Þeim sjónarmiðum sé hafnað af hálfu stefnda. Samkvæmt 3. tl. 2. mgr. 62. gr. laga um meðferð einkamála sé þeim sem hafi umráð þess sem matsgerð lúti að skylt að veita matsmanni aðgang að því nema hann megi skorast undan vitnaskyldu um matsatriði eða sé óheimilt að bera vitni um það. Samkvæmt b-lið 2. mgr. 53. gr. sömu laga geti vitni skorast undan að svara spurningum um einkahagi manns sem því hafi verið trúað fyrir eða það hafi komist að á annan hátt í starfi sem endurskoðandi, félagsráðgjafi, lögfræðingur, lyfsali, læknir, prestur, sálfræðingur eða aðstoðarmaður einhvers þessara, eða í öðru starfi sem viðlíka trúnaðarskylda fylgi, eða þá samkvæmt d-lið sömu málsgreinar, sé um að ræða leyndarmál um viðskipti sem það hafi komist að í starfi. Stefndi byggi á því að stefnandi geti ekki skorast undan vitnaskyldu samkvæmt framangreindu ákvæði b-liðar 2. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991. Verði að líta til þess að hlutverk stefnanda í umræddum viðskiptum sé ekki viðlíka þeim störfum sem að framan greini. Um hafi verið að ræða samning á milli stefnanda og einkahlutafélagsins Kristins ehf. Þannig hafi stefnandi ekki verið í sambærilegu hlutverki og þessar starfstéttir, enda stefnandi annar aðilinn í tvíhliða samningi aðila. Sönnunarbyrði hvíli á stefnanda að sýna fram á að hann geti skorast undan vitnaskyldu, sbr. dómaframkvæmd Hæstaréttar í sambærilegum málum. Þá verði ekki séð að um sé að ræða leyndarmál um viðskipti eða að um sérstök trúnaðargögn sé að ræða, líkt og Kristinn ehf. haldi fram. Óumdeilt sé að viðskipti aðila hafi farið fram fyrir tæplega áratug og varðað viðskipti með bréf í stefnanda. Þau bréf hafi orðið verðlaus við fall bankans, enda sé nú búið að samþykkja nauðasamning stefnanda. Að auki þá hafi umræddar upplýsingar nú þegar verið birtar opinberlega í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, líkt og að framan greini. Því verði ekki séð hvernig leynd geti hvílt yfir umræddum viðskiptum. Þá verði ekki séð að um einkahagsmuni sé að ræða, sbr. fyrrgreinda birtingu í skýrslu RNA. Þá verði ekki séð að stefnandi geti vikið sér undan því að leggja fram umrædd gögn með vísan til þagnarskylduákvæðis 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, eða dóms Hæstaréttar frá 23. maí 2014, í máli nr. 281/2014, Glitnir hf. gegn Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Stefndi byggi raunar á því að framangreindur dómur Hæstaréttar sé til stuðnings málsástæðum stefnda varðandi kröfu um afhendingu umrædds samnings, fremur en að af dómi Hæstaréttar verði ráðið að stefnandi geti borið fyrir sig ákvæði laga um þagnarskyldu. Í dómi Hæstaréttar hafi því verið hafnað að veita aðgang að ákveðnum gögnum með þeim rökstuðningi að almennt væri vísað til „tengdra aðila“ eða „félög tengdum starfsmönnum bankans“ og væri sú tilvísun of almenn og óljós. Staðreyndin sé hins vegar sú að í því máli hafi Hæstiréttur skyldað stefnanda til afhendingar margvíslegra gagna, þar á meðal lánssamninga og framvirkra samninga líkt og hér um ræði, m.a. hjá fyrirtækjum sem enn séu í rekstri. Þá sé beiðni matsmanna skýr að því leyti að óskað sé upplýsinga um einn sérstakan samning milli tveggja aðila á ákveðnum tíma. Stefnandi hafi sjálfur lagt fram sambærileg skjöl í öðrum dómsmálum, m.a. í skaðabótamálum gegn fyrrverandi stjórnendum bankans. Verði því ekki séð að þagnarskylduákvæði laga um fjármálafyrirtæki standi því í vegi að umræddur samningur verði afhentur matsmönnum. Að auki hafi stefnandi nú þegar þurft að leggja fram fjölda gagna varðandi viðskipti sín við Kristin ehf. Þótt stefndi telji að umræddur samningur falli ekki innan þeirra takmarkana sem komi fram í 3. mgr. 62. gr. laga um meðferð einkamála, þá bendi stefndi á að tilgangur afhendingarinnar sé að staðreyna þær upplýsingar sem komi fram í skýrslu RNA. Þær upplýsingar hafi nú þegar verið gerðar opinberar og ekki verði séð að það geti ríkt trúnaður um þær. Komist dómari að þeirri niðurstöðu að aðrir hlutar samningsins gætu verið þess eðlis að falla undir takmörkun 3. mgr. 62. gr. laganna geti stefndi fallist á afhendingu samningsins að hluta, þannig að búið væri að strika út aðrar upplýsingar en þær sem lúta að kaup- og sölurétti á hlutum í Glitni hf. milli stefnanda og Kristins ehf. Stefndi eigi sem matsbeiðandi aðild að kröfugerð um afhendingu umræddra gagna í þágu matsgerðar þessarar að beiðni matsmanna. Stefndi telji ljóst að hlutaðeigandi samningur sé ekki þess eðlis að stefnandi geti komist hjá afhendingu vegna þess að hann geti skorast undan vitnaskyldu um matsatriði eða honum sé óheimilt að bera vitni um það, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga um meðferð einkamála. Krafa um afhendingu umbeðinna gagna til matsmanna sé studd með vísan til ákvæða IX. kafla laga nr. 91/1991, sérstaklega 2. mgr. og 3. mgr. 62. gr. og 66. gr. laganna. Af framangreindu leiði að stefnanda beri að afhenda matsmönnum hlutaðeigandi gögn. Þá sé þess farið á leit, verði stefnanda gert skylt að afhenda matsmönnum samning stefnanda við einkahlutafélagið Kristin ehf. frá september 2007, að héraðsdómur úrskurði um skyldu stefnanda til þess að afhenda stefnda afrit sömu gagna. Krafa stefnda byggist á ákvæðum X. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en skorað hafi verið á stefnanda að afhenda umræddan samning. Vísað sé einkum til 2. mgr. 67. gr. laganna og almennrar jafnræðisreglu einkamálaréttarfars. Krafa stefnda sé háð því að héraðsdómari úrskurði um skyldu stefnanda til afhendingar skjalsins til matsmanna. Byggist krafan jafnframt á meginreglunni um jafnræði málsaðila í dómsmáli, enda verði skjal ekki afhent matsmönnum með áskilnaði um að þau verði ekki afhent gagnaðila, samanber dóm Hæstaréttar 7. janúar 2016 í máli nr. 787/2015 milli sömu aðila. Sjónarmið varnaraðila, stefnanda, um að hafna beri kröfum sóknaraðilaStefnandi mótmæli því harðlega að kröfur í bréfi stefnda, dags. 4. janúar 2017, nái fram að ganga og geri athugasemdir við lýsingu stefnda á aðdraganda málsins. Yfirlögfræðingur stefnanda hafi borið beiðni matsmanna um afhendingu „söluréttar- / kaupréttarsamnings milli Kristins ehf. og Glitnis banka hf. sem gerður var 4. september 2007“ undir lögmann Kristins ehf. Lögmaðurinn hafi staðfest að Kristinn ehf. telji að um sé að ræða trúnaðargögn og hafi því lagst gegn því að þau yrðu gerð opinber eða afhent matsmönnum og lögmönnum stefnda. Stefnandi telji sér hvorki heimilt né skylt að láta af hendi framangreindan samning sem varði viðskipta- og einkamálefni Kristins ehf., sem njóti að mati stefnanda verndar á grundvelli 58. gr. laga nr. 161/2002. Skýrlega komi fram í dómi Hæstaréttar í máli nr. 787/2015 á milli aðila þessa máls að ákvæði um heimildir matsmanna til gagnaöflunar séu háð takmörkunum sem meðal annars leiði af þagnarskyldu starfsmanna fjármálafyrirtækja, sbr. 58. gr. laga nr. 161/2002. Stefndi vísi til þess að stefnandi hafi verið skyldaður til að afhenda lánssamninga og framvirka samninga „líkt og hér um ræðir“ með dómi Hæstaréttar. Ráðið verði af forsendum í dómi Hæstaréttar að tilvísaðir samningar hafi því aðeins verið afhentir að Hæstiréttur hafi ekki talið annars njóta við en „almennrar staðhæfingar“ stefnanda um að gögnin hafi verið háð þagnarskyldu.Hér komi meira til en almenn staðhæfing stefnanda um að samningurinn sé háður þagnarskyldu. Kristinn ehf. hafi verið viðskiptamaður Glitnis banka hf. og fyrir því séu löglíkindi að upplýsingar sem komi fram í samningnum falli undir þagnarskyldu. Sú regla komi fram í lögskýringargögnum enda bendi atvik ekki til annars en að samningurinn geymi upplýsingar um fjármál Kristins ehf. Til þess sé að líta að í samningnum komi meðal annars fram upplýsingar um eftirfarandi sem verði að teljast viðskipta- eða einkamálefni Kristins ehf.:Upplýsingar um hlutabréfaviðskipti í skráðu félagi.Upplýsingar um í hverju sölu/kaupréttur felst og til hversu stórs hluta hlutabréfanna hann nær.Innlausnarverð sölu/kaupréttar.Þáathugist að fordæmisgildi þeirra Hæstaréttardóma (nr. 281/2014 og 787/2015) semstefndi vísi til takmarkist af því að í forsendum beggja sé vísað til 2. mgr.80. gr. laga nr. 21/1991. Ákvæðið eigi ekki lengur við um stefnanda eftir að hannhafi lokið slitameðferð með nauðasamningi við kröfuhafa. Dómarnir geti enn haftleiðbeiningargildi um önnur atriði, en ætla verði að ekki beri lengur að geraeins strangar kröfur til stefnanda.Íþessu sambandi sé þess að gæta að viðskipta- og einkamálefnin sem um ræði varðiKristin ehf., en ekki aðeins stefnanda eða forvera hans. Bankaleynd eigi ekkivið með sama hætti um einstaklinga og félög í rekstri annars vegar og hinsvegar félög sem tekin hafi verið til gjaldþrotaskipta. Kristinn ehf. sé í fullumrekstri og hafi neitað beiðni um afhendingu samningsins.Aðþessu gættu skipti ekki máli þótt afmarkaðar upplýsingar um efni samningsinshafi verið opinberaðar. Þá hafi matsmenn ekki útskýrt meinta þýðingu sjálfssamningsins við Kristin ehf., þegar matsspurningum sé svarað, umfram þærupplýsingar sem komi fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Stefnandadyljist hvers vegna matsmönnum nægi ekki upplýsingar um fjölda hluta í Glitnibanka hf., verð og gengi, í þeim tilgangi að leggja mat á samninginn semskuldbindingu til kaupa á eigin hlutum. Stefnandimótmæli því alfarið að héraðsdómur eða matsmenn geti annars vegar byggtniðurstöðu þessa máls og hins vegar niðurstöðu matsgerðar á fullyrðingumstefnanda í öðrum dómsmálum. Fullyrðingar aðila dómsmáls teljist ekki sönnun ámálsatvikum, auk þess sem fullyrðingar aðila dómsmáls í öðru dómsmáli teljistekki ráðstöfun á sakarefni í þessu máli. Ætti að vera nægilegt að vísa tilframlagðra skjala úr þeim sömu dómsmálum til upplýsingar um að fullyrðingar íþeim málum séu ekki óumdeildar. Einhver þeirra skjala hafi verið lögð fram íþessu máli.Þarsem krafa stefnda sé háð því að héraðsdómari úrskurði um skyldu stefnanda tilafhendingar samningsins til matsmanna telji stefnandi að hafna beri henni þegaraf þeim sökum að dóminum beri að synja um afhendingu til matsmanna.Stefnandihafni því að honum sé skylt að afhenda gögn með vísan til ákvæða X. kafla laganr. 91/1991 og meginreglna einkamálaréttarfars. Það sé á forræði stefnanda ísamræmi við málsforræðisreglu einkamálaréttarfars og meginreglur laga nr.91/1991 að ákveða hvaða gögn hann afhendi stefnda og leggi fram í málinu.Margdæmt hafi verið í Hæstarétti að úrræði aðila til að knýja á um að fá aðgangað skjali í vörslum gagnaðila séu tæmandi talin með vísan til 67. gr. og 68.gr. laga nr. 91/1991. Ákvæðum þessum hafi verið beitt þannig saman að þau getiaðeins leitt til þess, verði gagnaðili ekki við fullnægjandi áskorun, að dómarisamþykki frásögn áskoranda um efni skjalsins, sbr. dóma réttarins í málum nr. 336/2015,nr. 11/2015, nr. 654/2011, nr. 14/2002 og nr. 99/1995.NiðurstaðaSamkvæmt1. mgr. 66. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 leysir dómari úrágreiningi um atriði sem varða framkvæmd matsgerðar með úrskurði. Ágreininguraðila um beiðni stefnda um afhendingu gagna er lögð fyrir dóminn á þeimgrundvelli.Samkvæmt 2. og 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 ermatsmönnum rétt að afla sér gagna til afnota við matið og er hverjum þeim semhefur umráð þess sem matsgerð lýtur að skylt að veita matsmönnum aðgang að því,nemahann megi skorast undan vitnaskyldu um matsatriði eða sé óheimilt að bera vitnium það. Heimildir matsmanna til gagnaöflunar og skylda umráðamanns gagna tilafhendingar þeirra eru þannig háð tilteknum takmörkunum. Meðal annars þeim semstefnandi ber fyrir sig og leiða af þagnarskyldu starfsmannafjármálafyrirtækja, sbr. 58. gr. laga nr. 161/2002. Í2. mgr. 53. gr. laga um meðferð einkamála, sbr. b-lið þess ákvæðis, segir m.a.að vitni sé óheimilt án leyfis þess sem í hlut eigi að svara spurningum umeinkahagi manns, sem því hefur verið trúað fyrir eða það hefur komist að áannan hátt í starfi sem trúnaðarskylda fylgi. Samkvæmt ákvæðinu getur því sásem í hlut á leyst vitni undan trúnaðarskyldu. Með svipuðum hætti er samkvæmt60. gr. laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, heimilt að miðla tilutanaðkomandi aðila þeim upplýsingum um viðskiptamenn, sem um geti í 58. gr.laganna, að fengnu skriflegu samþykki þess er í hlut eigi. Í samþykki skulikoma fram til hvaða upplýsinga það taki, til hvaða aðila sé heimilt að miðlaupplýsingum á grundvelli þess og í hvaða tilgangi upplýsingunum sé miðlað. Slíkt samþykki liggur ekki fyrir um fyrirliggjandi beiðni stefnda. Vísar stefnandi til stuðnings synjun á afhendingusamningsins til þess að gagnaðili stefnanda, Kristinn ehf., leggist gegn því aðhann verði afhentur. Í tölvupósti sem stefnandi leggur fram frá lögmanniKristins ehf. segir nánar að félagið telji að um trúnaðargögn sé að ræða ogleggist gegn því að þau verði gerð opinber.Synjun viðskiptamanns um samþykki til afhendingar ogstaðhæfing fjármálafyrirtækis um að skjal sé háð þagnarskyldu leiða ekkisjálfkrafa til þess að það verði ekki afhent. Það kemur í hlutdómstóla að leggja mat á það í hverju tilviki hvort það fari í bága viðþagnarskyldu að veita upplýsingar eða afhenda gögn og viðþað mat verður að taka afstöðu til réttmætis beiðni þar um. Sá sem óskar aðgangsað gögnum verður m.a. að tilgreina nægilega skýrt hvaða gagna sé óskað til þessað unnt sé að meta hvort afhending gagna eða upplýsinga fari í bága viðþagnarskyldu samkvæmt greininni. Matsmenn hafa tiltekið nákvæmlega hvaða skjalþað er sem þeir óska eftir að fá í hendur og einnig í hvaða skyni þeim sé þörfá því. Um er að ræða einkaréttarlegan viðskiptasamning stefnanda og einkahlutafélagssem var viðskiptamaður stefnanda. Telja matsmenn að samningurinn kunni að hafahaft áhrif á fjárhagsstöðu stefnanda á tilgreindum tímamörkum, sem þeim hefurverið falið að leggja mat á.Matsmennvísa til þess að félag sem gert hafi samning sem feli í sér skuldbindingu tilkaupa á eigin hlutum, eigi að færa upp skuld í reikningsskilum sínum vegnaþeirra og draga verðmæti þessara hluta frá eigin fé. Í umfjöllun í skýrslurannsóknarnefndar Alþingis komi fram upplýsingar um að stefnandi hafi gert slíkansamning og hafi því átt að færa upp skuld vegna hans og draga sömu fjárhæð fráeigin fé. Ekki séu neinar vísbendingar um að slíkt hafi verið gert íreikningsskilum stefnanda 31. desember 2007 og 31. mars 2008. Krafa matsmannaum afhendingu samningsins sjálfs er þeim rökum studd að matsmenn geti ekkibyggt niðurstöðu sína varðandi þetta á þeim takmörkuðu upplýsingum sem framkomi í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Í umfjöllun hennar um samninginn ermeginatriðum viðskiptanna lýst. Þar segir m.a. að samið hafi verið um kaup- ogsölurétt á helmingi hlutabréfa Kristins ehf. í stefnanda á genginu 32,7, sem þáhafi numið 4,15 milljörðum króna. Kristinn ehf. hafi selt stefnanda bréf sín26. september 2008 og fengið fyrir þau „tæpa 4 milljarða eftir að verðið hafðiverið leiðrétt vegna arðgreiðslna og þóknunar“. Svosem fyrr er rakið lagði lögmaður stefnda við málflutning fyrir dómara semhliðsjónarrit úrskurð um frávísunarkröfu í máli nr. E-1400/2011 frá 22.nóvember 2011, sem hann hafði sama dag fengið afhentan að ákvörðun dómstjóra,sbr. 6. mgr. 14. gr. laga nr. 91/1991. Matsmenn hafa nú fengið þann úrskurð íhendur, en telja sig þrátt fyrir það enn þurfa að fá samninginn sjálfan, þarsem ekki sé „kveðið á um“ öll ákvæði samningsins í málsatvikalýsingu úrskurðarins.Einnig í því skyni að matsmenn geti staðreynt þær tölur sem fram komi ímálsatvikalýsingu úrskurðarins.Íbeiðni stefnda kemur m.a. fram að stefndi geti fallist á afhendingu samningsinsað hluta, þannig að búið væri að strika út aðrar upplýsingar en þær sem lúta aðkaup- og sölurétt á hlutum í Glitni hf. milli stefnanda og Kristins ehf.,komist dómari að þeirri niðurstöðu að aðrir hlutar samningsins gætu verið þesseðlis að falla undir takmörkun 3. mgr. 62. gr. laga um meðferð einkamála. Þærupplýsingar sem stefndi vísar til með þessum hætti að nauðsynlegar séumatsmönnum koma fram í fyrirliggjandi úrskurði. Meginefni samningsins, þar ámeðal um skuldbindingar stefnanda til kaupa á eigin hlutum, er rækilega lýst ímálavaxtakafla úrskurðarins og nákvæmlega tilgreindar upplýsingar um fjöldahluta sem kaup- og sölurétturinn tók til, gengi, fjárhæðir og dagsetningar.Þessar upplýsingar má ætla að matsmönnum nýtistvið þá matsvinnu sem þeir hafa lýst. Í úrskurðinum er jafnframt gerðgrein fyrir afdrifum samningsins og framgangi viðskiptanna lýst með nákvæmarihætti en gert er í umfjöllun rannsóknarnefndar Alþingis. Ekkerter upplýst um það hvaða efnisatriði matsmenn vanti enn upplýsingar um og ætlamegi að sé að finna í samningnum, sem nýst geti þeim til að komast aðniðurstöðu um fjárhag stefnanda 31. desember 2007 og 25. mars 2008. Ætla verðurað lýsing dómara í úrskurðinum á efni samningsins og umræddum viðskiptum, semvoru meginatriði þess máls sem krafist var frávísunar á, hafi verið í samræmivið það sem fram hafi komið í gögnum þess máls. Verður því ekki séð aðmatsmönnum sé, án þess að fleira komi til, nauðsynlegt að staðreyna þær tölursjálfir sem þar koma fram.Samkvæmtframangreindu hafa ekki verið leiddar að því líkur að matsmenn skorti ennupplýsingar til þess að þeir geti við mat sitt á fjárhagsstöðu stefnanda viðfyrrgreind tímamörk tekið mið af áhrifum umrædds samnings á hana. Að virtumandmælum stefnanda, afstöðu gagnaðila samningsins og fyrrgreindum ákvæðum umþagnarskyldu, leiðir mat dómsins á réttmæti beiðni matsmanna um afhendingusamningsins sjálfs því til þeirrar niðurstöðu að hafna beri kröfu stefnda um aðstefnanda sé skylt að afhenda matsmönnum samninginn. Síðarikröfuliður stefnda, um skyldu stefnanda til að afhenda stefnda samninginn, erþví skilyrði háður að fallist hafi verið á að stefnanda sé skylt að afhendamatsmönnum hann. Þar sem því er hafnað kemur síðari kröfuliður stefnda hér ekkitil álita.Ekkieru gerðar kröfur um málskostnað í þessum þætti málsins.Úrskurð þennan kveður upp KristrúnKristinsdóttir héraðsdómari.Ú r sk u r ð a r o r ðKröfu sóknaraðila, Orkuveitu Reykjavíkur, um að varnaraðila, GlitniHoldCo ehf., sé skylt að afhenda samning um kaup- og sölurétt á hlutum í Glitnihf., sem gerður var milli Glitnis hf. og Kristins ehf. í september 2007, erhafnað.
Mál nr. 400/2017	Kærumál Málsgrundvöllur Frávísunarúrskurður staðfestur	Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A gegn B, C og D var vísað frá dómi á þeim grundvelli að málatilbúnaður A samræmdist ekki e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í málinu krafði A B, C og D óskipt um tiltekna peningagreiðslu og kvað kröfuna vera „skuldakröfu“ en ekki skaðabótakröfu. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að krafa A væri um peningagreiðslu vegna vanrækslu á að veita þjónustu sem skylt hefði verið að veita lögum samkvæmt. Krafan væri ekki um efndir á samningi, enda hefði þjónustusamningur frá árinu 2012 verið efndur samkvæmt efni sínu allt þar til nýr samningur öðlaðist gildi. Krafa A væri því ekki „skuldakrafa“ heldur skaðabótakrafa, en A hefði ekki hagað grundvelli málsins til samræmis við það eðli kröfunnar. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Helgi I. Jónssonog Viðar Már Matthíasson.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. júní 2017, enkærumálsgögn bárust réttinum 6. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness8. júní 2017, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi.Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi,en til vara ,,Að málskostnaður fyrir héraðsdómi að fjárhæð 500.000 krónur verðifelldur niður og að ekki verði dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.“ Þákrefst hann ,,málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.“ Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar ogkærumálskostnaðar.Sóknaraðili býr við alvarlega fötlun sem gerð er grein fyrir í hinumkærða úrskurði. Félagsþjónusta, sem varnaraðilar reka sameiginlega ogsóknaraðili kveður þá bera sameiginlega ábyrgð á samkvæmt 6. gr., sbr. 4. gr.,laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðs fólks, gerði 1. febrúar 2012þjónustusamning við sóknaraðila sem gilda skyldi frá þeim degi og þar tilniðurstaða svonefnds SIS mats um þjónustuþörf hennar lægi fyrir.Félagsþjónustan sendi þær niðurstöður til sóknaraðila 8. nóvember 2012 þar semeinnig var tilkynnt að endurskoða þyrfti sem fyrst framangreindan samning ogboðaði til fundar í því skyni 20. sama mánaðar. Eins og fram kemur í hinumkærða úrskurði var ekki lokið við gerð nýs þjónustusamnings fyrr en í lok mars2013 og skyldi hann gilda frá 1. apríl til 30. september það ár. Erágreiningslaust í málinu að greitt var til sóknaraðila samkvæmt þjónustusamningnum1. febrúar 2012 allt þar til nýr samningur öðlaðist gildi. Sóknaraðili krefst í málinu peningagreiðslu óskipt úr hendi varnaraðila.Krafa sóknaraðila er á því reist að henni hafi borið meiri þjónusta frá félagsþjónustuvarnaraðila vegna fötlunar sinnar en sú sem veitt var og greitt fyrir samkvæmtsamningnum. Hún telur að hún hafi frá 8. nóvember 2012 til 30. apríl 2013 áttrétt til sólarhringsþjónustu samkvæmt SIS matinu. Miðar hún við að greiða hefðiátt 2.800 krónur fyrir hverja klukkustund allan sólarhringinn. Samanlagt hefðiþví félagsþjónustunni borið að greiða sér á tímabilinu 11.692.800 krónur, enfrá þeirri fjárhæð dregur hún þær greiðslur sem inntar voru af hendi í raun ogtekur jafnframt tillit til þeirra klukkustunda sem hún dvaldi á svonefndrihæfingarstöð, en þær voru fimm alla virka daga í viku hverri á tímabilinu. Aðteknu tilliti til þessara frádráttarliða nemur krafa sóknaraðila 7.659.440kónum.Í kæru til Hæstaréttar kveður sóknaraðili kröfu sína vera ,,skuldakröfu“en ekki skaðabótakröfu, enda sé hvorki minnst á skaðabætur í stefnu tilhéraðsdóms né vísað til skaðabótareglna. Inntak kröfu sóknaraðila er að húnhafi að lögum átt rétt til meiri þjónustu frá félagsþjónustu varnaraðila en húnhafi fengið í raun á tilgreindu tímabili. Krafan er því um peningagreiðsluvegna vanrækslu á að veita þjónustu sem skylt var að veita lögum samkvæmt.Krafan er ekki um efndir á samningi, enda var samningurinn frá 1. febrúar 2012efndur samkvæmt efni sínu, einnig eftir að hann féll úr gildi allt þar til nýrsamningur öðlaðist gildi. Krafan sem sóknaraðili teflir fram er því ekki,,skuldakrafa“ heldur skaðabótakrafa. Svo sem fram kemur í málatilbúnaði hennarog kæru til Hæstaréttar hefur hún ekki hagað málsgrundvellinum til samræmis viðþetta eðli kröfunnar. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan tilforsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili greiði varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorðigreinir. Dómsorð:Hinnkærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili,A, greiði varnaraðilum, B, C og D, óskipt 350.000 krónur í kærumálskostnað.Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 8.júní 2017.Mál þetta, semtekið var til úrskurðar 3. maí sl., er höfðað 7. nóvember 2016.Stefnandi er A, kt.[...].Stefndu eru B, kt. [...],C, kt. [...], og D, kt. [...], vegna félagsþjónustu [...].Dómkröfur stefnandaeru þær að stefndu verði in solidum gert að greiða stefnanda 7.659.440 krónurmeð dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. júní 2016 tilgreiðsludags.Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins.Stefndu krefjastaðallega sýknu af dómkröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda verðilækkaðar verulega. Þá krefjast stefndu málskostnaðar.Í tölvupósti 3.apríl síðastliðinn tilkynnti dómari lögmönnum að eftir athugun á málinu teldihann að gallar kynnu að vera á því sem gætu varðað frávísun málsins án kröfu.Jafnframt að dómari teldi rétt með vísan til 1. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991að gefa lögmönnum kost á að tjá sig um það munnlega. Í kjölfarið eða 3. maí sl.fór fram munnlegur málflutningur um það hvort vísa bæri málinu frá dómi ánkröfu eða ekki. Er sá þáttur málsins hér eingöngu til meðferðar.IStefnandi, sem erfædd [...], er samkvæmt skýrslu Greiningar- og ráðgjafastöðvar ríkisins frá 1.mars 2007 greind með [...]. Stefnandi er 75% öryrki vegna fötlunar sinnar.Málefni stefnandahafa verið til vinnslu hjá félagsþjónustu stefndu frá árinu 2006 og hefur húnfrá þeim tíma notið ýmissar þjónustu hjá stefndu, m.a félagslegrar liðveislu ogfrekari liðveislu samkvæmt 24. og 25. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðsfólks og félagslegrar heimaþjónustu samkvæmt 25. gr. laga nr. 40/1991 umfélagsþjónustu sveitarfélaga. Með lögum nr.152/2010 um breytingu á lögum nr. 59/1992 um málefni fatlaðra, sem samþykktvoru að undangengnum samningi íslenska ríkisins og sveitarfélaga, var gerð súbreyting að fagleg og fjárhagsleg ábyrgð á framkvæmd þjónustu við fatlað fólkvar flutt frá ríkinu til sveitarfélaga. Breytingin tók gildi 1. janúar 2011 oghétu lögin eftir það lög um málefni fatlaðs fólks. Við flutninginn fráríki til sveitarfélaga kom í ljós að stefnandi var á biðlista eftir sértækubúsetuúrræði. Á þjónustusvæði [...] voru árið 2011 fjögur sértæk búsetuúrræðisem veittu 21 einstaklingi þjónustu allan sólarhringinn. Í nóvember 2011óskaði félagsþjónusta stefndu eftir því að jöfnunarsjóður sveitarfélagaframkvæmdi sérstakt mat á stuðningsþörf stefnanda á grundvelli matskerfisins„Supports Intensity Scale“, skammstafað SIS. Stefndu kveða að með þeirri aðferðsé metið á vísindalegan hátt stig þess hagnýta stuðnings, sem fatlað fólk þurfitil að lifa eðlilegu lífi með fullri þátttöku samfélagsins. Á meðan beðið vareftir niðurstöðu úr SIS-mati voru haldnir fundir með móður og talsmannistefnanda varðandi hugsanlega útfærslu á framtíðarþjónustu. Þá áttitalsmaðurinn einnig töluverð tölvupóstsamskipti við félagsþjónustu stefndu þarsem hún lýsti aðstæðum sínum og krafðist ákveðinnar þjónustu eins ogNPA-þjónustu, sem stendur fyrir notendastýrða, persónulega aðstoð, en stefndukveða slíka þjónustu ekki vera í boði á þjónustusvæði [...], og þá sé slíkþjónusta ekki lögbundið þjónustuform.Í nóvember 2011 varstefnanda boðið búsetuúrræði í íbúðasambýli að [...] í [...] meðsólarhringsþjónustu. Því úrræði var hafnað þar sem talsmaður stefnanda battvonir við að slík búsetuúrræði yrðu komin í sveitarfélögin C eða B innan tíðar.Hinn 1. febrúar2012 var gerður tímabundinn samningur um þjónustu við stefnanda, sem skyldigilda þar til niðurstöður SIS-mats lægju fyrir. Markmið þjónustusamningsins varað styðja stefnanda til athafna daglegs lífs og til félagslegrar þátttöku. Félagsþjónustastefndu bar ábyrgð á kostnaði vegna samningsins sem nam 258.355 krónum ámánuði, þ.m.t. voru öll gjöld, en um var að ræða þjónustu sem samsvaraðitveimur sólarhringum hjá stuðningsfjölskyldu, 21 tíma í liðveislu, 9 tímum ífélagslega liðveislu og 45 tímum í frekari liðveislu. Þessu til viðbótar varstefnandi með allt að 14 sólarhringa í þjónustu á skammtímavistun á [...],dagþjónustu á hæfingarstöðinni í [...] og akstursþjónustu. Á samningstímabilinusamþykkti talsmaður að sjá um ráðningu og starfsmannahald vegna þjónustunnarvið stefnanda, sem og að skila ársfjórðungslega til félagsþjónustu stefndureikningsyfirlitum ásamt bókhaldi vegna þjónustunnar.Stefnandi kveðurskammtímavistunina að [...], þar sem hún hafi dvalið aðra hverja viku, hafaverið langt frá því að vera fullnægjandi fyrir stefnanda, bæði hvað varðaðiaðbúnað og menntun og reynslu starfsfólks, en einnig að því leyti að vistuninhafi fyrst og fremst verið ætluð fyrir börn og unglinga undir 18 ára aldri.Hinn 10. apríl 2012barst félagsþjónustu stefndu umsókn talsmanns stefnanda um sólarhringsþjónustufyrir stefnanda. Umsókninni var vísað til teymis fagfólks í samræmi viðfyrirmæli reglugerðar nr. 1054/2010 um þjónustu við fatlað fólk á heimili þess.Á fundi 13. júní2012 var stefnanda boðin búseta á sambýlinu að [...] í [...], en talsmaðurstefnanda hafnaði því boði með þeim rökum að stefnandi ætti rétt á úrræði íheimabyggð.Niðurstöðurfagteymisins, sem bárust félagsþjónustu stefnda 29. júní 2012, voru teknarfyrir á fundi 5. júlí 2012 og kynntar talsmanni stefnanda. Taldi fagteymiðljóst að stuðningsþörf stefnanda væri umfangsmikil og að hún þyrfti aðstoð ogstuðning við nánast allar athafnir daglegs lífs. Á fundinum var stefnanda ogtalsmanni hennar kynnt þjónustutilboð stefndu, sem talsmaður stefnanda neitaðiað undirrita á fundinum. Talsmaður stefnanda lagði fram þá tillögu á fundinumað stefnandi fengi að búa í sambýlinu að [...] aðra hverja viku og aðstandendumyrði greitt fyrir að veita þjónustu hina vikuna. Með bréfifélagsmálastjóra stefndu 10. júlí 2012 var áðurgreindri fyrirspurn talsmannsstefnanda svarað. Í bréfinu kom m.a. fram að farið hefði verið yfir niðurstöðurfagteymisins og að aðilar væru sammála um að auka þyrfti þjónustu viðstefnanda. Fram kom að nú þegar hefði stefnanda verið boðin búseta á sambýlinuað [...] í [...], en því hefði verið hafnað. Þá sagði að ekkert búsetuúrræðimeð sólarhringsþjónustu væri í C, en í byggingu væri fjögurra til sex íbúðaþjónustukjarni. Búseta að [...] gæti því verið tímabundin þar til framkvæmdumvið nýjan þjónustukjarna í C væri lokið. Í bréfinu var ítrekað að [...] værisambýli og því væri ekki unnt að vera með hálfa búsetu þar.Með bréfinu fylgduupplýsingar um hvernig núverandi þjónustu við stefnanda væri háttað og tillögurí þremur liðum um breytta þjónustu. Engin viðbrögð bárust við tillögunum frátalsmanni stefnanda. Þá skilaði talsmaður stefnanda ekki bókhaldsgögnum eins ogóskað hafði verið eftir og þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar þar að lútandi.Ákveðið var að boða til fundar til að fara yfir stöðuna og á fundi 31. ágúst2012 kom í ljós að talsmaður stefnanda var verulega reið og ósátt við tillögurfélagsþjónustu stefndu.Hinn 7. nóvember2012 hafi átt sér stað atvik í skammtímavistuninni að [...], sem stefnandikveður mál þetta sprottið af. [...]. Vegna framangreinds atviks hafi stefnandiekki farið aftur í skammtímavistun að [...], heldur hafi talsmaður stefnanda ogfjölskylda hennar annast alfarið um stefnanda á heimili fjölskyldunnar.Með bréfifélagsráðgjafa hjá félagsþjónustu stefndu til stefnanda 8. nóvember 2012 varstefnanda tilkynnt að niðurstöður SIS-mats á stuðningsþörf stefnanda hefðu borist.Samkvæmt niðurstöðunum væri stuðningsþörf stefnanda vel yfir meðallagi og upp ímjög háa stuðningsþörf, breytilega heilsuþörf og afar háa hegðunarþörf. Íbréfinu er vísað til þjónustusamningsins frá 1. febrúar 2012 og á það bent aðgildistími hans væri þar til niðurstöður SIS-mats lægju fyrir. Með vísan tilþessa var þess óskað af hálfu félagsþjónustu stefndu að þjónustusamningurinnyrði endurskoðaður sem fyrst og að talsmaður skilaði reikningsyfirliti ásamtbókhaldi vegna þeirrar þjónustu sem stefnandi hafði notið á meðan samningurinnvar í gildi.Talsmaður stefnandasvaraði bréfinu með tölvuskeyti 13. nóvember 2012, þar sem gerð var krafa umbeingreiðslusamning við félagsþjónustu stefndu, en ella myndi hún flytjalögheimili stefnanda til B eða í annað sveitarfélag.Á fundi 17.desember 2012 var að nýju lagt fyrir stefnanda og talsmann hennarþjónustutilboð sem kynnt hafði verið á fundi 5. júlí sama ár. Talsmaðurstefnanda ritaði undir þjónustutilboðið og samþykkti það fyrir hönd stefnanda. Í kjölfar fundarinsog undirritunar þjónustutilboðsins sendi félagsþjónusta stefndu stefnanda drögað einstaklingssamningi. Í þeim drögum kemur fram að tilgangur samningsins væriað stefnandi fengi aðstoð við athafnir daglegs lífs og með því væri henni skapaðtækifæri til að lifa eins sjálfstæðu lífi og kostur væri. Leitast væri við aðstýring þjónustunnar væri sem mest í höndum stefnanda eða talsmanns hennar ásama tíma og félagsþjónusta stefndu hefði með höndum fjárhagslega umsýslusamningsins. Í 5. gr. samningsins kom fram að launagreiðslur starfsmanna ogkostnaður vegna starfsmanna skyldi taka mið af handbók um notendastýrðapersónulega aðstoð fyrir fatlað fólk. Samkomulag væri um þjónustuþörf sem næmi24 klukkustundum á sólarhring, 7 daga vikunnar, þ.e. samtals 730 stundir ámánuði. Frá stöðugildafjölda á heimili skyldi draga fjölda klukkustunda semáætlað væri að stefnandi nýtti til að sækja þjónustu hæfingarstöðvarinnar, þ.e.fimm klukkustundir, fimm daga vikunnar eða þann tíma sem opið væri á hæfingarstöðinni.Gert væri ráð fyrir 24 veikindadögum stefnanda á ári, auk lokunarhæfingarstöðvarinnar sex vikur á ári. Alls væru þetta 1030 klukkustundir á árieða 85,83 klukkustundir á mánuði. Þjónustuklukkustundir samkvæmt samningnumværu að meðaltali 644,17 á mánuði. Talsmaður stefnandavar ekki reiðubúinn til að rita undir áðurgreindan einstaklingssamning. Þáskilaði talsmaður stefnanda ekki bókhaldsgögnum 25. janúar 2013 líkt og áðurhafði verið boðað í tölvupósti.Í lok mars 2013ritaði talsmaður stefnanda loks undir einstaklingssamninginn, sem gilti frá 1.apríl 2013 til 30. september sama ár. Þjónustan á grundvellieinstaklingssamningsins hófst þá þegar og var fjöldi þjónustustunda aðstandenda303,75 klukkustundir og fyrir þjónustuna var samið um að greiða 850.490 krónurá mánuði. Greiðsla miðaðist við NPA-handbók eins og fyrri samningur gerði ráðfyrir en með uppfærðri fjárhæð. Einnig var samþykkt að greiða einn mánuð afturí tímann, eða 850.490 krónur vegna mars 2013. Samkomulagið gekk út frá því aðum væri að ræða fyrsta skrefið í átt að því að félagsþjónusta stefndu kæmi aðþví með aðstandendum að veita þjónustu aðstoðarmanna á heimili stefnanda.Fram kemur íupphafskafla einstaklingssamningsins að hann hafi verið gerður á grundvellilaga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, laga nr. 52/1992 um málefnifatlaðs fólks og reglugerðar nr. 1054/2010 um þjónustu við fatlað fólk áheimili sínu. Aðeins hafi verið horft til handbókar um notendastýrða,persónulega aðstoð, NPA, varðandi viðmiðun á verðlagningu hverrar vinnustundar.Stefndu kveðast ekki hafa tekið þátt í þróunarverkefninu um notendastýrða,persónulega aðstoð, NPA, og þeim hafi því ekki verið skylt að lögum að veitaslíka aðstoð þegar samningurinn var gerður. Ásamningstímabilinu, nánar tiltekið í júní 2013, fékk stefnandi boð um búsetu ínýjum íbúðakjarna í [...] að [...]. Talsmaður stefnanda hafnaði boðinu ogvísaði í að sú síðarnefnda væri með samning við félagsþjónustu stefndu útseptember 2013. Þegareinstaklingssamningurinn rann út var haldinn fundur þar sem farið var yfirsamstarfið á grundvelli samningsins. Stefndu kveða að á þeim fundi hafi komiðfram að almenn ánægja væri með samstarfið og að árangurinn af samningnum værigóður.Hinn 20. nóvember2013 var gerður nýr einstaklingssamningur um þjónustu við stefnanda, en frá ogmeð 1. janúar 2015 hefur félagsþjónusta [...] veitt stefnanda þjónustu.IIÍ greinargerðstefndu er bent á að lagagrundvöllur dómkröfu stefnanda sé svo vanreifaður ístefnu að til greina komi að mati stefndu að vísa málinu frá dómi án kröfu.Verulega skorti á að stefnandi hafi gert grein fyrir þeim málsástæðum semstefnandi byggir málsókn sína á og ekki sé gerð grein fyrir öllum atvikum semnauðsynlegt sé að fjalla um til þess að samhengi málsástæðna sé ljóst. Þannigsé t.a.m. hvergi vikið að eðli dómkröfunnar sem höfð sé uppi í málinu. Efgengið er út frá því að krafan sé skaðabótakrafa þá sé ekki ljóst hvergrundvöllur þeirrar kröfu sé, hvort krafan er innan eða utan samninga, hvort ogþá hvernig skilyrði almennu skaðabótareglunnar, eða eftir atvikum annarraskaðabótareglna, séu uppfyllt í málinu, þ.m.t. hvað varðar sök, orsakatengsl ogsennilega afleiðingu. Varðandi hið ætlaðatjón stefnanda í málinu telja stefndu rétt að ítreka að á þeim tíma semkröfugerð stefnanda tekur til hafi verið í gildi samningur um þjónustu viðstefnanda. Talsmaður stefnanda hafi hins vegar hafnað öllum tillögumfélagsþjónustu stefndu um breytta þjónustu og því hafi ekki verið gerðarbreytingar á samningnum. Óumdeilt sé að stefndu hafi efnt að öllu leyti skyldursínar samkvæmt samningnum og greitt á grundvelli hans 258.000 krónur á mánuði.Þá benda stefndu áað ekki liggi fyrir í málinu gögn sem sýni fram á hið ætlaða tjón. Engin gögnhafi verið lögð fram sem sýni fram á að vinnuframlag og/eða eftir atvikumaðkeypt þjónusta í þágu stefnanda á því tímabili sem kröfugerð stefnanda takitil, hafi numið hærri fjárhæð en hún hafi notið á grundvelliþjónustusamningsins. Stefndu kveðast raunar alfarið mótmæla röksemdum að bakikröfugerð stefnanda og þá aðallega í V. kafla stefnunnar. Sá kafli sé raunarillskiljanlegur þar sem öllu ægi saman. M.a. sé tilgreint að fjárkrafan byggistá ýmsum gögnum, þ.m.t. þjónustusamningnum frá 1. febrúar 2012, en þó „síðan ogekki síst“ (sic) á 5. gr. samningsdraga um „Einstaklingssamning“ umsólarhringsþjónustu. Benda stefndu á að þetta sé sérkennileg röksemdafærsla þarsem stefnandi hafi ekki fengist til að rita undir einstaklingssamninginn fyrren eftir það tímabil sem kröfugerðin taki til, auk þess sem með öllu séóútskýrt hvernig þessir löggerningar geti orðið grundvöllur skaðabótaskyldu áhendur stefndu, sér í lagi með hliðsjón af því að stefndu hafi staðið að ölluleyti við skyldur sínar samkvæmt þjónustusamningnum. Í nefndum kafla stefnunnarkomi einnig fram að „ekki [sé] raunhæft að miða kröfu stefnanda við annaðviðmið“ en handbók NPA um launakostnað. Þessu kveðast stefndu hafna alfarið,enda sé NPA tímabundið tilraunaverkefni, sem gangi mun lengra en lagalegarskyldur sveitarfélaga kveði á um. Stefndu séu ekki aðilar að tilraunaverkefninuog af því leiði að stefnandi hafi ekki verið þátttakandi í verkefninu.Stefnandi geti því eðli máls samkvæmt ekki öðlast réttindi eða borið skyldursem fylgi þessu verkefni. Kröfugerðin sé því vanreifuð að þessu leyti og í öllufalli geti hið ætlaða tjón stefnanda ekki tekið mið af handbók NPA umlaunakostnað. Samkvæmtframansögðu sé ljóst að kröfugerð stefnanda sé ekki studd neinumsönnunargögnum. Þannig liggi hvorki fyrir í málinu gögn sem sýni fram ávinnuframlag eða útlagðan kostnað á tímabilinu, sem styðji kröfugerðina, aukþess sem stefnandi hafi ekki verið aðili að NPA-verkefninu. Aðalatriðið sé að áþví tímabili sem kröfugerð stefnanda taki til hafi verið í gildiþjónustusamningur sem stefndu hafi staðið við að öllu leyti. Á tímabilinu hafistefnandi kosið að hafna öllum búsetuúrræðum og þjónustutilboðum sem stefnduhafi boðið henni. Undir slíkum kringumstæðum stoði vitaskuld ekki fyrirstefnanda að koma mörgum árum eftir að atvikin áttu sér stað og setja framfjárkröfu í dómsmáli vegna þjónustu sem henni hafi sannarlega staðið til boðaen hún ekki þegið.Lögmaður stefndubenti á að ekki væri nægjanlegt að vísa til ákvæða laga nr. 59/1992 hvað varðarlagagrundvöll undir kröfu stefnanda. Um væri að ræða rammalöggjöf þar semkveðið væri á um ákveðna þjónustu sem sveitarfélögum bæri að veita, en mat ápersónulegri þjónustu væri hins vegar lagt í vald viðkomandi sveitarstjórnar.Af ákvæðum fyrrgreindra laga væri t.d. ekki hægt að leiða þann rétt stefnandaað hún ætti rétt á sólarhringsþjónustu. Við munnleganmálflutning kvaðst lögmaður stefnanda hafna því að vísa bæri málinu frá dómi ánkröfu. Dómkröfur stefnanda væru skýrar og byggðust á skýrum útreikningi semværi að finna í gögnum málsins. Stefndu bæru ábyrgð á félagslegri ogfjárhagslegri stöðu stefnanda, sbr. ákvæði laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðsfólks. Dómkrafa stefnanda lyti að greiðslu skuldar, en ekki væri umskaðabótakröfu að ræða. Krafan byggðist á reglum um notendastýrða, persónulegaaðstoð, NPA. Stefndu hefðu lagt fram drög að þremur eða fjórum samningum, semallir hefðu byggst á því sama, þ.e. notendastýrðri, persónulegri aðstoð. Þáhefðu stefndu lagt fram handbók um slíka þjónustu. Dómkröfur stefnanda værusniðnar eftir því tilboði sem stefndu hefðu gert stefnanda, sbr. drög aðeinstaklingssamningi á dskj. nr. 12. Þótt stefndu hafi ekki verið aðilar aðNPA-verkefninu hafi stefndu farið eftir þeim reglum sem verkefnið byggðist á.Lögmaður stefnanda kvað lagagrundvöll málsins byggjast á lögum nr. 59/1992 ummálefni fatlaðs fólks. Stefndu hafi lagt fram tilboð, en ekki lokið samningumvið stefnanda. Þá hafi stefndu borið að veita stefnanda þá þjónustu sem kveðiðværi á um í lögum nr. 59/1992. IIIÍ e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991segir að í stefnu skuli greina svo glöggt sem verða megi málsástæður semstefnandi byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þurfi að greina tilþess að samhengi málsástæðna verði ljóst, en þessi lýsing skuli vera gagnorð ogsvo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er.Í málinu krefststefnandi peningagreiðslu úr hendi stefndu. Af lýsingu í stefnu verður hinsvegar ekki með vissu ráðið hvort peningagreiðslan er skaðabótakrafa eðaskuldakrafa. Um grundvöll kröfunnar segir í stefnu að hann sé reistur á atvikiþví sem átt hafi sér stað í skammtímavistuninni að [...] í C hinn 7. nóvember2012 [...]. Atvik þess máls séu að fullu upplýst og stefndu hafi viðurkenntólögmæta og óheimila valdbeitingu, sbr. 1. mgr. 10. gr., sbr. 12. gr., laga nr.88/2011 um réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Í kjölfarið hafi talsmaðurstefnanda séð sig knúinn til að taka stefnanda úr skammtímavistuninni. Stefnduhafi þó ekki boðið stefnanda upp á önnur úrræði í staðinn og því hafi talsmaðurstefnanda og fjölskylda hennar séð um alla umönnun og þjónustu við stefnandanánast allan sólarhringinn frá 8. nóvember 2012 til 1. maí 2013, er starfsmaðurhafi verið ráðinn til að annast stefnanda.Af framangreindrilýsingu í stefnu verður helst ráðið að um skaðabótakröfu sé að ræða, en þó erekki ljóst á hvaða grundvelli hún er gerð. Þannig liggur ekki fyrir hvort um erað ræða skaðabótaábyrgð vegna bótaskylds atviks utan samninga eða hvort á þvísé byggt að stefndu hafi bakað sér bótaskyldu vegna athafnaleysis sem leiðamegi af samningi eða lagaskyldu. Þá skortir mjög á að gerð sér grein fyrir þvítjóni sem stefnandi telur stefndu hafa bakað sér og með hvaða hætti skilyrðumbótaskyldu telst fullnægt í málinu, þ.m.t. hvað varðar saknæmi, orsakatengsl ogsennilega afleiðingu, þ.e.a.s. ef dómkrafa stefnanda telst vera skaðabótakrafa.Síðar í stefnunni segirað fjárkrafan byggist í fyrsta lagi á þjónustusamningi aðila frá 1. febrúar2012, í öðru lagi á svokölluð SIS-mati og í þriðja lagi á þjónustutilboði semlagt hafi verið fram í lok desember 2012 eða byrjun janúar 2013, en það hafigert ráð fyrir sólarhringsþjónustu við stefnanda. Síðan en ekki síst sé byggt á5. gr. í drögum að einstaklingssamningi þar sem gert hafi verið ráð fyrirsólarhringsþjónustu fyrir stefnanda að frádreginni fimm klukkustunda dvölstefnanda á Hæfingarmiðstöðinni fimm daga vikunnar. Í samningsdrögunum sé ogvísað til reglna NPA-verkefnisins um heildarlaunagreiðslur. Stefnandi telji sigfullnægja skilyrðum í handbók NPA til að eiga rétt á 2.800 króna endurgjaldifyrir hverja verðlagða vinnustund frá 8. nóvember 2012 til 30. apríl 2013, enþá hafi verið ráðinn starfsmaður til að sinna stefnanda. Allur þessi kostnaðurhafi lagst á stefnanda á umræddu tímabili. Stefnandi telji sig samkvæmt lögumeiga umstefnda fjárkröfu á hendur stefndu miðað við þjónustuþörf stefnandasamkvæmt svokölluðu SIS-mati og til grundvallar kröfunni beri að leggjalaunakostnað samkvæmt handbók NPA.Af framangreindrilýsingu verður ráðið að um skuldakröfu sé að ræða, sem byggð sé á samningumaðila. Í stefnu eru hins vegar engin rök færð fyrir því með hvaða hættifjárkrafa stefnanda getur byggst á þjónustusamningi aðila frá 1. febrúar 2012,en ekki liggur annað fyrir í málinu en að hann hafi verið efndur að fullu. Þáþykir óljóst með hvaða hætti fjárkrafan getur byggst á svokölluðu SIS-mati, þarsem metin er þörf á stuðningi við einstaklinga með fötlun, eða tilboði stefnduum sólarhringsþjónustu, en þar er sérstaklega tekið fram að í kjölfar samþykktartilboðsins verði gerður samningur milli aðila um þjónustuna. Þá er á engan háttleitast við að leiða rök að því með hvaða hætti fjárkrafa stefnanda geturbyggst á drögum að einstaklingssamningi, sem kynnt voru talsmanni stefnanda íbyrjun árs 2013, en fram hefur komið að talsmaðurinn undirritaði ekki slíkansamning fyrr en í lok mars sama ár. Í þeim samningi, sem gilti frá 1. apríl2013 til 30. september 2013, er ekki vikið að fjárhæð greiðslna á mánuði, enþess í stað er vísað til sérstaks samkomulags við aðstandendur samkvæmtfylgiskjali, sem ekki verður séð að lagt hafi verið fram í málinu. Ráðið verðuraf gögnum málsins að stefnandi hafi fengið greitt samkvæmt samningnum frá ogmeð 1. mars 2013 eða fyrir tvo mánuði af því sjö mánaða tímabili sem dómkrafastefnanda nær til. Óljóst þykir í stefnu með hvaða rökum stefnandi telur sigeiga rétt til frekari greiðslna úr hendi stefndu en samningar aðila virðasthafa gert ráð fyrir. Þá þykir með öllu vanreifað af hálfu stefnanda með hvaðarökum hann telur sig geta byggt rétt á hendur stefndu á svokölluðu NPA-verkefniog handbók sem virðist hafa verið gerð í tengslum við það verkefni.Með hliðsjón af ölluframangreindu verður ekki með skýrum hætti ráðið af stefnu hvers eðlis sú krafaer sem stefnandi hefur uppi í málinu og þar með á hvaða grundvelli málið erreist. Þá skortir mjög á að lýsing stefnanda á málsástæðum og öðrum atvikumfullnægi skýrleikakröfu 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmtframangreindu þykja þeir annmarkar vera á málatilbúnaði stefnanda að í bágafari við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Eins og málatilbúnaðistefnanda er háttað verður efnisdómur ekki lagður á málið og ber því að vísamálinu frá dómi.Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber aðgera stefnanda að greiða stefndu málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn500.000 krónur. Ragnheiður Bragadóttir héraðsdómari kveður uppúrskurðinn. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.Úrskurðarorð:Máli þessu er vísaðfrá dómi.Stefnandi, A,greiði stefndu, B, C og D, 500.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 393/2009	Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008	Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. júlí 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. júlí 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 7. ágúst 2009 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 384/2013	Uppsögn Samningur	G ehf. krafði bæjarfélagiðR um greiðslur samkvæmt samstarfs- og þróunarsamning aðila frá 29. febrúar 2009þar sem G ehf. leigði R húsnæði og veitti bæjarfélaginu ýmsa sérfræðiaðstoð.Byggði G ehf. aðallega á því að þar sem engin tilkynning hefði borist umuppsögn samningsins bæri R að greiða reikninga í samræmi við samningsskuldbindingarnar.Talið var að í tölvupósti fyrirsvarsmanns G ehf. í lok nóvember 2009 hefðifalist ótvíræð uppsögn á samningnum. Var því fallist á þrautavarakröfu G ehf.sem tók mið af 6 mánaða uppsagnarfresti samkvæmt ákvæðum samningsins.	Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson,Benedikt Bogason og Greta Baldursdóttir. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. júní 2013. Hannkrefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 27.278.257 krónur með dráttarvöxtum,samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af nánartilgreindum fjárhæðum frá 1. janúar 2010 til 1. desember 2011, en afframangreindri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hannþess að stefnda verði gert að greiða sér 14.551.510 krónur auk dráttarvaxtasamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1.janúar 2010 til 1. janúar 2011, en af síðastgreindri fjárhæð frá þeim degi tilgreiðsludags. Að þessu frágengnu krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms.Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms ogmálskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti einsog greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Gagnavarslan ehf., greiði stefnda, Reykjanesbæ, 400.000krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 11. apríl2013. Málþetta, sem dómtekið var 15. mars sl., var höfðað 17. janúar 2012. Stefnandier Gagnavarslan ehf., Grænásbraut 720, Reykjanesbæ. Stefndi er Reykjanesbær, Tjarnargötu 12,Reykjanesbæ. Stefnandikrefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 27.278.257krónur auk dráttarvaxta samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma umgrunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu, með síðari breytingum, af 1.112.580 krónum frá 1.janúar 2010, af 2.225.160 krónum frá 1.febrúar 2010, af 3.337.740 krónum frá 1. mars 2010, af 4.450.320 krónum frá 1. apríl 2010, af5.562.900 krónum frá 1. maí 2010, af 7.799.872 krónum frá 1. júlí 2010, af8.924.264 krónum frá 1. ágúst 2010, af 10.048.656 krónum frá 1. september 2010,af 11.173.048 krónum frá 1. október 2010, af 12.297.440 krónum frá 1. nóvember2010, af 13.421.832 krónum 1. desember 2010, af 14.551.510 krónum frá 31.desember 2010, af 15.681.188 krónum frá 1. febrúar 2011, af 16.810.866 krónumfrá 1. mars 2011, af 17.940.545 krónum frá 31. mars 2011, af 19.070.223 krónumfrá 1. maí 2011, af 20.199.901 krónum frá 1. júní 2011, af 21.379.627 krónumfrá 30. júní 2011, af 22.559.353 krónum frá 1. ágúst 2011, af 23.739.079 krónumfrá 1. september 2011, af 24.918.805 krónum frá 1. október 2011, af 26.098.531krónum frá 1. nóvember 2011, af 27.278.257 krónum frá 1. desember 2011, af28.457.983 krónum frá 1. janúar 2012, til greiðsludags. Tilvara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 14.551.510 krónur auk dráttarvaxta samkvæmtákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta ogvanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu,með síðari breytingum, af 1.112.580 krónum frá 1. janúar 2010, af 2.225.160krónum frá 1. febrúar 2010, af 3.337.740 krónum frá 1. mars 2010, af af 4.450.320 krónum frá 1. apríl 2010, af5.562.900 krónum frá 1. maí 2010, af 7.799.872 krónum frá 1. júlí 2010, af 8.924.264krónum frá 1. ágúst 2010, af 10.048.656 krónum frá 1. september 2010, af11.173.048 krónum frá 1. október 2010, af 12.297.440 krónum frá 1. nóvember2010, af 13.421.832 krónum 1. desember 2010, af 14.551.510 krónum frá 31.desember 2010 til greiðsludags. Stefnandikrefst þess til þrautavara að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda5.562.900 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands áhverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum, af 1.112.580krónum frá 1. janúar 2010, af 2.225.160 krónum frá 1. febrúar 2010, af3.337.740 krónum frá 1. mars 2010, af4.450.320 krónum frá 1. apríl 2010, af 5.562.900 krónum frá 1. maí 2010til greiðsludags. Stefnandikrefst málskostnaðar í öllum tilvikum. Stefndikrefst aðallega sýknu af dómkröfum stefnanda, en til vara lækkunar á dómkröfumstefnanda. Stefndi krefst málskostnaðar. I. Helstu málavextir eru þeir að þann29. febrúar 2008 var undirritaður skriflegur samningur á milli stefnanda ogstefnda sem ber yfirskriftina: ,,Samstarfs- og þróunarsamningur milliGagnavörslunnar ehf. og Reykjanesbæjar”. Í 1. gr. samningsins er markmiðisamningsins lýst. Þar segir m.a. að markmiðið með samningnum sé að aðilar vinnisaman að þróun þekkingar á sviði varðveislu, skjalaráðgjafar, rafrænnarvistunar, forvörslu og safnafræða. Verktaki (stefnandi) muni byggja upp öflugtfyrirtæki á þessu sviði í Reykjanesbæ, en fyrirtækið muni bjóða heildarlausn ígeymslumálum fyrirtækja, stofnana, ríkis og sveitarfélaga. Síðan eru í þessarigrein samningsins talin upp fleiri atriði sem snúa að stefnanda. Tekið er framað verkkaupi (stefndi) muni vista skjalasafn sitt, listasafn og söfnByggðasafns stefnanda í húsnæði stefnanda. Í greininni er síðan nánari lýsing áframkvæmd þessa. Í 2. gr. samningsins er fjallað umumfang samningsins og tíundað hvað undir hann falli. Í 3. gr. samningsins er kveðið áum skyldur aðila samkvæmt samningnum. Þar segir m.a. að stefnanda beri að gæta þessað húsnæði fyrirtækisins uppfylli skilyrði til varðveislu muna og skjala fyrirstefnda sambærilegt og húsnæðið sé í dag á Njarðarbraut. Í húsnæðinu verðiöflugt öryggiskerfi frá viðurkenndum aðila sem vaktað verði allansólarhringinn. Þá segir að nýtt húsnæði muni verða mun fullkomnara og aðsafnstjóri Byggðasafns Reykjanesbæjarmuni fá tækifæri til að koma að hönnun á því húsnæði. Þá er kveðið á umað stefnandi leiti til Þjóðskjalasafns Íslands, Þjóðminjasafns Íslands ogListasafns Íslands um staðfestingu á að húsnæðið uppfylli þau skilyrði semþessar stofnanir gera til slíks húsnæðis. Í þessari grein eru síðan ákvæði umtrúnaðarskyldu, aðstöðu fyrir starfsmenn stefnda, öryggisþætti, tryggingar o.fl. Í 4. gr. samningsins er kveðið áum að samningurinn gildi frá og með 1. mars 2008 og að uppsagnarfrestur afhálfu beggja aðila sé 6 mánuðir frá og með 1. degi næsta mánaðar frá þvískrifleg uppsögn berst hinum samningsaðila samnings þessa með sannanlegumhætti. Í 5. gr. samningsins er kveðið áum samningsfjárhæð og greiðslur stefnda. Í 6. gr. samningsins er kveðið áum breytingar á samningnum, sem skuli vera skriflegar og taka gildi viðundirritun beggja aðila. Þá segir í þessari grein að aðilar séu sammála um aðendurskoða verði þennan samning fá og með 1. janúar 2009 og setja sem viðaukavið samninginn. Áætlað sé að breyting á fjárhæð samningsins verði tilbúin ísíðasta lagi í desember 2008. Í 7. gr. samningsins er kveðið áum vanefndir. Þar er í fyrsta lagi kveðið á um dráttarvexti sé leiga ekkigreidd á gjalddaga. Í öðru lagi um vanefndaheimildir stefnanda vegna dráttar ágreiðslu reikninga og um tilkynningaskyldu stefnanda vegna vanefnda. Þá eruákvæði um áhrif force majeureá skyldur aðila og loks segir í þessari grein að ef forstöðumaður Byggðasafns eðatil þess bærir matsmenn meti að varðveislu safnkosts sé hætta búin og ekki hafiverið orðið við skriflegum tilmælum til úrbóta sé stefnda heimilt að riftasamningi tafarlaust. Í stefnu segir m.a. að stefnandisé nýsköpunarfyrirtæki og hafi á þessum tíma verið í sambandi við nokkursveitarfélög varðandi uppbyggingu á starfsemi sinni í viðkomandi sveitarfélagi.Fyrir hafi legið að leggja þyrfti út í umtalsverðar fjárfestingar til að hægtværi að byggja upp varðveisluhúsnæði og því hafi verið talið lykilatriði aðvelja sveitarfélag sem væri tilbúið til að koma með alla sína muni, listaverkog skjöl í vörslu. Af þeimsveitarfélögum sem voru tilbúin í slíkt hafi Reykjanesbær verið valinn. Viðsamningsgerð hafi báðir samningsaðilar verið meðvitaðir um að starfsemistefnanda var staðsett í bráðabirgðahúsnæði sem stefnandi var með á leigu þartil stefnandi hefði fundið hentugt húsnæði til kaupa undir starfsemi sína.Samningur aðila hafi ekki verið bundinn við tiltekið húsnæði. Þar sem bærinnhafi verið búinn að klára fjárhagsáætlun fyrir árið 2008 á þeim tíma ersamningur var gerður, hafi verið komist að samkomulagi um að stefndi greiddistefnanda það sama og stefnandi væri að greiða fyrir sambærilega húsaleiguþegar samningur var gerður, en síðan yrðu verð endurskoðuð í árslok 2008, ýmistmeð gerð nýs samnings eða viðauka við upprunalegan samning. Samningaviðræður umslíka endurskoðun hafi hafist snemma á árinu 2009. Þá þegar hafi kröfurstarfsmanna stefnda um betri umbúnað verið farnar að aukast frá því sem áðurvar rætt. Eftir vandlega leit eftir hentugumhúsakosti fyrir starfsemina, þar sem virkt samráð var haft við starfsmennstefnda með tilliti til vistunar á byggðasafni bæjarins, hafi stefnandi gengiðfrá kaupum á 4.500 m2 húsnæði og fengið það afhent í byrjun maí2009. Húsnæði þetta hafi orðið fyrir vali stefnanda svo hægt yrði að uppfyllakröfur Byggðasafns Reykjanesbæjar um takmarkaða lofthæð og annan umbúnað. Stefnandi hafi þegar haft samband við stefndaog óskað eftir að vinna við undirbúning flutninga á munum bæjarins gæti hafist, en slíkur flutningurhafi aðeins getað átt sér stað að undangengnum undirbúningi og hönnun ísamstarfi við starfsmenn stefnda svo sem gert sé ráð fyrir í 3. gr. samningsaðila. Nokkur tímapressa hafi verið áþessum flutningum þar sem eigandi bráðabirgðahúsnæðisins sem munirnir voruvistaðir í hafði sagt upp leigusamningi og þurfti að hefja eigin framkvæmdirvið húsnæðið. Stefnandi hafi hins vegar óskað eftir því að beðið yrði tilhaustsins með flutninga og fengið góðfúslegt leyfi frá leigusala sínum til aðfá að vera lengur í húsnæðinu. Í millitíðinni hafi stefnandi ráðið til sínsérhæfðan safnafræðing til að geta sinnt sem allra best þjónustu við byggðasafnog listaverkasafn bæjarins og undirbúið hið nýja húsnæði undir flutning upp aðþví marki sem hægt var án ráðgjafar starfsmanna stefnda. Um haustið hafi reglulegir fundirum skipulag flutninga hafist. Fundina hafi setið Brynja Guðmundsdóttir,forstjóri stefnanda og Þorbjörg Gunnarsdóttir, safnafræðingur fyrir höndstefnanda og Valgerður Guðmundsdóttir, framkvæmdastjóri menningarsviðsReykjanesbæjar, Sigrún Ásta Jónsdóttir, forstöðumaður byggðasafnsReykjanesbæjar og Þórey Guðmundsdóttir, fjármálastjóri Reykjanesbæjar fyrirhönd stefnda. Á þeim fundum hafi verið lagðar fram um margt óraunhæfar kröfuraf hálfu stefnda um aðbúnað húsnæðis stefnanda sem hafi gengið þvert á það semgert var ráð fyrir í samningi aðila og rætt hafði verið um í upphafi samstarfsvarðandi fyrirhuguð not stefnanda af húsnæðinu. Ýmsar útfærslur hafi veriðlagðar til af stefnanda en öllum tillögum stefnanda hafi verið hafnað affulltrúum stefnda. Er líða tók á haustið hafi samskipti aðila verið orðin mjögerfið sem hafi orðið til þess að forstjóri stefnanda sendi ValgerðiGuðmundsdóttur tölvupóst þann 30. nóvember 2009 þar sem sá möguleiki var ræddurað aðilar leituðu sitt í hvora áttina. Ekki sé með nokkrum hætti hægt að skiljaefni umrædds tölvupósts sem formlega uppsögn af hálfu stefnanda, hvorki aforðalagi hans eða formi né í ljósi samhengis atburða, en eftir aðtölvupósturinn var sendur hafi aðilarverið sammála um að finna lausn á málinu og viðræður um útfærslur á samstarfihaldið áfram. Af samskiptum aðila megi glögglega sjá að báðir aðilar stóðu íþeirri meiningu að samningur væri enn í gildi, þó svo óljóst væri með frekariviðskipti. Viðræður þessar hafi haldið áfram allt þar til forstjóra stefnandabarst tölvupóstur frá Valgerði Guðmundsdóttur dags. 23. mars 2010 þar sem húntilkynnti að húsnæðið „Ramminn“ hafi verið keypt og að varðveisluhúsnæði safnannamuni flytjast þangað með vorinu, en rættsé um áframhaldandi samstarf varðandi skjalamál. Aldrei hafi stefnanda verið gerðgrein fyrir því, hvorki leynt né ljóst, að stefndi hafi litið á tölvupóst á dskj. 9 sem uppsögn af hálfu stefnanda. Megi skýrlegagreina þann sameiginlega skilning í eftirfarandi samskiptum. Þegar stefndi hafihætt að greiða útgefna reikninga stefnanda í lok árs 2009 hafi stefndi boriðfyrir sig að reikningar væru ekki greiddir þar sem húsnæði það sem munirstefnda voru vistaðir í hafi ekki uppfyllt þær kröfur sem gera megi til slíkshúsnæðis þar sem á tímum hafi verið hita- og rafmagnslaust, auk þess semaðgengi starfsmanna stefnda að húsnæðinu hafi verið ábótavant. Slíkumathugasemdum hafi aldrei verið komið á framfæri við stefnanda með formlegumhætti eins og samningur aðila geri ráð fyrir. Brugðist hafi verið þegar í staðvið þeim óformlegu athugasemdum sem fram komu.Það sem skipti hér höfuðmáli að mati stefnanda sé sú staðreynd að á þeimtíma sem athugasemdir komu fram af hálfu stefnda um umbúnað húsnæðis hafði umnokkurra mánaða skeið staðið autt annað og brátt fullkomnara húsnæði stefnandaog tilbúið til flutninga á munum stefnda. Umkvartanir stefnda varðandi umbúnaðþess húsnæðis sem stefndi vissi að var ekki lengur á forræði stefnanda séu þvíí besta falli hæpnar. Stefnandi fái engan annan skilning í samskipti sín viðstefnda en að um eftiráskýringar hafi verið að ræða þegar hentað hafi að hættagreiðslum til stefnanda, sökum annarra valkosta sem stefnda höfðu boðist. Um vorið 2010 hafi munir stefndaverið fluttir út úr bráðabirgðahúsnæði því sem munirnir höfðu verið vistaðir í. Það sé því skemmstfrá því að segja að ekki hafi enn orðið af flutningi á munum í eigu bæjarins íhúsnæði stefnanda, svo sem gildandi samningur aðila geri ráð fyrir. Ýmsar óformlegar samningaviðræðurhafi lengi átt sér stað milli starfsmanna stefnanda og stefnda. Þá hafi stjórnog forstjóri stefnanda átt fund með bæjarstjóra og fjármálastjóra stefnda íjúní 2010 þar sem bent hafi verið á að enn hafi ekki verið fluttir neinir munireða skjöl í húsnæði stefanda, þó svo að húsnæðið standi, og hafi um langan tímastaðið stefnda til afnota í samræmi við samning aðila. Þá hafi sérstaklegaverið bent á að samningi aðila hafi ekki verið sagt upp en jafnframt óskaðeftir því að leitað yrði leiða til að halda áfram samstarfi í samræmi viðsamninginn. Þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar stefnanda um að samningi hafi ekkiverið sagt upp og áskoranir þar um hafi stefnanda ekki enn borist tilkynning umuppsögn samnings frá stefnda. Hafi stefnandi því sent stefnda reikninga ísamræmi við samning aðila mánaðarlega allt til dagsins í dag. Hafi reikningarstefnanda iðulega verið endursendir til stefnanda, ýmist með vísan til þess aðþeir hafi ekki fengist samþykktir, að þeir séu ekki réttir eða með vísan tilþess að ágallar hafi verið á leiguhúsnæði. Aldrei hafi verið lýst yfir uppsögnsamningsins og því hafi fyrst verið hreyft að samningi hafi verið sagt upp meðtölvupósti stefnanda á dskj. 9, í bréfi lögmannsstefnda dags. 3. febrúar 2011, eða 14 mánuðum eftir að umræddur tölvupóstur varritaður. Stefnandi hafi eins og að ofan getur lengi reynt að komastað samkomulagi við stefnda um áframhaldandi samstarf eða lok málsins. Stefnandihafi borið fram ótal tillögur til lausnar málsins en án árangurs. Síðustutillögur hafi verið lagðar fyrir stefnda í upphafi desembermánaðar 2011 enverið alfarið hafnað af stefnda með bréfi dags. 29. desember 2011, Sé nú svokomið að stefnandi fái ekki lengur beðið eftir að fá fullnustu réttmætra krafnasinna á grundvelli gildandi samnings við Reykjanesbæ. Eigi stefnandi því engraannarra úrkosta en að höfða mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjaness. Stefndi kveður markmið samnings aðila samkvæmt 1. gr. samningsins hafa verið að aðilar mynduvinna saman að þróun þekkingar á sviði varðveislu, skjalaráðgjafar, rafrænnarvistunar, forvörslu og safnafræða. Öll samskipti aðila hafi frá upphafi verið íþá veru, að hér hafi verið um eiginlegan þróunarsamning að ræða. Stefnandi hafisjaldnast verið í aðstöðu til að veita þá þjónustu og aðstöðu, sem samningurinntekur til, og þarfir stefnda hafi sömuleiðis tekið breytingum ásamningstímanum. Húsnæðið sem stefnandi hafði til umráða á tímabili hafi veriðófullnægjandi en miklar vanefndir hafi orðið af hálfu stefnanda frá upphafi ísamstarfi aðila. Að mati stefnda geri stefnandi tilraunir til þess, í stefnumálsins , að snúa þessum staðreyndum á hvolf. Í 1. gr. samningsins megi finnaeftirfarandi markmið: ,,Verktaki [stefnandi] mun byggja upp öflugt fyrirtæki áþessu sviði í Reykjanesbæ, en fyrirtækið mun bjóða heildarlausn í geymslumálumfyrirtækja, stofnana, ríkis og sveitarfélaga“. Skemmst sé frá því að segja, aðvegna vandamála í húsnæði stefnanda, hafi stefnandi, hvorki fyrr né síðar, náðað uppfylla þetta markmið samningsins. Í 3. gr. samningsins sé fjallað um skyldur verktaka(stefnanda) og verkkaupa (stefnda). Samkvæmt ákvæðinu bar stefnanda að gætaþess að húsnæði fyrirtækisins uppfyllti skilyrði til varðveislu muna og skjala.Stefnandi hafi ekki uppfyllt nein afþessum skilyrðum 2. gr. Stefnandahafi verið fullkomlega kunnugt um að ástand húsnæðisins var algjörlegaóforsvaranlegt og hafi stefnandi, hvorki fyrr né síðar, verið í aðstöðu til aðgeta uppfyllt samningsskyldur sínar. Húsnæðið hafi að engu leyti uppfyllt þærkröfur sem stefnandi gerði sjálfur til húsnæðisins og finna megi í fyrrgreindumsamningi. Þá hafi rafmagn verið tekið af húsnæðinu á umræddu tímabili, ekkihafi verið öryggisvöktun með húsnæðinu og svo hafi loks farið að stefnandimissti yfirráð fasteignarinnar yfir til Verne Holding ehf. á árinu 2009. Ekki hafi orðið úr að stefnandigæti boðið upp á þjónustu í nýju húsnæði, í samræmi við þarfir stefnda. Hafiverið á því byggt, af hálfu stefnanda, að kröfur stefnda um lágmarkskröfur tilhúsnæðisins og þjónustu væru ,,ósanngjarnar“. Ekkert hald sé fyrir þessumásökunum stefnanda. Þann 21. apríl 2009 hafi komið á daginn að stefnandi hafðimisst húsnæði sitt. Þann 30. apríl s.á. hafi fulltrúi Byggðasafns stefnda sentstefnanda tillögur vegna fyrirhugaðs samnings. Haustið 2009 hafi undirbúningurá flutningi Byggðasafns hafist í húsnæði þeirra, sem byggði alfarið áframangreindum tillögum. Á fundi aðila þann 27. október 2009 hafi forsvarsmaðurstefnanda lýst því yfir að stefnandi gæti ekki orðið við óskum stefnda frá 30.apríl s.á. og boðið nýja lausn. Í kjölfarið hafi starfsmaður stefnda áttsamskipti við þjóðminjavörð o.fl. og svo sent forsvarsmanni stefnandaskriflegar spurningar. Á þessum tímapunkti hafði stefndi miklar efasemdir um aðstefnandi gæti sinnt skyldum sínum, á grundvelli samningsins, og mörgumspurningum hafi verið ósvarað. Aðilar hafi átt með sér samskipti um ýmsartillögur sem voru uppi um fyrirkomulag á vörslu á munum fyrir stefnda. Í byrjun desember 2009 hafi stefnandi gert stefnda formlegttilboð. Á fundi aðila í byrjun desember hafi aðilar rætt tilboðið en þar hafiýmis vafaatriði verið rædd. Forstöðumaður Byggðasafns stefnda hafi í kjölfariðtekið saman minnispunkta varðandi samskiptin. Í þeim segi m.a.: ,,Lokatilboð frá fyrirtækinu barst Reykjanesbæ í desember2009, það sem hefur verið lagt fyrir Safnaráð. Eins og sjá má er þar ekkitíundað með ítarlegum hætti hvernig fyrirtækið hugsar sér að þessi samvinna eðaþjónusta verði í framkvæmd. Það er mat forstöðumanns Byggðasafns Reykjanesbæjarað þessar hugmyndir séu of skammt á veg komnar til að hægt sé að metanægjanlega hversu vel þær falla að safnarekstrinum.“ Í stefnu málsins bls. 3-4 er þess getið að nýtt húsnæði hafistaðið stefnda til boða. Stefndi hafni þessu alfarið. Jafnvel þó húsnæðið hafiverið tilbúið til afhendingar að hluta, þá hafi aldrei legið fyrir í hvaðahluta stefndi gæti flutt og hvert leiguverðið yrði. Þá hafi ekkert legið fyrirum innra skipulag húsnæðisins. Því skuli haldið til haga að það sé dýrt aðflytja safnkost stefnda og afar kostnaðarsamt. Þá fari það ekki vel meðsafnkostinn. Tillögur stefnanda hafi ekki verið í samræmi við framangreindansamning aðila frá árinu 2008. Stefnda hafi verið boðið 250 m2aðgreint rými sem varðveislu rými, 40 m2 fyrir ,,grófhluti“, 20 m2skrifstofurými eða samtals um 310 m2. Í fylgiskjali meðframangreindum samningi hafi komið fram að stefndi fengi um 1000 m2til umráða. Loks hafi sú mikla óvissa, sem lýst var að framan, varðandi þaðhvernig stefnandi ætlaði að þjónusta stefnda, leitt til þess að stefndi gatekki samþykkt tillögur stefnanda. Farið hafi svo að stefnandi sjálfur sagðisamningi aðila upp þann 29. nóvember 2009. Ljóst sé, með vísan til framangreinds, að um sé að ræðasamning vegna samstarfs, sem var ekki fullmótað er aðilar undirrituðu hann ífebrúar árið 2008. Fari það algjörlega í bága við staðreyndir málsins að ætla,að hægt sé að byggja á samningnum líkt og um fullmótað samstarf hafi verið aðræða. Þá liggi það einnig fyrir, að stefndi lagði mikið af mörkum til þess aðstefnandi gæti hafið starfsemi. Liður í því hafi verið að ganga til samningavið stefnanda varðandi framangreint þróunarverkefni. Í samningi aðila sé kveðið á um ákveðnar forsendur, semþurftu að vera til staðar, svo samningurinn héldi gildi sínu. Aðilar hafi ætlaðað endurskoða samninginn sameiginlega fyrir 1. janúar 2009. Ljóst sé aðstefnandi uppfyllti ekki skilyrði samningsins hvað varðar vörslu munanna oghafi gagnkvæmur skilningur milli aðila verið sá að samningurinn hefði runniðsitt skeið þann 1. mars 2009 af þessum sökum. Í stefnu málsins sé þess getið að tölvubréf forsvarsmannsstefnanda til stefnda þann 30. nóvember 2009 hafi ekki verið uppsögn. Sé þessualgjörlega hafnað af hálfu stefnda. Tölvubréfið sé skýrt og afdráttarlaust. Íþví felist uppsögn á samningi aðila, en varla sé hægt að orða uppsögn ásamningi með skýrari hætti. Í tölvupósti forsvarsmanns stefnanda til starfsmanns stefndadaginn eftir sé uppsögnin staðfest:,,Þetta boð er alveg óháð því hvort þið takið tilboði okkar tilsamstarfs eða ekki.“ Athygli veki að í tölvupóstsamskiptum aðila er jafnan talaðum ,,samningaviðræður“ og renni það enn frekari stoðum undir að enginnsamningur hafi verið í gildi á milli aðila á þessum tíma. Í kjölfarið hafistefndi tilkynnt stefnanda að samþykkt hafi verið í Menningarráði að keypt yrðihús í Reykjanesbæ undir safnakost stefnda. Hafi þetta verið enn og afturítrekað með tölvubréfi stefnda þann 23. mars 2010. Tölvubréf forsvarsmanns stefnanda til forsvarsmanna stefnda,dags. 12. júlí 2010, fari algjörlega í bága við málavaxtalýsingu stefnanda ístefnu málsins. Ekki sé að sjá annað, en að forsvarsmaður stefnanda kannist þarvið, að samningi aðila hafi verið slitið nokkru áður. Stefnandi hafi haldið áfram að senda stefnda reikninga ágrundvelli framangreinds samnings, sem hafði verið sagt upp á árinu 2009. Meðbréfi dags. 3. nóvember 2010 hafi stefnandi ítrekað við stefnda að reikningarvegna tímabilsins 1. janúar 2010 1. október 2010 yrðu greiddir. Aðilarmálsins hafi haft með sér umtalsverð samskipti vegna þessa og hafi svo farið aðstefndi sendi stefnanda bréf dags. 29. nóvember 2010 þar sem hann endursendistefnanda reikninga með rökstuddum skýringum. Í bréfinu hafi þess m.a. veriðgetið að stefnandi hafi misst yfirráðarétt sinn yfir húsnæðinu, þar semstefnandi hafði reynt að þjónusta stefnda. Þess hafi og verið getið að húsnæðiðhafði, áður en stefnandi missti yfirráðarétt þess, verið hita- og ljóslaust.Þannig hafi safnkostur stefnda legið undir skemmdum. Loks hafi svæðinu íkringum framangreinda fasteign verið lokað fyrir bílaumferð, þannig að stefndikomst ekki lengur að því. Ljóst sé, af framangreindum bréfasamskiptum að dæma,að stefndi hafi litið svo á, að ekkert viðskiptasamband væri í gildi á milliaðila. Þann 23. desember 2010 hafi stefnda borist bréf fráþáverandi lögmanni stefnanda. Óskað hafi verið eftir viðræðum vegna meintrarskuldar stefnda við stefnanda. Þann 3.febrúar 2011 hafi erindinu verið svarað með vísan til ofangreindra sjónarmiða,en þó aðallega þess að stefnandi hafi sjálfur sagt samningnum upp. Þann 7. júní2011 hafi núverandi lögmaður stefnanda sent lögmanni stefnda bréf vegnamálsins.Erindinu hafi verið hafnað með vísan til framangreindra sjónarmiða meðbréfi dags. 29. júní 2011. Þá hafi ,,sáttatilboði“ stefnanda verið hafnað, endaafar ósanngjarnt og fjárhæðir algjörlega úr lausi lofti gripnar. Stefndi hafi alla tíð endursent reikninga stefnanda, jafnvelmeð rökstuðningi. Sé ljóst að stefndi hafi ítrekað reynt að koma stefnanda ískilning um raunverulega stöðu mála. Í stefnu málsins sé málsatvikum lýst á þann hátt að aðilarhafi gert með sér samning, sem þeir hafi báðir starfað eftir í kjölfarið. Ekkisé vikið að vanefndum stefnanda í málsatvikalýsingu. Þá sé að engu leyti gerðgrein fyrir þeim fjölbreyttu, rökstuddu athugasemdum sem starfsmenn stefndahafa gert við þjónustu stefnanda og húsnæðiskost frá því að samstarf aðilahófst. Þá sé rangt farið með það, að einhver sameiginlegur skilningur hafi veriðmilli aðila, um að samningi þeirra hafi ekki verið einhliða sagt upp af hálfustefnanda í lok árs 2009. Af stefnu málsins megi ráða að hér sé á ferðinnivenjulegt innheimtumál vegna þjónustusamnings eða greiðslu vegna geymslu. Með vísan til framangreindrar málavaxtalýsingar sé ljóst aðmálatilbúnaður stefnanda sé í besta falli óljós en í versta falli algjörlegavanreifaður. Ekki sé útskýrt á hvaða grundvelli stefnandi krefjist nú greiðslu,í ljósi þess að enginn samningur sé í gildi á milli aðila. Þá séu fjárhæðirmálsins alfarið vanreifaðar og virðast með öllu gripnar úr lausu lofti. Með vísan til alls framangreinds sé það mat stefnda aðverulega skorti á að þeim atvikum sem málsástæður stefnanda byggja á sénægilega lýst í stefnu. Telji stefndi að dómkröfur stefnanda séu vanreifaðar.Komi því til greina, að mati stefnda, að máli þessu verði vísað frá dómi ex officio. II. Stefnandi byggir aðalkröfu sína á reikningum á grundvelligildandi samnings milli aðila. Um sé að ræða grunn samningsfjárhæðar sem varákvörðuð sem mánaðarleg greiðsla að fjárhæð 700.000 krónur, auk vsk fyrir leigu á húsnæði og sérfræðiþjónustu, sbr. 5. gr.samnings aðila. Samningsfjárhæð sé samkvæmt sama ákvæði tengdneysluverðsvísitölu og uppfærist tvisvar á ári, 1. janúar og 1. júlí hvers árs.Til stuðnings kröfu sinni vísar stefnandi í fyrsta lagi til þess að ekki sé meðnokkru móti hægt að skilja orðalag Brynju Guðmundsdóttur í tölvupósti tilstarfsmanna Reykjanesbæjar dags. 30. nóvember 2009 með þeim hætti að um sé að ræða uppsögn ágildandi samningi. Í 4. gr. samningsins segi að uppsögn skuli berast hinumsamningsaðilanum skriflega og með sannanlegum hætti. Ljóst sé að umræddurtölvupóstur feli ekki sér slíka uppsögn, enda sé þar hvergi vísað tilsamningsins, hvorki með beinum né óbeinum hætti og uppsögn hvergi nefnd. Íumræddum tölvupósti sé hins vegar verið að ræða almennt um samskipti millistarfsmanna stefnanda og tiltekins starfsmanns stefnda og áform um frekarasamstarf þar sem stefnandi myndi taka að sér að vera varðveislusetur fyrirReykjanesbæ sem tæki til fjölda tegunda skjala- og minja. Hafi starfsmennstefnda kosið að skilja ummælin sem uppsögn hefði þeim verið í lófa lagið aðóska eftir staðfestingu á þeim skilningi. Sá skilningur hafi hins vegar semfyrr segir fyrst verið borinn upp við Gagnavörslunnar í bréfi LögfræðistofuSuðurnesja dags. 3. febrúar 2011. Hafi stefndi allt frá því að umræddurtölvupóstur var ritaður litið svo á að um uppsögn hafi verið að ræða hefðistefndi enn fremur engu að síður þurft að greiða út uppsagnarfrest samkvæmtsamningi, sem ekki var gert. Styðji sú staðreynd þau rök stefnanda að umeftiráskýringu af hálfu stefnda hafi verið að ræða. Í öðru lagi sé fullyrðingum Reykjanesbæjar um að húsnæði þaðer til umráða var á grundvelli samningsins hafi ekki uppfyllt þau skilyrði semáskilin voru vísað á bug. Fulltrúar stefnda hafi að fullu verið upplýstir um aðVerne Holding, eigandihúsnæðisins, hafi sagt upp leigusamningi við stefnanda og að leit stæði yfir aðhentugu húsnæði fyrir vörslu minja byggðasafnsins. Starfsmenn menningarráðsbæjarins sem og forstöðumaður byggðasafns bæjarins hafi tekið þátt í þeirri leit og höfðu þeirsamþykkt það húsnæði sem stefnandi festi kaup á sem fullnægjandi. Gagnavarslanhafi ávallt brugðist skjótt við ábendingum Reykjanesbæjar varðandi ágalla áumræddu bráðabirgðahúsnæði, en Reykjanesbær hafi aldrei komið skriflegumtilmælum til úrbóta á framfæri við Gagnavörsluna, svo sem gert sé ráð fyrir í4. mgr. samningsins. Nýtt húsnæðistefnanda, þar sem engir þeir ágallarsem kvartað var undan voru til staðar, hafi staðið stefnda til boða.Umkvörtunum bæjarins hafi fyrst verið komið á framfæri við stefnanda meðformlegum hætti í bréfi dags. 29. nóvember 2010, sem var póstlagt þann 1.desember 2011 og barst stefnanda stuttusíðar. Þar sem stefnanda hafi aldrei borist skrifleg uppsögn ásamningnum frá stefnda sé því enn litið svo á að samningurinn sé í fullu gildi,þó svo að stefndi nýti sér í dag ekki það leiguhúsnæði og þá þjónustu semsamningurinn gerir ráð fyrir, en leigutaka beri eðlilega að greiða þaðleigugjald sem hann hefur skuldbundið sig til á grundvelli samnings þó svo aðhann nýti ekki húsnæðið. Aldrei hafi staðið á stefnanda að standa við skyldursínar samkvæmt samningnum. Stefnandilíti svo á að samningur aðila sé enn í gildi þar sem honum hafi aldrei veriðformlega sagt upp. Höfuðstóll vangreiddra krafna hafi þann 1. janúar 2012 þvínumið um 28.457.983 krónum auk dráttarvaxta. Varakrafa stefnanda byggi á því að stefndi hafi fyrst boriðformlega fyrir sig samningsbrot stefnanda þegar ástandi hússins var mótmæltskriflega í bréfi stefnda dags. 29. nóvember 2010, en í því bréfi sé því ífyrsta sinn lýst yfir að bærinn líti á ástand húsnæðisins sem vanefnd af hálfustefnanda. Verði með einhverjum hætti, þrátt fyrir það sem stefnandi hefurrakið hér að ofan, litið svo á að umrætt bréf feli í sér riftun á samningiaðila, sem myndi þá taka gildi frá og með 1. janúar 2011, sem sé fyrsti dagurnæsta mánaðar frá því að stefnanda barst umrætt bréf, þá hafi stefndi vangreittsamkvæmt samningi 14.551.510 krónur auk dráttarvaxta frá gjalddaga hversmánaðar miðað við samningsbundinn sex mánaða uppsagnarfrest. Þrautavarakrafa stefnanda byggi á því að þó svo að litiðverði svo á að tölvupóstur Brynju Guðmundsdóttur dags. 30. nóvember 2009 hafi falið í sér fullgilda uppsögn, þráttfyrir allt sem að ofan er rakið, þá gildi gagnkvæmur 6 mánaða uppsagnarfresturá milli aðila. Samningurinn hafi því í fyrsta lagi runnið úr gildi í lok maí2010. Stefndi hafi hins vegar hætt að greiða reikninga frá stefnanda frá og meðjanúar 2010 og hafi því vangreitt að lágmarki 5.562.900 krónur auk dráttarvaxtafrá gjalddaga hvers mánaðar. Munir Reykjanesbæjar hafi auk þess ekki veriðfluttir úr því húsnæði sem Gagnavarslan hafði afnot af fyrr en um vorið 2010. Rétt sé að geta þess að fjárhæð stefnukröfu miðast eingönguvið umsamda samningsfjárhæð ágrundvelli samnings stefnanda og stefnda. Þá sé óátalið afleitt tjón afvöldum þess að önnur starfsemi stefnanda hefur borið umtalsverðan skaða af fjárfestingumþeim sem kosta þurfti til að standa við sinn hluta samnings aðila. Stefnandihafi uppi áskilnað um rétt sinn til að krefjast skaðabóta vegna afleidds tjónsvegna samningsbrota stefnda á síðari stigum. Vísað er til meginreglna samningaréttarins umskuldbindingargildi samninga og kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga.Krafa um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, er byggð á reglum II. kafla laga nr.38/2001 um vexti og verðtryggingu, og um vaxtaútreikning vísar stefnandi tilákvörðunar Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta ogvanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 með síðari breytingum.Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferðeinkamála. Varðandi varnarþing vísasttil 33. gr. laga nr. 91/1991. Um aðild og fyrirsvar vísast til 1. mgr. 17. gr.laga nr. 91/1991 og 1. gr. laga nr. 100/2010 um umboðsmann skuldara. III. Aðalkröfu sína um sýknu byggir stefndi á því að meðtölvupósti sínum dags. 30. nóvember 2009 hafi forsvarsmaður stefnanda sagtsamningi aðila upp. Uppsögnin hafi verið skýr og óskilyrt. Engin leið sé til aðtúlka uppsögnina á annan hátt, eins og látið sé í veðri vaka í stefnu málsins.Ljóst sé að tölvupósturinn, sem innihélt hina skýru uppsögn, batt stefnandaþegar stefndi hafði móttekið hann. Eftiráskýringar stefnanda, varðandi það að uppsögnsamningsins þurfi að vera skrifleg, standist engan vegin. Í fyrsta lagi verðiað líta til þess að mest öll samskipti aðila, á grundvelli samningsins, voru ítölvupósti. Í öðru lagi verður að líta til þess að samningurinn hafði lengiverið vanefndur af hálfu stefnanda og í raun voru aðilar hættir að starfasamkvæmt samningnum. Í þriðja lagi hafði samningurinn þegar runnið sitt skeið.Loks virðist forsvarsmaður stefnanda líta svo á að uppsögnin hafi verið gild. Með vísan til framangreindrar uppsagnar stefnanda hvíliskylda á honum að sýna fram á að uppsögnin hafi ekki haft þau réttaráhrif semlýst hafi verið. Stefndi hafi greitt stefnanda vegna vinnu hans á grundvellihins umþrætta samnings. Þá hafi stefndi endursent stefnanda reikninga sem vorusendir eftir að samningi aðila hafði verið sagt upp. Með vísan tilframangreinds telji stefndi að hann hafi að fullu gert upp við stefnanda.Krefjist hann af þeim ástæðum sýknu af dómkröfum málsins. Með vísan til málavaxtalýsingar og dómskjala, þar sem ástandhúsnæðis stefnanda hafi verið gert að umfjöllunarefni, sé ljóst að húsnæðiðuppfyllir ekki skilyrði þess að geta geymt muni stefnda. Húsnæðið hafi veriðhitalaust, rafmagnslaust, lyklalaust og undir lok samningstímans hafði veriðlokað fyrir umferð að húsinu. Loks hafi farið svo að stefnandi missti yfirráðhúsnæðisins. Kjarninn í samstarfs- og þróunarsamningi aðila hafi falist íþví að stefnandi hefði til umráða húsnæði, þar sem ætlunin var að geyma munistefnda. Stefnandi hafi aldrei uppfyllt samningsskyldur sínar á grundvellisamningsins. Hafi báðum aðilum verið það fullkomlega ljóst að ekki stæðu efnitil að halda samstarfinu áfram á grundvelli samningsins. Stefndi hafi tilkynnt stefnanda það stuttu eftir að stefnandihafði sagt samningi aðila upp, að til stæði að flytja muni stefnda í annaðhúsnæði í Reykjanesbæ. Tilkynningin hafi verið ítrekuð fáeinum vikum síðar.Hvorugur aðila hafi getað haft réttmætar væntingar um að í gildi væri samningurþeirra á milli. Því skuli einnig haldið til haga, að tölvupóstsendingarstefnanda, í kjölfar uppsagnar hans, benda til þess að litið hafi verið svo áað enginn samningur væri í gildi. Verði talið að stefndi beri greiðsluskyldu gagnvartstefnanda sé þess krafist að krafa stefnanda verði lækkuð verulega. Málsástæðurí umfjöllun um aðalkröfu eigi einnig við um varakröfu stefnda. Stefndi telji aðumkrafin fjárhæð stefnanda sé allt of há og ósanngjörn, enda krefjist stefnandifullrar greiðslu vegna samnings sem hann vanefndi fullkomlega, vegna tímabilssem samningurinn var ekki í gildi. Stefnandi hafi fengið greiðslur á samningstímanum sem voruannars vegar vegna leigu á húsnæði og hins vegar vegna ,,sérfræðiaðstoðar“.Stefnandi hafi ekki veitt stefnda neina sérfræðiaðstoð af þessu tagi. Með vísantil þessa beri að lækka stefnufjárhæð stefnanda sem nemi téðum greiðslu vegnasérfræðiaðstoðar. Stefndi hafi, í því skyni að koma stefnanda til aðstoðar,samþykkt að greiða u.þ.b. 5.000.000krónur vegna samningsins. Tilboðið hafi verið veitt umfram skyldu og íþví skyni að leysa málið. Ekki hafi verið fallist á þessa tillögu stefnda.Verði talið að stefndi beri greiðsluskyldu gagnvart stefnanda sé þess krafistað aðal- og varakröfu stefnanda verði hafnað. Þrautavarakrafa stefnanda nemifjárhæð sem samsvarar greiðslum á meintum uppsagnarfresti aðila. Stefndi vísar, máli sínu til stuðnings, til almennra reglnasamninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og efndir þeirra. Hvaðvarðar málskostnaðarkröfu stefnda er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. Um virðisaukaskatt vísast til laga um virðisaukaskatt nr.50/1988. Dráttarvaxtakröfu stefnanda sé mótmælt og þess krafist aðdráttarvextir verði lagðir á frá dómsuppsögu verði ekki fallist á dómkröfustefnda með vísan til málsatvika eins og þeim háttar til í þessu máli. IV. Við aðalmeðferð málsins gafBrynja Guðmundsdóttir, fyrirsvarsmaður stefnanda aðilaskýrslu. Skýrslur vitnagáfu Valgerður Guðmundsdóttir, framkvæmdastjóri menningarsviðs stefnda, ÞorbjörgBrynhildur Gunnarsdóttir, safnafræðingur, Sigrún Ásta Jónsdóttir forstöðumaðurByggðasafns stefnda og Þórey Guðmundsdóttir, fjármálastjóri stefnda. Eins og áður hefur verið rakið gerðu málsaðilar með sérsamning þann 29. febrúar 2009 sem beryfirskriftina: ,,Samstarfs- og þróunarsamningur milli Gagnavörslunnar ehf. ogReykjanesbæjar”. Í 1. gr. samningsins er markmiði samningsins lýst. Þar segirm.a. að markmiðið með samningnum sé að aðilar vinni saman að þróun þekkingar ásviði varðveislu, skjalaráðgjafar, rafrænnar vistunar, forvörslu og safnafræða.Verktaki (stefnandi) muni byggja upp öflugt fyrirtæki á þessu sviði íReykjanesbæ, en fyrirtækið muni bjóða heildarlausn í geymslumálum fyrirtækja,stofnana, ríkis og sveitarfélaga. Í 4. gr. samningsins er kveðið áum að samningurinn gildi frá og með 1. mars 2008 og að uppsagnarfrestur afhálfu beggja aðila sé 6 mánuðir frá og með 1. degi næsta mánaðar frá þvískrifleg uppsögn berst hinum samningsaðila samnings þessa með sannanlegumhætti. Af hálfu stefnanda er á þvíbyggt að stefndi hafi vanefnt samninginn með því að greiða ekki umsamiðleigugjald. Samningnum hafi aldrei verið sagt upp, hvorki af hálfu stefnanda néstefnda. Af hálfu stefnda er á því byggt að stefnandi hafi sagt samningnum uppmeð tölvupósti fyrirsvarsmanns stefnanda til stefnda þann 30. nóvember 2009.Aðila greinir á um það hvort í umræddum tölvupósti felist uppsögn samningsins. Af því sem fram hefur komið ímálinu flutti stefndi muni sína í húsnæði það sem stefnandi tók á leigu hjá Verne í kjölfar samningsins við stefnda frá 29. febrúar2008. Ekki er hægt að ætla annað en að samstarf aðila í því húsnæði hafi gengiðsnurðulaust fyrir sig fram á fyrri hluta ársins 2009 er stefnandi flutti sínastarfsemi úr leiguhúsnæðinu í kjölfar þess að Verneriftir samningnum fyrr en reiknað var með þar sem fyrirtækið þurfti sjálft áhúsnæðinu að halda. Áður hafa verið rakin vandræði sem stefndi lenti í vegnarafmagns- og hitaleysis í þessu húsnæði, sem ekki virðist ágreiningur um. Afmálinu má ráða að Verne hafi leyft stefnda að geymamuni sína í húsnæðinu fram á mitt ár 2010 enda þótt stefnandi hefði húsnæðiðekki lengur á leigu. Eins og áður greinir festistefnandi kaup á húsnæði sem til stóð að stefndi flytti muni sína í. Frá fyrrihluta ársins 2009 áttu sér stað viðræður milli aðila um skipulag þess húsnæðismeð þarfir stefnda í huga og gengu tillögur milli aðila. Í lok nóvember 2009var ljóst að aðilar næðu ekki saman en stefnandi taldi sig ekki geta orðið viðkröfum stefnda. Í tölvupósti fyrirsvarsmanns stefnanda til ÞóreyjarGuðmundsdóttur fjármálastjóra stefnda og Valgerðar Guðmundsdóttur forstöðumannsmenningarsvið stefnda dagsettum 30. nóvember 2009 segir m.a: ,,En eftir póstanasem ég hef séð fara milli Sigrúnar og Þorbjargar í morgun get ég ekki séð lausná þessu máli okkar á milli þótt ég komi með frábært tilboð til ykkar.......enþví miður er það löngu augljóst að neikvætt viðhorf Sigrúnar til samstarfsinsgera það að verkum að ég tel þetta þvímiður ekki ganga upp. Ég er sannfærð um að ef þetta hefði gengið upp þá hefðiþað skapað mörg atvinnutækifæri í Reykjanesbæ.. Ég get ekki lagt það ástarfsfólkið að vera í svona samskiptum......Ég er þakklát fyrir samstarfið viðReykjanesbæ og mér þykir þetta miður. Ég er enn sannfærð um að við hefðum getaðskapað hátt í 50 störf ef þetta hefði gengið vel miðað við það sem við höfumverið að skoða.” Í póstinum óskarforstöðumaðurinn síðan eftir fundi með viðtakendum póstsins til að kannamöguleika á að lágmarka tjón stefnanda og kanna möguleika á að stefnandivarðveiti og þjónusti listaverkasafnið og skjalasafnið og að skilin viðByggðasafnið verði rædd. Fulltrúar stefnda telja þennantölvupóst fela í sér yfirlýsingu um uppsögn samningsins frá 2008 en jafnframtósk um viðræður um nýjan samning með öðru sniði. Að mati dómsins verður að teljayfirlýsingu fyrirsvarsmanns stefnanda sem fram kemur í framangreindumtölvupósti ótvíræða uppsögn á samningiaðila. Ýmis bréfaskipti aðila og eftir þennan umrædda tölvupóst styðja þá niðurstöðu.Verður því að reisa niðurstöðu málsins á því að stefnandi hafi með þessari yfirlýsingu sagt samningiaðila upp með 6 mánaða uppsagnarfresti. Í málinu er ágreiningslaust að miðaberi við þann uppsagnarfrest sem á sér stoð í umræddum samningi aðila. Þegar afframangreindum ástæðum er því hvorkifallist á aðal- né varakröfu stefnanda í máli þessu og samkvæmt þessu berstefnda því að greiða stefnanda þá fjárhæð sem í þrautavarakröfu stefnandagreinir, en ekki er fallist á neina skerðingu þeirrar fjárhæðar vegna vanefndastefnanda sem hlutust af rafmagns-og hitaleysi í leiguhúsnæðinu og öðrumóþægindum því tengt, enda liggur ekkert fyrir í málinu um fjárhæð slíks tjónsstefnda. Með vísan til alls þess sem aðframan hefur verið rakið er niðurstaða dómsins því sú að fallast beri á þrautavarakröfustefnanda og samkvæmt því er stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 5.562.900krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu af 1.112.580 krónum frá 1. janúar 2010 til 1. febrúar 2010, af2.225.160 krónum frá þeim degi til 1. mars 2010, af 3.337.740 krónum frá þeimdegi til 1. apríl 2010, af 4.450.320 krónum frá þeim degi til 1. maí 2010 og af5.562.900 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Eftirúrslitum málsins ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, semeftir atvikum þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur. FinnbogiH. Alexandersson héraðsdómari kveður dóminn upp. DÓMSORÐ: StefndiReykjanesbær greiði stefnanda Gagnavörslunni ehf., 5.562.900 krónur ásamtdráttarvöxtum af 1.112.580 krónum frá 1. janúar 2010 til 1. febrúar 2010, af2.225.160 krónum frá þeim degi til 1. mars 2010, af 3.337.740 krónum frá þeimdegi til 1. apríl 2010, af 4.450.320krónum frá þeim degi til 1. maí 2010 og af 5.562.900 krónum frá þeim degi tilgreiðsludags. Stefndigreiði stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 774/2009	Kærumál Gæsluvarðhald. B. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008	Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli b. og d. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. desember 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30. desember 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt þar til dómur gengur í máli hans, en þó eigi lengur en til þriðjudagsins 26. janúar 2010 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími en að því frágengnu verði varnaraðili einungis látinn sæta farbanni. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Rikissaksóknari hefur í dag krafist þess að Héraðsdómur Reykjaness úrskurði að X, kt. [...], [...], [...], verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi þar til dómur fellur í máli hans þó eigi lengur en til þriðjudagsins 26. janúar 2010, kl. 16.00. Þá kemur fram í greinargerð ríkissaksóknara að ákærði hafi sætt gæsluvarðhaldi í þágu málsins frá 14. október sl. Málið sé mjög umfangsmikið og hafi rannsókn þess teygt anga sína víða. Liggi fyrir rökstuddur grunur um að ákærði tengist glæpasamtökum í Litháen, en ákærði sé ríkisborgari þar í landi. Vísist nánar um það til hættumats greiningardeildar ríkislögreglustjóra. Telji greiningardeildin enn fremur að vitnum í málinu, þ. á m. brotaþola stafi veruleg hætta af kærða verði hann látinn laus. Þá sé vísað til þess að ákærði sé erlendur ríkisborgari og þykji hætta vera á því að hann muni reyna að komast úr landi eða leynast eða koma sér með öðrum hætti undan málssókn. Með vísan til framangreinds, gagna málsins, b- og d-liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og dóms Hæstaréttar nr. 691/2009 í máli ákærða sé þess beiðst að ofangreind krafa nái fram að ganga. Af hálfu ákærða er kröfu um gæsluvarðhald mótmælt og þess aðallega krafist að kröfunni verði hafnað en til vara að ákærða verði gert að sæta farbanni í stað gæsluvarðahalds og til þrautavara að gæsluvarðhaldinu verði markaður mun skemmri tími en krafist sé. Ákærði hefur samkvæmt framansögðu ásamt fleiri mönnum verið ákærður fyrir mansal gagnvart stúlkunni A, 19 ára litháískum ríkisborgara. Slíkt brot getur varðað allt að 8 ára fangelsi samkvæmt 1. mgr. 227. gr. a almennra hegningarlaga. Samkvæmt gögnum málsins er ákærði undir rökstuddum grun um að hafa framið brot það sem honum er gefið að sök. Ákærði er erlendur ríkisborgari og verður því að telja hættu á því að hann muni reyna að komast úr landi, leynast eða koma sér með öðrum hætti undan málssókn áður en mál hans er til lykta leitt. Þá verður að líta til þess að í málinu hefur verið lagt fram hættumat greiningardeildar ríkislögreglustjóra þar sem m. a. kemur fram að vitnum þ. a. m. brotaþola stefi hætta af ákærða. Er á það fallist að vitnunum stafi veruleg hætta af ákærða verði hann látinn laus. Með vísan til framangreinds og b- og d-liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, er því fallist á kröfu ríkissaksóknara, eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Úrskurð þennan kveður upp Finnbogi H. Alexandersson héraðsdómari. Ú r s k u r ð a r o r ð: Ákærði, X, sæti áfram gæsluvarðhaldi þar til dómur fellur í máli hans, þó eigi lengur en til þriðjudagsins 26. janúar 2010, kl. 16.00.
Mál nr. 189/2014	Lausafjárkaup Galli Tómlæti	S og E, sem keypt höfðu alla eignarhluti í félaginu S ehf. af Þ, H ogEE, höfðuðu mál gegn þeim síðarnefndu og kröfðust greiðslu nánar tilgreindrafjárhæða vegna ætlaðra vanefnda í tengslum við kaupin. Byggðu S og E nánartiltekið á því að komið hefðu í ljós skuldir við félögin V ehf. og M ehf. semþau hefðu ekki verið upplýst um við kaupin og leitt hefðu til þess að hið seldafélag varð verðlaust og síðan gjaldþrota. Í dómi Hæstaréttar kom fram aðlögmaður S og E hefði sent Þ, H og EE bréf 8. september 2011 þar sem fram hefðikomið að þau síðarnefndu hefðu vanefnt skyldur sínar samkvæmt kaupsamningnum ogleynt upplýsingum um félagið. Fyrir lægi að aðilar hefðu undirritað kaupsamningvegna kaupanna 16. október 2009 og fengið félagið afhent 1. október sama ár.Stefna V ehf. á hendur félaginu hefði verið árituð 16. október 2010 og félagiðtekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 15. febrúar 2011. Samkvæmt því hefðuliðið tæp tvö ár frá kaupunum þar til S og E tilkynntu með sannanlegum hætti umætlaðar vanefndir. Var því talið með vísan til 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2002um lausafjárkaup að S og E hefðu glatað rétti sínum til að bera fyrir sig þærvanefndir sem þau reistu málatilbúnað sinn á.	Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I.Jónsson og Benedikt Bogason og Guðrún Erlendsdóttir settur hæstaréttardómari. Dómsorð: Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 19. desember 2013. I Málþetta, sem dómtekið var 28. nóvember sl., er höfðað af Sigurði Jenssyni ogEyrúnu Eggertsdóttur, báðum til heimilis að Kvíabólsstíg 4, 740 Fjarðarbyggð,með stefnu birtri 18. janúar 2013, á hendur Þorgeiri Sæberg og HrafnhildiGrímsdóttur, báðum til heimilis að Sporðagrunni 4, 104 Reykjavík og EyjólfiUnnari Eyjólfssyni, Þúfuseli 6, 109 Reykjavík. Af hálfu stefnenda erueftirfarandi kröfur gerðar í málinu: Aðallega að stefndu verðiin solidum dæmd til aðgreiða stefnendum að óskiptu 10.000.000 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr.6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.314.099 kr. frá 1. október 2009 til 16. febrúar2011, en af 10.000.000 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Til vara að stefndiÞorgeir Sæberg verði dæmdur til að greiða stefnanda Sigurði Jenssyni 1.666.666kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 719.016,50 kr.frá 1. október 2009 til 16. febrúar 2011, en af 1.666.666 kr. frá þeim degi tilgreiðsludags og stefnanda Eyrúnu Eggertsdóttur 1.666.666 kr. auk dráttarvaxtasamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 719.016,50 kr. frá 1. október 2009til 16. febrúar 2011, en af 1.666.666 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Aðstefnda Hrafnhildur Gímsdóttir verði dæmd til aðgreiða stefnanda Sigurði Jenssyni 1.666.666 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kr. 719.016,50 frá 1. október 2009 til 16.febrúar 2011, en af 1.666.666 kr. frá þeim degi til greiðsludags og stefnandaEyrúnu Eggertsdóttur 1.666.666 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr.laga nr. 38/2001 af 719.016,50 kr. frá 1. október 2009 til 16. febrúar 2011, enaf 1.666.666 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Að stefndi Eyjólfur UnnarEyjólfsson verði dæmdur til að greiða stefnanda Sigurði Jenssyni 1.666.666 kr. auk dráttarvaxtasamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 719.016,50 kr. frá 1. október 2009til 16. febrúar 2011, en af 1.666.666 kr. frá þeim degi til greiðsludags ogstefnanda Eyrúnu Eggertsdóttur 1.666.666 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr.6. gr. laga nr. 38/2001 af 719.016,50 kr. frá 1. október 2009 til 16. febrúar2011, en af 1.666.666 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautavara aðstefndu verði óskipt (in solidum)dæmd til að greiða stefnendum 4.314.099 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr.6. gr. laga nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 1. október 2009 til greiðsludags. Til þrautaþrautavara að stefndi Þorgeir Sæberg verði dæmdurtil að greiða stefnanda Sigurði Jenssyni719.016,50 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 afþeirri fjárhæð frá 1. október 2009 til 16. febrúar 2011 til greiðsludags ogstefnanda Eyrúnu Eggertsdóttur 719.016,50 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr.6. gr. laga nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 1. október 2009 til greiðsludags.Að stefnda Hrafnhildur Gímsdóttir verði dæmd til aðgreiða stefnanda Sigurði Jenssyni719.016,50 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 afþeirri fjárhæð frá 1. október 2009 til 16. febrúar 2011 til greiðsludags ogstefnanda Eyrúnu Eggertsdóttur 719.016,50 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr.6. gr. laga nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 1. október 2009 til greiðsludags.Að stefndi Eyjólfur Unnar Eyjólfsson verði dæmdur til að greiða stefnandaSigurði Jenssyni 719.016,50 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 1. október 2009 til 16. febrúar 2011 ogstefnanda Eyrúnu Eggertsdóttur 719.016,50 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr.6. gr. laga nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 1. október 2009 til greiðsludags. Íöllum tilvikum er þess krafist að stefndu verði dæmd til að greiða stefnendumóskipt (in solidum)málskostnað. Af hálfu stefndu er þesskrafist aðallega að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnenda en til vara aðkröfur stefnenda í öllum kröfuliðum verði lækkaðar verulega. Verði aðal- eðavarakrafa stefndu tekin til greina þá krefjast stefndu þess að stefnendur verðidæmd óskipt til greiðslu málskostnaðar. Þá er þess krafist að dráttarvextirleggist á málskostnaðarkröfu í samræmi við ákvæði laga nr. 19/1991 og leggistvið höfuðstól hennar á tólf mánaða fresti. II Málavextir Málþetta á rætur að rekja til kaupa stefnenda á einkahlutafélaginu HeildversluninStjarna af stefndu í október 2009. Gerður var skriflegur kaupsamningur umkaupin 16. október 2009 en stefnendur höfðu tekið við rekstri félagsins fyrstasama mánaðar. Vann einn stefndu, Þorgeir Sæberg, með stefnendum í fyrirtækinu ínokkrar vikur frá afhendingunni í því skyni að setja þau inn í reksturinn.Kaupverðið var 10.000.0000 kr. sem greitt var með afsölum af tveimursumarbústaðalóðum, hvor að andvirði 3.200.000 kr. og peningagreiðslu að fjárhæð3.600.000 kr. sem greiðast átti 19. október 2009. Í kaupsamningi er hlutdeildhvors stefnenda um sig tilgreind 50% og hlutdeild hvers stefndu um sigtilgreind 1/3. Fram kemur að hinu selda fylgi allar eignir og skuldir þess aðfrátöldum þar tilgreindum tveimur fasteignum, bifreið og lánum sem hvíldu áfasteignunum. Allar aðrar eignir og skuldir hins selda félags fylgdu með í kaupunumog voru helstu eignir taldar upp en þar á meðal var bifreið, lyftari,skrifstofubúnaður, tölvubúnaður og bókhaldsgögn. Óumdeilt er að innistæðafélagsins á bankareikningi í Sparisjóði Norðfjarðar fylgdi með í kaupunum þóþess sé ekki getið sérstaklega í kaupsamningnum, hvorki reikningsnúmers néstöðu reiknings. Samkvæmt fram lögðu yfirliti nam innistæðan á afhendingardegi3.581.184 kr. Stefnendur telja hins vegar að eftir þann dag hafi reikningurinnverið notaður til að greiða umtalsverðar skuldir félagsins sem hafi ekki átt aðfylgja með í kaupunum. Fyrir vörulager hins selda félags greiddu stefnendursérstaklega 2.636.044 kr. Í kaupsamningnum er vísað til þess að stefnendur hafikynnt sér rækilega allt bókhald félagsins, ársreikninga 2008, bókhald fyrir2009, lista yfir útistandi kröfur, svo og skuldir og skuldbindingar félagsinsog sætt sig við. Stefndu ábyrgist að ekki séu aðrar skuldir á félaginu enóeindagaðir reikningar frá birgjum en auk birgja í þrengsta skilningi þess orðsværi átt við Símann, veitustofnanir, Þvottabjörn ehf., Tryggingamiðstöðina hf.,Íslandspóst, BYKO og Ernst & Young. Í loksamningsins kemur fram að við kaupsamningsgerðina hafi aðilar kynnt séreftirtalin gögn og ekki gert neinar athugasemdir við þau: „Reikning vegna söluá bifreið, afsöl vegna Sólheima 14, Nesbrautar 10, Laugarima 11 og Laugarima13, þinglýsingavottorð þessara eigna, skuldalista, lista yfir útistandandikröfur, lista yfir lager, upplýsingar um áfallna vsk.-skuldbindingu.“ Stefnendur telja stefnduhafa vanefnt samninginn þar sem á fyrirtækinu hafi hvílt eindagaðar skuldir,samtals að fjárhæð 4.314.099 kr., þrátt fyrir fullyrðingar um annað íkaupsamningi. Annars vegar 4.082.087 kr. skuld við Vogabæ ehf. og hins vegar232.012 kr. skuld við Mjólku ehf. Stefnendur segjast strax hafi sett sig ísamband við Gísla M. Auðbergsson, lögmann og löggiltan fasteigna-, fyrirtækja-og skipasala, sem hafi séð um gerð kaupsamningsins, og farið fram á að hannhefði milligöngu um að fá kaupunum rift og að stefnendur fengju endurgreiðslufrá stefndu. Lögmaðurinn hafi sagst hafa haft samband við stefndu og að sögnstefnenda haldið þeim lengi í þeirri trú að hann væri að vinna í málinu. Þaðhafi verið eftir mikla eftirgangsmuni að í ljós hafi komið sumarið 2012 aðstefndu höfnuðu alfarið öllum kröfum stefnenda. Hafi stefnendur þá leitað tilannars lögmanns sem hafi ritað stefndu bréf 30. ágúst 2012 með kröfu umúrbætur. Ekki hafi verið vilji hjá stefndu til að koma til móts við stefnendur.Stefndu hafi hafnað því að hafa vanefnt samninginn. Skýrslur fyrir dómi gáfustefnendur og stefndu, Guðmundur Sigurðsson, Valdimar Hafsteinsson, HrafnhildurGrímsdóttir, Eyjólfur Unnar Eyjólfsson, Gísli M. Auðbergsson hrl., Jóna ÁrnýÞórðardóttir, Ingimar Guðmundsson Michelsen ogSigurjón Örn Arnarson. III Málsástæður stefnenda Af hálfu stefnenda er vísað til þessað við kynningu á hinu selda félagi hafi því verið haldið fram að reksturinnværi góður og að hann stæði traustum fótum, en fljótlega hafi komið í ljós aðhann hefði staðið á brauðfótum. Í kaupsamningi aðila komi skýrt fram að stefnduábyrgist að ekki væru aðrar skuldir til staðar hjá hinu selda einkahlutafélagien óeindagaðir reikningar frá birgjum. Þrátt fyrir skuldbindingar um það hafieindagaðar skuldir verið 4.314.099 kr. Vísa stefnendur til yfirlýsingarendurskoðunarfyrirtækisins KPMG frá 9. maí 2012 þessu til stuðnings. Þar komifram að heildarskuldir við Vogabæ hf. þann 1. október 2009 hafi verið 4.720.956kr., þar af hafi 4.082.087 kr. verið fallnar í eindaga. Eindagaðar skuldir viðMjólku ehf. hafi sama dag numið 232.012 kr. Samtals nemi þessar tvær eindöguðu skuldir 4.314.099 kr., sem sé stefnufjárhæðmálsins í þrautavarakröfum. Vogabær ehf. og Mjólka ehf. hafi verið nátengdfyrirtæki á þessum tíma. Skömmu eftir kaupin hafi fjármálastjóri þessfyrrnefnda hafið innheimtuaðgerðir og innheimtubréf komið strax veturinn2009-2010, þrátt fyrir að stefnendur hafi haldið skuld við fyrirtækið svipaðrieða lægri en hún hafi verið í aðdraganda kaupanna. Hafi Vogabær ehf. gengiðmjög hart fram í innheimtuaðgerðum, fengið áritaða stefnu haustið 2010 ogkrafist gjaldþrotaskipta á Heildversluninni Stjörnunni hf. í febrúar 2011. Hafivanefndir stefndu þannig beinlínis leitt til þess að hið selda félag hafi orðiðverðlaust. Skiptum hafi lokið á búi félagsins (sem þá hafði fengið nafniðVörudreifing Austurlands ehf.), sbr. tilkynning um skiptalok dags. 5. janúar2012. Af kröfulýsingarskrá skiptastjóra megi ráða að kröfur Vogabæjar ehf. ogsýslumannsins á Eskifirði hafi numið 97% af þeim kröfum sem ekki hafi veriðgreiddar við skiptin. Krafa sýslumannsins hafi verið byggð á áætlun og hafi þvíí raun verið mun lægri. Hvað aðild málsins varðarbyggja stefnendur aðallega á því að stefndu hafi gagnvart þeim tekið á sigóskipta ábyrgð á efndum kaupsamningsins, þ.e. að um samaðild sé að ræða. Séuaðalkrafa og þrautavarakrafa því byggðar á því að ákvæði 18. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála eigi við um aðild málsins bæði sóknar og varnarmegin. Í varakröfu og þrautaþrautavarakröfu er á því byggt að um samlagsaðildsé að ræða, þ.e. að sækja megi kröfur stefnenda á hendur öllum stefndu í einumáli með vísan til 19. gr. laga 91/1991, en kröfur hvors stefnanda um sig séuaðskildar sem og kröfur á hvern stefnda um sig. Um aðal- og varakröfu Stefnendur vísa til þessað aðal- og varakrafa séu, um annað en aðild, sambærilegar og byggist á sömumálsástæðum og lagarökum. Af hálfu stefnenda er byggt á meginreglum kröfu-,samninga- og kauparéttar um skuldbindingargildi samninga, lagalega þýðinguloforða og ábyrgðaryfirlýsinga. Þá byggja þeir á lögfestum og ólögfestum reglumkauparéttar um vanefndaúrræði vegna galla á ábyrgð seljanda og reglumskaðabótaréttarins innan og utan samninga. Með vísan til 1. ml.1. mgr. 1. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup verði að mati stefnenda byggtá þeim lögum, þó einnig sé byggt á því að unnt sé að beita ákvæðum laga umfasteignakaup með lögjöfnun um tilvik þessa máls, einkum ákvæðum um afhendinguog vanefndaúrræði kaupenda, eða til vara að sambærilegar ólögfestar reglur séuí gildi þegar um fyrirtækjasölu er að ræða. Byggja stefnendur á þvíað samanlagt tjón þeirra hafi a.m.k. numið kaupverði félagsins, tíu milljónumkr. Um hafi verið að ræða tjón samkvæmt skýru ákvæði kaupsamnings aðila og tjónsem skynsamur maður hefði getað séð fyrir að væri sennileg afleiðing vanefndastefndu. Í kaupsamningnum hafi stefndu skuldbundið sig til að tryggja að allareindagaðar skuldir yrðu í skilum eða greiddar af þeim við afhendingu félagsins.Byggt sé á því að vanefnd stefndu hafi haft í för með sér fyrirsjáanleg ogsennileg snjóboltaáhrif, þ.e. að umrædd krafa, sem stefndu hafi borið ábyrgð á,hafi bætt á sig kostnaði og leitt til þess að stefnendur gátu ekki staðið viðaðrar skuldbindingar sínar. Þá hafi innheimtuharka Vogabæjar hf. beinlínisleitt til þess að félagið hafi verið úrskurðað gjaldþrota, en aðrar skuldirhafi verið óverulegar. Stefnendur vísa til þessí fyrsta lagi, að þau hafi átt rétt á afslætti að fjárhæð 4.314.099 kr., sbr.38. gr. nr. 50/2000 og að sú vanefnd stefndu að afhenda félagið ekki með lægriviðskiptaskuldir sem þeirri fjárhæð nemi hafi leitt til frekara tjónsstefnenda, tjóns sem numið hafi kaupverði félagsins þar sem rekja megigjaldþrot þess beint til umræddrar vanefndar. Því sé um greiðsludrátt að ræðaaf hálfu seljenda sem hafi leitt til umrædds tjóns, sbr. 1. ml.1. mgr. 27. gr. nr. 50/2000, sbr. 40. gr. laganna, enda hafi verið um vanrækslustefndu að ræða, sbr. sérstaklega 5. mgr. 27. gr. laganna. Á því er byggt, aðsennilegar afleiðingar vanefndar stefndu hafi verið gjaldþrot félagsins ogþannig verðleysi hins selda félags. Því hafi skaðabótaskyld afleiðing á vanefndstefndu leitt til tjóns sem nemi mismun kaupverðsins og afsláttarkröfunnar, eða5.685.901 kr. Í öðru lagi byggjastefnendur á því að öll krafan sé skaðabótakrafa vegna vanefnda stefndu.Stefndu hafi, hvert um sig, með saknæmum hætti vanrækt að greiða eindagaðarkröfur birgjanna Vogabæjar ehf. og Mjólku ehf., með þeim afleiðingum aðeigendur þessara tengdu félaga hafi nánast strax hafið innheimtuaðgerðir meðmiklum kostnaði og krafist gjaldþrotaskipta. Þar með hafi tjón stefnenda orðiðalgert, en krafa þeirra sé hér takmörkuð við kaupverð eignarinnar, þó áhrifinhafi orðið miklu meiri fyrir stefnendur, bæði viðskiptalega og persónulega.Fyrir liggi álit KPMG sem styðjist við upplýsingar frá umræddum birgjumHeildverslunarinnar Stjörnu ehf., að á afhendingardegi hafi skuldir fallnar íeindaga ekki verið lægri en 4.314.099 kr., sem sé stefnufjárhæð málsins. Meðþví að stefndu hafi ekki afhent hið selda félag í umsömdu ástandi hafi stefnendur öðlast rétt til afsláttar eðaskaðabóta, sbr. til hliðsjónar meginreglur kauparéttar um vanefndaúrræðikaupanda. Vísa stefnendur sérstaklega til ákvæða laga nr. 50/2000 um lausafjárkaupen einnig II. kafla laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Hið selda félag hafiþannig ekki haft þá eiginleika sem samið hafi verið um og þar sem stefndu hafigefið út ábyrgðaryfirlýsingu um eindagaðar kröfur, sé ábyrgð þeirra ótvíræð,sbr. IV. kafla laga nr. 50/2000. Í aðal- og varakröfum sé krafist dráttarvaxtaaf 4.314.099 kr. frá 1. október 2009, enda hafi stefndu átt að afhenda hiðselda félag á þeim degi án skulda að þeirri fjárhæð, en dráttarvaxta sé krafistaf öllu tjóni stefnenda frá þeim degi sem hið keypta félag hafi verið úrskurðaðgjaldþrota, þann 16. febrúar 2011. Þann dag hafi kaupverðið í síðasta lagiverið einskis virði og afleiðingar hinnar bótaskyldu háttsemi þá komiðendanlega fram. Um þrautavara- og þrautaþrautavarakröfur Stefndu vísa til þess aðí þessum kröfum sé farið fram á greiðslu af hálfu stefnenda úr hendi stefndusem nemi samtals 4.314.099 kr., þ.e. fjárhæð þeirra skulda hins keypta félagsvið birgja sem fallnar hafi verið í eindaga þann 1. október 2009. Stefndu hafiábyrgst greiðslu umræddra krafna. Sérstaklega hafi verið samið um þær og öllumhafi verið ljóst að þegar ritað hafi verið undir samninginn hafi þessar kröfurhvílt á hinu selda félagi. Því hafi verið full ástæða til að semja sérstaklegaum að stefndu skyldu annast greiðslu þeirra. Óumdeilt sé að stefndu inntu þessagreiðslu ekki af hendi og að innheimtuaðgerðum hafi því verið beint að hinuselda félagi. Ef stefnendur hefðu ekki greitt allt kaupverðið þegar viðundirritun kaupsamnings í trausti þess að stefndu stæðu við skuldbindingarsínar, hefðu stefnendur getað haldið eftir greiðslu sem þessari fjárhæð næmi oggreitt hana beint til Vogabæjar ehf. og Mjólku ehf. Þau hefðu þannig getaðkrafist afsláttar sem þessari fjárhæð næmi og dráttarvaxta. Því sé krafistdráttarvaxta frá 1. október 2009 því stefndu hafi átt að afhenda félagið ánþessarar kröfu á þeim degi. Sé þannig í fyrsta lagi byggt á því að hver stefndium sig hafi tekið á sig óskipta (solidaríska) ábyrgðá öllum skuldum sem fallnar hafi verið í eindaga. Til vara að þau hafi hvert umsig tekið á sig hlutfallslega (pro rata) ábyrgð áþessum skuldum. Til þrautavara að stefnendur geti krafist afsláttar sem þessarifjárhæð nemur, eða skaðabóta, þar sem þau höfðu greitt allt kaupverðið. Að öðru leyti er vísað tilumfjöllunar í aðal- og varakröfu að því leyti sem hún eigi við. Umlagarök fyrir málskostnaðarkröfu vísa stefndu til 130. gr. og annarra ákvæðaXXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málsástæður stefndu Stefndubyggja sýknukröfu sína á því að stefnendur hafi mátt vita af umræddum skuldumfélagsins, þeim hafi borið að rannsaka þær og gera athugasemdir væri tilefnitil þess. Hafi stefnendur verið grandsöm um að umræddar skuldir ættu að fylgjameð í kaupunum. Þá byggja stefnendur á ákvæðum laga nr. 50/2000 umlausafjárkaup um lögbundna tilkynningarskyldu stefnenda sem og á almennumsjónarmiðum um tómlæti og tjónstakmörkun. Stefnduvísa enn fremur til þess að stefnendum hafi verið kynnt tiltekin venja sem hafiverið við lýði milli Vogabæjar ehf. og Heildverslunarinnar Stjörnunarehf. um uppgjör viðskipta þeirra á milli. Hafi hún verið þess efnis aðheildverslunin hafi keypt af Vogabæ ehf. vörur til dreifingar á Austurlandigegn reikningi. Þar sem stærri fyrirtæki hafi haft meiri afslátt við Vogabæehf. heldur en heildverslunin hafi hún sent Vogabæ ehf. skjöl mánaðarlega vegnasölu á vörum til umræddrar fyrirtækja sem og upplýsingar um gallaðar eða ónýtarvörur. Hafi Vogabær ehf. þá gefið út kreditnótu og heildverslunin þá haft 45daga til þess að greiða mismun upphaflegs reiknings og kreditreikningsins. Hafiþví aldrei verið stuðst við gjalddaga eða eindaga á reikningunum. Stefndu vísa til þess aðstefnendur hafi ekki tilkynnt stefndu um ætlaðan galla án ástæðulauss dráttarog því glatað rétti sínum fyrir tómlæti, sbr. 32. gr. laga nr. 50/2000. Nægurtími og fjöldi tækifæra hafi gefist til þess að gera stefndu viðvart. Það hafihins vegar ekki verið fyrr en eftir lok gjaldþrotaskipta, sumarið 2012 eðatæpum þremur árum eftir umþrætt viðskipti, sem stefnendur hafi gert athugasemdirvegna skulda félagsins við Vogabæ ehf. og Mjólku ehf. Stefnendum hafi veriðfullljós sú viðskiptavenja sem hafði myndast, að ekki væri miðað við eindaga íviðskiptum félagsins við fyrirtækin. Jafnframt hafi stefnendum verið kunnugt umað þau hefðu yfirtekið umræddar skuldir. Stefndubenda enn fremur á að við afhendingu félagsins hafi það átt 3.793.000 kr. ábankareikningi félagsins en augljóst sé að sú fjárhæð hefði verið nýtt tilgreiðslu þessara skulda ef stefndu ættu að bera ábyrgð á þeim. Að auki hafikröfur á hendur viðskiptamönnum numið 4.922.855 kr. Þá hafi stefndur greitt inná kröfu Vogabæjar ehf. inn á kröfuna og haldið áfram úttektum. Stefnduvísa til þess að enn fremur verði að horfa til allra þeirra rangfærslna ogþeirra málsástæðna sem fram komi í stefnu stefnenda. Þar beri fyrst að nefna aðstefnendur hafi ekki með nokkru móti rökstutt af hverju þau telji að ábyrgðstefndu eigi að vera óskipt (in solidum)vegna vanefnda eða galla og þau hafi heldur ekki rökstutt þær skaðabætur semþau telji sig eiga inni hjá stefndu í aðal- og þrautavarakröfu. Þvert á mótimætti heldur telja að slík ábyrgð væri skipt þar sem einkahlutafélag meðtakmarkaðri ábyrgð hafi verið selt. Hvað varði varakröfu stefnenda um að um séað ræða samlagsaðild þá hafi stefnendur hvorki rökstutt né sannað þátt hversstefnda um sig. Það sé meginregla skaðabótaréttar að tjónþolar þurfi að sannaskaðaverk aðila til þess að geta krafið þá aðila um bætur vegna skaðaverksins.Þá virðist aðal- og varakrafa stefnenda á því byggð að vanefnd stefndu hafihaft í för með sér fyrirsjáanleg og sennileg snjóboltaáhrif og þess vegna sékrafist 10.000.000 kr. auk dráttarvaxta. Slík krafa sé fráleit enda ekki sýntfram á orsakatengsl og sennilega afleiðingu á gjaldþroti félagsins. Stefndu mótmæladráttarvaxtakröfu stefnenda í heild sinni. Um lagarök vísa stefndu til laga umlausafjárkaup nr. 50/2000, meginreglna kröfu- og samningaréttar og laga umvexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa stefndu um málskostnað styðst við 1.mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að auki er krafist álags ámálskostnað skv. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 enda hafi stefnendur höfðaðmál á hendur stefndu að þarflausu og haft uppi kröfur og staðhæfingar semstefnendur hafi mátt vita að væru rangar. IV Niðurstaða Í máli þessu deila aðilar umhvort stefndu hafi vanefnt kaupsamning sem málsaðilar gerðu 16. október 2009 umkaup stefnenda á öllum eignarhlutum stefndu í einkahlutafélaginu HeildversluninStjarnan. Vísa stefnendur til þess að samkvæmt ákvæðum samningsins hafi stefnduábyrgst að ekki hvíldu aðrar skuldir á félaginu en óeindagaðir reikningar frábirgjum. Annað hafi komið í ljós þar sem eindagaðar skuldir félagsins viðVogabæ ehf. og Mjólku ehf. hafi numið samtals 4.314.099 kr. Stefndu vísa hinsvegar til þess að stefnendum hafi verið kunnugt um að umræddar skuldir hvíldu áfélaginu og kunnugt um þá venju sem skapast hefði í viðskiptum félagsins ogVogabæjar ehf. um uppgjör reikninga. Þá byggja stefndu á að stefnendur hafi meðtómlæti glatað rétti sínum til að bera fyrir sig vanefndir hafi sá réttur áannað borð verið til staðar. Fyrir liggur að afhending á hinuselda félagi fór fram 1. október 2009 en ekki var gengið formlega frákaupsamningi fyrr en 16. sama mánaðar. Starfaði stefndi Þorgeir við hliðstefnenda í fyrirtækinu fyrstu vikurnar í því skyni að koma þeim inn í reksturþess. Kaupsamningsgerðina annaðist Gísli M. Auðbergsson, lögmaður og löggilturfasteignasali, en hann kom að málinu eftir að málsaðilar höfðu samið munnlegaum kaupin. Mun stefndi Þorgeir hafa beðið hann um að færa samninginn í letur. Í málavaxtalýsingu er gerð greinfyrir efni kaupsamningsins. Eins og þar er rakið kemur fram í samningnum að hinu selda fylgi allar eignir ogskuldir þess að frátöldum þar tilgreindum tveimur fasteignum, bifreið og lánumsem hvíldu á fasteignunum. Allar aðrar eignir og skuldir hins selda félagsfylgi með í kaupunum og eru helstu eignir taldar upp en þar á meðal er bifreið,lyftari, skrifstofubúnaður, tölvubúnaður og bókhaldsgögn. Þá kemur fram aðstefnendur hafi kynnt sér rækilega allt bókhald félagsins, ársreikninga 2008,bókhald fyrir 2009, lista yfir útistandi kröfur, svo og skuldir ogskuldbindingar félagsins og sætt sig við. Stefndu ábyrgðust að ekki væru aðrarskuldir á félaginu en óeindagaðir reikningar frá birgjum en auk birgja íþrengsta skilningi þess orðs væri átt við Símann, veitustofnanir, Þvottabjörnehf., Tryggingamiðstöðina hf., Íslandspóst, BYKO og Ernst & Young. Í lok samningsins kemur fram að viðkaupsamningsgerðina hafi aðilar kynnt sér eftirtalin gögn og ekki gert neinarathugasemdir við þau: „Reikning vegna sölu á bifreið, afsöl vegna Sólheima 14,Nesbrautar 10, Laugarima 11 og Laugarima 13, þinglýsingavottorð þessara eigna,skuldalista, lista yfir útistandandi kröfur, lista yfir lager, upplýsingar umáfallna vsk.-skuldbindingu.“ Á framangreindum skuldalista, sem dagsettur er 15.október 2009, kemur fram að heildarskuldir séu samtals 9.830.175 kr. Hæst erþar skuld við Vogabæ ehf. að fjárhæð 4.720.832. kr. Skuld við Mjólku ehf. er232.012 kr. Verður því ekki annað ráðið en að stefndu hafi, er samningurinn varundirritaður, verið kunnugt um þessar kröfur á hendur hinu selda félagi. Þáhöfðu þau unnið um tveggja vikna skeið í fyrirtækinu og því haft aðstöðu til aðkynna sér bókhald þess. Af málatilbúnaði stefnenda má hins vegar ráða að þauhafi talið að þar sem skuldirnar hafi verið eindagaðar hafi þær ekki fylgt meðí kaupunum og séu á ábyrgð stefndu, sbr. yfirlýsing stefndu þar að lútandi íkaupsamningnum. Eru í málsástæðukafla rekin sjónarmið aðila hvað þessuviðkemur. Umkaup stefnenda á umræddu félagi gilda ákvæði laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.Í 32. gr. laganna er að finna reglur um fresti sem kaupandi hefur til að berafyrir sig vanefndir samnings. Þannig er í 1. mgr. ákvæðisins kveðið á um aðkaupandi glati rétti sínum til að bera fyrir sig galla ef hann tilkynnir ekkiseljanda innan ástæðulauss dráttar frá því að hann varð galla var eða máttiverða hans var í hverju gallinn var fólginn. Í 2. mgr. ákvæðisins er að finnahámarkstilkynningarfrest en þar er kveðið á um að leggi kaupandi ekki framkvörtun innan tveggja ára frá þeim degi sem hann veitti söluhlut viðtöku getihann ekki borið gallann fyrir sig. Fyrirliggur að stefnendum var skömmu eftir kaupin kunnugt um að stefndu hefðu ekkigert upp þær skuldir sem stefnendur töldu stefndu hafa ábyrgst greiðslu ásamkvæmt kaupsamningnum. Er þannig lýst í stefnu að Vogabær ehf. hafi fljótlegaeftir kaupin hafið innheimtuaðgerðir vegna skulda hins selda félags við fyrirtækið.Hafi Vogabær ehf. fengið áritaða stefnu á hendur félaginu haustið 2011 ogkrafist í kjölfarið gjaldþrotaskipta á því í febrúar 2012. Í framburðistefnenda fyrir dómi kom fram að þau höfðu komið kvörtunum vegna kaupanna áframfæri við stefnda Þorgeir fyrir lok árs 2009. Þorgeir kannaðist í framburðisínum hins vegar ekki við það en sagðist hafa, að beiðni stefnenda, aðstoðaðþau með bókhald félagsins og uppgjör virðisaukaskatts í desember 2009. Standahér því orð stefnenda gegn orðum stefnda Þorgeirs um þetta atriði. Að auki varekki annað að ráða af framburði stefnenda en að kvörtun þeirra hefði veriðalmenns eðlis, þ.e. að halli væri á rekstri félagsins. Stefnendur segjastfljótlega hafa haft samband við lögmann þann sem annaðist kaupsamningsgerðina,og komið á framfæri við hann kvörtunum sínum. Í framburði sínum fyrir dómistaðfesti lögmaðurinn að stefndu hefðu leitað til hans, að því er hann taldi íársbyrjun 2010, vegna óánægju með kaupin. Hann hefði hins vegar ekki aðhafststrax í málinu þar sem hann taldi sig ekki vera með fullnægjandi gögn í höndum.Hafi það staðið upp á stefnendur að afla umræddra gagna sem hafi veriðbókhaldslegs eðlis. Stefnendur hefðu þó verið í miklu sambandi við hann.Lögmaðurinn staðfesti jafnframt að hann hefði hitt stefnda Þorgeir á fundi íjúní 2012, þar sem öllum kröfum stefnenda hafi verið hafnað. Þá kom fram íframburði lögmannsins að hann hefði, samkvæmt ábyrgðarbréfabók sinni, sentstefndu öllum bréf 9. september 2011. Gat hann þó ekki greint frá því hverseðlis bréfin hefðu verið. Hafa bréf þessi ekki verið lögð fram í málinu. Með hliðsjón af framangreindu verðurað telja að stefnendur hafi ekki tilkynnt stefndu um vanefndir þær semstefnendur byggja mál sitt á án ástæðulaus dráttar í skilningi 1. mgr. 32. gr.laga nr. 50/2000. Ljóst er að stefndu höfðu þannig engin tök á að bregðast viðætluðum vanefndum áður en í óefni var komið með rekstur hins selda félags. Þáverður ekki annað ráðið en að hinn fortakslausi frestur sem kveðið er á um í 2.mgr. 32. gr. laganna hafi jafnframt verið liðinn er stefndu var sannanlega, íjúní 2012, tilkynnt um ætlaðar vanefndir og í hverju þær áttu að felast. Hafastefnendur því glatað þeim rétti sem þau kunna að hafa haft gagnvart stefndu. Íþví samhengi er rétt að taka fram að það leysir stefnendur ekki undantilkynningaskyldu til stefndu að þau hafi haft samband við lögmann þann semannaðist kaupsamingsgerðina og kvartað undan kaupunumþar sem ósannað er að þeim kvörtunum hafi verið komið á framfæri við stefnduinnan tilskilins frests. Meðhliðsjón af ofangreindri niðurstöðu ber að dæma stefnendur til að greiðastefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 kr., þ.m.t.virðisaukaskattur. Ekki eru forsendur fyrir því að dæma álag á málskostnað einsog stefndu krefjast. Þá krefjast stefndu þess að dráttarvextir leggist ámálskostnaðarkröfu og leggist við höfuðstól hennar á tólf mánaða fresti. Meðhliðsjón af 4. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og ákvæðumlaga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er ekki þörf á að kveða sérstaklegaá um þessi atriði. KolbrúnSævarsdóttir héraðsdómari kvað upp dóminn. D Ó M S OR Ð Stefndu, Þorgeir Sæberg, Hrafnhildur Grímsdóttir og EyjólfurUnnar Eyjólfsson, eru sýknuð af kröfum stefnenda, Sigurðar Jenssonar og EyrúnarEggertsdóttur, í máli þessu. Stefnendur greiði stefndu 800.000 kr. í málskostnað.
Mál nr. 2/1999	Kærumál Dómkvaðning matsmanns	Útgefandi erlends tímarits krafðist þess að tveir matsmenn yrðu dómkvaddir á ný til að meta tiltekin atriði varðandi útlit og innihald íslensks tímarits. Með dómi Hæstaréttar 14. ágúst 1998 hafði verið fallist á dómkvaðningu matsmannanna, en matsgerð þeirra, dags. 13. október sama ár reyndist gölluð að því leyti að ekki var gætt ákvæða 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 um rétt aðila til að tjá sig við matið. Fallist á kröfu matsbeiðanda um að matsmennirnir yrðu dómkvaddir að nýju enda var ekki talið að matsmennirnir hefðu við þetta orðið vanhæfir til frekari matsstarfa.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. desember 1998, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. janúar 1999. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. desember 1998, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að Gísli B. Björnsson og Jens Einarsson yrðu dómkvaddir á ný til að meta tiltekin atriði varðandi tímaritið Séð og heyrt, sem sóknaraðili gefur út. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krefst sóknaraðili þess að synjað verði beiðni varnaraðila um dómkvaðningu nefndra matsmanna. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Með dómi Hæstaréttar 14. ágúst 1998 í máli nr. 260/1998 var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að dómkvaddir yrðu tveir menn til að leggja mat á þar tilgreind atriði varðandi útlit og efni tímaritsins Séð og heyrt. Voru áðurnefndir matsmenn dómkvaddir í þessu skyni 13. október 1998. Meðal gagna málsins er skjal, sem frá þeim stafar, dagsett 19. nóvember 1998 og ber fyrirsögnina „Matsgerð dómkvaddra matsmanna ...”. Verður ráðið, að matsmennirnir hafi gefið hvorugum málsaðila kost á að skýra sjónarmið sín sérstaklega, áður en þeir afhentu varnaraðila umrætt skjal. Gættu matsmenn þannig ekki ákvæða 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 við framkvæmd starfa síns, svo sem nánar er rakið í hinum kærða úrskurði. Ekki verður fallist á með sóknaraðila að matsmennirnir hafi orðið vanhæfir til frekari matsstarfa vegna þeirra mistaka, sem þeim urðu á, og áður er getið. Verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að heimilt sé að fá þá dómkvadda til að meta að nýju það, sem þeir voru dómkvaddir til að meta 13. október 1998, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 1990, bls. 1041. Hefur sóknaraðili þá færi á að gæta hagsmuna sinna við framkvæmd matsins með þeim rökum, sem hann kýs að tefla fram. Að þessu virtu verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. desember 1998 Málavextir eru þeir að 13. október sl. voru dómkvaddir þeir Gísli B. Björnsson og Jens Gíslason til að meta tiltekin atriði varðandi útlit og innihald tímaritsins Séð og heyrt. Með bréfi til dómsins 23. nóvember sl. óskaði matsbeiðandi eftir því að matsmennirnir yrðu dómkvaddir á ný þar eð þeir hefðu ekki gefið aðilum málsins færi á að tjá sig á matsfundi í samræmi við ákvæði 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málið var tekið fyrir 27. nóvember sl. og mótmælti þá matsþoli, Fróði hf., beiðni matsbeiðanda, krafðist úrskurðar um hana og jafnframt málskostnaðar. Matsþoli byggir á því að matsmennirnir hafi lokið störfum sínum og svarað þeim spurningum, sem fyrir þá voru lagðar. Endurmat eða endurskoðun matsgerðarinnar komi ekki til greina nema með yfirmati og eigi matsbeiðandi ekki annars kost en að krefjast þess, sætti hann sig ekki við matsgerðina. Enn fremur byggir matsþoli á því að matsmennirnir séu hlutdrægir. Fyrir þeim hafi legið einhliða sjónarmið matsbeiðanda og þeir hafi hvorki haft undir höndum gögn frá matsþola né hlýtt á sjónarmið hans, þrátt fyrir að fyrir þá hafi verið lagt í dómkvaðningunni að tilkynna lögmönnum aðila hvenær matið ætti að fara fram. Vísar matsþoli til c og g liðar 5. gr. einkamálalaganna máli sínu til stuðnings. Óumdeilt er að matsmennirnir héldu ekki fund með aðilum málsins áður en matið fór fram svo sem lögskylt er samkvæmt 2. mgr. 62. gr. einkamálalaganna og ákveðið hafði verið í dómkvaðningunni. Af þessu leiðir að aðilar hafa ekki getað komið sjónarmiðum sínum á framfæri við matsmennina og er matsgerðin þar af leiðandi ekki þannig úr garði gerð að fullnægjandi sé samkvæmt ákvæðum einkamálalaganna. Þegar af þessari ástæðu, sbr. 1. mgr. 66. gr. einkamálalaganna, verður að fallast á beiðni matsbeiðanda og dómkveðja matsmennina á ný. Þegar matsmennirnir voru upphaflega dómkvaddir komu ekki fram athugasemdir um hæfi þeirra og matsþoli hefur ekki fært annað fram gegn því að þeir verði dómkvaddir á ný, en það að hann telur matsgerðina, í þeim búningi sem hún er nú, halla undir sjónarmið matsbeiðanda. Matsgerð er ekki dómur heldur sönnunargagn, sem væntanlega verður síðar metið af dómi og koma þá til skoðunar öll atriði varðandi hana, þ.m.t. hæfi matsmannanna og hvernig þeir stóðu að matinu. Það er niðurstaða dómsins að þrátt fyrir þann formlega ágalla, sem er á matsgerðinni, hafi matsmennirnir ekki gert sig vanhæfa til að taka hana upp aftur, hlýða á sjónarmið aðila. og semja nýja matsgerð. Má benda á það í þessu sambandi að löng venja er fyrir því hér á landi að héraðsdómari telst ekki vanhæfur til að dæma mál á ný sem Hæstiréttur hefur ómerkt og vísað heim. Af framrituðu leiðir að dómurinn hafnar því að matsmennirnir hafi gert sig vanhæfa til verksins með samningu matsgerðarinnar án þess að halda matsfund. Samkvæmt framansögðu eru þeir Gísla B. Björnsson, teiknari, Úthlíð 3, Reykjavík og Jens Einarsson, ritstjóri, Álfhólsvegi 25, Kópavogi, dómkvaddir á ný til þess að framkvæma hið umbeðna mat, eins og því er nánar lýst í matsbeiðninni. Ber þeim að semja skriflega og rökstudda matsgjörð, vanda hana eftir bestu þekkingu og samvisku og vera reiðubúnir til að gefa skýrslu um hana fyrir dómi. Matsmennirnir haldi matsfund og tilkynni eftirtöldum aðilum um hann og hvenær matið eigi að fara fram : 1) Árna Vilhjálmssyni hrl., Borgartúni 24, Reykjavík s. 562 7611, f.h. matsbeiðanda. 2) Jóni Steinari Gunnlaugssyni hrl., Skólavörðustíg 6b, Reykjavík, s. 561 1020 f.h. matsþola. Matsmennirnir skuli hafa lokið matinu eigi síðar en 31. desember nk. Ekki er tilefni til að kveða á um málskostnað og skal hann falla niður. Arngrímur Ísberg héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Gísli B. Björnsson og Jens Einarsson eru dómkvaddir á ný til að meta framangreint. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 549/2006	Kærumál Dómari Vanhæfi	FK krafðist þess að A yrði sviptur forsjá dætra sinna og var S, sem var forstöðumaður félagsþjónustunnar í nágrannasveitarfélagi K, fenginn til að vera sérfróður meðdómsmaður í málinu. Ekki var fallist á að S væri vanhæfur til að fara með málið í ljósi þess hvaða starfi hann gegndi og var kröfu A um að hann viki sæti því hafnað.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Hjördís Hákonardóttir og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. október 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. október 2006, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila að meðdómsmaðurinn Sæmundur Hafsteinsson viki sæti í máli, sem varnaraðili hefur höfðað gegn sóknaraðila. Kæruheimild er í a. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að meðdómsmanninum verði gert að víkja sæti í málinu. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili greiði kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, Félagsmálaráði Kópavogs, 100.000 krónur í kærumálskostnað.
Mál nr. 26/2023	Kærumál Nauðungarsala Sérstök sameign Slit	Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu B um ógildingu á nauðungarsölu á hesthúsi sem farið hafði fram að beiðni H til slita á sameign. Í dómi Hæstaréttar voru skilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu rakin. Fram kom að óumdeilt væri að H reisti beiðni sína á þinglýstum kaupsamningi fyrir helmingi fasteignarinnar og hafði sá samningur verið að fullu efndur. Gæti hún því krafist nauðungarsölu í skjóli 2. mgr. 8. gr. laganna sem eigandi helmings fasteignarinnar í skilningi ákvæðisins og sameigandi B þrátt fyrir að afsal hefði ekki verið gefið út. Þá væri fasteignin í sérstakri sameign aðila. Aftur á móti lægi ekkert fyrir um kostnað eða tjón af skiptingu hússins annað en yfirlýsingar aðila. Af þeim sökum hefði sönnunarkröfum 2. mgr. 8. gr. í ljósi aðstæðna ekki verið mætt. Því taldi Hæstiréttur að á skorti að skilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 hefðu verið uppfyllt af hálfu H fyrir nauðungarsölu til slita sameignar. Var því fallist á kröfu B og nauðungarsalan felld úr gildi.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir, Ingveldur Einarsdóttir, Karl Axelsson og Sigurður Tómas Magnússon.2. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. mars 2023 en kærumálsgögn bárust réttinum 5. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Landsréttar 14. mars 2023 í máli nr. 30/2023 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi nauðungarsala á eigninni […] í Húnaþingi vestra. 3. Sóknaraðili krefst þess að felld verði úr gildi nauðungarsala sýslumannsins á Norðurlandi vestra sem fram fór 8. september 2022 á eigninni […]. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti og Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.4. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. 5. Samkvæmt ákvörðun réttarins var málið flutt munnlega 19. júní 2023.Ágreiningsefni6. Mál þetta lýtur að því hvort skilyrði eru fyrir nauðungarsölu á hesthúsi við […] til slita á sameign eftir 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.7. Með úrskurði héraðsdóms 27. desember 2022 var hafnað kröfu sóknaraðila um að fella úr gildi nauðungarsölu á fasteigninni og var sú niðurstaða staðfest með hinum kærða úrskurði. 8. Leyfi til að kæra úrskurð Landsréttar til Hæstaréttar var veitt 23. maí 2023, með ákvörðun réttarins nr. 2023-48, á þeim grunni að dómur í málinu gæti haft fordæmisgildi.Málsatvik9. Tildrög málsins eru þau að aðilar gerðu með sér samning 24. desember 2016 sem ber yfirskriftina kaupsamningur. Með honum seldi sóknaraðili varnaraðila 50% eignarhluta í hesthúsi að […] í Húnaþingi vestra. Kaupverðið var 4.000.000 króna og það sagt að fullu greitt. Í samningum var tekið fram að húsið rúmaði tólf hesta, þrjár tveggja hesta stíur og sex eins hests stíur. Síðan segir eftirfarandi: ,,Eignarhluti á þessum stíum á milli kaupanda og seljanda verða svohljóðandi; Í eigu kaupanda verða þrjár tveggja hesta stíur. Í eigu seljanda verða sex eins hests stíur.“ Þá skyldi varnaraðili greiða helming alls rekstrarkostnaðar hesthússins frá undirritun samnings, meðal annars fasteignagjöld, rafmagn og annan almennan viðhaldskostnað. Óumdeilt er að allur kostnaður var uppgerður við gerð samningsins en síðar reis ágreiningur milli aðila um skiptingu sameiginlegs kostnaðar sem féll til eftir undirritun hans. Í kjölfar þess var samningurinn afhentur til þinglýsingar 26. maí 2021. 0. Með bréfi lögmanns varnaraðila 1. júlí 2021 var þess farið á leit við sóknaraðila að hún gæfi út afsal fyrir eignarhluta varnaraðila. Í bréfinu bauðst varnaraðili jafnframt til að kaupa eignarhluta sóknaraðila á 5.000.000 króna. Sagði þar að samstarf aðila hefði ekki verið með þeim hætti sem æskilegt væri en varnaraðili hefði ávallt verið reiðubúin til greiðslu sameiginlegs kostnaðar enda væri um eðlilegan kostnað að ræða sem gerð hefði verið grein fyrir með fullnægjandi hætti svo sem með framvísun reikninga. Taldi hún sig hafa greitt allan slíkan kostnað. Sóknaraðili synjaði um útgáfu afsals meðal annars vegna vanskila varnaraðila á greiðslu sameiginlegs kostnaðar auk þess sem varnaraðili hefði þinglýst samningnum í andstöðu við það sem um hefði samist milli þeirra.1. Í tölvubréfi lögmanns sóknaraðila 10. september 2021 sagði að sóknaraðili væri ekki tilbúin til að selja eignarhluta sinn en hún byðist til að kaupa hlut varnaraðila á því verði sem hún hafði boðið í hlut sóknaraðila. Því var hafnað í tölvubréfi lögmanns varnaraðila 16. sama mánaðar en þar var kauptilboð varnaraðila ítrekað og fyrra boð hækkað í 6.000.000 króna. Þar var einnig varpað fram þeirri hugmynd hvort hægt væri að skipta hesthúsinu í tvo aðskilda hluta. Síðar hækkaði varnaraðili fyrrgreint boð sitt í 6.500.000 krónur. Í tölvubréfi lögmanns varnaraðila 2. nóvember sama ár var ítrekað boð um kaup á hluta sóknaraðila í húsinu. Ef það gengi ekki eftir væri þess óskað að eigninni yrði skipt enda væri það mat varnaraðila að auðvelt væri að skipta húsinu í tvær eignir. Í tölvubréfi lögmanns sóknaraðila 10. sama mánaðar sagði að hún teldi ,,ógjörlegt“ að skipta húsinu í tvær eignir enda væri einungis ein kaffistofa, hnakkageymsla og hlaða í húsinu. Því var svarað af hálfu varnaraðila 12. nóvember þar sem fram kom að fyrrgreind atriði ættu ekki að vera því til fyrirstöðu að húsinu yrði skipt. Með tölvubréfi lögmanns sóknaraðila 25. nóvember 2021 var því hafnað að skipta húsinu. 2. Varnaraðili sendi sóknaraðila áskorun 1. desember 2021, í samræmi við 10. gr. laga nr. 90/1991, um að ganga til samninga um slit á sameign þeirra. Áskoruninni mun ekki hafa verið svarað af hálfu sóknaraðila. 3. Beiðni um nauðungarsölu til slita sameignar á grundvelli 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 var send sýslumanni 12. janúar 2022. Fyrsta fyrirtaka hennar fór fram 6. apríl sama ár. Þar var mætt af hálfu aðila og bókað að lögmenn ynnu að sáttum. Einnig var bókað að sóknaraðili teldi skorta skilyrði til nauðungarsölu til slita á sameign þar sem eignin væri skiptanleg. Við fyrirtökuna var ákveðið að uppboð á eigninni myndi hefjast 13. júlí sama ár. 4. Í apríl 2022 sendi lögmaður varnaraðila tillögu að skiptingu hússins þar sem meðal annars var lagt til að dregin yrði lína frá ,,eystri enda stóru hurðarinnar í beina línu þvert yfir húsið sbr. meðfylgjandi mynd [...]. Innkeyrslu og aðkomu yrði að haga þannig að sá sem fær eystri hlutann hafi beinan akveg að sínum hluta frá götu. Lóð yrði einnig skipt þannig að ekkert væri í sameign. Þá yrði allur verðmunur jafnaður þ.m.t. vegna nauðsynlegra breytinga og aðgangur að öllum nauðsynlegum lögnum tryggður fyrir báða hlutana. Gerði yrði fjarlægt að því leyti sem það væri fyrir þeim hluta sem [varnaraðili] fengi [...]. [Sóknaraðili] má velja hvorn hlutann hún tekur.“ 5. Við fyrirtöku sýslumanns 13. júlí 2022 var ákveðið að fresta byrjun uppboðs til 17. ágúst sama ár. Við það tilefni bókaði lögmaður sóknaraðila að hann áskildi sér rétt til að leita til héraðsdóms um gildi nauðungarsölunnar þar sem hann drægi í efa lögmæti þess að selja eignina nauðungarsölu á grundvelli 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991. Ekki hefði verið sýnt fram á að ekki væri unnt að skipta eigninni án verulegs kostnaðar, afsal hefði ekki verið gefið út fyrir eignarhluta varnaraðila og ákvæði kaupsamnings þar sem kveðið væri á um séreign aðila hvors um sig á ákveðunum stíum kynnu að koma í veg fyrir rétt varnaraðila til að leita nauðungarsölu til slita sameignar. Þá hefði sóknaraðili sett upp gerði við húsið og framkvæmt þar ýmislegt án kostnaðarþátttöku varnaraðila en þær viðbætur hlytu að vera séreign sóknaraðila. Sýslumaður féllst ekki á mótmæli sóknaraðila. Eftir að boð kom í eignina var ákveðið að halda nauðungarsölunni áfram á eigninni sjálfri 8. september 2022. Það gekk eftir nefndan dag og átti varnaraðili hæsta boð í eignina 21.000.000 króna sem sýslumaður samþykkti með þeim fyrirvara að greiðsla bærist 29. september sama ár. Helstu málsástæður aðila6. Sóknaraðili telur ekki vera skilyrði til nauðungarsölu samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991. Það sé ófrávíkjanlegt skilyrði að sýnt sé að eign verði ekki skipt án verulegs tjóns eða kostnaðar. Sönnunarbyrði um það hvíli á þeim sem krefjist nauðungarsölu. Ekkert liggi fyrir í málinu um hvort svo hátti til að frátöldum yfirlýsingum varnaraðila um að auðvelt sé að skipta húsinu í tvær eignir og að ekkert sé slíkri skiptingu til fyrirstöðu. Sönnunarbyrði um það verði ekki snúið og felld á sóknaraðila. Yfirlýsingu sóknaraðila í aðdraganda nauðungarsölunnar og framburð hennar fyrir dómi um að hún teldi mikinn kostnað fólginn í að skipta eigninni yrði að skoða í því ljósi að hún hefði enga sérþekkingu á sviði bygginga og engar forsendur til að leggja mat á mögulegan kostnað við skiptingu.7. Þá hafi samningi 24. desember 2016 verið ætlað að vera á milli aðila málsins og honum því ekki verið þinglýst í upphafi. Eftir að ágreiningur kom upp milli aðila um skiptingu kostnaðar hefði varnaraðili þinglýst honum í andstöðu við forsendur aðila. Við þinglýsinguna hefðu vanefndir varnaraðila á greiðslu hluta hennar í rekstrarkostnaði verið verulegar en í janúar 2021 hefði skuldin numið 695.664 krónum. Þá byggir sóknaraðili á að þar sem varnaraðili sé ekki afsalshafi eignarhlutans geti hún aldrei talist annað en skilyrtur eigandi. Hún geti því ekki ráðstafað eignarhlutanum, svo sem með sölu á honum, án tillits til réttinda sóknaraðila auk þess sem skjalið uppfylli ekki kröfur 22. gr. þinglýsingalaga nr. 38/1978.8. Sóknaraðili byggir enn fremur á því að ekki sé uppfyllt það skilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 að eign sé í óskiptri sameign. Í þeirri réttarstöðu felist að hver sameigandi sé meðeigandi að allri sameign og enginn einn eigi út af fyrir sig afmarkaðan hluta hennar. Ef fallist verði á að samningur aðila 24. desember 2016 sé bindandi kaupsamningur þá kveði hann á um skiptingu eignarinnar milli aðila. Í samningnum sé nánar tilteknum stíum ráðstafað milli þeirra og því sé varnaraðili eigandi tiltekinna eignarhluta í eigninni og sóknaraðili annarra.9. Af hálfu varnaraðila er á því byggt að samningur aðila frá 24. desember 2016 sé að fullu efndur og engin skilyrði eða réttindi sóknaraðili standi því í vegi að varnaraðili fari með eignarráð helmings eignarinnar. Um sé að ræða fullgildan samning sem hafi að geyma yfirlýsingu sóknaraðila um að kaupverð sé að fullu greitt og engin önnur skilyrði sé að finna í honum um efndir. Varnaraðili hafi ávallt greitt þann kostnað sem hún hafi verið krafin um, réttilega hafi verið til stofnað, gerð hafi verið grein fyrir og henni borið að greiða. Eignarréttur hafi því yfirfærst til hennar við undirritun samningsins og skipti þinglýsingarreglur engu máli í því samhengi. 20. Á því er jafnframt byggt að öll skilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 fyrir nauðungarsölu séu fyrir hendi. Í ákvæðinu sé rætt um eign og það skilyrði sé uppfyllt með kaupum varnaraðila á helmingi eignarinnar með kaupsamningnum 24. desember 2016 sem sé að fullu efndur. Þótt fjallað hafi verið um tilteknar stíur í samningnum væri þar ekki um að ræða sjálfstæðar eignir sem ráðstafað hafi verið sérstaklega. Þá hafi ekki verið gerður eignaskiptasamningur um eignina. Ákvæði samningsins um að frá undirritun hans greiði aðilar helming alls rekstrarkostnaðar séu hefðbundin ákvæði í fasteignakaupum um skil milli kaupanda og seljanda við afhendingu eignar. Varnaraðili hafi auk þess skorað á sóknaraðila að efna skyldu sína til að gefa út afsal en því hafi verið synjað. Geti sóknaraðili ekki byggt rétt á eigin vanefnd um útgáfu afsals. 21. Þá byggir varnaraðili á því að eigninni verði ekki skipt án verulegs tjóns eða kostnaðar. Af hálfu sóknaraðila hafi því verið lýst yfir að ógjörlegt væri að skipta húsinu í tvær eignir auk þess sem sóknaraðili hafi jafnframt lýst því yfir fyrir dómi að eigninni yrði ekki skipt nema með verulegum kostnaði. Sýslumaður hafi talið þetta hafa legið svo ljóst fyrir við framkvæmd gerðarinnar að ekki hafi verið þörf á að sanna það sérstaklega. Um hafi verið að ræða augljósa staðreynd sem dómari hafi sjálfur getað lagt mat á samkvæmt ákvæðum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Niðurstaða22. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 má beita ákvæðum þeirra eftir því sem við getur átt til að ráðstafa eign sem er í óskiptri sameign ef þess er krafist af einum eða fleiri eigendum að henni en þó ekki þeim öllum. Skilyrði þess er að sýnt hafi verið fram á að eigninni verði ekki skipt milli eigenda án verulegs tjóns eða kostnaðar, enda standi hvorki fyrirmæli annarra laga né samnings í vegi fyrir að slík krafa nái fram að ganga. Með óskiptri sameign er hér átt við sérstaka sameign eins og það hugtak er jafnan nefnt í eignarétti. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laganna fer nauðungarsala fram án undangengins dóms en í 3. mgr. segir að ákvæðum laganna verði beitt eftir því sem við eigi eftir dómi þar sem réttur dómhafans er viðurkenndur til að krefjast slita á óskiptri sameign með nauðungarsölu. Samkvæmt 10. gr. laganna verður gerðarbeiðandi að beina áskorun til gerðarþola með minnst eins mánaðar fyrirvara um að ganga til samninga við sig um slit á sameign áður en nauðungarsölu verður krafist á grundvelli 2. mgr. 8. gr. laganna. Skal tekið fram í áskoruninni að nauðungarsölu verði krafist á eigninni að liðnum þessum fresti ef samningar hafi þá ekki tekist um sameignarslit.23. Úrræði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 verður því aðeins beitt að sá sem krefst þess að eign verði ráðstafað sé eigandi hennar. Verður hann að sýna fram á þau réttindi sín þegar hann ber fram við sýslumann beiðni um nauðungarsölu til slita óskiptrar sameignar. Um það er meðal annars að breyttu breytanda horft til þess hver telst eigandi hlutar og þar með gerðarþoli við nauðungarsölu samkvæmt 2. tölulið 2. gr. laganna. Almennum reglum eignaréttar verður beitt til að leysa úr álitaefnum um hver nýtur eignarréttar yfir viðkomandi eign. Ef leitað er nauðungarsölu á fasteign eftir 2. mgr. 8. gr. laganna leiðir af 29. gr. þinglýsingalaga að þinglýstur eigandi eignar verður talinn gerðarþoli. Með þinglýstum eiganda er átt við þann sem nýtur eignarréttar samkvæmt þinglýstum kaupsamningi, afsali eða annarri eignarheimild, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 6. desember 1988 í máli nr. 384/1987 sem birtur er á bls. 1475 í dómasafni réttarins það ár og dóm réttarins 19. júní 1997 í máli nr. 240/1997 sem birtur er á bls. 2058 í dómasafni réttarins það ár. Við nauðungarsölu á fasteign telst því gerðarþoli vera sá sem hverju sinni er þinglýstur eigandi hennar og má um það vísa til dóms Hæstaréttar 27. mars 1998 í máli nr. 138/1998 sem birtur er á bls. 1331 í dómasafni réttarins það ár.24. Óumdeilt er að varnaraðili reisir beiðni sína um nauðungarsölu á þinglýstum kaupsamningi um helming fasteignarinnar. Hefur hún greitt umsamið kaupverð, tekið við umráðum hins selda og uppfyllt öll önnur skilyrði samningsins fyrir sitt leyti. Þótt almennt sé réttur kaupanda yfir fasteign á grundvelli kaupsamnings skilyrtur þar til afsal hefur verið gefið út, meðal annars um að kaupverð verði greitt og uppgjör milli kaupanda og seljanda fari fram, verður ekki fram hjá því litið að kaupin voru að fullu efnd við undirritun samningsins. Deila aðila stendur einungis um uppgjör sameiginlegs kostnaðar sem féll til eftir kaupin og tengist á engan hátt uppgjöri þeirra. Hinar efnislegu heimildir eignarréttar hafa því færst til varnaraðila hvað sem líður skorti á hinu formlega eignaskilríki, það er afsalinu, sem hér hefur þá þýðingu eina að staðfesta lok lögskipta aðila. Getur varnaraðili því krafist nauðungarsölu í skjóli 2. mgr. 8. gr. laganna sem eigandi helmings fasteignarinnar í fyrrgreindum skilningi og sameigandi sóknaraðila. Að þeirri niðurstöðu fenginni verður næst fjallað um þann málatilbúnað sóknaraðila að eignin hafi ekki verið í sérstakri sameign.25. Til þess er að líta að í sérstakri sameign hefur verið talið felast að þær heimildir sem eignarrétti fylgja skiptist á hendur sameigenda með þeim hætti að hver og einn nýtur allra þeirra heimilda sem um er að ræða yfir eigninni í heild en með þeim takmörkum sem gera verður vegna hagsmuna annarra sameigenda. Af því leiðir að ekki er um sérstaka sameign að ræða ef réttur hvers eiganda nær aðeins til afmarkaðs hluta eignar en ekki hennar í heild. Þá er það forsenda þess að um sérstaka sameign sé að ræða að eignarréttur hvers og eins taki til sama eignaforms og má í dæmaskyni nefna að það fellur ekki undir sérstaka sameign ef einn aðili á beinan eignarrétt að fasteign en annar óbein eignarréttindi að sömu eign. Um slíkt réttarsamband gilda aðrar reglur.26. Ef neyta á heimildar 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 til að slíta óskiptri sameign um fasteign með nauðungarsölu verður að liggja fyrir að hún sé í raun í sérstakri sameign aðila. Má um það vísa til dóms Hæstaréttar 17. desember 1988 í máli nr. 494/1998 sem birtur er á bls. 4524 í dómasafni réttarins það ár þar sem kröfu um nauðungarsölu á tveimur jörðum á grundvelli 2. mgr. 8. gr. laganna var hafnað.27. Sem fyrr segir gerðu aðilar með sér samning 24. desember 2016 þar sem sóknaraðili seldi varnaraðila helming eignarhluta í hesthúsi. Þótt tekið hefði verið fram í samningnum hvernig stíur í hesthúsinu skyldu skiptast milli aðila verður þegar litið er til efnis samningsins í heild og þess hvernig hann hefur verið framkvæmdur að fallast á með varnaraðila að um hafi verið að ræða kaupsamning um helming alls hins selda. Í ljósi fyrirvaralausrar yfirlýsingar í upphafi samningsins um sölu á helmingi eignarinnar verður sú skipting sem aðilar komu sér saman um í samningnum ekki skilin með öðrum hætti en þeim að hún hafi falið í sér áform þeirra um innbyrðis afnot hins selda og geta þau ekki haft aðra þýðingu að lögum. Eru því skilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 einnig uppfyllt að þessu leyti. 28. Skilyrði þess að krefjast megi slita á sameign eftir 2. mgr. 8. gr. laganna eru jafnframt þau að sýnt verði að eigninni verði ekki skipt milli eigenda án verulegs tjóns eða kostnaðar, enda standi hvorki fyrirmæli annarra laga né samnings í vegi fyrir að slík krafa nái fram að ganga. Er þar vísað til þess að nauðungarsölu verður ekki komið fram til slita á sameign nema í tilvikum þar sem annaðhvort er útilokað að skipta viðkomandi eign í smærri einingar þannig að hver eigandi fái sína hlutdeild í henni eða slík skipting eignarinnar myndi hafa í för með sér verulegan kostnað eða verðmætarýrnun. Eðli máls samkvæmt getur það mat verið mismunandi eftir því hvaða verðmæti er krafist nauðungarsölu til slita á. Í einstaka tilvikum kann það að vera augljóst eða leiða af eðli máls. Í öðrum tilvikum kunna aðilar að sammælast um að eign sé óskiptanleg í þessum skilningi. Í vafatilvikum þarf að sýna fram á það með hefðbundinni sönnunarfærslu að skilyrði greinarinnar séu uppfyllt um þetta atriði.29. Af gögnum málsins má ráða að sóknaraðili féllst ekki á tillögur varnaraðila um skiptingu hesthússins í viðræðum sem stóðu yfir fram eftir árinu 2021. Hafnaði hún í reynd öllum áformum um slíka skiptingu. Þá lýsti lögmaður hennar því sem fyrr segir yfir að ógjörlegt væri að skipta eigninni og var meðal annars vísað til þess í beiðni varnaraðila um nauðungarsölu. Þá verður ekki ráðið af gögnum málsins að sóknaraðili hafi brugðist sérstaklega við áskorun varnaraðila 1. desember 2021 sem send var samkvæmt fyrirmælum 10. gr. laga nr. 90/1991. Við fyrstu fyrirtöku nauðungarsölunnar 6. apríl 2022 var hins vegar bókað af hálfu sóknaraðila að hún teldi ekki skilyrði til nauðungarsölu til slita á sameign þar sem eignin væri skiptanleg. Í kjölfarið fóru fram viðræður um mögulega skiptingu hesthússins. Liggur meðal annars fyrir eins og áður greinir tillaga varnaraðila um skiptingu þess með nánar tilteknum hætti en henni fylgdi engin áætlun um kostnað eða aðrar upplýsingar um hvort sú skipting myndi leiða til verulegs tjóns eða kostnaðar í skilningi 2. mgr. 8. gr. laganna.30. Fyrir dómi bar sóknaraðili að hún teldi eignina skiptanlega en hins vegar væri ekki kominn fram ,,neinn útreikningur á því hversu mikill kostnaður það er“. Aðspurð af lögmanni varnaraðila hvort í því fælist verulegur kostnaður að skipta fasteigninni í tvennt svaraði hún svo: ,,Ja ég tel að það sé verulegur kostnaður og ég yrði að sjá það áður.“ 31. Það skal enn áréttað að það hvílir á þeim sem krefst nauðungarsölu til slita sameignar að sýna fram á að eign verði ekki skipt án verulegs kostnaðar eða tjóns. Sem fyrr greinir hafa aðilar samið um nánar tiltekin afnot hússins og virðist sem þeim hafi verið fylgt. Eins og hér háttar til verður ekki talið að með yfirlýsingum af hálfu sóknaraðila hafi hagsmunum hennar verið ráðstafað með bindandi hætti enda voru þær gefnar á því stigi máls að sóknaraðila var ekki unnt að taka afstöðu til kostnaðar eða hugsanlegs tjóns sem leiddi af tillögum varnaraðila um skiptingu eignarinnar. Þá hefur hún frá fyrstu fyrirtöku nauðungarsölunnar 6. apríl 2022 borið því við að húsið væri skiptanlegt en að upplýsingar skorti um kostnað þar að lútandi. Þar sem ekkert liggur fyrir um kostnað eða tjón af skiptingu hússins annað en yfirlýsingar aðila hefur fyrrgreindum sönnunarkröfum 2. mgr. 8. gr. laganna í ljósi aðstæðna ekki verið mætt, sbr. dóm Hæstaréttar 13. mars 2014 í máli nr. 136/2014. 32. Að öllu framangreindu gættu skortir á að skilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 hafi verið uppfyllt af hálfu varnaraðila fyrir nauðungarsölu til slita sameignar. Verður af þeim sökum fallist á kröfu sóknaraðila um að fella úr gildi nauðungarsölu sýslumannsins á Norðurlandi vestra sem fram fór 8. september 2022 á eigninni […] í Húnaþingi vestra. 33. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 er rétt að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu á öllum dómstigum en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fer eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Felld er úr gildi nauðungarsala sýslumannsins á Norðurlandi vestra sem fram fór 8. september 2022 á eigninni […] í Húnaþingi vestra, fastanúmer […].Málskostnaður fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaður fyrir Landsrétti og Hæstarétti fellur niður.Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, Báru Garðarsdóttur, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Jóhannesar Karls Sveinssonar, 900.000 krónur.https://landsrettur.is/domar-og-urskurdir/domur-urskurdur/?id=6ce36c80-9f04-477a-bf73-e52aded607af&verdictid=d050f82f-45cf-4867-8c95-e01a45a21a9c
Mál nr. 158/2004	Kærumál Óvígð sambúð Fjárslit Kröfugerð Frávísun frá Hæstarétti	Máli M var vísað frá Hæstarétti þar sem kröfugerðin var í andstöðu við 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. apríl 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. mars 2004, þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningsefnum í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli aðilanna vegna loka óvígðrar sambúðar. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og kröfur sínar „að öllu leyti teknar til greina.“ Í kæru sóknaraðila til Hæstaréttar segir að dómkröfur séu „óbreyttar frá því sem var fyrir héraðsdómi, en þar krafðist [sóknaraðili] þess: 1. Að viðurkennd verði greiðsla hans á orkureikningi að fjárhæð kr. 90.242, þann 14. febrúar 2002, og að varnaraðila verði gert að endurgreiða þá fjárhæð auk dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags. 2. Að varnaraðila verði gert að greiða 45% af greiðslum sem [sóknaraðili] innti af hendi 4. mars 2002, sem voru afborganir af veðskuldum er hvíldu á Starrahólum 3, auk dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags. 3. Að varnaraðili verði dæmdur til að greiða [sóknaraðila] andvirði bifreiðarinnar [...], upphaflega kr. 920.000 þann 30. júlí 1998, auk vaxta af sambærilegum lánum frá þeim degi til 11. apríl 2001, en dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags. 4. Að viðurkennt verði að [sóknaraðili] sé eigandi að sumarbústað á landi nr. 15 að Öndverðarnesi I. Til vara krefst [sóknaraðili] þess að viðurkenndur verði eignarréttur hans að 55% bústaðarins. 5. Að gagnkröfu varnaraðila um greiðslu húsaleigu auk dráttarvaxta verði vísað frá dómi. 6. Að varnaraðila verði gert að greiða [sóknaraðila] hæfilega þóknun í formi málskostnaðar fyrir héraðsdómi vegna reksturs málsins.“ Þá gerir sóknaraðili kröfu um að sér verði dæmdur kærumálskostnaður. Auk framangreinds er í kærunni gerð sú krafa að úrskurður héraðsdóms verði ómerktur og málinu heimvísað, svo að sóknaraðila gefist kostur á að fá tekna skýrslu af tilgreindu vitni fyrir dómi og leggja fram gögn, sem héraðsdómari hafi synjað viðtöku, en þá jafnframt, að því er helst verður ráðið, til öflunar enn frekari sönnunargagna. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Í greinargerð sóknaraðila fyrir Hæstarétti er að finna umfjöllun, sem ekki verður séð að tengist ofangreindum dómkröfum hans, heldur einvörðungu kröfu, sem sóknaraðili hafði uppi í héraði og lýtur að því að skiptastjóri fresti að taka afstöðu til nánar tilgreindra efniskrafna hans þar til skiptastjóri hefur aflað yfirlits yfir bankareikninga málsaðila og verðbréfaviðskipti þeirra á árunum 1997 til 2001. Skilja verður þennan málatilbúnað svo að sóknaraðili vilji halda þessari kröfu sinni til streitu hér fyrir rétti til viðbótar þeim kröfum, sem að ofan eru raktar. Samkvæmt meginreglu einkamálaréttarfars þarf kröfugerð að vera svo ákveðin og ljós að unnt sé að taka hana upp sem dómsniðurstöðu í máli. Þarf kröfugerð samkvæmt þessu að koma fram í þeirri mynd, sem aðili óskar sjálfur eftir að verði niðurstaða málsins. Kröfugerð sóknaraðila, eins og henni hefur verið lýst hér að framan, er á reiki og gætir þar ósamkvæmni. Hvort tveggja er í andstöðu við ákvæði 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Verður af þessum sökum ekki hjá því komist að vísa málinu sjálfkrafa frá Hæstarétti. Sóknaraðili greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Sóknaraðili, M, greiði varnaraðila, K, 100.000 krónur í kærumálskostnað.
Mál nr. 124/2013	Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008	Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. febrúar 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 21. febrúar 2013, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 7. mars 2013 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími og að honum verði ekki gert að sæta einangrun. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði er varnaraðili undir grun um að hafa framið brot sem varðað getur 12 ára fangelsi. Er því fullnægt skilyrði 3. málsliðar 2. mgr. 98. gr. laga nr. 88/2008 til að varnaraðila verði gert að sæta einangrun í gæsluvarðhaldi lengur en í fjórar vikur. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 371/2017	Kærumál Rannsókn	Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem L var heimiluð rannsókn á efnisinnihaldi tveggja nánar tilgreindra farsíma í eigu X.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir setturhæstaréttardómari.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 9. júní 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Vestfjarða 6. júní 2017, þar sem sóknaraðila varheimiluð rannsókn á efnisinnihaldi tveggja nánar tilgreindra farsíma í eiguvarnaraðila. Kæruheimild er í g. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 ummeðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldurúr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðarverður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Vestfjarða 6.júní 2017.ILögreglustjórinn á Vestfjörðum hefur með kröfu, sem dagsetter og móttekin í dag, 6. júní, krafist þess að lögreglustjóranum á Vestfjörðumverði með úrskurði veitt heimild til að rannsaka efnisinnihald tveggja farsímaX, kennitala [...], annars vegar Sony síma (munur nr. [...]) og hins vegarSamsung ( munur nr. [...]).Af hálfukærðu er kröfu lögreglustjóra mótmælt.IIÍ kröfu lögreglustjóra kemur fram að kærða X handtekin 30.maí sl. við lögreglustöðina á Ísafirði eftir að lögregla fann við líkamsleit áhenni um eitt gramm af hvítu efni, sem kærða segir vera kókaín. Í kjölfarið varframkvæmd húsleit í herbergi sem hún og unnusti hennar A, hafði afnot af að[...] á [...] og var þar lagt hald á nokkurt magn sterkra fíkniefna. Viðfrekari leit í húsnæðinu að [...] fannst um 20 grömm af hvítu efni, sem kærðasegir vera amfetamín og eign hennar, þá fannst í ruslatunnu fyrir utan húsnæðiðum 70 grömm af maríhúana og um 80 grömm af hvítu efni, sem lögregla ætlar að séamfetamín. Í skýrslutöku hjá lögreglu hefur kærða viðurkennt að eiga hluta afhinum haldlögðu efnum. Um miðnætti daginn eftir var kærða handtekin íbifreiðinni [...] við [...] með um 70 grömm af maríhúana, sem hún framvísaði ogviðurkenndi að eiga. B, húsráðandi að [...], kannaðist, í skýrslutöku hjá lögreglu,ekki við að eiga umrædd efni, heldur taldi þau vera á vegum A og kærðu. Í ljósiofangreinds hefur lögregla rökstuddan grun um að kærða hafi brotið gegnfíkniefnalöggjöfinni og í ljósi þess magns fíkniefna og hvernig búið var um þauer það jafnframt grunur lögreglu að kærða hafi haft efnin til söludreifingar.Í þágu rannsóknar málsins lagði lögregla hald á tvo farsímakærðu og ætla má að þeir kunni að innihalda upplýsingar sem hafa sönnunargildií málinu. Það er því afar brýnt að lögreglu verði fengin heimild tilrannsóknaraðgerðar í samræmi við kröfu í því skyni að afla sönnunargagna um hiðætlaða brot. Kærða hefur í skýrslutökum hjá lögreglu neitað að veitalögreglu aðgang að innihaldi símanna.Um heimild til rannsóknaraðgerðarinnar er vísað til framangreinds,framlagðra gagna og 1. mgr. 70. gr. og 1. mgr. 84. gr. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008.III Samkvæmt því sem að framan hefurverið rakið, og að gögnum málsins virtum, þykir vera fyrir hendi rökstuddurgrunur um að kærða hafi gerst sek um brot gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- ogfíkniefni sem sætt getur ákæru, en brot gegn þeim lögum geta varðað fangelsi.Við rannsókn raftækja kunna að finnast gögn sem hafa sönnunargildi um atvik.Þykja því rannsóknarhagsmunir vera hér í húfi. Með lögjöfnun frá 1. mgr. 70.gr. laga nr. 88/2008 og með vísan til 1. mgr. 84. gr. sömu laga og þess sem hérað framan hefur verið rakið er fallist á kröfu lögreglustjóra. Úrskurð þennan kveður uppSigríður Elsa Kjartansdóttir dómstjóri.Ú R S K U R Ð A R O R Ð:Lögreglunni á Vestfjörðum er heimilað að rannsakaefnisinnihald tveggja farsíma kærðu, X, kennitala [...], annars vegar Sony síma(munur nr. [...]) og hins vegar Samsung ( munur nr. [...]).
Mál nr. 11/2005	Húsaleiga Samningur	Deilt var um frá hvaða tíma leigugreiðslur skyldu reiknast. Ótvírætt var kveðið á um það atriði í skriflegum leigusamningi.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. janúar 2005. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 895.535 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 296.310 krónum frá 20. apríl 2003 til 3. maí sama ár, af 596.187 krónum frá þeim degi til 3. júní sama ár og af 895.535 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Gegn mótmælum áfrýjanda verður ekki fullyrt að fyrirsvarsmaður Hársnyrtistofunnar Strúktúru ehf. hafi haft uppi samhljóða andmæli og stefndi vegna leigugreiðslna fyrir fasteignina Glerárgötu 7 á Akureyri. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Naust hf., greiði stefnda, Betri líðan ehf., 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra fimmtudaginn 25. nóvember 2004. Mál þetta, sem dómtekið var hinn 12. október s.l., að undangengnum munnlegum málflutningi, hefur Naust hf., kt. 450287-1649, Furuvöllum 5, Akureyri, höfðað hér fyrir dómi á hendur Betri líðan ehf., kt. 700600-2890, Eyrarvegi 1, Akureyri, til innheimtu skuldar að fjárhæð kr. 895.535, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001, sbr. 12. gr. sömu laga, frá 20.04.2003, sem hér segir: Af kr. 296.310 frá 20.04.03 til 03.05. sama ár, af kr. 596.187 frá þeim degi til 03.06. sama ár, af kr. 895.535 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Dómkröfur stefnda eru að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða málskostnað. Til vara er þess krafist að málskostnaður falli niður. Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp. Í máli þessu deila aðilar um upphafstíma leigugreiðslu samkvæmt leigusamningi um atvinnuhúsnæði. Stendur ágreiningur aðila um það hvort stefnda beri að greiða leigu fyrir hið leigða húsnæði að Glerárgötu 7 (áður Geislagötu 14) á Akureyri, að sögn stefnanda vegna apríl, maí og júní 2003, þ.e. fyrir tímabil frá því nokkru eftir að stefndi fékk húsnæðið afhent og til þess tíma er hann opnaði starfsemi sína þann 15. júní 2003, en samkvæmt gögnum hefur stefndi staðið skil á leigugreiðslum frá þeim tíma. Málavextir eru nánar þeir, að stefnandi leigði stefnda og fyrirtækinu Struktúra ehf. 361,2 m² þjónustu- verslunar- og skrifstofuhúsnæði með leigusamningi sem undirritaður var 10. apríl 2003. Í leigusamningnum segir m.a.: 1.01. Upphafsdagur leigusamnings: 15. mars 2003. Lokadagur leigusamnings: 15. mars 2013. Afhending: Fer fram 15. mars 2003. 2.02. Leigutaki hefur rækilega kynnt sér ástand hins leigða og gerir engar athugasemdir við það. Húsnæðið er hreint, rúður heilar, læsingar og rofar virkir, hreinlætistæki í lagi sem og vatns- og frárennslislagnir. Er leigusala ekki skylt að gera á því neinar breytingar, lagfæringar eða láta mála það. Allar breytingar á tölvulögnum, uppsetningu tölvu og símatengla og tilheyrandi tenginga eru á kostnað leigutaka. ... Að leigutíma loknum skal leigutaki skila húsnæðinu í hendur leigusala ásamt tilheyrandi fylgifé í sama ástandi og hann tók við því. Ber leigutaki óskerta bótaábyrgð á allri rýrnun húsnæðisins eða spjöllum á því að svo miklu leyti sem slíkt telst ekki eðlileg afleiðing venjulegrar eða umsaminnar notkunar húsnæðisins. 2.03. Skilmálar þessa leigusamning og skyldur leigutaka samkvæmt honum hefjast á upphafsdegi leigusamningsins, sbr. grein 1.01. Leigusamningi lýkur í lok þess dags, sem tilgreindur er sem lokadagur í grein 1.01. ... 3.01. Leigutaki skal greiða til leigusala grunnleigu 340.000 kr. miðað við vísitölu neysluverðs til verðtryggingar í mars 2003, þ.e. 224,3 stig að viðbættum virðisaukaskatti. Reikningar vegna leigunnar skulu skiptast þannig að Betri líðan greiðir 70% og Struktura 30%. Leigan reiknast frá og með opnun og skal hún greidd fyrirfram fyrir 3ja virka dag hvers mánaðar. Greiðslustaður er hjá leigusala eða þar sem hann vísar. Greiði leigutaki ekki leiguna innan sjö sólarhringa frá gjalddaga ber honum að greiða hæstu lögleyfðu dráttarvexti af hanni til greiðsludags. ... 6.01. Leigusali afhendir verslunareininguna og innréttingarnar í því ástandi sem þær eru nú og leigutaki hefur kynnt sér. Telji leigutaki að verslunareiningunni sé ekki skilað í umsömdu ástandi skal hann tilkynna leigusala það skriflega þegar í stað og eigi síðar en innan tveggja virkra daga frá því er hann fékk húsnæði afhent til innréttingar. Seinkun á afhendingu verslunareiningarinnar af hálfu leigusala veitir leigutaka engan rétt til skaðabóta úr hendi leigusala eða verktaka hans eða til endurgreiðslu á gjöldum til Rekstrarfélagsins. 6.02. Leigutaka er skylt að fara vel með hið leigða og í samræmi við umsamin afnot þess. Allar breytingar á innréttingum eru háðar samþykki leigusala. Leigusali getur krafist þess að leigutaki fjarlægi allar breytingar, endurbætur og viðbætur á hinu leigða við lok leigutímans og skili því í því ástandi er hann tók við því. 6.03. Naglfastar innréttingar, þar með taldar gluggaeiningar, gólfefni, lagnir og loftljós, hreinlætistæki, loftræsti- og eldvarnarkerfi og önnur kerfi skulu verða eign leigusala að leigutíma loknum. Auk þess eru núverandi innréttingar í eigu leigusala sem og þær sem koma í stað þeirra. Er leigutaki rýmir eininguna ber honum að fjarlægja á eigin kostnað tæki og aðrar innréttingar en að framan getur. Málsástæður stefnanda eru þær að samkvæmt lið 1.01. í ofangreindum leigusamningi hafi upphafsdagur leigusamnings verið tiltekinn 15. mars 2003 og samkvæmt lið 2.03. sé tiltekið að skyldur stefnda eigi að hefjast þann dag. Andmælir stefnandi þeim rökum stefnda að samkvæmt 2. mgr. í lið 3.01. hafi honum ekki borið að greiða leigu fyrr en frá og með opnun atvinnustarfsemi hans, þann 15. júní 2003. Um lagarök vísar stefnandi til 33. gr. húsaleigulaga nr. 64, 1994 og þeirrar meginreglu að við gerða samninga beri að standa. Við munnlegan málflutning vísaði lögmaður stefnanda einnig til 11. gr. húsaleigulaganna, sbr. 32. gr. laga nr. 7, 1996 um samningsgerð, umboð og ógilda löggjörninga, þar sem kveðið er á um að heimilt sé að víkja húsaleigusamningi til hliðar í heild eða hluta, eða til að breyta honum, ef það yrði ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Í því samhengi vísaði stefnandi til þess að áðurgreint ákvæði í lið 3.01. hafi verið skráð í leigusamninginn fyrir mistök. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að í leigusamningi aðila komi það fram með skýrum hætti, í lið 3.01. að leigu beri ekki að greiði fyrr en frá opnum. Stefndi hafi opnað snyrtistofu sína í leiguhúsnæði stefnanda þann 15. júní 2003 og beri honum því að greiða leigu frá þeim tíma. Nefnt ákvæði verði naumast skilið með öðrum hætti, hvorki eitt og sér né af ákvæðum leigusamningsins í heild. Vísar stefndi til þess að aðilum máls hafi frá upphafi verið kunnugt um að leiguhúsnæðið þyrfti kostnaðarsamra og verulegra breytinga við þannig að það mætti nýtast undir þá starfsemi sem stefndi og meðleigjandi tóku það á leigu fyrir. Vísar stefndi í því samhengi til þeirrar meginreglu leiguréttar að leigusali komi gjarnan að slíkum breytingum sé um leigu til langs tíma að ræða og þá enn frekar ef um varanlegar breytingar og/eða endurbætur sé að ræða, enda komi þær leigusala að jafnaði til góða að leigutíma loknum. Þetta hafi og orðið raunin, breytingarnar orðið viðamiklar og tímafrekar og hafi því starfsemi stefnda í leiguhúsnæðinu ekki verið opnað fyrr en 15. júní 2003. Stefndi byggir ennfremur á því að leigusamningurinn hafi verið ritaður af fyrirsvarsmanni stefnanda, en hann síðan lagður fyrir stefnda og meðleigjanda hans til samþykktar og undirritunar. Það hafi verið skilningur stefnda frá upphafi að ekki þyrfti að greiða leigu vegna húsnæðisins á þeim tíma sem endurbætur og breytingar fóru fram á. Hljóti stefnandi að bera hallann af ónákvæmu orðalagi samningsins og ágreiningi sem upp hafi komið varðandi túlkun hans. Um lagarök vísar stefndi til ákvæða húsaleigulaga nr. 36, 1994, þ.m.t. 33. gr. sem og meginreglna leiguréttar sem komi fram í IV. kafla laganna, sem og meginreglna kröfuréttar um réttar efndir samninga. Við munnlegan flutning málsins andmælti lögmaður stefnda tilvísun stefnanda til 11. gr. húsaleigulaga með þeim rökum að greinin ætti ekki við í tilviki aðila. Af hálfu málsaðila var því lýst yfir við meðferð málsins að þrátt fyrir að ákvæði leigusamningsins tæki til tveggja leigutaka, stefnda og Struktúra ehf., bæri að líta svo á að skyldur og réttindi leigutakanna væru aðgreindar. Við aðalmeðferð málsins gáfu fyrirsvarsmenn stefnanda og stefnda aðilaskýrslur, en einnig var tekin vitnaskýrsla af Ívar Eiríki Sigurharðarsyni hárskera og fyrirsvarsmanni Struktúra ehf. Samkvæmt skýrslu þess síðastnefnda hóf hann athugun á nefndu leiguhúsnæði ásamt fyrirsvarsmanni stefnda í janúarmánuði 2003. Hann kvað samkomulag hafa tekist með aðilum máls og sér um leiguverð í febrúar 2003, en í framhaldi af því hafi stefnandi veitt samþykki sitt fyrir því að nauðsynlegar breytingar á húsnæðinu hæfust. Hann kvað fyrirsvarmann stefnanda, Bjarna Þórhallsson, hafa gert drög að leigusamningi í lok mars, en hann síðan ásamt fyrirsvarsmanni stefnda haft drögin til skoðunar í u.þ.b. hálfan mánuð. Að lokum hafi verið farið yfir einstök samningsákvæði samningsins á starfsstöð og hann undirritaður þann 10. apríl 2003. Hann kvaðst ávallt hafa túlkað efni leigusamningsins eftir efni sínu, þ.á.m. að upphafsdagur leigusamningsins, 15. mars 2003, hafi verið tiltekin með hliðsjón af 10 ára leigutíma og að skráður afhendingardagur húsnæðisins tæki mið af því, en að greiðsluskyldan skyldi miðast við opnun starfseminnar í húsnæðinu, sbr. ákvæði 3.01. Staðhæfði hann að annað hefði heldur ekki verið rætt fyrir undirritun leigusamningsins. Vegna þessa kvaðst hann hafa reynt að ná tali af fyrirsvarsmanni stefnanda er greiðsluseðill barst fyrir hálfsmánaðar húsaleigu fyrir marsmánuð 2003, en greitt seðilinn er það tókst ekki. Síðar kvaðst hann hafa komið sjónarmiðum sínum á framfæri við fyrirsvarsmenn stefnanda í þeirri trú að ásættanleg lausn fengist, ekki síst með hliðsjón af jákvæðu viðmóti allra samningsaðila við samningsgerðina. Bjarni Þórhallsson framkvæmdastjóri stefnanda, kvaðst fyrst hafa komið að samningsgerð málsaðila er leigutakar, þ.á.m. stefndi, höfðu handsalað leigu á greindu atvinnuhúsnæði við formann stjórnar stefnanda, en eftir það átt frekari viðræður við leigutakana um leigufjárhæð og leigutíma. Í framhaldi af því kvaðst hann hafa tekið að sér að rita formlegan leigusamning og vísaði í því efni til þess að hann hefði haft undir höndum nýgerðan leigusamning sem hann sjálfur hafði undirritað fyrir hönd stefnanda. Um upphafstíma greiðsluskyldu stefnda og meðleigjanda hans vísaði nefndur fyrirsvarsmaður stefnanda til þess að eftir afhendingu leiguhúsnæðisins í febrúarmánuði 2003 hefðu breytingar leigutakanna á húsnæðinu undið upp á sig og fyrirætlanir þeirra um opnun reksturs tafist af þeim sökum. Vegna þessa hafi forsvarsmenn stefnanda talið eðlilegt að komið yrði til móts við leigutakana með því að fallast á að greiðsluskylda þeirra skyldi fyrst hefjast 15. mars 2003; „En að öðru leyti var þetta að ég held aldrei rætt“. Kvaðst hann hafa „kóperað“ áðurnefndan eldri leigusamning stefnanda, en staðhæfði að marggreint ákvæði 2. mgr. í lið 3.01. hefði einfaldlega farið inn í leigusamning aðila án þess að nokkur tæki eftir því. Hann bar að fljótlega eftir undirritun samningsins og eftir að greiðsluseðlar vegna leigugjalds fyrir hálfan marsmánuð 2003 höfðu verið sendir út hefði stefndi andmælt greiðsluskyldu sinni. Ennfremur kvað hann fyrirsvarsmann Strúktura ehf, Ívar Eirík, hafa haft uppi samhljóða andmæli, en staðfesti að þrátt fyrir það hefði það fyrirtæki að fullu staðið í skilum. Frásögn Róberts Valgeirs Friðrikssonar, stjórnarformanns stefnanda, var í öllum aðalatriðum samhljóða skýrslu Bjarna Þórhallssonar. Skýrsla fyrirsvarsmanns stefnda, Bryndísar Jóhannesdóttur, um margnefnt ákvæði 2. mgr. í lið 3.01. var á annan veg en fyrirsvarsmaður stefnanda lýsti hér að framan. Staðhæfði hún að efni ákvæðisins hefði ekki komið til umræðu fyrir undirritun leigusamningsins. Hún hafi litið svo að ákvæðið væri eðlilegt með hliðsjón af öðrum ákvæðum samningsins, þ.á.m. 10 ára leigutíma, að breytingar á húsæðinu kæmu leigusala til góða, að munir stefnanda hefðu að einhverju leyti verið fjarlægðir um miðjan aprílmánuð, en að auki kvað hún sambærilegt ákvæði hafa verið í leigusamningi stefnda um fyrra atvinnuhúsnæði þess. Af þessum sökum kvaðst hún nær strax hafa andmælt greiðsluskyldu stefnda er krafa um leigu barst skömmu eftir undirritun leigusamningsins fyrir hálfan marsmánuð 2003. Álit dómsins. Viðskipti málsaðila byggjast á leigusamningi, sem undirritaður var hinn 10. apríl 2003. Er um tímabundinn samning að ræða til 10 ára og var upphaf hans samkvæmt lið 1.01. 15. mars 2003, en lokadagur 15. mars 2013. Stefnandi byggir kröfu sína m.a. á því, að hann eigi rétt á leigugreiðslu frá nefndum upphafsdegi, 15. mars 2003, þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. í lið 3.01., enda sé það í samræmi við skyldur stefnda samkvæmt áður röktu ákvæði samningsins, lið 2.03. Fyrir liggur í málinu að fyrir undirritun leigusamningsins hafði stefnandi fengið stefnda og meðleigjanda hans umráð hins leigða húsnæðis, fyrst til skoðunar en síðan vegna breytinga. Verður ráðið að breytingarnar hafi undið upp á sig og að þær hafi staðið yfir þegar leigusamningurinn var undirritaður. Óumdeilt er að stefndi flutti í húsnæðið og hóf þar eigin rekstur hinn 15. júní 2003. Að ofangreindu virtu svo og því að fyrirsvarsmaður stefnanda samdi samninginn þykir verða að líta svo á að stefnandi sé bundinn af nefndu ákvæði um upphafstíma húsaleigunnar, hinn 15. júní 2003. Að virtri stöðu málsaðila við samningsgerðina og atvikum máls að öðru leyti þykir ákvæði 11. gr. húsaleigulaga nr. 36, 1994 ekki eiga við í máli þessu. Samkvæmt ofangreindu verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn kr. 150.000 og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Dóm þennan kveður upp Ólafur Ólafsson héraðsdómari. D Ó M S O R Ð: Stefndi, Betri líðan ehf., á að vera sýkn af kröfu stefnanda, Nausts h.f., í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda kr. 150.000 í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskatt.
Mál nr. 400/2008	Kærumál Nauðungarsala Málshöfðunarfrestur Frávísunarúrskurður staðfestur	M leitaði úrlausnar héraðsdómara um gildi nauðungarsölu á tilgreindum fasteignahlutum. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, sagði að í 80. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu væri kveðið á um að sá sem lögvarinna hagsmuna hefði að gæta yrði að krefjast úrlausnar héraðsdómara um gildi nauðungarsölu innan fjögurra vikna frá því uppboði væri lokið. Var tímafrestur M til að leita úrlausnar héraðsdómara um gildi nauðungarsölunnar því löngu liðinn og óhjákvæmilegt að vísa málinu frá héraðsdómi.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Jón Steinar Gunnlaugsson og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. júlí 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júlí 2008, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í 1. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar, sem Kristni Brynjólfssyni, fyrirsvarsmanni sóknaraðila, verði jafnframt gert að greiða. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað svo sem nánar greinir í dómsorði. Ekki eru næg efni til að taka til greina kröfu varnaraðila um að fyrirsvarsmanni sóknaraðila verði gert að greiða kærumálskostnað samkvæmt 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Miðstöðin ehf., eignarhaldsfélag, greiði varnaraðila, VBS Fjárfestingabanka hf., 150.000 krónur í kærumálskostnað. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur fimmtudaginn 3. júlí 2008. Mál þetta var þingfest 16. maí 2008 og tekið til úrskurðar 12. júní sl. um framkomna frávísunarkröfu varnaraðila. Í málinu krefst sóknaraðili, Miðstöðin ehf. eignarhaldsfélag, ógildingar nauðungarsölu fasteignahluta með fastanr. 204-3313 og 225-8525 við Rafstöðvarveg 1a í Reykjavík. Þá er krafist málskostnaðar. Varnaraðili, VBS Fjárfestingabanki hf., gerir þá kröfu að málinu verði vísað frá dómi. Þá er krafist málskostnaðar. Sóknaraðili krefst þess að frávísunarkröfu varnaraðila verði hafnað. Þá er krafist málskostnaðar. I Sóknaraðili kveður framhaldssölu hafa farið fram þriðjudaginn 18. september 2007 og með því hafi lokið uppboði skv. 34. gr. nsl. nr. 90/1991 og gildi hafi tekið réttur gerðarþola til að vísa málinu til úrskurðar héraðsdóms. Gerðarbeiðandi hafi verið VBS Fjárfestingabanki hf. en Miðstöðin ehf. eignarhaldsfélag gerðarþoli. Mál þetta sé tilkomið vegna vaxtalausra skammtímaskuldabréfa, útgefnum af VBS fjárfestingabanka og samþykktum til greiðslu af fyrri eiganda viðkomandi fasteigna að Rafstöðvarvegi 1a vegna fjármögnunar endurbóta á þeim. Bréfin séu samtals að fjárhæð kr. 252.000.000 að nafnvirði með krossveði í 7 eignarhlutum á 1., 2. og 3. veðrétti. Skipting milli veðrétta sé þannig að á 1. veðrétti hvíli 32 handhafaskuldabréf, hvert að fjárhæð kr. 5.000.000, útgefin þann 1. mars 2006, á 2. veðrétti hvíli 10 handhafaskuldabréf, hvert að fjárhæð kr. 5.000.000, útgefin þann 5. október 2005 og á 3. veðrétti hvíli 14 handhafaskuldabréf, hvert að fjárhæð kr. 3.000.000, útgefin þann 30. júní 2006. Bréfin séu öll vaxtalaus og með sama gjalddaga. Þann 18. apríl 2007 hafi fasteignarhlutar með fastanúmerin 225-8524, 225-8526, 225-8527 og 225-8528 verið seldir nauðungarsölu og hafi boði varnaraðila verið tekið. Söluverð eignarhluta 225-8524 hafi verið kr. 44.800.000, eignarhluta 225-8526 kr. 44.800.000, 225-8527 kr. 44.800.000 og eignarhluta 225-8528 kr. 90.000.000 eða samtals kr. 224.400.000. Samkvæmt úthlutunarfrumvarpi sýslumannsins í Reykjavík, dags. 14. ágúst 2007, greiðist kr. 191.989.893 vegna bréfa á 1. veðrétti og kr. 29.869.109 upp í kröfu vegna bréfa á 2. veðrétti eða samtals kr. 221.859.002. Málið sem þessi krafa lúti að varði framhaldssölu eignarhluta með fastanúmerin 204-3313 og 225-8525 sem fram hafi farið 18. september 2007 og voru hluti af veðandlagi framangreindra skuldabréfa. Við byrjun uppboðs, sem fram hafi farið þann 22. ágúst 2007, hafi legið til grundvallar rangar kröfur þar sem ekki hafi verið tekið tillit til framangreinds úthlutunarfrumvarps sýslumannsins í Reykjavík vegna sölu eignarhlutanna þann 18. apríl 2007. Með rangri kröfugerð og synjun lögmanns varnaraðila um að upplýsa sóknaraðila um eftirstöðvar kröfunnar hafi verið komið í veg fyrir möguleika hans á að koma í veg fyrir framhaldssölu með uppgjöri eftirstöðva. Til stuðnings framangreindu sé nauðsynlegt að bera saman kröfulýsingar varnaraðila í söluandvirðið, sem lagðar voru fram við framhaldssölu annars vegar þann 18. apríl 2007 og hins vegar 18. september 2007 Kröfulýsingar varnaraðila lagðar fram þann 18.04.2007 daginn sem sala á eignarhlutum með fastanúmerin 225-8524, 225-8526, 225-8527 og 225-8528 fór fram: Við seinni nauðungarsöluna þann 18. september á eignarhlutum með fastanúmerin 204-3313 og 225-8525, sem krafa þessi um ógildingu lýtur að, hafi kröfulýsing varnaraðila hins vegar verið eftirfarandi: Af þessu sjáist að ekki hafi verið tekið tillit til ráðstöfunar söluandvirðis eignanna frá 18. apríl 2007 en varnaraðili hafði sjálfur eignast þær með kaupum á uppboðinu og tekið við þeim samkvæmt formlegri yfirlýsingu sýslumannsins í Reykjavík, dags. 20. júní 2007, þar sem fram komi að greiðsla hafi verið innt af hendi og varnaraðila veitt yfirráð yfir eigninni. Því sé haldið fram af sóknaraðila að varnaraðili hafi með ásetningi komið í veg fyrir að sóknaraðili gæti greitt upp skuldina og knúið þannig fram uppboð þar sem um verðmætan hluta eignarinnar í heild hafi verið að ræða. Eftirfarandi sé frekari rökstuðningur fyrir þeirri fullyrðingu: 1) Við byrjun uppboðs framangreindra eignarhluta þann 22. ágúst 2007 hafi verið augljóst að varnaraðila hafði verið úthlutað kr. 191.989.893 vegna bréfa á 1. veðrétti og kr. 29.869.109 upp í kröfu vegna bréfa á 2. veðrétti eða samtals kr. 221.859.002. Hins vegar hafi sóknaraðila ekki verið kynnt raunveruleg krafa varnaraðila þar sem eingöngu hafi verið byggt á nauðungarsölubeiðnum frá 15. febrúar 2007. Engin ný gögn hafi legið frammi og ekki hafi verið tekið tillit til mótmæla sóknaraðila þar að lútandi. Óvissan hafi því verið algjör. Kröfu sóknaraðila um að framhaldssölu yrði frestað þar til fyrir lægi hver skuldin raunverulega væri hafi jafnframt verið hafnað en sóknaraðili hafi margsinnis ítrekað óskað eftir útreikningum varnaraðila til uppgjörs skuldarinnar en án árangurs eins og sjá megi af tölvupóstsamskiptum frá 01.08.07, 08.08.07, 13.08.07, 14.08.07, 15.08.07, 17.08.07, 21.08.07, 22.08.07 og 23.08.07 sem og skeyti mótteknu af umboðsmanni varnaraðila þann 13.08.07. 2) Þar sem ekki hafi verið vitað um hvaða kröfufjárhæð raunverulega væri um að ræða hafi verið útilokað að grípa til úrræða skuldara til greiðslu á geymslufé skv. heimild í lögum nr. 9/1978 til að fyrra sig vanefndaúrræðum kröfuhafa. Það hafi ekki verið fyrr en við sjálfa framhaldssöluna þann 18. september 2007, þegar nýjar kröfulýsingar hafi verið lagðar fram, að fjárhæðin sem í raun hefði þurft að greiða til að hægt væri að koma í veg fyrir uppboð hafi komið í ljós. Kröfulýsingarnar hafi ekki tekið mið af því sem áður hafði verið ráðstafað. Þær hafi samtals verið að fjárhæð kr. 331.374.452 og eignirnar hafi verið seldar varnaraðila á samtals kr. 67.000.000 sem hafi verið 23.000.000 undir meðalsöluvirði hinna eignarhlutanna. 3) Í þessu sambandi verði að hafa í huga að varnaraðili hafði sjálfur eignast aðra hluta bygginganna sem voru veðsettar til tryggingar skuldinni. Hann hafði staðið skil á kaupverði til sýslumanns án athugasemda eftir 8 vikna samþykkisfrest og fengið hjá honum yfirlýsingu um umráð yfir eignunum. Þar að auki hafði hann látið skipta um læsingar og tekið þannig við þeim formlega. 4) Framhaldssalan þann 18. september 2007 hafi farið fram þótt ekki væri ljóst hver réttmæt kröfufjárhæð væri. Tilgreining á kröfu sem ekki var rétt vann gegn hagsmunum sóknaraðila og útilokaði möguleika hans til að greiða skuldina og koma í veg fyrir nauðungarsölu og það tjón sem af henni hlaust. Sýslumaður hafi vísað mótmælum sóknaraðila á bug og engin bókun hafi verið gerð við framhaldssöluna að þessu leiti. Samkvæmt því sem hér hafi verið rakið hafi verið alvarlegir meinbugir á framhaldssölunni þann 18. september 2007 og sýslumaðurinn í Reykjavík fór ekki eftir skýlausum ákvæðum 3. tl. 2. mgr. 31. gr. laga nr. 90/1990. Sóknaraðili eigi því rétt á að Héraðsdómur Reykjavíkur fjalli efnislega um kröfu hans. II Varnaraðili byggir frávísunarkröfu sína á því að frestur til að leita úrlausnar héraðsdómara um gildi nauðungarsölunnar sé liðinn sbr. 80. gr. laga um nauðungarsölu nr. 90/1991. Þá er jafnframt á því byggt að málatilbúnaður sóknaraðila sé óljós og brjóti gegn meginreglum réttarfars. Af hálfu sóknaraðila er frávísunarkröfunni mótmælt. Krefst sóknaraðili þess að málið verði tekið til efnislegrar úrlausnar. Byggir sóknaraðili á að það sé í andstöðu við 99. gr. einkamálalaga að varnaraðili skuli ekki hafa skilað greinargerð í málinu. Enginn efnislegur dómur hafi fallið í málinu og því sé ekkert sem komi í veg fyrir að málið sé borið undir dóm að nýju. III Í máli þessu leitar sóknaraðili úrlausnar héraðsdómara um gildi nauðungarsölu fasteignahluta með fastanr. 204-3313 og 225-8525 við Rafstöðvarveg 1a í Reykjavík, sem fram fór þann 18. september 2007. Með úrskurði dómsins uppkveðnum 27. febrúar 2008 var máli sóknaraðila gegn varnaraðila þar sem sömu kröfur voru hafðar uppi vísað frá dómi. Með dómi Hæstaréttar Íslands uppkveðnum 16. apríl 2008 í málinu nr. 155/2008 var frávísunarúrskurður héraðsdóms staðfestur. Í 80. gr. laga nr. 90/1991 er kveðið á um að sá sem lögvarinna hagsmuna hefur að gæta verði að krefjast úrlausnar héraðsdómara um gildi nauðungarsölu innan fjögurra vikna frá því uppboði hefur verið lokið skv. V. eða XI. kafla, tilboði hefur verið tekið í eign skv. VI. kafla eða andvirði réttinda hefur verið greitt sýslumanni eftir ráðstöfun skv. 2. eða 3. mgr. 71. gr. Samkvæmt fortakslausu ákvæði greinarinnar er tímafrestur til að leita úrlausnar héraðsdómara um gildi nauðungarsölu þeirrar er sóknaraðili leita úrlausnar um í máli þessu löngu liðinn. Verður þegar af þeirri ástæðu ekki hjá því komist að vísa máli þessu frá dómi. Samkvæmt þessum úrslitum verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila 50.000 krónur í málskostnað. Úrskurðinn kveður upp Þorgerður Erlendsdóttir héraðsdómari. Úrskurðarorð: Máli þessu er vísað frá dómi. Sóknaraðili, Miðstöðin ehf., greiði varnaraðila, VBS fjárfestingabanka hf., 50.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 495/2013	Kynferðisbrot Börn Ákæra Verjandi Aðalmeðferð Frávísunarkröfu hafnað Ómerkingu héraðsdóms hafnað Skaðabætur	J var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því m.a. að hafa berað á sér kynfærin og fróað sér í návist A, sem þá var 15 ára, viðhaft við hana kynferðislegt og ósiðlegt tal, reynt að taka af henni sæng og káfað á henni og við það notfært sér yfirburðastöðu sína vegna aldurs- og aflsmunar og reynsluleysis A auk þess sem hún var ein með honum í herbergi og fjarri heimili sínu. Var háttsemi J talin varða við 199. gr. og 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var refsing J ákveðin fangelsi í 12 mánuði auk þess sem honum var gert að greiða A 800.000 krónur í miskabætur.	Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson, Eiríkur Tómasson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Þorgeir Örlygsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. júlí 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru „fyrir brot sem vísað er til í aðalheimfærslu til laga en til vara ... fyrir brot sem vísað er til í varaheimfærslu til laga.“ Þá er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd. Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð og einkaréttarkrafa lækkuð. A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna kröfu ákærða um að vísa málinu frá héraðsdómi. Krafa ákærða um ómerkingu héraðsdóms er á því reist að málsvörn hans hafi orðið „verulega áfátt og málsmeðferðin í andstöðu við lög um meðferð sakamála nr. 88/2008 og grundvallarreglur í sakamálaréttarfari.“ Í fyrsta lagi hafi ákærði og skipaður verjandi hans í héraði átt rétt á að vera viðstaddir skýrslutöku af brotaþola og móður hennar fyrir dómi 18. júní 2013, en ekki hafi nægt að verjandinn hafi falið öðrum lögmanni að vera viðstaddur skýrslutökurnar. Í annan stað hafi það farið í bága við 5. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008 að taka skýrslur af vitnunum þennan dag, enda hafi þess ekki verið getið í þingbók að þau hefðu lögmæt forföll og því eftir atvikum hægt að haga henni með þarfir þeirra í huga. Aðalmeðferð málsins átti að hefjast að morgni 18. júní 2013. Af tölvubréfum sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt verður ráðið að sama morgun hafi verjandi ákærða tilkynnt dómsformanni forföll vegna veikinda sinna skömmu áður en aðalmeðferðin átti að hefjast. Jafnframt hafi verjandinn tilkynnt að ákærði myndi ekki gefa skýrslu nema að sér viðstöddum. Í þinghaldi 18. júní var fært til bókar að þar sem brotaþoli og móðir hennar væru komnar frá [...] myndi það hafa verulegt óhagræði í för með sér fyrir þær ef skýrslutökum af þeim yrði frestað, sbr. 5. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008. Fóru skýrslutökurnar því fram og var nafngreindur lögmaður mættur fyrir hönd verjandans að tilhlutan hans. Að þeim loknum var aðalmeðferð frestað og fór hún fram 24. sama mánaðar. Hvorki þá né síðar gerði þáverandi verjandi athugasemdir við þessa málsmeðferð. Samkvæmt 2. mgr. 35. gr. laga nr. 88/2008 er verjanda heimilt að láta fulltrúa sinn eða annan lögmann vera viðstaddan skýrslutöku, svo og að sækja þinghöld fyrir sig meðan á meðferð máls stendur. Er því ekki fallist á með ákærða að vörn hans hafi orðið áfátt af þeim sökum að verjandinn hafi ekki verið viðstaddur umræddar skýrslutökur. Áðurgreind tvö vitni voru komin um langan veg til skýrslugjafar er í ljós kom að aðalmeðferð gæti ekki hafist í málinu vegna lögmætra forfalla verjanda ákærða. Skýrslur voru þá teknar af vitnunum með fullu samþykki verjanda og að viðstöddum fulltrúa hans, en fyrir liggur að ákærða gafst einnig kostur á að vera við þinghaldið, sem hann kaus að nýta sér ekki. Samkvæmt þessu er ekki fallist á með ákærða að vörn hans hafi verið áfátt vegna ofangreindra atriða. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, svo og ferðakostnað réttargæslumannsins, allt eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, Jón Fannar Hafsteinsson, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 643.418 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Vilhjálms Hans Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur, þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Árna Pálssonar hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur, og útlagðan kostnað hans, 41.360 krónur. I Málið, sem dómtekið var 24. júní síðastliðinn, var höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 8. mars 2013 á hendur „Jóni Fannari Hafsteinssyni, kennitala [...], [...], [...], aðallega fyrir nauðgun og brot gegn barnaverndarlögum, til vara fyrir kynferðislega áreitni, brot gegn blygðunarsemi, ólögmæta nauðung og brot gegn barnaverndarlögum, með því að hafa að morgni sunnudagsins 30. september 2012, að [...], [...], [...], með ofbeldi og annarri ólögmætri nauðung neytt stúlkuna A, fædda [...], sem þá var 15 ára, til að þola önnur kynferðismök, kynferðislega áreitni og lostafengna og ósiðlega háttsemi, sem var til þess fallin að særa blygðunarkennd stúlkunnar, með því að bera á sér kynfærin og fróa sér ítrekað fyrir framan og upp við hana, þar af í eitt skipti með því að leggja kynfærin þétt upp að andliti hennar á meðan hann fróaði sér eftir að hafa nálgast hana og leitast við að káfa á líkama hennar á meðan hún lá sofandi í rúmi, þar af í eitt skipti með því að grípa fast um hárið á aftanverðu höfði hennar og halda því föstu á meðan hann fróaði sér og otaði á sama tíma kynfærunum að andliti hennar, þar af í eitt skipti með því að færa sig þétt upp að stúlkunni er hún hörfaði frá honum og halda utan um hana og taka sér síðan upprétta líkamsstöðu yfir stúlkunni á meðan hann fróaði sér af meiri ákafa og viðhafa auk þess ummæli um að ætla að hafa sáðlát yfir hana, hunsa beiðnir hennar um að láta hana í friði og rífa jafnframt af henni ábreiðu sem hún hafði sett yfir sig til að skýla sér og tosa einnig í höndina á henni til að þvinga hana til að vera áfram fyrir neðan hann er hún leitaðist við að standa upp, og að hafa auk þess á meðan og milli þess er hann fróaði sér ítrekað leitast við að toga ábreiðu af stúlkunni, sem var á tímabili nakin að ofan, káfa á líkama hennar og leitast við að snerta klof hennar og rass innan klæða með annarri hendinni, og að hafa enn fremur á meðan og milli þess að hann fróaði sér viðhaft kynferðislegt, lostafullt og ósiðlegt tal við stúlkuna, meðal annars um að hann vildi fá kynferðislega fullnægingu með henni, að hún væri falleg, að hún ætti að snerta á honum kynfærin, að hún ætti að horfa á hann á meðan hann fróaði sér, að hún ætti að draga niður ábreiðu svo hann sæi hana nakta, að hún ætti að þóknast honum kynferðislega svo hann léti hana í friði og spyrja hana auk þess spurninga um eigin kynhegðun, þar á meðal hvort hún hafi verið með mörgum mönnum, hvort hún hafi kyngt sæði, hvort hún hafi haft endaþarmsmök, allt með því að notfæra sér yfirburða stöðu sína gagnvart henni vegna aldurs- og aflsmunar og reynsluleysis hennar og það að hún var ein og óttaslegin með honum í herbergi, sem var um tímabil haft lokað, og fjarri heimili sínu. Telst þetta aðallega varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. gr. laga nr. 61/2007, og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, en til vara við 199., 209. og 225. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 15. gr. laga nr. 40/1992 og 8. gr. laga nr. 61/2007, og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Einkaréttarkrafa: Þess er krafist að ákærði greiði B, kt. [...], vegna ólögráða dóttur hennar A, kt. [...], [...], [...], kr. 1.000.000 í miskabætur, ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 30. september 2012 og þar til mánuður er liðinn frá birtingardegi bótakröfu þessarar, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist þóknunar vegna starfa réttargæslumanns að mati réttarins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi auk virðisaukaskatts.“ Ákærði játar sök að hluta til eins og rakið verður hér á eftir. Hann krefst vægustu refsingar. Þess er krafist að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði. Ákærði krefst þess að skaðabótakrafan verði lækkuð. II Upphaf málsins er það að móðir brotaþola tilkynnti félagsmálastjóra í heimabyggð þeirra 1. október 2012 að brotaþoli hefði orðið fyrir kynferðisbroti af hálfu ákærða á þeim stað og þeirri stund sem í ákæru getur. Félagsmálastjórinn hafði tal af brotaþola og ritaði greinargerð um samtalið. Tekið skal fram að við aðalmeðferð kom fram að móðir brotaþola var viðstödd viðtalið. Í greinargerðinni hefur félagsmálastjórinn eftir brotaþola að hún hafi vaknað um klukkan 7 nefndan morgun við það að ákærði hafi verið að fá sér að borða í eldhúsinu. Brotaþoli var í heimsókn hjá föður sínum, sem leigði þriggja herbergja íbúð með ákærða og öðrum manni. Höfðu þeir sameiginlega stofu og eldhús og þar svaf brotaþoli, en faðir hennar og bróðir í einu herbergjanna. Haft er eftir brotaþola að hún hafi, eftir að hafa vaknað við komu ákærða, snúið sér á hina hliðina og haldið áfram að sofa. Síðan segir: „Hún vaknar aftur við það að hann er að taka af henni sængina, hún snýr sér við og sér þá að hann er runka sér yfir henni. Hún segir við hann „gaur, láttu mig í friði“ hann spyr þá hvort hann megi fá það hjá henni, hún verður eitthvað vandræðaleg og svarar honum ekki, hann fer þá fram og læsir hurðinni, hann heldur áfram að runka sér fyrir framan hana og segir henni að horfa á, rífur í hárið á henni svo hún horfi. Hann biður hana að snert á sér punginn á meðan hann runki sér, allavega að hún horfi, það sé „turn on“ fyrir hann.“ Þá kom fram hjá brotaþola að hún hafi vafið sænginni utan um sig og auk þess tekið teppi og sett yfir sig en ákærði hafi rifið það af henni. Hún hafi verið ber að ofan en í náttfötum að öðru leyti. Ákærði hafi nokkrum sinnum reynt að snerta brjóst hennar með því að ýta sænginni niður og í eitt skipti hafi hún slegið hann utan undir. Á þessu gekk um stund og er haft eftir brotaþola að ákærði hafi sagst vilja að hún gerði eitthvað fyrir hann og hann „vildi fá það við hlið hennar“. Ákærði hefði nú farið inn í herbergi sitt og hefði brotaþoli þá klætt sig. Hann hefði komið aftur og þá spurt hana hvort hún hefði stundað kynlíf og eins hvort hún drykki sæði. Aftur hefði ákærði farið, en þegar hann hefði komið í þriðja sinn hefði brotaþoli sagt honum að drulla sér í burtu.“ Lögreglan tók skýrslu af brotaþola 4. október. Eftir að brotaþoli hafði gert grein fyrir dvöl sinni hjá föður sínum kvaðst hún hafa rumskað á sunnudagsmorgninum við það að ákærði var að fá sér að borða í eldhúsinu og kvaðst ekkert hafa athugað það frekar. Síðan segir: „Og svo vakna ég við að einhver er að reyna að taka svona sængina af mér, þú veist einhvern veginn þannig, snerta á mér bakið og eitthvað. Og ég er ekkert vöknuð og ég þú veist sný mér við og reyni að tékka hvað þetta er og þá er þessi maður að runka sér í andlitið á mér. Þá er ég bara með tippið á honum í andlitinu á mér, sko bara í kinninni, og mér bregður ógeðslega mikið og fer bara alveg að segja honum að láta mig í friði. Þá sest hann hjá mér og stoppar ekkert það sem hann er að gera og hann segir bara, ekki segja pabba þínum þetta, og þú veist byrjar bara að svona hvað ég er falleg og eitthvað. Og svo segi ég bara þú veist við hann, af hverju ferðu ekki með einhverjum jafnöldrum þínum og hefurðu einhverja hugmynd um hvað ég er gömul. Hann segir bara já ég veit það alveg og bara ég vil fá þig þegar ég, í þessu partíi voru þrjár konur sem báðu mig um að koma með sér heim, en ég fór bara einn heim og sá þig sofa hérna og ég ákvað bara að vilja fá það hjá þér.“ Síðan lýsti brotaþoli hvernig hún hefði ítrekað beðið ákærða um að fara og láta sig í friði, en hann hafi stöðugt verið að biðja hana um að fá það hjá henni. Eins hefði hann reynt að færa sængina niður um hana, en hún hefði haldið henni utan um sig, enda verið nakin að ofan. Þessu næst hefði ákærði farið og læst hurðinni út úr íbúðinni en sest síðan hjá sér og sagt að brotaþoli þyrfti ekki að gera neitt en hún yrði að horfa á hann. Brotaþoli kvaðst ekki hafa vitað hvað hún ætti að segja en samt sagt að hún skyldi horfa á hann. Síðan segir hún orðrétt: „Og hann gerir eitthvað og svo er hann alltaf að segja mér, snertu á mér punginn eða snertu mig hér eða þarna eða alls staðar eða eitthvað og settu sængina niður og eitthvað. Ég segi honum bara að láta mig í friði, ég vilji þetta ekkert. Þetta er það eina sem ég skal gera fyrir hann ef ég þarf að gera eitthvað fyrir hann. Og þá tekur hann svona aftan í hárið á mér, ég er ekki með teygju, bara rífur í hárið á mér meðan hann er að þessu, og þú veist, þetta er ógeðslega vont sko. Og hann segir að þetta sé svona „turn on“ og þetta sé svona „kinky“ eitthvað, ég læri ekkert um kynlíf ef ég þú veist hérna fatta þetta ekki. Og svo byrjar hann bara að spyrja mig fullt af spurningum bara um mitt kynlíf og hvað ég er búin að gera kynferðislegt og svona ógeðslegar spurningar sko. Og ég er alltaf, af því ég er bara í fríi svo ég veit ekkert hvað ég á að segja og ég þori ekkert að segja bara nei við hann af því ég var svo hrædd um að hann myndi nauðga mér á þessu tímabili sko. Og hann var alltaf að segja að hann myndi ekkert gera það og eitthvað svona. Hann væri svo góður maður, og þá spurði ég hann bara, af hverju ertu þá að runka þér yfir dóttur besta vinar þíns, af því að hann og pabbi voru bestu vinir. Og hann segir bara sko, ég er fullur og mig langar bara að fá það hjá þér, þú veist. Og ég segi bara við hann, ég er 15 ára stelpa og þú vilt fá það hjá mér, af hverju ferðu ekki til jafnaldra þinna? Hann er ekkert að hlusta á það og reynir bara að halda áfram og þú veist ég fer svona í einhverja smávörn og fer bara alveg út í horn þú veist, við skáp bara alveg í hornið.“ Eftir að brotaþoli var komin út í horn í rúminu kvað hún ákærða hafa sest á það og tekið utan um sig, en hún hafi sagt honum að láta sig í friði. Hann hefði þá staðið upp í rúminu og byrjað að runka „sér hraðar og þá er hann að hóta að hann ætlaði að koma yfir mig, þú veist eða fá það yfir mig. Og ég bið hann bara að fara og set svona teppi líka svona yfir mig. Þá rífur hann það burtu og heldur áfram og þá stend ég svona upp svona hér og þá tosar hann í hendina mína og þá sest ég niður aftur. Og ég byrja þú veist að tárast af því þetta var svo ógeðslegt og þá segir hann bara, leyfðu mér að fá það yfir brjóstin á þér, leyfðu mér að sjá brjóstin á þér og ég segi bara nei. Og fer bara eins og ég ætli að fara aftur að sofa, þú veist sný mér að veggnum eins og ég ætli að fara aftur að sofa. Þá reynir hann að fara með hendina á rassinn á mér og reynir að fara með hana fyrir framan og þú veist segir eitthvað, ég man ekki alveg hvað hann sagði. Og svo sagði ég við hann bara, ég er að fara að kæra þig gaur, og þá segir hann þú veist, ef þú ætlar að kæra mig þá verð ég náttúrulega að fá eitthvað út úr þessu. Og þú veist svo er hann bara eitthvað, ég man ekki alveg hvernig það var, við vorum alla vega eitthvað að tala um þetta að láta mig í friði. Og þá fór hann inn í herbergið sitt og hérna ég bara notaði tækifærið og þú veist fór í bolinn minn og bara fór í öll fötin mín sko, af því það var ekki nótt því það voru alla vega tveir tímar þangað til ég átti að mæta í rútu sko svo ég ætlaði að vera bara tilbúin. Svo kemur hann aftur og þú veist, gerir svona, og segir plís má ég fá það, þú veist, með mér. Og ég segi bara nei, farðu, þá er hann eitthvað meira að tuða um það, segir bara eitthvað, mér finnst þú bara svo ógeðslega falleg stelpa og bara að hann vilji fá það hjá mér og þetta var ógeðslegt sko.“ Brotaþoli kvaðst nú hafa sagt ákærða að fara og hefði hann gert það en komið aftur og þá farið að spyrja sig kynferðislegra spurninga eins og hversu mörgum hún væri búin að sofa hjá og hvort hún gleypti sæði. Einnig hvort hún hefði verið tekin í rass og hvort hún hefði verið bundin. Brotaþoli kvaðst hafa sagt ákærða að fara og á endanum hefði hann farið. Hún hefði hins vegar ekki þorað að segja föður sínum frá þessu af ótta við að hann myndi skjóta ákærða. Það kom og fram hjá brotaþola að ákærði hefði stöðugt verið að reyna að draga sængina niður um hana og í eitt skipti þegar hún hafi verið að færa sig hafi honum tekist að fara með hendina niður á brjóstasvæðið. Hann hefði líka reynt að snerta á henni rassinn og klofsvæðið en ekki tekist að fara alveg niður. Hann hefði farið inn fyrir buxurnar hennar en hún hefði tekið í höndina á honum. Þá kvað hún ákærða hafa verið að runka sér allan tímann meðan á þessu stóð. Hún kvað lim hans hafa verið linan og þegar hún benti honum á það hefði hann sagt að ef hún snerti hann myndi hann „bomba“ upp. Þá kvað hún ákærða ekki hafa fengið sáðlát meðan á þessu stóð. Þennan sama morgun hélt brotaþoli heim á leið með áætlunarbíl. Móðir hennar sótti hana og kvaðst hún hafa sagt henni frá þessu. Brotaþoli kvaðst hafa verið mjög stressuð yfir þessu, hún hafi byrjað að ofanda og henni hefði verið kalt. Þá kvaðst hún hafa verið mjög hrædd um að ákærði myndi nauðga henni meðan á þessu stóð. Hún hefði verið stjörf og þess vegna ekki kallað á föður sinn. Lögreglan yfirheyrði móður brotaþola þennan sama dag. Hún kvað hana hafa sagt sér skömmu eftir að hún hafði sótt hana að um morguninn hefði hún vaknað við það að ákærði hefði verið með typpið á sér við andlitið á henni og hafi verið að runka sér. „Þegar hún áttaði sig á hvað var að gerast hafi hún sest upp í rúminu og haldið sænginni upp að sér og hann hafi haldið áfram og hafi verið með perraskap, að hann yrði að fá það, hún væri falleg og hvort það sé ekki í lagi að hann fái það. Hún hafi frosið og sagt honum að fara en hann hafi ekki gert það. Hann hafi spurt hana út í hennar kynlíf, hvort hún hafi kyngt sæði og alls konar þess háttar spurningar.“ Ákærði hefði síðan farið, en komið aftur og haldið áfram að runka sér. Hann hefði svo farið aftur og þá hefði brotaþoli getað klætt sig. Hann hefði síðan komið enn á ný og haldið áfram uppteknum hætti að runka sér og tala við hana á kynferðislegum nótum. Þá hefði hann reynt að taka utan um hana og taka af henni sængina meðan á þessu stóð. Móðirin hafði það og eftir brotaþola að ákærði hefði ekki fengið sáðlát. Ákærði var yfirheyrður af lögreglu 3. október. Hann kvaðst hafa komið heim umræddan morgun og verið drukkinn. Hann hefði fengið sér að borða og þá tekið eftir brotaþola. Hann kvaðst hafa tekið í sængina hennar og við það hafi hún vaknað og orðið reið. Við það hefði hann séð að sér og beðist afsökunar. Þau hefðu síðan ræðst við og hún sagt sér ýmislegt frá sínu lífi. Hann hefði síðan farið inn til sín að sofa en komið tvisvar fram til að biðjast afsökunar. Hann kannaðist við að hafa fróað sér fyrir ofan brotaþola en hann hefði hætt því þegar hún hefði vaknað og sagt sér hvað hún væri gömul. Þá hefði hann séð að sér og hætt en þau farið að ræða saman. Hann neitaði að hafa verið að fróa sér í öll skiptin sem hann kom fram til stúlkunnar. Hann kvaðst ekki muna hvort hann hafi sagst ætla að fá sáðlát yfir brotaþola. Hann kannaðist við að hafa reynt að taka sængina af brotaþola einu sinni og við það hefði hann káfað á brjóstum hennar. Hann tók þó fram að hann hefði ekki náð af henni sænginni og káfið verið tengt því að ná henni. Ákærði neitaði alfarið að hafa beðið brotaþola um að snerta sig. Nú var rakið fyrir ákærða það sem félagsmálastjórinn ritaði eftir brotaþola í greinargerð. Ákærði neitaði að hafa rifið í hár brotaþola og kvaðst ekki hafa reynt að taka sængina aftur af henni. Þá kvaðst hann heldur ekki muna eftir að hafa sagt henni að horfa á eitthvað. Hann kvað ýmislegt af því sem brotaþoli hafði skýrt frá samrýmast því er hún hafði sagt honum um kynferðisbrot er hún hafði orðið fyrir. Ákærði var spurður hví hann hefði gert þetta og svaraði: „Ég held ég hafi bara komið heim og verið graður og ekki áttað mig á alvarleika málsins. Ég var nýkominn úr partýi þar sem var töluverð ölvun í gangi og verið í ákveðnum leik þar. Síðan fór ég heim og það hefur bara setið í mér.“ Ákærði var aftur yfirheyrður af lögreglu 14. desember og var þá borinn undir hann framburður brotaþola hjá lögreglu sem rakinn var hér að framan. Fyrst var borinn undir ákærða framburður brotaþola um að hún hefði vaknað við að hann hefði verið að runka sér í andlitið á henni og verið með typpið í kinninni. Þegar hún vaknaði hefði hann sest hjá henni, haldið áfram því sem hann var að gera og sagt við hana að hún ætti ekki að segja föður sínum frá þessu. Ákærði kvaðst muna eftir fyrri hlutanum en hann hefði ekki sagt þetta við brotaþola. Þá kvaðst hann heldur ekki hafa farið svona nálægt henni. Þá kvaðst hann muna eftir að hafa sagt við hana að hann vildi fá það, en ekki á þann hátt sem brotaþoli lýsti, það er að fá það yfir hana. Ákærði neitaði að hafa rifið í hár brotaþola og að hafa káfað á henni innanklæða eða utan. Hann kvaðst hins vegar hafa reynt að draga af henni sængina, en það hefði ekki tekist. Þá kannaðist hann við að hafa rætt við brotaþola á kynferðislegum nótum en ekki á þann hátt er brotaþoli hafði lýst. Hún hefði lýst fyrir sér hlutum er hún og kærasti hennar hefðu gert en hann hefði ekki spurt hana þeirra spurninga sem hún heldur fram að hann hafi gert. Þá kvað hann þau hafa spjallað lengi saman og hún verið alveg róleg, en samt kvaðst hann ekki geta ímyndað sér annað en að stúlkunni hefði liðið illa. Skömmu eftir að brotaþoli gaf skýrslu hjá lögreglu leitaði hún aðstoðar sálfræðings Barnahúss. Í vottorði hans segir að brotaþoli beri ýmis einkenni þess að hafa orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi og viðbrögð hennar séu dæmigerð fyrir viðbrögð fólks sem hefur orðið fyrir slíku ofbeldi. Brotaþoli hafi hins vegar nýtt sér vel þá aðstoð sem í boði væri auk þess sem hún sé viljasterk og dugleg við að takast á við afleiðingarnar. Í vottorðinu kemur fram að sálfræðingurinn hafi fulla trú á að henni takist að vinna úr afleiðingum meints brots, en hafa beri í huga að alþekkt sé að síðar á lífsleiðinni geti komið bakslag hjá þolendum kynferðisbrota. Þá hafa verið lögð fram gögn um að ákærði hafi sótt áfengismeðferð eftir að mál þetta kom upp. Eins gekk hann til sálfræðings og hafi markmiðið verið að vinna með kynferðislega, persónulega og félagslega þætti sem tengjast ætluðu broti í því skyni að koma í veg fyrir að eitthvað slíkt endurtaki sig. Þá hafi markmiðið og verið að ákærði byggði upp lífsvenjur sem styðji hann í heilbrigðu lífi og hann átti sig á áhættuþáttum í lífi sínu. Í vottorði sálfræðingsins segir að of snemmt sé að segja til um árangur en ákærði sé viljugur til að taka á vanda sínum. III Við aðalmeðferð bar ákærði að hann hefði komið heim umræddan morgun og verið mjög drukkinn eftir langa drykkju. Hann hefði farið inn í eldhús og fengið sér að borða. Þá kvaðst hann hafa séð brotaþola þar sem hún lá og í einhverju stundarbrjálæði hafi hann tekið niður um sig og farið að fitla við sjálfan sig. Hann kvaðst einu sinni hafa tekið í sængina hjá brotaþola sem hafi vaknað við það og hvesst sig og sagt hver hún væri og hversu gömul. Þá hefði hún einnig sagt sér að að hún hefði alls 7 sinnum áður orðið fyrir kynferðisofbeldi. Við þetta hefði kviknað ljós hjá sér, eins og hann orðaði það, og hefðu þau í framhaldinu farið að ræða saman. Hann kvaðst hafa farið út en komið aftur og beðist afsökunar. Enn á ný kvaðst hann hafa farið út og komið aftur og beðist afsökunar og farið svo að sofa í framhaldinu. Nánar spurður um ákæruefnið kvaðst ákærði hafa berað á sér kynfærin fyrir framan brotaþola og fróað sér fyrir framan hana. Hann kvað það hafa staðið yfir í nokkrar mínútur þar til hann hafi áttað sig á hvað hann hafi verið að gera. Hann kvaðst hafa staðið við sófann, er brotaþoli svaf á, og verið að borða. Hann hefði lagt frá sér matinn og tekið niður um sig buxurnar en hann hefði ekki farið alveg að henni. Brotaþoli hefði snúið út í horn með andlitið frá sér og verið sofandi. Þegar hún vaknaði hefði hann staðið við hliðina á sófanum og verið að fróa sér en hann hefði ekki snert hana með kynfærunum og ekki verið alveg ofan í henni með þau. Fjarlægðin frá brotaþola hafi verið um 50-60 sentimetrar. Hann kvaðst aldrei hafa káfað á brotaþola eða reynt að koma við hana, eina snertingin hefði verið þegar hann reyndi einu sinni að taka af henni sængina og hefði það verið í upphafi. Þá hefði hann ekki tekið um hár brotaþola og ekki staðið yfir henni meðan hann hafi verið að fróa sér. Hann kvaðst fyrst hafa staðið með buxurnar niður um sig en þegar hann hafði áttað sig hefði hann hysjað þær upp um sig og farið fram en komið svo inn aftur og þá hefði brotaþoli setið uppi með teppi vafið utan um sig. Hann hefði þá sest á sófann og þau farið að ræða saman eins og áður var lýst þegar rakinn var framburður ákærða hjá lögreglu. Framburður brotaþola varðandi upphafið var borinn undir ákærða og þar með framangreindur framburður hans hjá lögreglu. Hann kvaðst ekki hafa játað þarna að limur hans hefði snert brotaþola heldur hefði hann átt við að hún hefði vaknað eins og hún hefði lýst. Þá kvað hann að upphaf samskipta þeirra hafi staðið í nokkrar mínútur en eftir að hann hefði komið inn aftur hefðu þau ræðst við í 15 til 20 mínútur. Þá viðurkenndi ákærði að hafa sagt við brotaþola að hann langaði til að fá það þar sem hann var, en ekki átt við að hann vildi hafa kynmök við hana. Ákærði viðurkenndi einnig að hún hefði beðið hann um að láta sig í friði og hefði hann orðið við því þegar hún hafði sagt honum frá kynferðisofbeldinu sem hún hefði orðið fyrir og áður getur. Meðan á þessu stóð hafði brotaþoli vafið teppi utan um sig og hefði hann reynt að toga í það en hann hefði ekki togað í hönd brotaþola. Ákærði ítrekaði að hann hefði ekki káfað á brotaþola. Einnig að lýsingar brotaþola á kynferðislegu tali þeirra ættu ekki við rök að styðjast þótt þau hefðu rætt slík mál. Í viðræðum þeirra hefði brotaþoli sagt að hún ætti kærasta sem hún stundaði kynlíf með og gerði ýmsa hluti eins og að hún kyngdi sæði, en endaþarmsmök hefðu ekki borist í tal. Ákærði kvað brotaþola alveg eins og hann hafa átt frumkvæði að kynferðislegu tali og að nefna þar ýmsa hluti sem hann kvaðst ekki muna nákvæmlega að greina frá. Hann kvaðst ekki hafa beðið hana um að snerta sig en taldi sig hafa beðið hana um að horfa á sig meðan hann fróaði sér. Ákærði kvaðst hafa vitað að brotaþoli hefði verið 15-16 ára. Þá bar hann að limur sinn hefði verið linur allan tímann. Brotaþoli bar að hafa verið í heimsókn hjá föður sínum og gist hjá honum í íbúð sem hann hafði með ákærða og öðrum manni til. Hún kvaðst hafa sofið í sameiginlegu rými við eldhúsið. Brotaþoli kvaðst hafa rumskað við það á sunnudagsmorgninum að einhver var í eldhúsinu en skömmu síðar hefði hún vaknað við að einhver var að toga af henni sængina. Þegar hún leit við hefði hún séð ákærða vera að runka sér í andlitið á henni. Hún kvaðst hafa spurt hann hvern andskotann hann væri að gera og hefði hann þá sest hjá henni og haldið áfram því sem hann hafi verið að gera og sagt að hann vildi fá það hjá henni. Hún kvaðst hafa sagt honum að láta sig í friði og sagt honum að þetta ætti hann alls ekki að gera. Eins hefði hún spurt hann hvort hann vissi hvað hún væri gömul. Hann hefði svarað því til að hann vissi hvað hún væri gömul og hvað hann væri að gera. Eins hefði hann sagt að hann hefði verið í partíi þar sem þrjár konur hefðu viljað vera með honum en hann hefði ekki viljað þær heldur viljað fá það hjá henni. Síðan hefði hann farið að spyrja hana kynferðislegra spurninga eins og hvort hún hefði sofið hjá og hvort hún hefði haft endaþarmsmök, hvort hún gleypi sæði og í hvernig stellingum hana langi að vera í í kynlífi. Brotaþoli kvað sér hafa fundist þetta ógeðslegt og reynt að svara honum ekki en tekið teppi og vafið um sig. Ákærði hefði þá reynt að káfa á brjóstum hennar og hún þá aftur spurt hann hvað hann væri að gera. Í því hefði ákærði staðið upp og lokað hurð. Hann hefði síðan sest aftur hjá henni og haldið áfram að runka sig. Brotaþoli kvaðst hafa sest upp í rúminu og reynt að vera sem lengst frá ákærða enda hafi hún frosið og ekki vitað hvað hún ætti að gera. Ákærði hefði alltaf reynt að fara inn á hana en hún hefði snúið sér við og þá hefði ákærði reynt að rífa af henni sængina og reynt að fara inn á rassinn á henni. Við þetta kvaðst hún hafa ýtt í öxlina á ákærða og sagt honum að hún myndi kæra hann. Hann hefði þá svarað að ef hann ætlaði að kæra hana þá ætlaði hann alla vega að fá eitthvað út úr þessu. Ákærði hefði einnig beðið hana að horfa á sig og hefði hún svarað að ef það væri það minnsta sem hún gæti gert þá skyldi hún gera það en samt sett sængina upp fyrir haus enda hefði sig ekki langað sjá hvað hann væri að gera. Hann hefði reynt að taka af henni sængina og þá hefði hún lokað augunum en hann sagt henni að opna þau enda hefðu þau gert með sér samning, en ekki kvaðst hún hafa skilið hvað hann hefði átt við með því. Nú kvaðst brotaþoli hafa sagt honum að hún hefði lent í þessu áður og þá hefði hann hætt og spurt hana hvað það væri, en þegar hún vildi ekki svara því hefði ákærði eins og skammast sín og hysjað upp um sig buxurnar. Ákærði hefði svo farið inn í herbergi sitt og þá kvaðst hún hafa notað tækifærið og klætt sig og tekið tölvuna sína í fangið. Hann hefði nú komið og beðið hana að segja sér hvað komið hefði fyrir hana og þá hefði hún sagt honum frá atviki sem hefði hent hana þegar hún var lítil. Við þetta hefði hann farið inn í herbergi sitt, en komið svo aftur og þá beðist afsökunar og beðið hana að segja ekki föður sínum frá þessu. Hún kvaðst hafa jánkað þessu enda verið hrædd um að hann myndi nauðga sér. Ákærði hefði nú farið aftur inn í herbergi sitt en hún hefði farið í tölvuna sína. Nánar spurð um atvik kvað brotaþoli ákærða hafa verið dauðadrukkinn og ekkert vitað hvað hann var að gera. Hann hefði verið þvoglumæltur en þó viðræðuhæfur. Þegar hún vaknaði hefði ákærði verið að taka af henni sængina og limur hans verið við kinn hennar. Þá kvað hún ákærða hafa haldið sér niðri og viljað fá það yfir brjóst hennar og líkama og eins hefði hann rifið í hár hennar að aftan og haldið henni í smátíma. Hún kvað hann hafa haldið áfram að fróa sér allan tímann, en hún kvað þetta hafa staðið yfir í um hálftíma, allt þar til hún sagði honum frá því að hún hefði áður orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi. Þá kvað hún hann hafa viljað að hún sæi hann fróa sér enda taldi hann sig vera „rosasexí“. Brotaþoli kvaðst oft hafa reynt að ýta ákærða frá sér og eins að fara í hornið á rúminu og þá hefði ákærði sagt að hann vildi fá það hjá henni og hún ætti að vera róleg. Eins hefði hann reynt að láta hana runka sér og þá tekið um hönd hennar en hún hefði ekki viljað það og þá hefði hún þurft að vera hjá pungnum á honum með höndina. Þetta hefði ekki staðið lengi yfir og hefði henni tekist að hrifsa höndina að sér. Hún kvað ákærða hafa verið hvað ákafastan þegar hann hefði ætlað að fá það yfir brjóstin á sér og þá fróað sér hraðast. Þá hefði hann staðið með hönd á vegg og verið yfir henni, en hún verið inni í horni rúmsins og haldið sænginni upp að hökunni. Meðan á þessu stóð hefði hún oft beðið ákærða um að hætta en hann ekki sinnt því. Þá kvað hún ákærða hafa reynt að fara inn á hana undir nærbuxurnar að framan og tekist það. Hún kvaðst hafa brjálast og ýtt í öxlina á honum. Hann hefði bakkað við þetta en svo komið aftur og haldið áfram. Brotaþoli ítrekaði að hún hefði ekki samþykkt neitt af því sem ákærði gerði og ekki gefið neitt slíkt í skyn. Hún ítrekaði að ákærði hefði allan tímann reynt að káfa á sér með annarri hendinni en hina hafi hann notað til að runka sig. Þá kvað hún tal ákærða allan tímann hafa verið kynferðislegt og hann verið að spyrja hana um hluti eins og hvort „gaur hefði fengið það upp í hana“, ertu fyrir endaþarmsmök, hvernig stelling finnst þér best, hefur einhver fengið það yfir rassinn á þér eða brjóstin og allt í þessum dúr. Þá hefði hann oft sagt að hún væri falleg. Allt þetta hefði henni fundist viðbjóðslegt. Hún hefði verið mjög hrædd og getað kallað á föður sinn en ekki þorað það vegna hræðslu. Hún hafi verið hrædd um að ákærði myndi nauðga sér. Eins hefði hann viljað að hún tæki sængina niður því þá gæti hann fengið það fyrr og farið. Brotaþoli kvað ákærða ekki hafa orðið sáðlát og limur hans hefði ekki verið reistur heldum linur allan tímann. Þá kvaðst hún hafa sagt ákærða að fara og horfa á klám í tölvu sinni. Brotaþoli kvaðst ekki hafa þorað að segja föður sínum frá þessu enda hefði hann aldrei reynst henni vel og þau væru ekki náin. Hún kvaðst hafa átt kærasta á þessum tíma og hringt í hann þegar rútan var farin og sagt honum frá þessu. Hún kvaðst ekki hafa munað eftir að segja lögreglu frá þessu símtali. Þá kvaðst hún hafa sagt móður sinni frá þessu skömmu eftir að hún var komin á áfangastað með áætlunarbifreiðinni. Móðirin hefði brugðist illa við og haft samband við félagsmálastjórann. Brotaþoli kvað sér hafa liðið mjög illa eftir þetta og orðið veik, fengið háan hita. Hún kvaðst hafa haft ýmis líkamleg einkenni vegna þessa, eins og höfuðverk, og eins hefði þetta bitnað á skólagöngu hennar. Móðir brotaþola bar að hafa sótt hana og bróður hennar þegar þau hefðu komið með áætlunarbifreiðinni. Brotaþoli hefði verið mjög þögul og þegar þau höfðu ekið um stund hefði brotaþoli sagt að hún þyrfti að segja henni frá atviki sem hefði gerst. Hún hefði svo sagt sér að hún hefði vaknað um morguninn við það að ákærði hefði verið að runka sér í andlitið á henni. Móðirin kvaðst hafa stöðvað bifreiðina og spurt brotaþola hvort hún vissi hvað þetta væri alvarlegt, en hún hefði verið alveg frosin og hafi greinilega ekki áttað sig á alvarleika málsins. Brotaþoli hefði síðan lýst því fyrir sér að ákærði hefði viljað taka sængina af sér. Hann hefði síðan staðið upp og lokað og læst hurð en komið svo aftur til hennar og verið að spyrja hana hvort hún hefði fengið það í rassinn, hvort henni fyndist sæði gott og hvernig stellingum hún vildi vera í. Þá hefði hann viljað að hún horfði á sig. Brotaþoli hefði reynt að segja að hún vildi þetta ekki og hann ætti að fara og hún myndi kæra hann. Þá hefði ákærði sagt að ef hún ætlaði að kæra hann þá yrði hann að fá eitthvað fyrir sinn snúð. Svo hefði hann farið inn í sitt herbergi en komið aftur. Í millitíðinni hefði brotaþoli náð að klæða sig en samt verið með sængina utan um sig. Ákærði hefði haldið áfram að spyrja hana óþægilegra spurninga og hefði henni liðið illa yfir þessu. Móðirin kvað brotaþola hafa frosið og þess vegna ekki kallað á hjálp, enda taldi móðirin föðurinn ekki alltaf sýna rétta dómgreind, eins og hún orðaði það. Þá hefði ákærði farið og komið í þriðja sinn til baka og haldið áfram. Móðirin kvað brotaþola hafa sagt ákærða að fara og horfa á klám í tölvunni sinni. Móðirin kvaðst svo hafa haft samband við félagsmálastjórann á mánudeginum, en þá hefði brotaþoli verið orðin veik og komin með hita. Móðirin tók fram að þegar brotaþoli var 5 ára hefði 16 ára piltur misnotað hana kynferðislega og sæti það í henni. Pilturinn hefði sett lim sinn upp í hana og sagt henni að hann væri sleikipinni. Eftir að þetta atvik kom upp hefði brotaþoli verið bæði uppstökk og eins þurft mikla athygli. Þá ætti hún erfitt með einbeitingu og væri úthaldslítil. Fyrrum kærasti brotaþola bar að hún hefði hringt í sig og verið hrædd. Hún hefði sagt sér að maður hefði áreitt sig en ekki hefði hún viljað lýsa því nánar. Hann mundi ekki hvenær brotaþoli hefði hringt í sig. Faðir brotaþola kvaðst ekkert hafa vitað um málsatvik fyrr en nokkrum dögum síðar. Brotaþoli hefði verið í heimsókn hjá sér með bróður sínum. Kvöldið fyrir atvikið hefði ákærði, sem bjó í sömu íbúð og faðirinn, verið að neyta áfengis og kvaðst faðirinn hafa sagt honum að það gengi ekki og hefði hann þá farið. Hann kvað þau hafa farið að sofa upp úr miðnætti og ekkert orðið vör við ákærða um nóttina. Þá taldi hann ekki öruggt að hann hefði á þessum tíma séð eitthvað athugavert í fari brotaþola um morguninn. Hann var spurður um það hvort það væri trúverðug skýring er brotaþoli hefði gefið á því hví hún hefði ekki sagt honum frá þessu og taldi hann hana trúverðuga. Hann kvað þau feðginin hafa verið náin alla tíð. Eftir að þetta gerðist hefði hún ekki komið í heimsókn til hans og treysti sér ekki til þess. Hann kvað þetta hafa reynst henni mjög erfitt. Hann kvaðst ekki vita til þess að hún hefði verið beitt kynferðislegu ofbeldi sem barn. Framangreindur félagsmálastjóri staðfesti að hafa rætt við brotaþola að viðstaddri móður hennar og ritað framangreinda greinargerð sem hún staðfesti. Þá kvað hún brotaþola hafa verið grátandi og í uppnámi meðan á viðtalinu stóð. Sálfræðingur Barnahúss staðfesti framangreint vottorð sitt. Hún kvað brotaþola enn vera í meðferð hjá sér og myndi hún hitta hana í nokkur skipti næsta haust. Brotaþoli nýtti sér meðferðina vel en þetta hefði verið henni mikið áfall. Lýsingar hennar væru í samræmi við lýsingar sem brotaþolar, er lent hefðu í svipuðum aðstæðum, gæfu. Þá kæmi það og til að hún hefði talið sig hafa verið í öruggu skjóli hjá föður sínum sem hún reyndar hefði ekki verið í miklum samskiptum við. Brotaþoli hefði átt erfiða æsku þar sem bæði hefði verið mikil drykkja og ofbeldi á heimilinu. Börn sem hefðu þennan grunn væru berskjaldaðri þegar þau lentu í svona aðstæðum og kvaðst sálfræðingurinn hafa tekið eftir því í fari brotaþola. Eins hefði hún orðið vör við þunglyndis- og kvíðaeinkenni hjá henni. Hins vegar væri brotaþoli dugleg og taldi sálfræðingurinn hana myndu ná sér eftir þetta. Á fullorðinsárum gæti þessi atburður hins vegar haft áhrif þegar hún yrði hugsanlega fyrir áföllum. Sálfræðingurinn kvað brotaþola hafa skýrt sér frá því að hún hefði einu sinni, þegar hún var 6 ára, orðið fyrir kynferðisbroti. IV Í greinargerð verjanda ákærða er vakin athygli á því að ákæran sé svo óskýr að vísa ætti henni frá dómi. Í ákærunni er ætlað atferli ákærða gagnvart brotaþola rakið lið fyrir lið í alllöngu máli og hefði að ósekju mátt hafa lýsinguna styttri og gagnorðaðri. Engu að síður verður að telja að ákæran uppfylli skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt þessu verður ákærunni ekki vísað frá dómi. Í ákærunni er atferli því, sem ákærða er gefið að sök, lýst nákvæmlega og tiltekið hvað hann á að hafa gert hverju sinni. Lýsing þessi er byggð á framburði brotaþola í skýrslutöku hjá lögreglu. Þá hafði félagsmálastjórinn einnig rætt við brotaþola og ritað greinargerð um samtalið sem rakin var hér að framan. Framburður brotaþola fyrir dómi var í öllum meginatriðum í samræmi við það er hún hafði skýrt félagsmálastjóranum frá og eins í samræmi við skýrslu hennar hjá lögreglu. Þá skýrði brotaþoli móður sinni frá því sem gerst hafði nánast um leið og þær hittust aftur eins og rakið var. Loks kom fram fyrir dómi að brotaþoli hafði hringt í þáverandi kærasta sinn og sagt honum frá því að hún hefði verið áreitt. Staðfesti hann þetta eins og rakið var. Ákærða og brotaþola ber nokkuð saman um upphafið nema hvað ákærði hefur alfarið neitað að hafa snert hana með limnum. Um framhaldið greinir þau hins vegar verulega á. Ákærði ber að hafa áttað sig tiltölulega fljótt á aldri brotaþola og þá hætt atferli sínu. Í framhaldinu hefðu þau ræðst við og brotaþoli þá sagt sér ýmislegt frá sínu lífi, meðal annars kynlífsreynslu sinni og eins frá kynferðisofbeldi sem hún hefði orðið fyrir í æsku. Framburður brotaþola er með allt öðrum hætti og greindi hún frá því að ákærði hefði nánast allan tímann verið að fróa sér, tala við sig um kynferðismál og margreynt að taka af henni sængina og káfa á henni, allt eins og rakið var. Þá er rétt að geta þess að ákærða og brotaþola ber saman um að hann hafi verið verulega drukkinn. Ákærði tók þó fram að hann myndi atburði vel. Það er mat dómsins að brotaþoli hafi gefið trúverðuga skýrslu fyrir dóminum. Framburður hennar var fyllilega í samræmi við það er hún hafði áður borið hjá lögreglu og eins það er hún hafði sagt móður sinni, félagsmálastjóranum og kærasta sínum. Þótt ákærði hafi á sama hátt borið að mestu eins hjá lögreglu og fyrir dómi metur dómurinn framburð hans ekki trúverðugan á sama hátt. Að mati dómsins er það afar ótrúverðugt að kornung stúlka skuli, eftir að ákærði hafði berað á sér kynfærin og viðhaft kynferðislega tilburði við hana, sest upp í rúmi sínu nývöknuð og farið að ræða við hann, nánast bláókunnugan manninn, ýmis persónuleg og viðkvæm mál. Dómurinn telur hins vegar sannað með trúverðugum framburði brotaþola, er fær stuðning í framangreindum gögnum, að ákærði, sem var verulega drukkinn, hafi fróað sér í návist brotaþola eins og hann er ákærður fyrir, talað til hennar á kynferðislegum nótum, reynt að taka af henni sængina, káfað á henni og haft í frammi aðrar þær athafnir sem hann er ákærður fyrir. Samkvæmt öllu framanrituðu verður ákærði sakfelldur fyrir það sem honum er gefið að sök í ákærunni. Brot hans er í ákæru aðallega talið vera nauðgun og varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga og auk þess við 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Í nefndu ákvæði hegningarlaganna segir að hver sem hafi samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita hann ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung gerist sekur um nauðgun. Ákærði hafði hvorki samræði né önnur kynferðismök við brotaþola og verður brot hans því ekki talið nauðgun. Hann braut hins vegar gegn nefndu ákvæði barnaverndarlaga. Brot ákærða var kynferðisleg áreitni í skilningi 199. gr. almennra hegningarlaga auk þess sem hann særði blygðunarsemi brotaþola, sbr. 209. gr. sömu laga. Varðar brot hans við þessi ákvæði almennra hegningarlaga. Í ákæru er ekki lýst broti gegn 225. gr. almennra hegningarlaga og þegar af þeirri ástæðu verður brot hans ekki heimfært undir það ákvæði laganna. Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur honum ekki verið refsað áður. Hann braut mjög gróflega gegn brotaþola sem var aðeins 15 ára. Hún var í heimsókn hjá föður sínum og taldi sig í öruggum höndum á heimili hans. Ákærði á sér engar málsbætur og er refsing hans hæfilega ákveðin 12 mánaða fangelsi. Samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eru miskabætur brotaþola til handa hæfilega ákveðnar 800.000 krónur ásamt vöxtum eins og í dómsorði greinir. Það athugast að ákærða var birt bótakrafan 14. desember 2012 og miðast upphafstími dráttarvaxta við þann dag er liðnir voru 30 dagar frá þeim degi. Loks verður ákærði dæmdur til að greiða sakarkostnað, málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola að meðtöldum virðisaukaskatti, allt eins og nánar greinir í dómsorði. Það athugast að þóknun réttargæslumanns brotaþola er fyrir vinnu hennar frá upphafi málsins hjá lögreglu auk þess sem tekið er tillit til ferðakostnaðar. Laun verjanda eru eingöngu fyrir vinnu hans eftir þingfestingu málsins. Dóminn kváðu upp héraðsdómararnir Arngrímur Ísberg, dómsformaður, Hervör Þorvaldsdóttir og Ingimundur Einarsson. D Ó M S O R Ð : Ákærði, Jón Fannar Hafsteinsson, sæti fangelsi í 12 mánuði. Ákærði greiði A 800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. september 2012 til 14. janúar 2013 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði 190.170 krónur í sakarkostnað, málsvarnarlaun verjanda síns, Oddgeirs Einarssonar hrl., 502.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Júlí Óskar Antonsdóttur hdl., 638.813 krónur.
Mál nr. 170/2000	Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991	Úrskurður héraðsdóms um að H skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Haraldur Henrysson, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. apríl 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. apríl 2000, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 28. júní nk. kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Með ákæru ríkissaksóknara 17. þ.m. var höfðað opinbert mál á hendur ákærða o.fl., þar sem honum er gefið að sök að hafa í september 1999, í samvinnu við meðákærða Gunnlaug Ingibergsson, flutt inn frá Danmörku með skipi skipafélagsins Samskipa hf. um 7 kg af kannabis, sem fundust við leit lögreglu og tollgæslu 9. september sl. Þá er ákærða gefið að sök að hafa frá ársbyrjun 1998 til september 1999, í samvinnu við meðákærða Gunnlaug, í um 23 skipti á sama hátt flutt inn samtals um 152 kg af kannabis. Fíkniefnin hafi þeir selt meðákærðu Júlíusi Kristófer Eggertssyni, Sverri Þór Gunnarssyni og Ólafi Ágústi Ægissyni o.fl. og hafi þeim verið kunnugt um, að kaupendur efnanna ætluðu þau til frekari sölu hérlendis. Er brot ákærða talið varða við 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19, 1940. Fyrir liggur sterkur grunur um, að kærði hafi framið brot, sem varðað getur hann allt að 10 ára fangelsi. Um er að ræða ákæru fyrir stórfellt fíkniefnamisferli, en umræddur innflutningur er í ákæru talinn hafa átt sér stað með skipulögðum hætti hátt á annað ár. Brot það, sem ákærða er gefið að sök, er þess eðlis að telja má gæsluvarðhald nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna, hæstaréttardóms í máli kærða frá 20. mars sl. og 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, er fallist á kröfu ríkissaksóknara, eins og hún er fram sett. Helgi I. Jónsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð:
Mál nr. 58/1999	Lífeyrissjóður Verðtrygging Hagnaðarhlutdeild	Samkvæmt breytingum á reglugerð fyrir lífeyrissjóðinn V, sem tók gildi 1. janúar 1991, skyldu iðgjöld og lífeyrisgreiðslur vera að fullu verðtryggð með lánskjaravísitölu auk þess sem bráðabirgðaákvæði voru sett þess efnis, að réttindi sjóðfélaga samkvæmt eldri reglugerð, svo sem þau yrðu við árslok 1990, skyldu umreiknuð til réttinda í samræmi við breytinguna. Þá sagði einnig að varasjóði, sem eftir stæði, þegar tillit hefði verið tekið til skuldbindinga við þáverandi lífeyrisþega og úthlutun farið fram á þeim hluta hagnaðar af starfsemi sjóðsins, sem til hefði orðið vegna ávöxtunar umfram reiknigrundvöll til og með 31. desember 1990, skyldi verja til að hækka lífeyrisréttindi þeirra sjóðfélaga, sem lægst réttindi hefðu miðað við fulla verðtryggingu iðgjalda þeirra frá upphafi, og greiddu í sjóðinn samkvæmt reglugerðinni. Skyldi með varasjóðnum haldið tilteknu hlutfalli fullrar verðtryggingar, sem yrði 80% fyrst um sinn. Var þetta hlutfall tengt reglu, sem V hafði fylgt frá 1979. G greiddi iðgjöld frá 1954 til 1989, þegar hann hóf töku ellilífeyris. Var lífeyrir hans verðtryggður að hluta, fyrst að 80% , en síðar 90% eftir ákvörðun V. G taldi sig eiga rétt til fullrar verðtryggingar eldri réttinda sinna samkvæmt ákvæðum reglugerðarinnar eins og henni hafði verið breytt. Þá taldi hann að V hefði borið að veita honum hlutdeild í úthlutuðum hagnaði sjóðsins sem til hefði orðið eftir árið 1990 og þá í hlutfalli við þann lífeyri sem V hafði ákvarðað honum. Að virtum ákvæðum reglugerðarinnar, aðdraganda hennar og atvikum að uppgjöri sjóðsins við árslok 1990 var á það fallist með héraðsdómi, að hún yrði ekki skilin svo, að G ætti rétt á 100% verðtryggingu lífeyrisréttinda sinna. Var V því sýknaður af aðalkröfu G. Hins vegar var talið, að hin almennu ákvæði reglugerðarinnar um breytingar á lífeyrisréttindum vegna hagnaðar eða halla af starfsemi sjóðsins tækju til G, eftir því sem við gæti átt. Í reglugerð V væri ekki skýrt að því kveðið, hvaða skil árið 1990 hefði markað í starfsemi V og ekki væri tekið fram, að lífeyrisþegar eða aðrir eldri sjóðfélagar ættu að vera undanskildir hluteild í þessum breytingum. Þá yrði ekki séð, að greiðslur til þessara aðila vegna verðtryggingar lífeyris að hluta hefðu valdið skerðingu á hlutdeild annarra í hagnaði af ávöxtun sjóðsins. Var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms, að G ætti vangreiddan lífeyri vegna hagnaðar V á árunum 1991 til 1995 og einnig kröfu um viðurkenning á rétti til hlutdeildar í úthlutuðum hagnaði eftir 1. desember 1997.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Pétur Kr. Hafstein, Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hjörtur Torfason og Hrafn Bragason. Aðaláfrýjandi hefur skotið máli þessu til Hæstaréttar með stefnu 16. febrúar 1999. Hann krefst aðallega sýknu af öllum dómkröfum gagnáfrýjanda, bæði fjárkröfum og viðurkenningarkröfu, en til vara þess, að kröfur gagnáfrýjanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi hefur áfrýjað málinu með stefnu 11. mars 1999. Hann krefst þess, að aðaláfrýjandi verði dæmdur til greiðslu á skuld vegna vanreiknaðs lífeyris til sín, að fjárhæð 1.548.826 krónur aðallega, en til vara 205.464 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 18. desember 1997 til greiðsludags. Þá krefst hann viðurkenningar á áframhaldandi rétti sínum til fullrar verðtryggingar lífeyris frá aðaláfrýjanda og til hlutdeildar í úthlutuðum hagnaði hjá sjóðnum eftir 1. desember 1997. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Nokkur ný gögn hafa verið lögð fyrir Hæstarétt. Meðal þeirra er skýrsla Kr. Guðmundar Guðmundssonar cand. act. um athugun á fjárhag aðaláfrýjanda við lok ársins 1979. Ennfremur bréfaskipti vegna breytinga á reglugerð aðaláfrýjanda á liðnum vetri, en ekki er á því byggt, að þær breytingar skipti hér máli. I. Mál þetta lýtur að rétti gagnáfrýjanda til ellilífeyris úr lífeyrissjóði aðaláfrýjanda og varðar einkum efni og áhrif mikilvægra breytinga, sem gerðar voru á reglum sjóðsins árið 1990. Hann var stofnaður á árinu 1954, svo sem í héraðsdómi greinir, sem almennur lífeyrissjóður verkfræðinga í landinu. Fram er komið, að ávöxtun á fé sjóðsins hafi að jafnaði tekist vel frá árinu 1979, er verðtrygging fjárskuldbindinga var almennt heimiluð hér á landi, en fyrir þann tíma hafi raunvirði eigna sjóðsins sætt rýrnun af völdum verðbólgu, meðal annars vegna óverðtryggðra útlána til sjóðfélaga sjálfra. Ennfremur hafi afkoma sjóðsins lengst af verið hagstæð á liðnum árum að því leyti, að áhætta hans vegna aðstæðna sjóðfélaga hafi að jafnaði reynst minni en við var miðað í tryggingafræðilegum forsendum lífeyrisskuldbindinga. Sjóðurinn er sameignarsjóður, þannig að áhætta af því, sem reynslan leiðir í ljós um æviskeið, starfsorku og fjölskylduhagi sjóðfélaga, er borin sameiginlega. Hins vegar er sjóðurinn með söfnunareinkennum að því leyti, að greiðslur iðgjalda á hverjum tíma veita ekki föst stig til ákvörðunar lífeyris í hlutfalli við laun, heldur miðast lífeyrisréttur hvers sjóðfélaga við þær krónur iðgjalds, sem hann greiðir á ári hverju, og tilteknar forsendur um ávöxtun og áhættu sjóðsins. Eru niðurstöður af líkindareikningi eftir þeim forsendum dregnar saman í aldurstöflum, sem settar eru fram í reglugerð sjóðsins og ráða fjárhæð árlegs ellilífeyris. Samkvæmt gr. 16.5 í reglugerð aðaláfrýjanda skal tryggingafræðingi falið að gera úttekt á fjárhag sjóðsins með tilteknu millibili, nú eigi sjaldnar en þriðja hvert ár, þar sem raunveruleg þróun ávöxtunar og áhættu verði borin saman við fjárhagslegar og tryggingafræðilegar reikniforsendur réttinda í sjóðnum. Sýni uppgjörið hagnað umfram skuldbindingar, skal hinum jákvæða mismun varið til hlutfallslegrar hækkunar á lífeyrisréttindum sjóðfélaga eftir tillögum tryggingafræðingsins, en aðalfundur getur þó ákveðið að leggja hann til hliðar í varasjóð. Sýni uppgjörið halla, sem ekki verði jafnaður með varasjóði, ber að færa réttindin niður hlutfallslega. Á þessi ákvæði mun hafa reynt framan af starfsferli sjóðsins, og undanfarin ár mun úttekt hafa farið fram árlega. Hins vegar varð hlé á framkvæmd ákvæðanna á árunum 1979 - 1990, meðan þess var beðið, að samstaða næðist um endurskoðun á reglugerð sjóðsins með hliðsjón af stöðu hans og þeim efnahagslegu breytingum, sem almenn verðtrygging hefði í för með sér. Var við það látið sitja til bráðabirgða að greiða lífeyri úr sjóðnum með uppbótum í samræmi við ákvörðun aukaaðalfundar í nóvember 1979, þannig að lífeyrisfjárhæðin næði 80% af því, sem vera myndi, ef réttindi hlutaðeigandi sjóðfélaga yrðu verðbætt eftir vísitölu. Þegar látið var til skarar skríða um endurskoðun reglugerðarinnar á aðalfundum sjóðsins í maí og júní 1990 lá fyrir skýrsla um úttekt á efnahag sjóðsins, sem Bjarni Guðmundsson tryggingastærðfræðingur hafði gert eftir fyrrgreindum ákvæðum, ásamt tillögum hans til sjóðstjórnar um ráðstöfun á hagnaði í þágu lífeyrisréttar sjóðfélaganna. Var skýrslan kynnt á fundunum ásamt tillögum stjórnarinnar um breytta reglugerð, en einnig hafði málið verið reifað í fundarboði og í fréttabréfum sjóðsins. Hin breyttu ákvæði reglugerðarinnar tóku gildi 1. janúar 1991, eins og um getur í héraðsdómi. Meðal þeirra voru nýjar ellilífeyristöflur í 6. gr. reglugerðarinnar, sem fólu í sér endurskoðaðar reikniforsendur réttinda í sjóðnum. Einnig var því ákvæði aukið við gr. 6.2, að iðgjöld skyldu verðtryggð með lánskjaravísitölu við útreikning ellilífeyris. Í gr. 10.1 var því og bætt við, að lífeyrisgreiðslur skyldu verðtryggðar með þeirri vísitölu. Jafnframt voru sett bráðabirgðaákvæði í 20. gr. reglugerðarinnar, sem fjölluðu um réttindi vegna tímans fram að uppgjöri við lok ársins 1990. II. Aðalkrafa gagnáfrýjanda lýtur að verðtryggingu á lífeyrisréttindum hans og er reist á bráðabirgðaákvæðinu í gr. 20.1, sem rakið er í héraðsdómi ásamt gr. 20.2. Samkvæmt fyrra ákvæðinu skyldu réttindi sjóðfélaga, svo sem þau yrðu við árslok 1990 eftir óbreyttri reglugerð, „umreiknuð til réttinda í samræmi við réttindaákvæði þau, sem gildi taka 1. jan. 1991“, og síðan „verðtryggð upp frá því“ á sama hátt og réttindi, sem síðar væru til orðin. Túlkar hann þessi fyrirmæli á þann veg, að þau veiti honum tilkall til fullrar verðtryggingar réttinda sinna. Ákvæði gr. 20.2 benda þó til þess, að sá skilningur fái ekki staðist, en þar var kveðið á um varasjóð, sem verja skyldi til að hækka lífeyrisréttindi þeirra sjóðfélaga, sem lægst réttindi hefðu miðað við fulla verðtryggingu iðgjalda frá upphafi. Yrði hann nýttur til að halda tilteknu hlutfalli af fullri verðtryggingu lífeyrisréttar, sem yrði 80% fyrst um sinn, en kæmi síðar til endurskoðunar. Ákvæði þessara málsgreina 20. gr. verða ekki talin ljós, þegar litið er á hvora um sig, en merkingin skýrist, þegar þær eru virtar í heild og jafnframt bornar saman við efni fyrrnefndrar skýrslu frá tryggingafræðingi sjóðsins, en til hennar var vísað í athugasemdum við gr. 20.2 í frumvarpinu að hinni breyttu reglugerð. Hann lýsti þar tillögum um uppgjör lífeyrisréttinda á grundvelli efnahags sjóðsins við árslok 1988, sem hann og stjórnin gerðu ráð fyrir, að fylgt yrði eftir með sams konar uppgjöri við árslok 1990. Voru tillögurnar einkum þess efnis, að hagnaði af starfsemi sjóðsins fram til gildistöku nýrrar reglugerðar yrði skipt með tilliti til þess, hvert hagnaðurinn yrði rakinn, þannig að reiknað væri sérstaklega, hvaða hluti hans væri til kominn vegna raunávöxtunar umfram fjárhagslegar reikniforsendur réttinda í sjóðnum. Mætti úthluta honum til almennrar hækkunar á uppsöfnuðum lífeyrisrétti sjóðfélaga. Við reikning á skuldbindingum vegna þeirra, sem farnir væru að taka við lífeyri með 80% verðtryggingu, væri jafnframt rétt að gera ráð fyrir framhaldi á þeim greiðslum. Eftir yrði þá fjárhæð, sem aðallega yrði rakin til hagsbóta af því, að áhætta sjóðsins á liðnum tíma hefði reynst minni en tryggingafræðilegar forsendur miðuðust við. Mætti leggja hana í varasjóð til að standa undir skuldbindingu um 80% af fullverðtryggðum lífeyri til þeirra greiðandi sjóðfélaga, sem næðu ekki þessu réttindamarki. Af þessu verður ráðið, að ákvæði gr. 20.1 hafi lotið að uppgjöri á réttindum sjóðfélaganna eftir eldri reglum fram að árslokum 1990, það er eins og þau yrðu hinn 31. desember, sbr. upphaf málsgreinarinnar. Við það uppgjör hafi átt að fara fram úthlutun á „þeim hluta hagnaðar af starfsemi sjóðsins, sem til hefur orðið vegna ávöxtunar umfram reiknigrundvöll til og með 31. des. 1990“, sbr. gr. 20.2, það er sú ráðstöfun hagnaðar eftir uppruna, sem um var rætt í skýrslum tryggingafræðingsins. Ákvæði gr. 20.2, sem vísuðu til þessarar ráðstöfunar, hafi að öðru leyti verið tengd tillögum hans um færslu skuldbindinga vegna lágmarkslífeyris. Við því mátti búast, að hækkun lífeyrisréttinda við þessi tímamót yrði eingöngu reiknuð að því marki, sem heildareign sjóðsins leyfði. Gefur umræddur samanburður til kynna, að þetta hafi verið gert án þess að verðtryggingu iðgjalda væri beitt, nema að því leyti, sem við þurfti til að reikna út skuldbindingar við lífeyrisþega. Hafi bráðabirgðaákvæðum reglugerðarinnar verið ætlað að staðfesta, að byggt yrði á því verðmæti, sem fyrir lægi eftir hækkunina, við færslu réttinda í sjóðnum yfir á verðtryggðan grundvöll. Fyrirmæli gr. 20.1 um að „umreikna“ hin eldri réttindi hafi jafnframt verið mótuð í samræmi við þetta, en orðið er greinilega tengt orðalagi í skýrslum tryggingafræðingsins, þegar hann ræðir um þetta efni. Er þar ekki átt við, að verðmætunum skuli breytt með verðtryggingu við þessi umskipti, heldur að fjárhæð þeirra verði tengd þeim verðtryggingarreglum, sem fylgt skuli framvegis. Orðar hann þetta svo í síðari skýrslunni og vitnisburði fyrir dómi, að umskiptunum megi lýsa sem kaupum á réttindum eftir hinum nýju reglum, þannig að til hafi orðið eingreiðsluiðgjald, sem notað yrði í því skyni. Þegar aðdragandinn að breytingu reglugerðar aðaláfrýjanda er virtur í heild, þykir þessi efnisþáttur hinna nýju ákvæða hafa verið nægilega kynntur við samþykkt þeirra. Samkvæmt öllu þessu verður að fallast á það með dómendum í héraði, að ákvæði 20. gr. verði ekki skilin svo, að gagnáfrýjandi eigi rétt á 100% verðtryggingu lífeyrisréttinda sinna. Á aðaláfrýjandi þannig að vera sýkn af aðalkröfu gagnáfrýjanda. III. Gagnáfrýjandi hætti greiðslu iðgjalda til aðaláfrýjanda í febrúar 1989, þegar hann náði venjulegum aldursmörkum, og hóf töku ellilífeyris. Lýtur varakrafa hans að því, að honum hafi ekki verið reiknuð hlutdeild í hagnaði hjá sjóðnum við úthlutun á árunum eftir 1990, en sú hlutdeild hafi að réttu lagi átt að breyta greiðslum lífeyris frá og með 1. júlí 1992 að minnsta kosti. Nær fjárkrafa hans frá þeim tíma til 1. desember 1997. Hlutdeildina miðar hann við þann lífeyri, sem aðaláfrýjandi hefur ákvarðað honum og nemur 80% af fullverðtryggðum lífeyri fram að júlímánuði 1996, en 90% eftir það. Sá lífeyrir hafi falið í sér hina gildandi skuldbindingu sjóðsins gagnvart honum og þar með þau lífeyrisréttindi, sem leggja eigi til grundvallar hækkun eða niðurfærslu samkvæmt gr. 16.5 í reglugerð aðaláfrýjanda. Afstöðu aðaláfrýjanda til kröfunnar er lýst í héraðsdómi. Er hún einkum rökstudd með því, að umrædd hlutdeild fari í bága við forsendur að bráðabirgðaákvæðum 20. gr. reglugerðarinnar og uppgjöri á sjóðnum í árslok 1990. Til þess hafi ekki verið ætlast, að gagnáfrýjandi eða aðrir lífeyrisþegar á þeim tíma nytu úthlutunar samkvæmt gr. 16.5, sem síðar kæmi til, enda hefðu þeim verið tryggð sérstök réttindi. Ætti hlutdeild að reiknast þeim eigi að síður, hlyti hún að miðast við áunnin réttindi þeirra vegna uppsafnaðra iðgjalda, en ekki hinn ákvarðaða lífeyri, sem væri mun hærri. Samkvæmt gr. 16.5 eiga breytingar á lífeyrisréttindum sjóðfélaga vegna hagnaðar eða halla af starfsemi sjóðsins að vera hlutfallslegar við réttindin að undirstöðu til. Orðinu „hlutfallslegrar“ var að vísu ekki skotið inn í þriðja málslið ákvæðisins fyrr en 1990, en gögn málsins gefa til kynna, að sú orðalagsbreyting hafi fyrst og fremst verið til áréttingar. Svigrúm tryggingafræðings til tillögugerðar um ráðstöfun hagnaðar á hverjum tíma er þannig takmörkunum háð, svo og svigrúm aðalfunda sjóðsins til einstakra ákvarðana um þetta efni. Það samrýmist orðum og markmiðum málsgreinarinnar, að ákvæði hennar varði alla sjóðfélaga, en sjóðfélagar eru ekki aðeins þeir, sem greiða iðgjöld á hverjum tíma, heldur einnig lífeyrisþegar að elli- og örorkulífeyri, sbr. 3. gr. reglugerðarinnar. Taka ákvæðin þannig til gagnáfrýjanda, eftir því sem við getur átt. Í því felst meðal annars, að hann geti þurft að sæta skerðingu á lífeyri, ef sjóðurinn verði fyrir áföllum, sem mæta þurfi með almennri niðurfærslu réttinda. Auðsætt er, að gagnáfrýjandi og aðrir eldri sjóðfélagar hafi notið hagræðis af reglum sjóðsins um greiðslur lífeyris miðað við 80% verðtryggingu iðgjalda frá upphafi. Hins vegar hefur ekki verið sýnt fram á, að ráðstöfun fjár til þessara greiðslna hafi valdið skerðingu á hlutdeild annarra sjóðfélaga í hagnaði af ávöxtun sjóðsins. Hin upphaflega ákvörðun um þessa tilhögun, sem síðar var fest í sessi með ákvæðum gr. 20.2, virðist og greinilega hafa verið tekin í því trausti, að sjóðurinn hefði efni á að standa undir henni, þegar til lengdar léti. Framlög þessara sjóðfélaga eru og meðal þeirra fjármuna, sem sjóðurinn hefur haft til ávöxtunar. Í reglugerð aðaláfrýjanda sér þess hvergi stað nema í bráðabirgðaákvæðum 20. gr., að árið 1990 marki skil í starfsemi sjóðsins. Þar er ekki vikið að áunnum réttindum sjóðfélaga með öðrum orðum en þeim, sem höfð eru um yfirfærslu réttinda á verðtryggðan grundvöll og samanburð við verðtryggðan lífeyri. Er ekki fram tekið þar né annars staðar, að lífeyrisþegar eða aðrir eldri sjóðfélagar eigi að vera undanskildir hinni almennu reglu gr. 16.5 um breytingu réttinda eftir afkomu sjóðsins. Þótt litið sé einnig til aðdragandans að samþykkt hinnar breyttu reglugerðar verður aðaláfrýjandi ekki talinn hafa sýnt fram á, að réttur þessara aðila hafi átt að markast með endanlegum hætti af þeim útreikningum um skuldbindingar vegna lífeyrisþega og fjárhæð varasjóðs, sem lýst var í skýrslum tryggingafræðings sjóðsins. Að þessu athuguðu ber að fallast á það með dómendum í héraði, að reglu gr. 16.5 verði beitt um réttindi gagnáfrýjanda með þeim hætti, að hann verði talinn eiga tilkall til hlutdeildar í úthlutun hagnaðar hjá aðaláfrýjanda vegna áranna 1991-1995, er miðuð sé við staðfesta skuldbindingu sjóðsins um lífeyri til hans. Verður þá jafnframt fallist á niðurstöður þeirra um hlutfall þessarar hlutdeildar og fjárhæð hennar á hverju úthlutunarári. Með hliðsjón af þeim sjónarmiðum, sem að framan hafa verið rakin, er fallist á kröfu gagnáfrýjanda um viðurkenningu á áframhaldandi rétti til hlutdeildar í úthlutuðum hagnaði eftir 1. desember 1997. IV. Samkvæmt áðursögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur í heild. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem um er mælt í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur á að vera óraskaður. Aðaláfrýjandi, Lífeyrissjóður verkfræðinga, greiði gagnáfrýjanda, Gunnari K. Björnssyni, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 23. nóvember 1998. Ár 1998, mánudaginn 23. nóvember er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Hirti O. Aðalsteinssyni, héraðsdómara og meðdómsmönnunum Sigurði Frey Jónatanssyni, tryggingastærðfræðingi og Stefáni Daníel Franklín, löggiltum endurskoðanda, kveðinn upp dómur í máli nr. E-5976/1997: Gunnar K. Björnsson gegn Lífeyrissjóði verkfræðinga. Mál þetta, sem upphaflega tekið var til dóms 25. september s.l., er höfðað með stefnu útgefinni 16. desember s.l. og birtri daginn eftir. Málið var endurupptekið í dag samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en þar sem dómendur og aðilar voru sammála um að ekki væri þörf flutnings á ný var það dómtekið. Stefnandi er Gunnar K. Björnsson, verkfræðingur, kt. 200124-2949, Austurströnd 8, Seltjarnarnesi. Stefndi er Lífeyrissjóður verkfræðinga, kt. 430269-4299, Engjateigi 9, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu á skuld vegna vangreidds lífeyris, aðallega að fjárhæð kr. 1.548.826, en til vara að fjárhæð kr. 205.464, í báðum tilvikum með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga frá 18. desember 1997 til greiðsludags. Þá er krafist viðurkenningar á áframhaldandi rétti stefnanda til fullrar verðtryggingar lífeyrisins og til hlutdeildar í úthlutuðum hagnaði hjá stefnda eftir 1. desember 1997. Loks er krafist málskostnaðar samkvæmt reikningi auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins. Málavextir. Lífeyrissjóður Verkfræðingafélags Íslands, eins og hann hét áður, var stofnaður árið 1954 og er hlutverk sjóðsins að veita sjóðfélögum elli- og örorkulífeyri og eftirlátnum mökum þeirra og börnum maka- og barnalífeyri samkvæmt ákvæðum reglugerðar fyrir sjóðinn. Samkvæmt ákvæðum reglugerðarinnar geta allir verkfræðingar orðið sjóðfélagar og aðrir sem stjórnin hefur samþykkt. Þá er tekið fram í reglugerðinni að elli- og örorkulífeyrisþegar teljist einnig sjóðfélagar. Sjóðurinn er svokallaður sameignarsjóður, enda eiga sjóðfélagar ekki sérgreint það fé sem þeir greiða til sjóðsins, heldur leggst það í sameiginlegan sjóð. Í 6. gr. reglugerðar sjóðsins er fjallað um réttindi sjóðfélaga til ellilífeyris og mun sjóðurinn hafa þá sérstöðu meðal sameignarsjóða að réttindi sem fást út á greidd iðgjöld eru hærri í krónum talið eftir því sem greiðandinn er yngri. Upphæð ellilífeyris fer eftir töflum í reglugerðinni og er þar kveðið á um krónutölu ellilífeyris sem fer lækkandi eftir aldri greiðanda. Vegna verðbólgu í landinu á áttunda áratugnum varð sjóðurinn fyrir áföllum, enda var raunávöxtun fjárskuldbindinga haldið neikvæðri með lagaboði og rýrnaði raunvirði lífeyris sjóðfélaga hratt af þeim sökum. Var brugðist við þessu með því að greiða árlega uppbætur á lífeyri og voru þær nefndar jólabónus. Á aðalfundi árið 1979 var samþykkt að endurskoða reglugerð sjóðsins vegna þessara vandamála og þar til endurskoðun lyki skyldu greiddar uppbætur á lífeyrinn sem næmu 80% af verðtryggingu réttinda miðað við framfærsluvísitölu. Reglugerðinni var ekki breytt fyrr en í júní árið 1990 með gildistöku 1. janúar 1991 og fram til þess tíma var 80% uppbótarreglunni beitt. Þær breytingar sem hér skipta máli voru þær að ákveðið var að lífeyrisgreiðslur skyldu verðtryggðar með lánskjaravísitölu, sbr. 10. gr. reglugerðarinnar. Í athugasemdum með breytingatillögunni var vísað til athugasemda við gr. 6.2., en þar var lagt til að iðgjöld verði við útreikning ellilífeyrisréttar verðtryggð með lánskjaravísitölu. Samkvæmt gr. 16.5. í reglugerðinni skal sjóðstjórnin frá tryggingafræðing til að reikna út fjárhag sjóðsins eigi sjaldnar en 3. hvert ár. Hann skal semja skýrslu um athugunina og gera upp efnahagsreikning sjóðsins á grundvelli útreikninga sinna. Sýni uppgjörið hagnað skyldi honum varið til hlutfallslegrar hækkunar á lífeyrisréttindum sjóðfélaganna eftir tillögum tryggingafræðingsins. Þó getur aðalfundur ákveðið að leggja hann eða hluta hans í varasjóð. Sýni uppgjörið halla, sem ekki verður greiddur úr varasjóði, ber að lækka lífeyrisréttindin hlutfallslega. Þá voru sett eftirfarandi bráðabirgðaákvæði í reglugerðina og er gr. 20.1. svohljóðandi: „Réttindi sjóðfélaga eins og þau verða þ. 31. des. 1990 skv. þágildandi ákvæðum reglugerðar, skulu umreiknuð til réttinda í samræmi við réttindaákvæði þau, sem gildi taka 1. jan. 1991, og skulu verðtryggð upp frá því á sama hátt og þau réttindi sem myndast frá og með 1. janúar 1991.“ Í athugasemdum með greininni segir að kveðið sé á um verðtryggingu réttinda sem myndast áður en tekin er upp verðtrygging í sjóðnum. Gr. 20.2. er svohljóðandi: „Varasjóði, sem eftir stendur, þegar úthlutað hefur verið þeim hluta hagnaðar af starfsemi sjóðsins, sem til hefur orðið vegna ávöxtunar umfram reiknigrundvöll til og með 31. des. 1990, skal verja til að hækka lífeyrisréttindi þeirra sjóðfélaga, sem lægst réttindi hafa miðað við fulla verðtryggingu iðgjalda þeirra frá upphafi, og greiða í sjóðinn skv. reglugerð þessari. Með varasjóði þessum skal haldið tilteknu hlutfalli af fullri verðtryggingu lífeyrisréttar. Hlutfall þetta verður 80% frá og með 1. jan. 1991 og endurskoðast til hækkunar eða lækkunar skv. úttekt tryggingafræðings.“ Orðunum „skv. reglugerð þessari“ mun hafa verið bætt síðar við reglugerðina. Í athugasemdum segir að að tillagan að grein 20.2 sé sniðin eftir tillögum tryggingafræðings LVFÍ um lífeyrisuppgjör pr. 31. des. 1988. Gert er ráð fyrir sams konar uppgjöri pr. 31. des. 1990 þegar verðtrygging verði tekin upp í sjóðnum. Tilteknum hagnaði verði varið til að hækka lífeyrisrétt þeirra sjóðfélaga sem lægst réttindi hafa miðað við fulla verðtryggingu og greiða í sjóðinn fram að þeim tíma að þeir eigi rétt á bótum frá sjóðnum. Auk þessara breytinga var réttindatöflum 6. gr. breytt þannig að gert var ráð fyrir 3,5% ávöxtun í stað 4% ávöxtunar. Stefndi hefur í greinargerð og með framlagningu dómskjala lýst aðdraganda reglugerðarbreytingarinnar árið 1990. Segir stefndi að í fréttabréfi stefnda í maí 1986 hafi verið skýrt frá því að unnið væri að úttekt á stöðu sjóðsins, en slík úttekt sé grundvöllur að endurskoðun á reglugerðinni. Í fréttabréfi í maí 1987 séu hugleiðingar um vandann við fyrirhugaðar reglugerðarbreytingar. Í mars 1988 sé ítarleg umfjöllun um stöðu sjóðsins og hugmyndir sem til umræðu voru. Jafnframt sé þar grein um útreikning tryggingafræðings á stöðu sjóðsins. Í maí 1989 er enn fjallað um útreikninga tryggingafræðings sjóðsins og í maí 1990 er fjallað um lífeyrisuppgjör skv. nýjum tillögum, reglugerðarbreytingar og áhrif breyttra reglna á makalífeyri. Þá hafi stjórn sjóðsins boðað til félagsfundar 9. apríl 1990, annars vegar um tillögur tryggingafræðings um lífeyrisuppgjör í árslok 1988 og hins vegar til kynningar á hugmyndum að breytingum á reglugerð sjóðsins. Með fundarboði dagsettu 18. maí 1990 var boðað til aðalfundar í sjóðnum 30. maí 1990. Meðal dagskrárliða var lífeyrisuppgjör pr. 31.12.1988 og reglugerðarbreyting. Tekið var fram að skýrsla tryggingafræðingsins liggi frammi á skrifstofu sjóðsins sjóðfélögum til sýnis. Tillögum til breytinga á samþykktum sjóðsins með athugasemdum og skýringum var dreift meðal sjóðfélaga. Þær voru ræddar á aðalfundi 30. maí 1990 og samþykktar samhljóða á framhaldsaðalfundi 27. júní 1990. Stefnandi er félagi í hinum stefnda lífeyrissjóði og hóf hann að greiða iðgjöld við stofnun hans árið 1954, en þá var stefnandi 30 ára gamall. Hann greiddi samfellt til sjóðsins í 35 ár eða til ársins 1989 er hann varð 65 ára og hóf töku ellilífeyris. Eftir reglugerðarbreytinguna árið 1990 hefur lífeyrir stefnanda verið verðtryggður að hluta, fyrst 80% fram á mitt ár 1996, en síðan 90% skv. ákvörðun sjóðsins. Stefnandi heldur því fram að á þessu tímabili hafi hann ekki notið neinnar hlutdeildar í hagnaði af rekstri sjóðsins, þ.e. arðsemi umfram reiknaðar skuldbindingar. Stefnandi og aðrir sjóðfélagar hafa leitað lögmannsaðstoðar en þeir telja sig eiga rétt til hærri lífeyrisgreiðslna úr sjóðnum. Hefur verið reynt að leysa ágreininginn utan réttar og er þeim tilraunum lýst í stefnu, en ekki þykir ástæða til að tíunda þær hér, en þar áttu hlut að máli lögmenn aðila og tryggingafræðingarnir Jón Erlingur Þorláksson og Bjarni Guðmundsson, tryggingastærðfræðingur sjóðsins. Málsástæður og lagarök. Stefnandi reisir málatilbúnað sinn á því að í ákvæði til bráðabirgða í gr. 20.1. reglugerðar sjóðsins felist réttur hans til fullrar verðtryggingar eldri réttinda við umreikninginn 1. janúar 1991. Sá réttur njóti síðan áfram fullrar verðtryggingar eftir þann dag. Þá byggjast kröfur hans á því að stefnanda hafi samkvæmt reglugerðinni borið hlutdeild í úthlutuðum hagnaði sjóðsins eftir reglugerðarbreytinguna frá ársbyrjun 1991. Er gert ráð fyrir að úthlutun hefjist frá og með júlímánuði árið eftir að hagnaður varð og byrjar hann því að leggjast til á miðju ári 1992. Stefnandi hefur áskilið sér rétt til þess að gera frekari kröfur vegna hagnaðar ársins 1996 sem leggjast hefði átt til í júlí 1997. Aðalkrafa stefnanda er byggð á fullri verðtryggingu og hlutdeild í hagnaði, en varakrafan felur aðeins í sér hagnaðarhlutdeildina og þá miðað við þá verðtryggingu sem lífeyrisþegarnir hafa notið. Stefnandi byggir á því að ákvæðið í gr. 20.1. feli það í sér að við breytinguna 1. janúar 1991 hafi réttindi sjóðfélaganna átt að umreiknast yfir á þann réttindagrundvöll sem þá tók við. Þetta hljóti að þýða fulla verðtryggingu hinna eldri réttinda við umreikninginn, því að „réttindaákvæði þau, sem taka gildi 1. janúar 1991“ hafi falið í sér slíka verðtryggingu skv. breytingunni sem gerð var á gr. 10.1. Ekki verði fallist á þann skilning stefnda að umreikningurinn ætti að miðast við 80% verðtryggingu, sem hafi verið sú verðtrygging sem menn nutu fyrir breytinguna. Stefnanda sýnist stefndi byggja þennan skilning á ákvæðinu í gr. 20.2., þar sem ráðagerð er uppi um 80% hlutfall af fullri verðtryggingu, sem eigi að endurskoðast til hækkunar eða lækkunar skv. úttekt tryggingafræðings, þó að þetta sé þar bundið við ráðstöfun á tilgreindum varasjóði. Stefnandi byggir á því að ekki sé verið að fjalla um útreikning grunnréttinda til lífeyris við reglugerðarbreytinguna heldur aðeins um ráðstöfun varasjóðsins. Stefnandi bendir á að skv. ákvæðinu skuli varasjóðnum varið til að hækka lífeyrissjóðsréttindi þeirra sjóðfélaga, sem lægst hafa réttindi miðað við fulla verðtryggingu og sýnist stefnanda þarna hnykkt á þeim skilningi að iðgjöldin eigi frá upphafi að verðtryggjast að fullu. Stefnandi byggir kröfu sína á hlutdeild í úthlutuðum hagnaði á gr. 16.5. í reglugerð sjóðsins, þar sem segir að hagnaði af rekstri sjóðsins skuli verja til hlutfallslegrar hækkunar á lífeyrisréttindum sjóðfélaganna. Ekki verði séð að stefndi geti ákveðið að þeir sjóðfélagar, sem hafa hafið töku lífeyris úr sjóðnum, eigi ekki að fá hlutdeild í þessum hagnaði og hljóti slík afstaða að brjóta gegn ákvæði reglugerðarinnar. Stefnanda virðist stefndi byggja afstöðu sína helst á því að lífeyrisþegarnir njóti með 80% og síðan 90% verðtryggingu ríkari réttar en þeim hefði borið ef ávöxtun þeirra eigin framlaga í sjóðnum hefði verið reiknuð út. Ekki verði fallist á að orðalagið í gr. 16.5. „eftir tillögum tryggingafræðingsins” leyfi slík sjónarmið, enda hvergi í reglugerðinni að finna stoð fyrir slíku. Stefnandi byggir á því að tryggingafræðingurinn hljóti við tillögugerð sína að vera bundinn af efnisreglu ákvæðisins um að hagnaði skuli verja til hlutfallslegrar hækkunar á lífeyrisréttindum sjóðfélaganna. Hljóti þar að vera átt við alla, hvort sem þeir hafa hafið töku lífeyris eða ekki. Stefnandi bendir sérstaklega á það einkenni sameignarsjóða að þeir fela í sér samtryggingarkerfi sjóðfélaga þannig að réttindi þeirra til ellilífeyris ráðast af réttindaákvæðum reglugerðar en ekki sérgreindum framreikningi framlaga þeirra. Þannig geti einstakir sjóðfélagar notið mismunandi réttar eftir atvikum sem hafa ekkert með innborganir þeirra að gera. Fjármunir kunni að færast milli kynslóða í slíkum sjóðum, oftast frá þeim yngri til hinna eldri. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á útreikningum Jóns Erlings Þorlákssonar tryggingafræðings og þykir ekki ástæða til að gera grein fyrir þeim nema kröfur stefnanda verði teknar til greina. Stefnandi byggir kröfur sínar á ólögfestum reglum samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga, í þessu tilviki reglugerð stefnda. Dráttarvaxtakrafa er reist á III. kafla vaxtalaga og málskostnaðarkrafa er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991. Þess er sérstaklega krafist að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til kostnaðar af starfi Jóns Erlings Þorlákssonar, tryggingafræðings. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að sjóðurinn hafi greitt stefnanda lífeyri í samræmi við reglugerðarákvæði á hverjum tíma og aldrei skert þau réttindi. Reglugerðarákvæðin frá 1990 hafi verið samþykkt samhljóða á löglegum aðalfundi sjóðfélaga að undangengnum faglega vönduðum undirbúningi. Hafi sjóðfélögum verið kynntar ítarlega fyrirhugaðar tillögur um reglugerðarbreytingar og áhrif þeirra, bæði með dreifingu skriflegra gagna og á fundum. Af tillögunum og kynningu þeirra mátti stefnanda sem og öðrum sjóðfélögum vera ljóst í hverju breytingarnar voru fólgnar og hver áhrif þeirra voru á skyldur þeirra og réttindi. Stefnandi gat ekki vænst frekari hækkunar á lífeyri sinn en hann fékk með 80% reglunni. Breytingarnar hafi að öllu leyti samræmst lögum og sjóðfélögum hafi verið heimilt að koma málum sínum fyrir á þann hátt sem þeir gerðu. Ekki sé byggt á því í málinu að samþykktir sjóðfélaganna á aðalfundi hafi verið í ósamræmi við lög, heldur sé ágreiningur um það hvernig beri að skilja inntak breytinganna. Þær breytingar sem hér skipti máli séu að kveðið sé í fyrsta sinn á um verðtryggingu í reglugerð og skal hún miðast við lánskjaravísitölu, sbr. gr. 6.2. Hún hafði áður samkvæmt tímabundnum ákvörðunum aukaaðalfundar 1979 tekið mið af framfærsluvísitölu. Þá var kveðið á um það í bráðabirgðaákvæði að réttindi sjóðfélaga skv. eldri reglugerð skyldu umreiknuð til réttinda samkvæmt endurskoðaðri reglugerð og verðtryggð upp frá því. Að lokum var ákveðið að stofna skyldi uppbótarsjóð með hagnaði, sem nánar er skilgreindur í ákvæðinu, til þess eingöngu að hækka lífeyrisréttindi þeirra sjóðfélaga sem lægst réttindi hafa miðað við fulla verðtryggingu iðgjalda þeirra frá upphafi og greiða í sjóðinn skv. reglugerð. Með uppbótarsjóðnum skyldi halda 80% hlutfalli af fullri verðtryggingu lífeyrisréttar frá og með 1. janúar 1991 og mátti síðan hækka eða lækka skv. úttekt tryggingastærðfræðings. Stefnandi njóti þeirra ráðstafana sem gerðar voru með breytingunum 1990, enda fær hann lífeyri sem er verulega hærri en hann hefði áunnið sér með eigin iðgjöldum. Hann njóti bæði framlaga annarra sjóðfélaga og hagnaðar sjóðsins með sínum hætti. Samkvæmt úttekt tryggingastærðfræðings á sjóðnum pr. 31. desember 1990 hafi eignir sjóðsins numið 1.798 milljónum króna og skiptust skuldbindingar þannig að vegna lífeyrisþega voru 163 milljónir króna, vegna uppsafnaðra réttinda annarra voru 1.533 milljónir króna og vegna uppbóta 102 milljónir. Stefndi telur felast í þessu að lagðar hafi verið til hliðar 163 milljónir króna til greiðslu á skuldbindingum við þá sem þegar hafa byrjað töku lífeyris og er þá miðað við 80% verðtryggingu réttarins án tillits til þess að iðgjöld lífeyrisþeganna dugðu ekki til að standa undir þessum réttindum. Sérstaklega skilgreindur hagnaður að fjárhæð 102 milljónir króna sé lagður í uppbótasjóð í eitt skipti fyrir öll til að unnt verði að tryggja að þeir sem hefji töku lífeyris á næstu árum og greiða til sjóðsins iðgjöld fái frá og með 1. janúar 1991 80% verðtryggðan lífeyri án tillits til þess hvort iðgjöld þeirra standi að fullu undir slíkri verðtryggingu. Með þessum ráðstöfunum hafi verið framkvæmt uppgjör þar sem hagsmunir hinna eldri sjóðfélaga voru hafðir í fyrirrúmi. Miðað við uppbyggingu sjóðsins var flutt fé frá hinum yngri sjóðfélögum til hinna eldri fram yfir það sem reglur og grunnhugmynd sjóðsins gerði ráð fyrir. Grunnhugmynd sjóðsins sé sú að iðgjöld hvers sjóðfélaga standi undir lífeyrisrétti hans án nokkurra millifærslna en þeirra sem leiða af áhættutryggingu í samtryggingarsjóði. Stefndi byggir á því að orðalag gr. 20.1. í reglugerðinni gefi ekki tilefni til þeirrar túlkunar að öllum sjóðfélögum sé heitið fullri eða 100% verðtryggingu á lífeyrisréttindi sín. Þar sé einungis talað um umreikning réttinda og að þau skuli verðtryggja upp frá því á sama hátt og þau réttindi sem myndast frá og með 1. janúar 1991. Ekkert sé sagt um fulla verðtryggingu réttinda við umreikninginn og með samanburði á 1. og 2. mgr. 20. gr. komi í ljós að fyrirhugað sé að greiða þeim sem hefja töku lífeyris á næstunni 80% verðtryggðs lífeyris og að til þess þurfi að stofna sérstakan uppbótasjóð. Stefnandi hafi enga ástæðu til að ætla að fyrirhugað hafi verið að greiða honum annað og meira en þeim, sem hefja töku lífeyris síðar og hafa því haft betri ávöxtun iðgjalda sinna en stefnandi. Hvorki orðalag reglugerðarbreytinganna, undirbúningur eða síðari kynningar geta hafa vakið hjá stefnanda væntingar um betri rétt en hann nýtur. Stefndi byggir á því að stefnandi eigi ekki rétt á þátttöku í hagnaði sjóðsins, sem varð til eftir 1. janúar 1991 til viðbótar þeim hagnaði sem ráðstafað var til að standa undir 80% verðtryggingu á lífeyrisréttindum stefnanda og annarra sjóðfélaga sem höfðu hafið töku lífeyris fyrir breytinguna 1990 án þess að iðgjöld þeirra stæðu undir þeirri verðtryggingu. Stefnanda hafi mátt vera ljóst að hann naut sérkjara og forréttinda í sjóðnum með 80% verðtryggingarreglunni, en hún var fjármögnuð að verulegu leyti af öðrum sjóðfélögum og skertust réttindi þeirra við færslu fjárins til stefnanda og annarra, sem ekki gátu staðið undir 80% verðtryggingu með eigin iðgjöldum verðtryggðum. Bæði bráðabirgðaákvæði 20. gr. og undirbúningsgögn og skýringar til sjóðfélaga báru þessa lausn með sér. Að öðrum kosti hefðu réttindi stefnanda og annarra sem eins var háttað um verið umreiknuð á sama hátt og yngri sjóðfélaga og þau réttindi verðbætt skv. reglum sjóðsins, en sú aðferð hefði leitt til þess að lífeyrir stefnanda hefði orðið u.þ.b. helmingi lægri en hann varð. Hefðu réttindi hans því samkvæmt þessu orðið önnur og miklu lakari en þau sem hann nýtur frá 1. janúar 1991. Stefnandi gat ekki búist við að hann gæti bæði fengið 80% verðtryggð lífeyrisréttindi með sérstökum ráðstöfunum fram yfir skyldu og síðan frekari uppbætur á þau réttindi er hann fær. Stefnanda var ljóst eða átti að vera ljóst að fram fór uppgjör við gamla tímann og niðurstaðan var sú að hann fékk réttindi fram yfir þau réttindi sem hann hafði áunnið sér með 80% reglunni (síðar 90% reglunni). Stefnanda mátti vera ljóst af kynningu breytinganna að ákvæði gr. 16.5. áttu ekki við réttindi hans. Gerð voru ákveðin skil og staða hinna verr settu var bætt fram yfir skyldu með þeim hætti sem lýst hefur verið. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki hreyft athugasemdum við þann lífeyri sem hann fékk fyrstu árin eftir breytingar á reglugerð og það hafi fyrst verið með bréfi 19. júlí 1996 sem athugasemdum var hreyft. Stefnandi hafi sætt sig við framkvæmdina í fimm og hálft ár og með aðgerðarleysi sínu glatað rétti til að gera kröfur nú. Stefndi byggir á því að forsendur samþykktarinnar á aðalfundi sjóðfélaga árið 1990 hafi verið þær að með því að bæta réttindi þeirra sem verst voru settir vegna lélegrar ávöxtunar iðgjalda með skerðingu réttinda annarra hafi málum stefnanda og annarra sem líkt var ástatt um verið lokið og þeir gætu ekki gert frekari kröfur. Þá hafi stefnanda verið skylt að láta í ljós þá skoðun sína að hann myndi gera frekari kröfur er hann veitti viðtöku lífeyri sem var langt umfram rétt hans samkvæmt greiddum iðgjöldum. Forsendur og niðurstaða. Upplýst er í máli þessu að hinn stefndi lífeyrissjóður varð fyrir áföllum af völdum verðbólgu eins og að framan er rakið. Til þess að tryggja hag sjóðfélaga var unnið að breytingum á reglugerð sjóðsins og voru breytingarnar kynntar ítarlega á fundum og í fréttabréfi. Var kveðið á um verðtryggingu samkvæmt lánskjaravísitölu í reglugerðinni og samkvæmt bráðabirgðaákvæði skyldu réttindi sjóðfélaga samkvæmt eldri reglugerð umreiknuð til réttinda samkvæmt endurskoðaðri reglugerð með nánar tilgreindum hætti. Ágreiningur aðila í máli þessu snýst annars vegar um það hvort bráðabirgðaákvæði í 20. gr. reglugerðar sjóðsins leiði til þess að stefnandi eigi rétt á fullri eða 100% verðtryggingu lífeyrisréttinda sinna og hins vegar um það hvort stefnandi njóti hagnaðar í samræmi við gr. 16.5 í reglugerð sjóðsins. Stefnandi hóf töku lífeyris árið 1989 í gildistíð eldri reglugerðar. Eftir reglugerðarbreytinguna árið 1990 var lífeyrir hans verðtryggður að hluta, fyrst 80% fram að júnímánuði árið 1996 og síðan 90%. Það er álit dómsins að stefnandi njóti ekki lakari kjara að því er verðtryggingu varðar en aðrir sjóðfélagar sem hófu töku lífeyris fyrir reglugerðarbreytingu og greiddu í sjóðinn fram að aldursmörkum og naut stefnandi því þeirra kjara sem að var stefnt með reglugerðinni. Ekki verður fallist á að bráðabirgðaákvæði 20. gr. reglugerðar stefnda verði skilið svo að stefnandi eigi rétt á 100% verðtryggingu lífeyrisréttinda sinna. Ber að skilja ákvæði gr. 20.2. svo að lífeyrisréttur fyrir 1990 skuli verðtryggður samkvæmt 80% reglunni, sem var í raun staðfesting á þeirri ákvörðun aðalfundar frá árinu 1979 að greiða uppbætur á lífeyrinn sem næmu 80% af verðtryggingu réttinda. Verður stefndi því sýknaður af aðalkröfu stefnanda. Samkvæmt gr. 16.5. í reglugerð stefnda skal hagnaði varið til hlutfallslegrar hækkunar á lífeyrisréttindum sjóðfélaganna eftir tillögum tryggingafræðings. Að mati dómsins ber að skilja þetta ákvæði svo að allir sjóðfélagar, þar með taldir þeir sem falla undir bráðabirgðaákvæði 20. gr., eigi rétt á hlutdeild í hagnaði og skal aukning réttinda vera hlutfallsleg. Ekki verður fallist á þá málsástæðu stefnda að stefnandi hafi notið hagnaðar með 80% verðtryggingarreglunni og verður að telja að stefndi hafi ekki látið stefnanda njóta hagnaðar í samræmi við ákvæði gr. 16.5. í reglugerð. Varakrafa stefnanda um úthlutun hagnaðar er byggð á útreikningum Jóns Erlings Þorlákssonar, tryggingafræðings. Samkvæmt gögnum málsins byggir hann útreikningana á tillögum tryggingafræðings stefnda um úthlutun hagnaðar sjóðsins árin 1991 til 1995. Er byggt á því að vangreidd uppbót á tímabilinu júlí 1992 til desember 1997 sé samtals kr. 187.249 og með vísitölu og vöxtum sé upphæðin kr. 205.464. Jón Erlingur Þorláksson tryggingafræðingur virðist nota hlutfall af greiddri uppbót sem byggjast á útreikningum hans á dskj. 14, þ.e. úthlutaður arður í hlutfalli við skuldbindingar vegna annarra sjóðfélaga en lífeyrisþega. Að mati hinna sérfróðu meðdómenda verður að telja að eigi stefnandi rétt á hagnaði skv. gr. 16.5 í reglugerð sjóðsins, verður að gera ráð fyrir að hagnaði hefði verið úthlutað hlutfallslega til allra sjóðfélaga í upphafi. Því ætti áðurnefnt hlutfall að reiknast sem úthlutaður arður í hlutfalli við skuldbindingar vegna allra sjóðfélaga. Því verður hlutfallið eins og í eftirfarandi töflu: Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða dómsins að vangreidd hlutdeild stefnanda í hagnaði nemi kr. 186.707 með vísitölu og vöxtum. Ekki verður fallist á þá málsástæðu stefnda að stefnandi hafi með aðgerðarleysi sínu sætt sig við skilning stefnda á reglugerð sjóðsins. Reglur sjóðsins að þessu leyti voru óljósar og torskildar, einkum bráðabirgðaákvæði 20. gr. og samhengi hennar við aðrar greinar reglugerðarinnar. Var því eðlilegt að nokkurn tíma tæki fyrir stefnanda að átta sig á því hvort réttur hans væri fyrir borð borinn. Þá ber að fallast á þá kröfu stefnanda að hann eigi rétt á áframhaldandi hlutdeild í úthlutuðum hagnaði hjá stefnda eftir 1. desember 1997. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Dómsorð: Stefndi, Lífeyrissjóður verkfræðinga, greiði stefnanda, Gunnari K. Björnssyni, kr. 186.707 með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga frá 18. desember 1997 til greiðsludags. Viðurkenndur er réttur stefnanda til áframhaldandi hlutdeildar í úthlutuðum hagnaði eftir 1. desember 1997. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 527/2004	Bifreið Ölvunarakstur Ítrekun Svipting ökuréttar Dómvenja	K var ákærður fyrir ölvunarakstur, en vínandamagn í blóðsýni, sem var tekið úr honum, reyndist vera 1,94. K, sem á árunum 1993 og 2003 hafði sætt viðurlögum og verið sviptur ökurétti fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga, gekkst við sakargiftum. Var ekki talið að breytingar sem gerðar voru á ákvæðum 102. gr. laganna með lögum nr. 84/2004 hafi verið ætlað að hliðra rótgróinni dómvenju, um að maður, sem gerist öðru sinni sekur um brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. laganna, verði sviptur ökurétti í þrjú ár ef ekki hafa um leið verið brotin önnur ákvæði laga eða aðstæður að öðru leyti verið sérstaklega alvarlegar. Var K gert að greiða 200.000 króna sekt og sviptur ökurétti í þrjú ár.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Garðar Gíslason, Guðrún Erlendsdóttir, Gunnlaugur Claessen og Hrafn Bragason. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 17. desember 2004 að fengnu áfrýjunarleyfi. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sviptur ökurétti í lengri tíma en ákveðinn var í hinum áfrýjaða dómi. Ákærði krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur. I. Samkvæmt gögnum málsins stöðvuðu lögreglumenn akstur ákærða snemma morguns laugardaginn 8. ágúst 2004, þar sem hann var á leið eftir Lækjargötu í Reykjavík. Féll á hann grunur um ölvunarakstur og var hann handtekinn. Viðurkenndi hann að hafa neytt áfengis og var tekið sýni af blóði úr honum. Vínandi í því reyndist vera 1,94. Lögreglustjórinn í Reykjavík gaf út ákæru á hendur ákærða 13. september 2004, þar sem hann var borinn sökum um að hafa með þessari háttsemi brotið gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48/1997. Þess var krafist að ákærða yrði gerð refsing, svo og að hann yrði sviptur ökurétti samkvæmt 102. gr. umferðarlaga eins og ákvæðinu hafði verið breytt með 2. gr. laga nr. 23/1998 og 8. gr. laga nr. 84/2004. Mál þetta var þingfest fyrir héraðsdómi 29. september 2004. Ákærði, sem á árunum 1993 og 2003 hafði áður sætt viðurlögum og verið sviptur ökurétti fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga, sótti þing og gekkst við sakargiftum. Af hálfu ákæruvaldsins var honum boðið að ljúka málinu með því að greiða sekt að fjárhæð 200.000 krónur, sem nánar tiltekin vararefsing lægi við, sæta sviptingu ökuréttar í 4 ár og greiða sakarkostnað. Færði héraðsdómari þá til bókar að hann teldi sviptingu ökuréttar, sem hér um ræðir, ekki vera í samræmi við áralanga dómvenju. Eftir að málið hafði verið reifað af ákæranda og báðir aðilar lagt það í dóm var hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp, en með honum var ákærða gert að viðlagðri vararefsingu að greiða sekt með þeirri fjárhæð, sem áður var getið, ásamt sakarkostnaði, auk þess sem hann var sviptur ökurétti í 3 ár. Með áfrýjun dómsins leitar ríkissaksóknari eftir því að ákærði verði sviptur ökurétti í lengri tíma en hér um ræðir, en að öðru leyti er af hálfu ákæruvaldsins unað við niðurstöðu héraðsdóms. II. Í 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga eru sérreglur um sviptingu ökuréttar þegar stjórnandi ökutækis, sem áður hefur brotið gegn 45. gr. laganna, gerist sekur um slíkt brot á nýjan leik, en reglum þessum verður þó aðeins beitt ef brot verður talið ítrekað í skilningi 71. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 14. nóvember 2002 í máli nr. 314/2002. Samkvæmt 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga verður stjórnandi ökutækis að þessu fullnægðu sviptur ökurétti ekki skemur en tvö ár ef bæði brotin varða við 2. mgr. 45. gr. laganna, en þrjú ár ef „einungis síðara brotið varðar við 3. mgr. 45. gr.“, svo sem komist er að orði í ákvæðinu eins og því var breytt með áðurnefndri 8. gr. laga nr. 84/2004. Fyrir þá breytingu var mælt svo fyrir í ákvæði um hliðstætt efni, sem var í 3. mgr. 102. gr. umferðarlaga, að stjórnandi ökutækis skyldi sviptur ökurétti ekki skemur en tvö ár ef hann hafði áður brotið gegn 45. gr. laganna og ekki skemur en þrjú ár ef bæði brotin vörðuðu við 1. mgr., sbr. 3. mgr. þeirrar lagagreinar. Í málinu er ekki ágreiningur um að áralöng dómvenja sé fyrir því að maður, sem gerist öðru sinni sekur um brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga, verði sviptur ökurétti í þrjú ár ef ekki hafa um leið verið brotin önnur ákvæði laga eða aðstæður að öðru leyti verið sérstaklega alvarlegar. Af hálfu ákæruvaldsins er því á hinn bóginn borið við að efni séu til að hverfa frá þessari dómvenju vegna þeirra nýmæla, sem lögfest voru með 8. gr. laga nr. 84/2004 og nú eru í fyrrnefndri 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga. Þar sé boðið að stjórnandi ökutækis verði sviptur ökurétti að minnsta kosti þrjú ár ef hann gerist öðru sinni sekur um ölvunarakstur og brýtur þó einungis í síðari skiptið gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Hafi löggjafinn því lagt í hendur dómstóla að meta tímalengd ökuréttarsviptingar ef bæði brotin varði við síðastnefnd lagaákvæði. Sé af hálfu ákæruvaldsins talið hæfilegt að svipting standi þá í 4 ár. Áðurgreind breyting, sem gerð var á 102. gr. umferðarlaga með 8. gr. laga nr. 84/2004, á rætur að rekja til frumvarps til laga um breytingu á umferðarlögum, sem lagt var fram á Alþingi á 130. löggjafarþingi. Eins og frumvarpið var upphaflega úr garði gert átti ákvæðið, sem nú er í 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga, að fela efnislega í sér að væri brotið öðru sinni gegn 2. mgr. 45. gr. laganna yrði stjórnandi ökutækis sviptur ökurétti að minnsta kosti í 2 ár, ef fyrra brot var gegn því ákvæði og það síðara varðaði við 3. mgr. sömu lagagreinar yrði ökuréttarsvipting ekki skemmri en 3 ár, en ef bæði brotin vörðuðu við síðastnefnt ákvæði yrði svipt ökurétti í minnst 5 ár. Við meðferð frumvarpsins á Alþingi var síðastnefndi þáttur ákvæðisins felldur niður, en að ástæðum þess virðist ekki vera vikið sérstaklega í lögskýringargögnum. Af þessu verður ekki ráðið að vakað hafi fyrir löggjafanum að nýja ákvæðið í 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga myndi hliðra rótgróinni dómvenju um tímalengd ökuréttarsviptingar við annað brot stjórnanda ökutækis gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. laganna, enda hefði og verið í lófa lagið að kveða beinlínis á um slíka breytingu í lögum, svo sem upphaflega var ráðgert í frumvarpinu, sem varð að lögum nr. 84/2004. Með því að ákærða er ekki gefið að sök að hafa brotið gegn öðrum ákvæðum laga en 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga með akstri sínum í umrætt sinn og aðstæður verða ekki að öðru leyti taldar hafa verið sérstaklega alvarlegar er svipting á ökurétti hans að þessu virtu hæfilega ákveðin samkvæmt dómvenju í hinum áfrýjaða dómi. Verður niðurstaða hans því staðfest. Eftir þessum úrslitum málsins verður allur sakarkostnaður fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð, eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, Páls Arnórs Pálssonar hæstaréttarlögmanns, 100.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 29. september 2004. Málið er höfðað með ákæru útgefinni 13. september 2004 á hendur: ,,Kristni Sigrúnarsyni, [...], fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreiðinni JF-809, að morgni sunnudagsins 8. ágúst 2004, undir áhrifum áfengis (vínandamagn í blóði 1,94) um Tryggvagötu og Lækjargötu í Reykjavík. Þetta telst varða við 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48/1997. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar ökuréttar skv. 101. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44/1993 og 2. gr. laga nr. 23/1998 og 8. gr. laga nr. 84/2004.” Ákærandinn bauð ákærða að ljúka máli þessu með viðurlagaákvörðun með greiðslu sektar og sviptingu ökuréttar í 4 ár. Dómarinn taldi sviptingartíma ökuréttar ekki í samræmi við áralanga dómvenju er á stendur eins og í máli þessu og ríkjandi viðhorf við túlkun umferðarlaga. Af þessum sökum verður að ljúka máli þessu með dómi í stað viðurlagaákvörðunar. Sannað er með skýlausri játningu ákærða fyrir dómi og með öðrum gögnum málsins, að ákærði hafi gerst sekur um háttsemi þá sem í ákærunni greinir og er brot hans þar rétt fært til refsiákvæðis. Ákærði er nú í annað sinn frá því fyrra fundinn sekur um ölvunarakstur. Refsing hans þykir hæfilega ákvörðuð 200.000 króna sekt í ríkissjóð og komi 30 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja. Með vísan til tilvitnaðra ákvæða umferðarlaga í ákæru skal ákærði frá sama tíma sviptur ökurétti í 3 ár. Ákærði greiði allan sakarkostnað. Sturla Þórðarson yfirlögfræðingur flutti málið fyrir ákæruvaldið. Guðjón St. Marteinsson héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Ákærði, Kristinn Sigrúnarson, greiði 200.000 króna sekt í ríkissjóð og komi 30 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan 4 vikna frá birtingu dómsins að telja. Ákærði skal frá sama tíma sviptur ökurétti í 3 ár. Ákærði greiði allan sakarkostnað.
Mál nr. 250/2016	Skattur Félagafrelsi Stjórnvald Stjórnarskrá Mannréttindasáttmáli Evrópu	Í málinu krafðist S hf. endurgreiðslu búnaðargjalds sem hann greiddi á árunum 2010 til 2014, en fyrir lá að gjaldinu var ráðstafað til Svínaræktarfélags Íslands, Bjargráðasjóðs, Bændasamtaka Íslands og Búnaðarsambands Kjalarnesþings. Reisti S hf. kröfu sína á því að álagning og innheimta gjaldsins samkvæmt lögum nr. 84/1997 um búnaðargjald væri ólögmæt hvað hann varðaði, auk þess sem gjaldtakan stangaðist á við ákvæði stjórnarskrárinnar um félagafrelsi og skattlagningu og bryti í bága við ákvæði Mannréttindasáttmála Evrópu. Talið var að lög nr. 84/1997 mæltu ótvírætt fyrir um að S hf. bæri að greiða búnaðargjald sem næmi veltu af sölu hans á afurðum sínum að teknu tilliti til frádráttar samkvæmt nánar greindum matsreglum ríkisskattstjóra. Hvað varðaði Bjargráðasjóð var litið svo á að hann væri stjórnvald en ekki félag og félli því ekki undir 74. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í því sýknað af kröfu S hf. um endurgreiðslu búnaðargjalds, sem hann hafði greitt á framangreindu tímabili, að því leyti sem nam þeim hluta gjaldsins er rann til sjóðsins. Vísað var til þess að þótt reglur um ákvörðun búnaðargjalds og álagningu þess væri í samræmi við fyrirmæli 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar og fullnægði því að formi til kröfum sem gerðar væru til skattlagningar leiddi það eitt og sér ekki til þess að hafnað yrði kröfu S hf. um endurgreiðslu búnaðargjalds að því leyti sem það hefði runnið til Svínaræktarfélags Íslands, Bændasamtaka Íslands og Búnaðarsambands Kjalarnesþings. Talið var að ekki yrði réttlætt að leggja þá skyldu á S hf. að greiða gjald sem ráðstafað hafði verið til þessara þriggja félaga óháð vilja hans með vísan til þess að slíkt hefði verið nauðsynlegt vegna almannahagsmuna eða vegna réttinda annarra, sbr. 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Var því fallist á með S hf. að sá hluti gjaldsins hefði farið í bága við það frelsi sem honum væri tryggt í áðurnefndu stjórnarskrárákvæði til að standa utan félaga, sbr. einnig 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Með vísan til 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda var Í gert að endurgreiða S hf. þann hluta búnaðargjaldsins.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÞorgeirÖrlygsson, Benedikt Bogason, Eiríkur Tómasson, Karl Axelsson og Viðar MárMatthíasson. Aðaláfrýjandi skaut málinu tilHæstaréttar 4. apríl 2016. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda ogmálskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að fjárhæð kröfunnarverði lækkuð og málskostnaður falli niður. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómifyrir sitt leyti 7. júní 2016. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert aðgreiða sér 51.965.882 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 30. desember 2010til 18. desember 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga fráþeim degi til greiðsludags. Þá krefsthann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Með vísantil forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um stöðuBjargráðasjóðs sem stjórnvalds og sýknu aðaláfrýjanda af kröfu gagnáfrýjanda umendurgreiðslu búnaðargjalds, sem hann greiddi á því tímabili er krafa hanstekur til, að því leyti sem nemur þeim hluta gjaldsins er rann til sjóðsins. Viðbreytingu á 74. gr. stjórnarskrárinnar, sem gerð var með stjórnskipunarlögumnr. 97/1995, var sérstaklega að því vikið í greinargerð með frumvarpi tillaganna að markmiðið væri meðal annars að samræma reglur um félagafrelsi ístjórnarskránni skýringu Mannréttindadómstóls Evrópu á félagafrelsisákvæðinu í11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Af þeim sökum verður við skýringu á 74.gr. stjórnarskrárinnar meðal annars litið til úrlausnar þess dómstóls í málinr. 20161/06 frá 27. apríl 2010.Þótt reglurum ákvörðun búnaðargjalds og álagningu þess séu í samræmi við fyrirmæli 40. gr.og 77. gr. stjórnarskrárinnar og fullnægi því að formi til kröfum sem gerðareru til skattlagningar leiðir það eitt og sér ekki til þess að hafnað verðikröfu gagnáfrýjanda um endurgreiðslu búnaðargjalds að því leyti sem það ranntil Bændasamtaka Íslands, Búnaðarsambands Kjalarnesþings og SvínaræktarfélagsÍslands. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða að þaðað leggja þá skyldu á gagnáfrýjanda að greiða gjald sem ráðstafað var til þessaraþriggja félaga óháð vilja hans verði ekki réttlætt með vísan til þess að slíkthafi verið nauðsynlegt vegna almannahagsmuna eða vegna réttinda annarra, sbr. 2.mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt því verður fallist á að ákvæði laganr. 84/1997 um búnaðargjald sem mæla fyrir um að sá hluti gjaldsins ergagnáfrýjandi greiddi og rann til framangreindra félaga fari í bága við það frelsisem honum er tryggt í áðurnefndu stjórnarskrárákvæði til að standa utan félaga.Var honum því ekki skylt að inna af hendi þennan hluta gjaldsins og ber að lítasvo á að um ofgreiddan skatt sé að ræða í skilningi 1. mgr. 1. gr. laga nr.29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Er því ekki þörf á að takaafstöðu til þess hvort gjaldheimtan hafi einnig farið í bága við ákvæði 72. gr.stjórnarskrárinnar.Meðframangreindum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna, verðurniðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Aðaláfrýjandigreiði gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.Aðaláfrýjandi, íslenska ríkið, greiðigagnáfrýjanda, Stjörnugrís hf., 1.000.000 krónur í málskostnað fyrirHæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 6. janúar 2016. I Mál þetta, sem var dómtekið 1. desembersl., er höfðað 17. desember 2014 af Stjörnugrís hf., Vallá á Kjalarnesi íReykjavík, gegn íslenska ríkinu. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndiverði dæmdur til að greiða stefnanda 51.965.882 krónur, með vöxtum samkvæmt 1.mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, af 4.098.324 krónum frá 30. desember 2010 til 1.desember 2011, en af 9.974.103 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2012, en af21.291.136 krónum frá þeim degi til 24. janúar 2012, en af 21.787.520 krónumfrá þeim degi til 30. nóvember 2012, en af 30.133.108 krónum frá þeim degi til28. desember 2012, en af 38.478.695 krónum frá þeim degi til 29. nóvember 2013,en af 42.980.781 krónu frá þeim degi til 30. desember 2013, en af 47.482.866krónum frá þeim degi til 26. nóvember 2014, en af 51.965.882 krónum frá þeimdegi til 18. desember 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 af 51.965.882 krónum frá þeim degi og til greiðsludags. Þá er þesskrafist að vextir leggist við höfuðstól samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001 ífyrsta sinn 30. desember 2011. Stefnandi krefst enn fremur málskostnaðar. Stefndi krefst aðallega sýknu aukmálskostnaðar en til vara að stefnukröfur verið lækkaðar og málskostnaður verðilátinn niður falla. II Stefnandi er hlutafélag sem var stofnaðárið 1967. Samkvæmt samþykktum félagsins er tilgangur þess búrekstur oglandbúnaður auk þess sem kaup og sala fasteigna og verðbréfa, fasteignareksturog önnur skyld starfsemi fellur undir tilgang félagsins. Stefnandi kveðststarfrækja svínabú á nokkrum stöðum á landinu, þ. á m. á Kjalarnesi og íMelasveit. Þar ræktar hann svín en annast jafnframt slátrun þeirra auk vinnsluog sölu á afurðunum. Stefnandi kveðst vera aðili aðSvínaræktarfélagi Íslands. Stefnandi kannast hins vegar ekki við að vera aðiliað Bændasamtökum Íslands. Í stefnu kemur fram að eftir því sem næst verðikomist sé stefnandi aðili að Búnaðarsambandi Kjalarnesþings. Við aðalmeðferðmálsins kvað fyrirsvarsmaður stefnanda sér ekki vera kunnugt um starfsemibúnaðarsambandsins og kannaðist ekki við að stefnandi væri aðili að því. Þá komfram í máli hans að stefnandi sækti enga þjónustu til bændasamtakanna eðabúnaðarsambandsins og kannaðist ekki við að stefnandi hefði notið nokkurraréttinda frá þeim. Þá telur hann áherslur í starfsemi Bændasamtaka Íslands ekkifara saman við hagsmuni stefnanda og ganga gegn sannfæringu fyrirsvarsmannafélagsins. Stefnandi kveðst hafa greittbúnaðargjald frá setningu laga nr. 84/1997. Samkvæmt 1. gr. laganna skalinnheimta sérstakt búnaðargjald af búvöruframleiðendum eins og þeir eruskilgreindir í lögunum. Skal gjaldið nema 1,2% af gjaldstofni samkvæmt 3. gr.laganna. Þeir sem falla undir atvinnugreinanúmer 01 og 02 í atvinnuvegaflokkunHagstofu Íslands eru gjaldskyldir, eins og segir í 2. gr. laganna, að tilteknumatvinnugreinanúmerum undanskildum. Sérákvæði gildir um þá sem annast sjálfirvinnslu og/eða sölu afurða sinna, en þeim er heimilt að draga frá gjaldstofnikostnað/virðisauka af þeirri starfsemi samkvæmt matsreglum ríkisskattstjóra. Í3. gr. laganna kemur fram að gjaldstofn búnaðargjalds sé velta búvöru ogtengdrar þjónustu hjá búvöruframleiðendum. Þar segir nánar tiltekið að tilgjaldskyldrar veltu teljist velta samkvæmt 11. til 13. gr. laga nr. 50/1988 umvirðisaukaskatt. Ríkisskattstjóri leggur búnaðargjald á samkvæmt lögunum ogembætti tollstjórans í Reykjavík annast innheimtu þess, sbr. 5. gr. laga nr.84/1997. Vikið er að ráðstöfun gjaldsins í 6.gr. laganna. Þar segir að tekjum af búnaðargjaldi skuli skipt í samræmi viðviðauka við lögin, en 0,5% teknanna renna í ríkissjóð til að standa straum afkostnaði við framkvæmd laganna. Núgildandi viðauki við lögin var samþykktur semlög nr. 120/2005. Þar er kveðið á um að 0,15 prósentustig af 1,2%búnaðargjaldi, sem innheimt er af framleiðendum svínaafurða, renni tilBændasamtaka Íslands, 0,10 prósentustig til búnaðarsambanda, 0,65 prósentustigtil búgreinasamtaka og 0,30 prósentustig til Bjargráðasjóðs. Stefnandi greiddi 4.098.324 krónur íbúnaðargjald fyrir gjaldárið 2010, 17.689.196 krónur fyrir gjaldárið 2011,16.691.175 krónur fyrir gjaldárið 2012, 9.004.171 krónu fyrir gjaldárið 2013 og4.483.016 krónur fyrir gjaldárið 2014, samtals 51.965.882 krónur. Með bréfi til tollstjóra 23. desember2013 gerði stefnandi kröfu um endurgreiðslu á búnaðargjaldi sem stefnandi hafðiinnt af hendi vegna gjaldáranna 2003 til 2013 þar sem innheimta þess hafi veriðólögmæt, en til vara að sá hluti sem greiddur hafði verið vegna gjaldáranna2010 til 2013 yrði endurgreiddur. Erindinu var svarað með bréfi tollstjóra 13.janúar 2014. Þar kemur fram að álagning og innheimta gjaldsins hafi verið gerðsamkvæmt gildandi lögum. Með vísan til þess var erindinu hafnað. III. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi gerirþá kröfu í máli þessu að stefndi endurgreiði honum það búnaðargjald sem á hannvar lagt og innheimt af honum á árunum 2010 til 2014, samtals 51.965.882krónur. Byggir hann á því að álagning gjaldsins á hann sé ólögmæt auk þess semhún brjóti í bága við ákvæði stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944,ákvæði Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og ákvæðistjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi byggir endurgreiðslukröfusína í fyrsta lagi á því að gjaldstofn sem lagður hafi verið til grundvallarvið álagningu búnaðargjalds stefnanda sé ekki fyrir hendi í hans tilviki. Afþeirri ástæðu eigi álagningin sér ekki stoð í lögum nr. 84/1997 um búnaðargjaldog sé því ólögmæt. Stefnandi tekur fram að svínarækt falliundir atvinnugreinanúmerið 01.46. Svínarækt falli því sem sjálfstæð starfsemiundir atvinnugreinanúmer þau sem tilgreind eru í 2. gr. laga nr. 84/1997.Stefnandi byggir aftur á móti á því að sú svínarækt sem hann stundar sé ekkihefðbundin í skilningi atvinnugreinaflokkunarinnar og 2. gr. laganna þar semtilgangur svínaræktar stefnanda sé ekki að selja svín eða grísi til slátrunar,heldur sé hún fyrst og fremst stunduð í því skyni að afla aðfanga fyriraðalstarfsemi stefnanda, sem sé vinnsla afurðanna og sala þeirra í kjölfarið. Stefnandi byggir á því að ákvæði laganr. 84/1997 taki ekki til starfsemi hans samkvæmt skilgreiningu á gjaldskyldriveltu, sbr. 1. mgr. 3. gr. laganna, með vísan til ákvæða laga nr. 50/1988 umvirðisaukaskatt. Lítil sem engin virðisaukaskattsskyld velta eigi sér stað hjástefnanda fyrr en vinnslu afurðanna er lokið. Að vinnslunni lokinni fari framsala á afurðunum og hún sé virðisaukaskattsskyld. Að þessu virtu telur stefnandi á þaðskorta að gjaldstofn álagðs búnaðargjalds sé fyrir hendi í rekstri stefnandasem leitt geti til greiðsluskyldu samkvæmt lögunum. Hún sé því ólögmæt.Álagning búnaðargjalds á hann brjóti með þessu í bága við 77. gr.stjórnarskrárinnar, sbr. 40. gr. hennar, enda skorti verulega á aðskattlagningar- eða gjaldtökuheimild laganna kveði skýrt á um skattstofn,gjaldstig og fjárhæð skatts og geti af þeim ástæðum ekki talist uppfyllaskilyrði stjórnarskrár um skattlagningu. Stefnandi byggir í öðru lagi á því aðframkvæmd álagningar og innheimtu búnaðargjalds brjóti gegn jafnræðisreglu 65.gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því tilstuðnings vísar stefnandi til þess að svo virðist sem dæmi séu um aðbúvöruframleiðendur sem einungis reki sláturhús og/eða kjötvinnslu, en ræktiekki svín á svínabúum, greiði ekki búnaðargjald af framleiðslu sinni. Stefnandasem reki svínabú, sláturhús, kjötvinnslu og annist sölu afurðanna, sé hinsvegar gert að greiða búnaðargjald af allri sinni starfsemi og á öllumframleiðslustigum. Í þriðja lagi byggir stefnandidómkröfur sínar á því að álagning og innheimta búnaðargjalds, eins og hún erákveðin samkvæmt ákvæðum laga nr. 84/1997, brjóti í bága viðfélagafrelsisákvæði 74. gr. stjórnarskrárinnar og ákvæði 11. gr.mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Stefnandi bendir á að gjaldinu séráðstafað í samræmi við viðauka við lög um búnaðargjald, nr. 84/1997, sbr. 6.gr. laganna. Samkvæmt viðaukanum sé gjaldinu ráðstafað til BændasamtakaÍslands, búnaðarsambanda, búgreinasambanda og Bjargráðasjóðs, til þess m.a. aðstanda undir rekstri þeirra. Við álagningu gjaldsins sé ekki sundurliðað hversustór hluti þess renni til hvers ofangreindra aðila, heldur fari álagningin oginnheimtan fram í einu lagi. Stefnandi byggir á því að í eðli sínusé búnaðargjaldið ekki annað en félagsgjald sem innheimt sé af innheimtumönnumríkissjóðs í þágu þeirra samtaka, sambanda og sjóðs sem gjaldið renni á endanumtil. Byggir stefnandi á því að slík gjaldtaka verði að uppfylla öll skilyrðistjórnarskrár til þess að hún geti talist lögmæt. Stefnandi byggir á því að með ákvæðumlaga nr. 84/1997 séu búvöruframleiðendur, hvort sem þeir eru einstaklingar eðalögaðilar, þvingaðir til aðildar að áðurnefndum samtökum og samböndum meðlagasetningu, óháð því hvort þeir kjósi sjálfir að tilheyra þeim eða ekki. Íálagningu búnaðargjalds samkvæmt ákvæðum laga nr. 84/1997 felist skylduaðildbúvöruframleiðenda að þeim samtökum og samböndum sem búnaðargjaldinu erráðstafað til samkvæmt viðauka við lögin, sbr. 6. gr. laganna. Byggir stefnandiá því að þó að hluti búnaðargjaldsins renni til Bjargráðasjóðs, sem starfisamkvæmt lögum nr. 49/2009 um Bjargráðasjóð, breyti það engu um eðligjaldtökunnar sem að framan er lýst þar sem sjóðurinn sé m.a. í eiguBændasamtaka Íslands, sbr. 1. gr. laga um Bjargráðasjóð nr. 49/2009. Stefnandi byggir á því að skylduaðildaf þessum toga brjóti gegn félagafrelsisákvæði 74. gr. stjórnarskrárinnar,einkum 2. mgr. 74. gr. hennar, sem mæli fyrir um að engan megi skylda til aðildar að félagi. Byggir stefnandi á því aðmeginregla 2. mgr. 74. gr. um neikvætt félagafrelsi gildi samkvæmt orðannahljóðan jafnt um einstaklinga sem lögaðila, eins og stefnanda, enda þjóniákvæðið að öðrum kosti ekki tilgangi sínum. Þá byggir stefnandi á því að súskylduaðild brjóti jafnframt í bága við ákvæði 11. gr. mannréttindasáttmálaEvrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Enn fremur brjóti hún gegn félagafrelsisákvæðumalþjóðasáttmála sem hafi verið fullgiltir en ekki lögfestir á Íslandi, s.s. 5.gr. félagsmálasáttmála Evrópu. Stefnandi byggir á því að einu gildi íöllum tilvikum hvort um sé að ræða þann hluta álagðs búnaðargjalds sem rennitil búgreinafélaga og Bændasamtaka Íslands annars vegar eða tilbúnaðarsambandanna hins vegar. Öll séu þau félög í skilningi 1. og 2. mgr. 74.gr. stjórnarskrárinnar sem stefnandi og aðrir búvöruframleiðendur séu þvingaðirtil aðildar að samkvæmt ákvæðum laga nr. 84/1997 með álagningubúnaðargjaldsins. Ekkert þeirra hafi með höndum starfsemi sem réttlætt getiskylduaðild í skilningi síðari málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar.Hið sama eigi við um Bjargráðasjóð sem eins og áður segir sé í eiguBændasamtaka Íslands og íslenska ríkisins. Stefnandi telur að enginn munur sé ágreiðsluskyldu og skylduaðild í þessu sambandi þar sem í greiðsluskyldunnifelist skylda til aðildar að viðkomandi samtökum og samböndum. Eðli málsinssamkvæmt megi ekki sniðganga bann 74. gr. stjórnarskrárinnar með því að mælafyrir um greiðsluskyldu til félaga sem hafi í öllum aðalatriðum sömu áhrif ogbein aðildarskylda. Stefnandi vísar til þess að hvergi ílögum um búnaðargjald sé að finna vísbendingu um það með hvaða hætti álögðu oginnheimtu búnaðargjaldi skuli varið. Þannig komi ekkert fram í lögunum um aðgjaldinu skuli varið í þágu landbúnaðarins sem atvinnugreinar, fyrirtækja eðaeinstaklinga sem við hann starfa, eða í því skyni að efla vöxt hans eða þróun.Þá sé með öllu óljóst með hvaða hætti þeim sem búnaðargjaldinu er ráðstafað tilsé ætlað að verja því. Verður ekki einu sinni séð að mælt sé fyrir um það ílögum eða með öðrum hætti að gera skuli grein fyrir ráðstöfun gjaldsins tilþess sem það innheimtir í þágu sambandanna og samtakanna. Ráðstöfun fjárins séþví ekki háð eftirliti ráðuneytis eða sérstakra eftirlitsaðila. Allt eins sévíst að gjaldið sé til frjálsrar ráðstöfunar og því sé, eftir atvikum, variðtil reksturs eða verkefna sem hafi ekkert að gera með hagsmuni eða starfsemiþeirra sem skyldaðir séu til greiðslu þess. Stefnandi byggir einnig á því aðráðstöfun tekna vegna innheimtu búnaðargjalds hafi a.m.k. frá árinu 2007 byggstá lagaheimild sem samkvæmt efni sínu virðist vera fallin úr gildi. Því tilstuðnings vísar stefnandi til þess að tekjum af búnaðargjaldi skuli samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laga nr. 84/1997 skipt í samræmi við viðauka. Nýjasti viðaukinnhafi tekið gildi 1. janúar 2006 með gildistöku laga nr. 120/2005. Í 4. gr.þeirra laga sé mælt fyrir um að lögin, þ. á m. 3. gr. þeirra um hlutfallslegaskiptingu tekna af búnaðargjaldi, öðlist gildi framangreindan dag og komi tilframkvæmda við ákvörðun fyrirframgreiðslu á árinu 2006 og við álagningubúnaðargjalds á árinu 2007. Með vísan til orðalags 4. gr. laga nr. 120/2005byggir stefnandi á því að ráðstöfun tekna af búnaðargjaldi hafi frá og með álagninguá árinu 2007 skort lagastoð, enda engar réttarheimildir í gildi sem mæli fyrirum ráðstöfun teknanna eftir það tímamark sem fram komi í 4. gr. Stefnandi byggir í fjórða lagi á því aðálagning og innheimta búnaðargjalds brjóti gegn stjórnarskrárvörðum eignarréttistefnanda, sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Með álagningu búnaðargjaldsins oglögmæltri greiðsluskyldu sé eignarréttur stefnanda skertur til hagsbóta fyrirþau samtök og sambönd sem búnaðargjaldið renni til, án tillits til þess hvortstefnandi kjósi að tilheyra þeim eða ekki. Til stuðnings fjárkröfu sinni vísarstefnandi til þess að ef fallist verði á framangreindar málsástæður sé ljóst aðstefnandi hafi ofgreitt skatta eða gjöld í skilningi 1. gr. laga nr. 29/1995 umendurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Skorti álagningu gjalda lagastoðteljist hún ólögmæt. Standist álagning eða skattheimta sem byggir á ákvæðumalmennra laga ekki ákvæði stjórnarskrár leiði það einnig til þess að húnteljist ólögmæt. Við slíkar aðstæður beri stjórnvöldum að endurgreiða skatta oggjöld sem lögð hafi verið á og innheimt með vísan til 1. gr. laga nr. 29/1995.Byggir stefnandi á því að ólögfestar meginreglur kröfuréttarins um endurheimtuofgreidds fjár leiði til sömu niðurstöðu. Réttur til endurgreiðslu sé ekkiháður því að greitt hafi verið með fyrirvara. Af þeim ástæðum og með vísan tilákvæða 1. gr. laga nr. 29/1995, sbr. 4. gr. laganna, krefst stefnandi þess aðstefndi endurgreiði stefnanda þau búnaðargjöld sem á hann hafi verið lögð ogstefnandi hafi greitt síðustu fjögur árin samkvæmt innheimtuseðlum vegna sömuára. Á þessum tíma hafi stefnandi greitt samtals 51.965.882 krónur íbúnaðargjald á þeim gjaldárum sem endurgreiðslukrafan nái til og innan þessfyrningarfrests sem ákvæði 4. gr. laga nr. 29/1995 kveði á um. Krafan er nánarsundurliðuð í stefnu. Stefnandi krefst vaxta og dráttarvaxtaaf höfuðstól kröfunnar samkvæmt því sem greinir í kröfugerð stefnanda.Vaxtakröfu sína reisir stefnanda á ákvæðum 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðsluoftekinna skatta og gjalda. Krafist sé vaxta frá greiðsludögum búnaðargjaldssamkvæmt sundurliðun í stefnu. Dráttarvaxtakröfu sína byggir stefnandi áákvæðum 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga, nr. 29/1995.Af hálfu stefnanda er gerð krafa um dráttarvexti frá þingfestingardegi málsþessa, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, og að vextir leggist við höfuðstólsamkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001 í fyrsta sinn 31. desember 2011. Málskostnaðarkröfu sína reisirstefnandi á ákvæðum 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.2. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi vísar öllu málsástæðumstefnanda á bug. Um röksemdir stefnanda fyrir því að svínarækt sem hann stundi getiekki fallið undir gjaldskyldu samkvæmt lögunum tekur stefndi fram að ekki sé umþað deilt að svínarækt falli undir atvinnugreinanúmerið 01.46, sbr. auglýsingunr. 1247/2007 um íslenska atvinnugreinaflokkun – ÍSAT 2008. Jafnframt komiskýrt fram í viðauka við lög um búnaðargjald nr. 84/1997 að svínaafurðir falliþar undir og séu því ótvírætt gjaldskyldar samkvæmt 2. gr. laganna. Stefndivísar enn fremur til þess að samkvæmt 1. gr. laganna skuli innheimta sérstaktbúnaðargjald af búvöruframleiðendum, sem nemi 1,2% af gjaldstofni. Teljistgjaldið til rekstrarkostnaðar skv. 31. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003. Stefndi vísar til þess að samkvæmt 2.gr. laganna séu gjaldskyldir aðilar þeir búvöruframleiðendur sem séuvirðisaukaskattsskyldir samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og stundirekstur sem falli undir atvinnugreinanúmer 01 og 02 í atvinnuvegaflokkunHagstofu Íslands, sbr. ÍSAT2008, þó ekki starfsemi í undirflokkum 01.61, 01.62,01.63, 01.64 (undirflokkar 01.6 sem er þjónustustarfsemi við landbúnað ogstarfsemi eftir uppskeru nytjajurta), 01.70 (veiðar og tengd þjónustustarfsemi)og 02.40 (þjónustustarfsemi við skógrækt). Gjaldstofn búnaðargjalds kveður stefndiað sé velta búvöru og tengdrar þjónustu hjá búvöruframleiðendum, sbr. 2. gr. laganna,og telst gjaldskyld velta vera velta samkvæmt 11‒13. gr. laga nr. 50/1988 umvirðisaukaskatt að frádregnu andvirði seldra varanlegra rekstrarfjármuna semtalið hefur verið með í gjaldstofni til virðisaukaskatts. Stefndi vísar einnigtil þess að samkvæmt 5. gr. laganna skuli gjaldskyldir búvöruframleiðendurinnan framtalsfrests skv. 93. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt skila framtalitil búnaðargjalds til ríkisskattstjóra þar sem gjaldskyldar fjárhæðir erutilgreindar eftir búgreinum. Að liðnum framtalsfresti leggi ríkisskattstjóri ábúnaðargjald samkvæmt lögunum og gilda um þá álagningu og kæru tilríkisskattstjóra ákvæði X. kafla laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Þá gildiákvæði laga nr. 90/2003 um tekjuskatt um ábyrgð á greiðslu, innheimtu, upplýsingaskyldu,eftirlitsheimildir og málsmeðferð. Stefndi telur að ekki fái staðist aðsvínarækt stefnanda falli utan gjaldskyldu samkvæmt lögunum. Stefnandi sé einnumsvifamesti svínaræktandi landsins og reki meira en eitt svínabú. Það séóumdeilt að stefnandi sé á virðisaukaskattsskrá og að hann sévirðisaukaskattsskyldur vegna þeirrar starfsemi. Ekki fái staðist að gjaldstofnskorti í tilviki stefnanda samkvæmt 3. gr. laga um búnaðargjald. Bendir stefndisérstaklega á að í lögunum sé tekið af skarið að annist búvöruframleiðandisjálfur slátrun, vinnslu eða sölu afurða, geti það ekki undanskiliðbúvöruframleiðanda gjaldskyldu samkvæmt lögunum, sbr. 3. og 4. málslið 2. gr.laga nr. 84/1997. Stefnandi hafi jafnframt með höndum umfangsmikinn rekstursérhæfðs sláturhúss og kjötvinnslu. Þeirri starfsemi beri honum samkvæmt skýrumfyrirmælum í 2. mgr. 3. gr. laganna að halda aðskilinni í bókhaldi sínu eðafæra á sérstakan rekstrarreikning utan landbúnaðarframtals. Samkvæmt framansögðu telur stefndialveg ljóst að ekki fái staðist þau rök stefnanda að svínarækt hans tilslátrunar sé undanþegin gjaldskyldu samkvæmt lögunum. Stefnandi reki svínabúþar sem dýr séu ræktuð í því skyni að þeim verði slátrað til manneldis en sárekstur hans sé gjaldskyldur samkvæmt lögunum en ekki rekstur hans á sláturhúsiog/eða kjötvinnslu. Löggjafinn hafi tekið skýra afstöðu til þess að ræktunbúfjár til framleiðslu búvöru sé gjaldskyld en að hið gagnstæða gildi umrekstur sláturhúss eða kjötvinnslu í kjölfar slátrunar. Að sögn stefnda staðhæfir stefnandi aðhann sæti gjaldtöku samkvæmt lögunum vegna reksturs sláturhúss, vinnslu og söluafurða umfram rekstraraðila sem eingöngu hafi með höndum slíkan rekstur.Stefndi bendir á að stefnandi leggi ekki fram nein framtalsgögn í máli þessu semsýnt geti fram á að gjald hafi verið lagt á þann rekstur stefnanda og er þvímótmælt af hálfu stefnda sem röngu og ósönnuðu. Augljóst sé af ákvæðum 2. og 3.gr. laganna að slíkur rekstur falli utan við gjaldskyldu samkvæmt lögum umbúnaðargjald. Stefnandi sé umsvifamikillrekstraraðili og njóti aðkeyptrar aðstoðar sérfræðinga og endurskoðenda viðframtalsgerð og skattskil sín. Ljóst sé að hugsanleg mistök stefnanda viðframtalsgerð og skattskil til búnaðargjalds verði ekki leiðrétt í þessudómsmáli og yrði stefnandi að beina erindi til ríkisskattstjóra um breytingu áákvörðun um skattstofn eða skattálagningu á grundvelli 2. mgr. 101. gr. laga umtekjuskatt. Samkvæmt framangreindu telur stefndi aðsjónarmið stefnanda um að hann eigi að vera undanskilinn gjaldskyldu samkvæmtlögunum fái ekki staðist, né endurgreiðslukrafa byggð á ætluðu broti ájafnræðisreglu. Stefndi byggir á því að engum lagalegumannmörkum sé fyrir að fara á gjaldinu sem uppfylli allar kröfur sem gerðar séuí stjórnarskrá til skatta í 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. Skýrlega sé kveðið á umí lögum nr. 84/1997, um skatthæð, um gjaldskylda aðila, gjaldstofn og álagningugjaldsins sbr. 1. til 3. gr. og 5. gr. laganna. Stefndi telur að það fái heldur ekkistaðist að skoða beri búnaðargjald sem félagsgjald í andstöðu viðfélagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Það sé alveg ljóst af þeim ákvæðumlaganna sem rakin hafi verið hér að lögin byggi á því að um sé að ræðaskattlagningu en hvorki þjónustugjald né félagsgjald. Um sé að ræða gjald semlagt sé á tiltekna hópa einstaklinga eða lögaðila, samkvæmt einhliða ákvörðunríkisvaldsins, án þess að sérstakt endurgjald eigi að koma fyrir. Stefndi bendir á að í 1. mgr. 6. gr.laga nr. 84/1997 sé kveðið á um fyrirframráðstöfun gjaldsins í ákveðnumhlutföllum til Bændasamtaka Íslands, búnaðarsambanda, búgreinasamtaka og tilBjargráðasjóðs. Þá sé í 3. mgr. 6. gr. laganna kveðið á um ráðstöfun hlutagjaldsins til ríkissjóðs. Tekur stefndi fram að sú staðhæfing í stefnu, aðskipting gjaldsins sé ekki tilgreind og sundurliðuð skv. 1. mgr. 6. gr., séalröng. Þvert á móti komi sú sundurliðun skýrlega fram í viðauka við lögin,sbr. nú 3. gr. laga nr. 120/2005. Fari svo að fallist verði á sjónarmiðstefnanda um að gjaldið sé félagsgjald tekur stefndi eftirfarandi fram. Íbúnaðarlögum nr. 70/1998 er kveðið á um umgerð og faglega verkaskiptingufélagasamtaka búvöruframleiðenda og kostnaðarþátttöku ríkisins við framkvæmdþeirra laga. Í 5. gr. laganna er kveðið á um að hver sá sem stundar búrekstur íatvinnuskyni eigi rétt á aðild að búnaðarsambandi síns héraðs í gegnumbúnaðarfélag, búgreinafélag eða með beinni aðild eftir samþykktum viðkomandibúnaðarsambands. Stefndi tekur fram að í 1. gr. laganna sé m.a. að finna þærskilgreiningar að búfjárrækt sé starfsemi sem með skipulegu kynbótastarfi ogbættri fóðrun stuðli að framförum í búfjárframleiðslu. Þá sé í þeirri greinskilgreint hvað teljist til búfjár í skilningi laganna og svín séu þartilgreind. Þá sé búgreinasamband skilgreint sem samband búgreinafélaga eðaeinstakra bænda sem stundi sömu búgrein. Stefndi bendir á að í stefnu komi framað stefnandi sé aðili að Búnaðarsambandi Kjalarnesþings og að SvínaræktarfélagiÍslands, en það síðarnefnda sé viðurkennt búgreinasamband á sviði svínaræktarog fái í sinn hlut stærstan hluta búnaðargjalds af svínarækt, eða 0,65 af 1,20.Búnaðarsambandið fái í sinn hlut 0,10. Stefnandi eigi ekki beina aðild aðBændasamtökum Íslands sem fái 0,15 í sinn hlut en hann eigi í gegnum aðild sínaað Búnaðarsambandi Kjalarnesþings og Svínaræktarfélags Íslands, sem bæði séuaðilar að Bændasamtökum Íslands, óbeina aðild að Bændasamtökum Íslands.Stefnandi eigi rétt á framlagi til jarðabóta og víðtækri leiðbeiningaþjónustuog annarri þjónustu í samræmi við ákvæði búnaðarlaga. Stefndi tekur fram að tilBjargráðasjóðs renni lögum samkvæmt hluti búnaðargjalds vegna svínaafurða eða0,30. Bjargráðasjóður sé ekki félag heldur sé hann sjálfstæð stofnun sem sinnitryggingahlutverki á sínu afmarkaða sviði í samræmi við lög nr. 49/2009 umBjargráðasjóð. Bjargráðasjóður veiti m.a búvöruframleiðendum á sviðisvínaræktar, vegna greiðsluþátttöku þeirra í búnaðargjaldi, tryggingar á sínusviði í formi fjárhagsaðstoðar við meiriháttar tjón á tilteknum eignum afvöldum náttúruhamfara, sbr. 8. gr. laganna, og vegna meiri háttar tjóns vegnasjúkdóms, óvenjulegs veðurfars og slysa vegna tjóns á búfé, afurðum búfjár oguppskerutjóns. Stefndi vísar því einnig eindregið ábug að lagaheimild til ráðstöfunar tekna vegna innheimtu búnaðargjalds sé úrgildi fallin. Ekki fái staðist að í 4. gr. laga nr. 120/2005 felist fyrirmælium að lögákveðin skipting gjaldsins samkvæmt viðauka við lögin skuli fallabrott, en þar sé einungis kveðið á um hvernig þau komi til framkvæmda viðfyrstu ákvörðun fyrirframgreiðslu búnaðargjalds og álagningu eftir gildistökulaganna á árunum 2006 og 2007. Stefndi vísar því loks á bug að meðálagningu og innheimtu búnaðargjalds samkvæmt lögum nr. 84/1997 sé brotið gegnstjórnarskrárvörðum eignarrétti stefnanda samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar.Dómstólar hafi játað löggjafanum verulegt svigrúm til að ákveða hvernigskattlagningu skuli háttað í einstökum atriðum. Jafnframt sé löggjafanumheimilt að kveða á um að gjaldið skuli renna til félagasamtaka sem tilgreindséu í viðauka við lögin og sem hafi með höndum verkefni sem nánar séuskilgreind í búnaðarlögum nr. 70/1988 og til Bjargráðasjóðs sem hafi með höndumverkefni sem skilgreind séu í lögum um Bjargráðasjóð nr. 49/2009. Með vísan til þess sem að framangreinir byggir stefndi á því að sýkna beri hann af öllum kröfum stefnanda ímáli þessu. Ef ekki verði fallist á kröfu stefnda um sýknu byggir hann til varaá framangreindum sjónarmiðum til stuðnings varakröfu um stórkostlega lækkunstefnukrafnanna. Stefndi telur að ekki fái staðist aðstefnandi geti átt rétt til endurgreiðslu þess hluta gjaldsins sem hafi runniðtil Bjargráðasjóðs sem veiti stefnanda tryggingar á starfssviði sínu. TilBjargráðasjóðs hafi runnið samtals 12.991.470 krónur sem sundurliðist svo: Árið2010 1.024.590 krónur, árið 2011 4.422.300 krónur, árið 2012 4.172.790 krónur,árið 2013 2.251.050 krónur og árið 2014 1.120.740 krónur. Stefndi telur að það fái heldur ekkistaðist að stefnandi geti átt rétt til endurgreiðslu gjalds sem runnið hafi tilSvínaræktarfélags Íslands og hann sé félagsmaður í. Til SvínaræktarfélagsÍslands hafi runnið samtals 28.148.185 krónur sem skiptist svo: Árið 20102.219.945 krónur, árið 2011 9.581.650 krónur, árið 2012 9.041.045 krónur, árið2013 4.877.275 krónur og árið 2014 2.248.270 krónur. Stefnandi sé einnig félagi íBúnaðarsambandi Kjalarnesþings og telur stefndi að hið sama gildi um þaufélagasamtök, en til þeirra hafi runnið samtals 4.330.490 krónur sem skiptistsvo: Árið 2010 341.530 krónur, árið 2011 1.474.100 krónur, árið 2012 1.390.930krónur, árið 2013 750.350 krónur og árið 2014 373.580 krónur. Til Bændasamtaka Íslands hafi runniðalls 6.495.735 krónur sem skiptist svo: Árið 2010 512.295 krónur, árið 20112.211.150 krónur, árið 2012 2.086.395 krónur, árið 2013 1.125.525 krónur ogárið 2014 560.370 krónur. IV Eins og rakið hefur verið leggurstefnandi stund á svínarækt sem fellur undir atvinnugreinanúmerið 01.46 íatvinnuvegaflokkun Hagstofu Íslands (ÍSAT2008). Hann er því gjaldskyldurbúvöruframleiðandi samkvæmt 2. gr. laga nr. 84/1997 um búnaðargjald. Starfsemistefnanda nær jafnframt til vinnslu og sölu afurðanna en þessir þættir írekstri hans falla utan framangreinds atvinnugreinanúmers. Vegna þessarartilhögunar á rekstri stefnanda kemur gjaldskyld velta samkvæmt 3. gr. laga nr.84/1997 ekki fram við búvöruframleiðslu félagsins er leiðir til gjaldskylduþess. Við þessar aðstæður er búvöruframleiðanda heimilt að draga frá stofni tilbúnaðargjalds kostnað eða virðisauka af vinnslu og sölu afurðanna samkvæmtmatsreglum ríkisskattstjóra, sbr. 3. málslið 2. gr. laga nr. 84/1997. Löginmæla því ótvírætt fyrir um að stefnanda beri að greiða búnaðargjald sem nemurveltu af sölu stefnanda á afurðum sínum að teknu tilliti til frádráttarsamkvæmt framangreindum matsreglum. Því verður að hafna málsástæðum stefnandaer lúta að því að álagning búnaðargjalds á hann eigi sér ekki sér stoð í lögumnr. 84/1997 þar sem enginn gjaldstofn sé fyrir hendi í hans tilviki. Eins og þegar hefur verið gerð greinfyrir er tekið tillit til sérstöðu búrekstrar á borð við þann sem stefnandileggur stund á með því að draga frá virðisauka eða kostnað við vinnslu og söluafurðanna í samræmi við matsreglur ríkisskattstjóra. Stefnandi hefur ekki færtfyrir því viðhlítandi rök að með þessu sé búvöruframleiðendum, sem haga rekstrisínum með þessum hætti, mismunað samanborið við aðra gjaldskylda aðila, þannigað það feli í sér brot jafnræðisreglu stjórnskipunar- eða stjórnsýsluréttar.Því ber einnig að hafna málsástæðu stefnanda sem er á þessu reist. Með 6. gr. laga nr. 84/1997 og viðaukavið lögin, sbr. lög nr. 120/2005, er tekjum af búnaðargjaldi svínaframleiðendaráðstafað þannig að ríflega helmingur þeirra rennur til SvínaræktarfélagsÍslands sem ágreiningslaust er að teljist til búgreinasamtaka samkvæmtfyrrgreindum viðauka. Einn fjórði hluti teknanna rennur til Bjargráðasjóðs semer starfræktur á grundvelli laga nr. 49/2009 um Bjargráðasjóð. Tólf og hálftprósent tekna af búnaðargjaldi sem stefnandi greiðir stefnda fer tilBændasamtaka Íslands en ríflega 8,3% til viðkomandi búnaðarsambands. Ímálatilbúnaði beggja aðila er við það miðað að þetta framlag renni tilBúnaðarsambands Kjalarnesþings. Stefnandi telur að með þessu sé búnaðargjald íraun ekkert annað en félagsgjald sem innheimt sé af stefnda í þágu ofangreindrafélaga eða samtaka. Með því telur stefnandi sig vera þvingaðan til aðildar aðþeim í andstöðu við 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Í 74. gr. stjórnarskrárinnar er fjallaðum rétt manna til að stofna til félaga í löglegum tilgangi sem og bann við þvíað skylda menn til aðildar að félagi. Um síðargreinda atriðið eru svohljóðandifyrirmæli í 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar: „Engan má skylda til aðildar aðfélagi. Með lögum má þó kveða á um slíka skyldu ef það er nauðsynlegt til aðfélag geti sinnt lögmæltu hlutverki vegna almannahagsmuna eða réttindaannarra.“ Það bann sem kveðið er á um í 2. mgr.74. gr. stjórnarskrárinnar tekur samkvæmt orðum sínum einungis til aðildar aðfélagi. Bændasamtök Íslands eru samkvæmt samþykktum sínum heildarsamtökíslenskra bænda sem einstaklingar og félög einstaklinga og lögaðila sem standaað búrekstri geta átt aðild að í þágu þess tilgangs sem þar kemur fram.Óhjákvæmilegt er að líta svo á að samtök þessi séu félag í skilningiframangreinds stjórnarskrárákvæðis. Samþykktir Búnaðarsambands Kjalarnesþings,sem áður er getið, og Svínaræktarfélags Íslands hafa ekki verið lagðar fram ímáli þessu eða samþykktir annarra búnaðarsambanda og búgreinafélaga. Eins ogmál þetta liggur fyrir dóminum er þó ekki efni til þess að draga í efa að þessareiningar séu félög í framangreindri merkingu. Kemur þá til álita hvortBjargráðasjóður sé félag í þessum skilningi. Í því efni verður að líta til þessað Bjargráðasjóði hefur verið komið á fót með lögum þar sem kveðið er á um aðhann sé sjálfstæð stofnun, sem þó er „að jöfnu í sameign ríkisins ogBændasamtaka Íslands“, eins og segir í 1. gr. laga nr. 49/2009 umBjargráðasjóð. Hlutverk sjóðsins er að öllu leyti lögbundið. Ber almennri deildsjóðsins að veita styrki og fjárhagsaðstoð vegna meiri háttar tjóns af völdumnáttúruhamfara á ýmsum mannvirkjum, á heyi og vegna uppskerubrests, sbr. 8. gr.laganna. Búnaðardeild sjóðsins er hins vegar ætlað að bæta meiri háttar tjón ábúfé og afurðum þess sem og á uppskerutjóni af völdum sjúkdóma, óvenjulegs veðurfarsog slysa, eins og nánar er fjallað um í 9. gr. laganna. Sjóðurinn er fyrst ogfremst fjármagnaður með tekjum af búnaðargjaldi samkvæmt lögum nr. 84/1997, semrennur að öllu leyti til búnaðardeildar, og framlagi ríkissjóðs, sem rennur tilalmennrar deildar, sbr. 5. gr. laganna. Ekki er í lögunum vikið að fjárframlagifrá Bændasamtökum Íslands. Þá er stjórn Bjargráðasjóðs skipuð af ráðherra, enþó þannig að tveir af þremur stjórnarmönnum eru tilnefndir af BændasamtökumÍslands. Þegar litið er til þess sem hér hefurverið rakið verður að telja að Bjargráðasjóður teljist vera stjórnvald, sembyggir tilvist sína og hlutverk alfarið á allsherjarréttarlegum grundvelli,þrátt fyrir lögbundna aðild Bændasamtaka Íslands að starfi sjóðsins. Telurdómurinn að það eitt geti ekki valdið því að líta beri á sjóðinn sem félag ímerkingu 74. gr. stjórnarskrárinnar. Af þessu leiðir að stefnandi getur ekkiborið fyrir sig 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar gagnvart þeim hlutabúnaðargjalds sem rennur til Bjargráðasjóðs. Kemur þá til skoðunar hvort aðrarmálsástæður stefnanda en að framan greinir leiði til þess að endurgreiða berihonum þann hluta gjaldtökunnar sem ráðstafað er til búnaðardeildarBjargráðasjóðs. Stefnandi ber því meðal annars við að ákvæði laga nr. 84/1997með síðari breytingum um ráðstöfun tekna gjaldsins séu úr gildi fallin.Dómurinn telur að þessi málsástæða eigi ekki við rök að styðjast. Byggist súafstaða á því að lög nr. 120/2005 breyttu bæði ákvæðum laga nr. 84/1997 umskattprósentu sem og viðauka laganna um ráðstöfun tekna af búnaðargjaldi.Samkvæmt 4. gr. breytingalaganna tóku þau gildi 1. janúar 2006. Þar segir þvínæst að ákvæði laganna komi til framkvæmda við ákvörðun fyrirframgreiðslu ágildistökuárinu og við álagningu búnaðargjalds á árinu 2007. Samkvæmt þessumorðum var breytingalögunum ekki markað tímabundið gildi, heldur einungis tekinafstaða til þess hvernig þau ættu að koma fyrst til framkvæmda. Þá fær dómurinnekki séð að þessi málsástæða er lýtur gildi lagaákvæðis um ráðstöfun tekna afbúnaðargjaldi haggi fyrirmælum laganna um greiðsluskyldu stefnanda til stefnda.Að öllu þessu virtu ber að hafna þessari málsástæðu stefnanda. Með álagningu búnaðargjalds á stefnanda ereignarréttur stefnanda skertur með lagaheimild sem fullnægir skilyrðum 40. og77. gr. stjórnarskrárinnar fyrir álagningu skatts af hálfu ríkisvaldsins. Ætlaverður að það hafi verið mat löggjafans að almenningsþörf krefðist þeirrarskerðingar, en hún leggst með jöfnum þunga á alla búvöruframleiðendur í þáguþeirrar starfsemi sem kveðið er á um í viðauka við lögin, sbr. fyrrgreind lögnr. 120/2005. Stefnandi hefur í máli þessu ekki hnekkt þessu mati að því leytisem tekjum af gjaldinu er varið til Bjargráðasjóðs til að standa undirlögmæltum verkefnum búnaðardeildar sjóðsins. Samkvæmt framansögðu verður aðalkrafastefnanda ekki tekin til greina að því leyti sem hún felur í sér kröfu umendurgreiðslu á þeim hluta búnaðargjaldsins sem rennur til Bjargráðasjóðs. Íþeirri umfjöllun sem á eftir fylgir verður tekin afstaða til kröfu stefnanda aðöðru leyti. Tekur hún til ráðstöfunar búnaðargjalds til Bændasamtaka Íslands,viðkomandi búnaðarsambands og búgreinafélags svínaframleiðenda. Ákvæði 2. mgr. 74. gr.stjórnarskrárinnar bannar samkvæmt orðum sínum einungis að maður eða lögpersónasé skylduð til aðildar að félagi. Ákvæðið stendur því vörð um réttinn til aðstanda utan félaga. Stefnandi hefur ekki verið skyldaður til að gerastformlegur aðili að Bændasamtökum Íslands, búnaðarsambands eða búgreinafélags.Honum er hins vegar gert skylt í formi skattálagningar að greiða búnaðargjaldsem að lögum er ráðstafað til þessara félaga óháð vilja stefnanda til aðildarað þeim og án tillits til afstöðu hans til markmiða og áherslna í starfsemiþeirra. Samtals 0,9% af gjaldskyldri veltu stefnanda,sbr. 3. gr. laga nr. 84/1997, er ráðstafað á þennan hátt til framangreindrafélaga. Ekki er því um óverulega gjaldtöku að ræða í þágu starfsemi þeirra.Staðhæfingu fyrirsvarsmanns stefnanda, um að stefnandi greiði ekki önnur gjöldtil þessara félaga, hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefnda. Þó að stefnandisé beinn aðili að Svínaræktarfélagi Íslands kveðst fyrirsvarsmaður stefnandaekki alltaf hafa verið sáttur við starfsemi félagsins. Hafi hann á tímabiliviljað að stefnandi gengi úr félaginu. Mátti einnig ráða af skýrslu hans aðhann líti svo á að stefnandi eigi ekki val um annað en að vera íbúgreinafélaginu þar sem félagið greiði svo hátt gjald til þess. Í þessu efniber að líta til þess að rétturinn til að standa utan félaga er að hluta rökstuddurmeð því að séu menn skyldaðir til aðildar að félagi kunni það að girða fyrir aðþeir taki höndum saman og neyti réttar síns til þess að stofna annað félag meðsambærileg markmið. Þá kveðst stefnandi ekki nota þjónustu búgreinafélagsins aðöðru leyti en því að hann taki þátt í kynbótastarfi á vegum þess og greiði þáhátt verð fyrir. Ósk stefnanda um að hefja sjálfur innflutning á sæði hafi ekkifengið meðbyr Matvælastofnunar en stofnunin vilji að kynbótastarfið fari fram ávegum búgreinafélagsins. Þá sæki stefnandi enga þjónustu til BændasamtakaÍslands eða til búnaðarsambands, auk þess sem fyrirsvarsmaður lýsti þeirriskoðun sinni fyrir dómi að ýmsar áherslur í starfsemi bændasamtakanna gangigegn hagsmunum stefnanda. Þegar á allt framangreint er litið ogmeð hliðsjón af fyrirmælum 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar telur dómurinnnægjanlega fram komið að greiðsluskylda stefnanda samkvæmt lögum nr. 84/1997feli í sér slíka íhlutun í rétt hans til þess að standa utan félaga á vegumbænda, sbr. 1. málslið 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar, að hún verði aðfullnægja þeim skilyrðum sem koma fram í 2. málslið sömu málsgreinar. Greiðsluskylda stefnanda til viðkomandibúgreinafélags, búnaðasambands og Bændasamtaka Íslands fullnægir skilyrði 2.málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar um að vera lögmælt. Eins og rakiðhefur verið verður greiðsluskyldan jafnframt að vera nauðsynleg til að félögingeti sinnt lögmæltu hlutverki sínu vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra. Í máli þessu hefur stefndi ekki leitastvið að gera skýra grein fyrir lögmæltu hlutverki þeirra félaga sem í hlut eiga.Þegar löggjöf á þessu sviði er skoðuð kemur hins vegar í ljós að BændasamtökÍslands hafa með höndum ýmis lögmælt verkefni við stjórn búvöruframleiðslu oguppbyggingu landbúnaðar. Þannig gegna samtökin veigamiklu hlutverki samkvæmtbúnaðarlögum nr. 70/1998. Þau gera samning við ráðherra um einstök verkefnisamkvæmt lögunum, eins og segir í 3. gr. þeirra, og hafa þá almennt faglega ogfjárhagslega umsjón með þeim verkefnum. Tekur það meðal annars til jarðabóta,búfjárræktunar og leiðbeiningarstarfsemi. Þá fara samtökin jafnan með fyrirsvarframleiðenda búvara við framkvæmd búvörulaga nr. 99/1993, sbr. 4. gr. þeirralaga. Til að hafa stjórn á framleiðslu búvara mæla lögin fyrir um að ráðherrageri samning við Bændasamtök Íslands um magn mjólkur og sauðfjárafurða semframleiðendum verður ábyrgst fullt verð fyrir á samningstímanum. Fyrirmæli erusíðan um greiðslur vegna framleiðslu sauðfjárafurða og mjólkur auk garð- og gróðurhúsaafurðaí einstökum köflum laganna, en þau markast að miklu leyti af slíkum samningumsem ríkisvaldið hefur gert við bændasamtökin. Slíkir samningar eru bindandifyrir framleiðendur viðkomandi búvara hvort sem þeir eru félagar íbændasamtökunum eða ekki, sbr. 5. mgr. 4. gr. búvörulaga. Í fjölmörgum lögum á sviði landbúnaðarer jafnframt kveðið á um að leita skuli umsagnar Bændasamtaka Íslands umsetningu reglna eða töku ákvarðana. Dæmi um það má finna í 4. gr. laga nr.38/2013 um búfjárhald, 3. gr. laga nr. 52/2005 um gæðamat á æðardúni og 11. gr.laga nr. 96/1997 um slátrun og sláturafurðir. Þá er ekki óalgengt að samtökunumsé falið að tilnefna mann til setu í stjórnsýslunefndum sem hafa tilteknuhlutverki að gegna á sviði landbúnaðar. Dæmi um það eru 39. og 44. gr.ábúðarlaga nr. 80/2004, 21. og 25. gr. laga nr. 6/1986 um afréttamálefni,fjallskil o.fl. og 6. gr. laga nr. 57/1990 um flokkun og mat á gærum og ull.Einnig eru dæmi þess að Bændasamtökum Íslands sé falið lögbundiðstjórnsýsluvald á afmörkuðum sviðum. Þannig úrskurða þau um kostnaðarreikningavegna fjallaskila á eyðilöndum, sbr. 41. gr. laga nr. 6/1986 um afréttamálefniog fjallskil o.fl. og gefa út hestavegabréf vegna útflutnings hrossa, sbr. 5.gr. laga nr. 27/2011 um útflutning hrossa. Ljóst má vera af því sem hér hefurverið rakið að löggjafinn hefur á ýmsum sviðum falið Bændasamtökum Íslands aðvera í fyrirsvari fyrir búvöruframleiðendur gagnvart ríkisvaldinu og öðrumaðilum auk þess sem þeim er ætlað að tryggja bændum ákveðna sérfræðiþjónustu.Samtökunum er einnig ætlað að fara í takmörkuðum mæli með ákvörðunarvald áeinstökum sviðum. Þess ber þó að geta að þau lögmæltu verkefni sem hér um ræðirsnerta í afar litlum mæli framleiðendur svínaafurða eins og stefnanda. Þanniglýtur svínaframleiðsla ekki stjórn samkvæmt búvörulögum. Þá hafa ekki veriðfærð haldbær rök fyrir nauðsyn þess að svínaframleiðendum sé tryggð lögmæltþjónusta á vegum Bændasamtaka Íslands með skírskotun til almannahagsmuna eðaréttinda annarra, en stefnandi kveðst eins og áður segir enga þörf hafa fyrirleiðbeiningaþjónustu og geta staðið sjálfstætt að búfjárræktun á sínum vegum.Með lögum nr. 84/1997 um búnaðargjald er heldur ekki leitast við að tryggja aðgreiðslur þær sem svínaframleiðendur inna af hendi til Bændasamtaka Íslands, ognema 0,15% af gjaldskyldri veltu framleiðslunnar, sé varið í þágu uppbyggingargreinarinnar eða til að gæta hagsmuna svínaframleiðenda. Ekki liggur annaðfyrir en að framlag þetta sé til frjálsrar ráðstöfunar samtakanna. Í þessu ljósi verður á það fallist meðstefnanda að greiðsluskylda hans samkvæmt lögum nr. 84/1997 í þágu BændasamtakaÍslands fullnægi ekki því skilyrði 2. málsliðar 2. mgr. 74. gr.stjórnarskrárinnar að vera nauðsynleg vegna almannahagsmuna eða réttindaannarra. Með henni eru eignarréttindi hans samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnareinnig skert til hagsbóta fyrir samtökin án þess að fyrir liggi aðalmenningsþörf krefjist hennar. Ber því að fallast á að ákvæði laga nr.84/1997, sem mæla fyrir um að hluti búnaðargjalds sem stefnanda ber að inna afhendi skuli renna til Bændasamtaka Íslands, fari að því leyti gegnframangreindum stjórnarskrárákvæðum. Í búnaðarlögum nr. 70/1998 erubúnaðarsambönd skilgreind í 7. tölulið 1. gr. sem svæðisbundið sambandbúnaðarfélaga, búgreinafélaga og/eða einstakra bænda. Á hver sá sem stundarbúrekstur í atvinnuskyni rétt á því að vera aðili að búnaðarsambandi sínshéraðs eftir atvikum í gegnum búnaðarfélag eða búgreinafélag. Samkvæmt 7. og 8.gr. búnaðarlaga fara búnaðarsambönd með afmarkað hlutverk í tengslum viðjarðabætur. Búnaðarsamböndum er einnig ætlað að fara með tilgreind verkefni ágrundvelli annarra laga. Þannig eru þau t.d. álitsgjafar um friðun landsvæðis ágrundvelli laga nr. 38/2013 um búfjárhald, sbr. 8. gr. laganna. Samkvæmt 30.gr. laga nr. 99/1993 er jafnframt unnt að fela búnaðarsambandi að skiptaframleiðslu búvara milli einstakra framleiðenda innan síns héraðs á grundvellireglugerðar sem ráðherra setur. Búnaðarsamböndum er einnig ætlað að tilnefnafagaðila til að skera úr um ágreining í tengslum við gerð og kostnað afgirðingum milli landareigna, sbr. 5. og 7. gr. girðingarlaga nr. 135/2001. Þáber sveitarstjórnum að leita samráðs viðkomandi búnaðarsambands ef lagfæra skalgirðingu á kostnað sameiganda og þegar metið er hvort leggja beri kostnað áumráðamann lands við að fjarlægja girðingar og girðingaflækjur, sbr. 11. og 12.gr. girðingarlaga. Samkvæmt lögum nr. 63/1989 um hagþjónustu landbúnaðarins berbúnaðarsamböndum í landinu einnig að koma á fót bókhaldsstofum sem annastgagnaskráningu og uppgjör búreikninga fyrir bændur. Fleiri dæmi er um aðkomubúnaðarsambanda að töku ákvarðana eða stefnumótun á einstökum sviðum, sbr. 17.gr. jarðalaga nr. 81/2004, 2. mgr. 4. gr. laga nr. 40/2015 um meðferð elds ogvarnir gegn gróðureldum, 2. mgr. 25. gr. skógræktarlaga nr. 3/1955 og 3. mgr.6. gr. laga nr. 91/2002 um varnir gegn landbroti. Þau lögmæltu verkefni sem hér hefurverið gerð grein fyrir snúa ekki með beinum hætti að svínaframleiðendum. Íljósi þess hvernig svínarækt er stunduð hér á landi kemur dómurinn heldur ekkiauga á að þessi verkefni snerti þá tegund búvöruframleiðslu á þann veg að þaðgeti réttlætt að svínaræktendum sé, fyrir milligöngu ríkisvaldsins, gert aðgreiða gjöld til viðkomandi búnaðarsambands. Í því sambandi er vísað til þessað búnaðarsambönd hafa ekki eftirlit með framleiðslu á þeirra vegum auk þesssem sú lögmælta þjónusta sem þau veita þeim virðist vera mjög takmörkuð. Enginhaldbær rök hafa verið færð fyrir nauðsyn þess að svínaframleiðendum sé tryggðtiltekin lögmælt þjónusta á vegum búnaðarsambanda með vísan til almannahagsmunaeða réttinda annarra. Í ljósi fyrirmæla laga nr. 84/1997 verður enn fremur aðleggja til grundvallar að framlag stefnanda til viðkomandi búnaðarsambands, semnemur 0,10% af gjaldskyldri veltu hans, sé til frjálsrar ráðstöfunar þess. Samkvæmt framansögðu verður einnig áþað fallist með stefnanda að greiðsluskylda hans samkvæmt lögum nr. 84/1997 íþágu viðkomandi búnaðarsambands fullnægi ekki því skilyrði 2. málsliðar 2. mgr.74. gr. stjórnarskrárinnar að vera nauðsynleg til þess að búnaðarsambandið getisinnt lögmæltu hlutverki sínu vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra. Meðhenni eru eignarréttindi hans samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar jafnframtskert til hagsbóta fyrir viðkomandi búnaðarsamband án þess að fyrir liggi aðalmenningsþörf krefjist hennar. Ber því að fallast á að ákvæði laga nr.84/1997, sem mæla fyrir um að hluti þess búnaðargjalds sem stefnandi ber aðinna af hendi renni til viðkomandi búnaðarsambands, fari að því leyti gegnframangreindum stjórnarskrárákvæðum. Eins og rakið hefur verið er 0,65% afgjaldskyldri veltu búvöruframleiðenda varið til búgreinasamtaka. Hvorki íbúnaðarlögum nr. 70/1998 né í búvörulögum nr. 99/1993 er bein skilgreining ábúgreinasamtökum. Í 6. tölulið 1. gr. búnaðarlaga kemur hins vegar fram aðbúgreinafélag sé félag bænda á ákveðnu svæði sem stunda sömu búgrein. Þá erbúgreinasamband landssamband búgreinafélaga eða einstakra bænda sem stunda sömubúgrein, sbr. 7. tölulið 1. gr. laganna. Í 2. mgr. 4. gr. búvörulaga kemurjafnframt fram að landssamtök framleiðenda búvara geti fengið viðurkenninguráðherra til að fara með fyrirsvar fyrir framleiðendur í viðkomandi grein viðgerð samninga samkvæmt a-lið 1. mgr. 30. gr. laganna. Í 3. mgr. 7. gr. lagannaeru slík landssamtök kölluð búgreinasamtök, en stjórnum slíkra samtaka, semfengið hafa viðurkenningu samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laganna, er þar falið aðtilnefna fulltrúa í verðlagsnefnd búvara. Dómurinn telur samkvæmt framansögðu einsýntað með búgreinasamtökum í skilningi viðaukans við lög nr. 84/1997, sbr. lög nr.130/2005, sé átt við samtök svæðisbundinna búgreinafélaga eða einstakra bændasem stunda sömu búgrein. Slík samtök eru það sama og búgreinasamband ískilningi 7. töluliðar 1. gr. búnaðarlaga, en þau geta fengið viðurkenninguráðherra til að fara með fyrirsvar vegna framleiðenda búvara í viðkomandigrein, sbr. 2. mgr. 4. gr. búvörulaga. Samningar sem búgreinasamtök gera viðráðherra samkvæmt a-lið 1. mgr. 30. gr. búvörulaga skulu vera bindandi fyrirframleiðendur búvara hvort sem þeir eru félagar í samtökunum eða standa utanþeirra, sbr. 5. mgr. 4. gr. laganna. Hvorki búnaðarlög né búvörulög mælafyrir um önnur viðfangsefni búgreinasamtaka eða -sambanda en að framan greinir.Þá er ekki upplýst um önnur lögmælt verkefni slíkra samtaka. Eins og rakiðhefur verið lýtur framleiðsla á svínakjöti ekki stjórn samkvæmt búvörulögum. Þáverður ekki annað ráðið af lögum nr. 84/1997 en að framlag stefnanda tilbúgreinasamtaka svínaframleiðenda sé þeim til frjálsrar ráðstöfunar. Eins ogfram hefur komið telur stefnandi hagsmunum sínum betur borgið utan samtakasvínaframleiðenda. Af þessum sökum verður á það fallist að greiðsluskyldastefnanda samkvæmt lögum nr. 84/1997 í þágu búgreinasamtakanna fullnægi ekkiþví skilyrði 2. málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar að vera nauðsynlegtil þess að þau geti sinnt lögmæltu hlutverki sínu vegna almannahagsmuna eðaréttinda annarra. Með henni eru eignarréttindi hans samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnarjafnframt skert til hagsbóta fyrir viðkomandi samtök án þess að fyrir liggi aðalmenningsþörf krefjist hennar. Ber því að fallast á að ákvæði laga nr.84/1997, sem leiða til þess að hluti búnaðargjalds sem stefnandi hefur innt afhendi rennur til búgreinasamtaka svínaframleiðenda, fari að því leyti gegnframangreindum stjórnarskrárákvæðum. Samkvæmt framansögðu brjóta fyrirmælilaga nr. 84/1997 um búnaðargjald í bága við ákvæði 2. mgr. 74. gr. og 72. gr.stjórnarskrárinnar að því leyti sem tekjum af því gjaldi frá svínaframleiðendumhefur verið ráðstafað til Bændasamtaka Íslands, viðkomandi búnaðarsambands ogbúgreinasamtaka svínaframleiðenda. Nemur þessi hluti búnaðargjalds 0,9prósentustigum af því 1,2% gjaldi sem lagt er á gjaldskylda veltu stefnanda.Ekki er hins vegar á það fallist með stefnanda að 0,3 prósentustiga hlutur afsama gjaldstofni sem rennur til Bjargráðasjóðs sé andstæður lögum eða fari íbága við stjórnskipunarreglur. Af þessu leiðir að 0,9% álagningbúnaðargjalds á stefnanda af þeirri 1,2% gjaldtöku, sem stefnandi sætti ágrundvelli laga nr. 84/1997 á þeim árum sem kröfugerð hans tekur til, varóheimil samkvæmt gildandi stjórnlögum. Var stefnanda því óskylt að inna þennanhluta gjaldsins af hendi og ber að líta svo á að um ofgreiddan skatt hafi veriðað ræða lögum samkvæmt, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðsluoftekinna skatta og gjalda. Með stoð í því ákvæði ber stefnda, íslenska ríkinu,sem annaðist álagningu og innheimtu gjaldsins, að endurgreiða stefnanda þennanhluta þess. Stefndi hefur ekki hreyft andmælum viðþví að stefnandi hafi innt gjöldin af hendi á þann hátt sem lýst er í stefnu.Stefnandi hefur að sama skapi ekki hreyft andmælum við staðhæfingum stefnda umþað með hvaða hætti heildargreiðslum stefnanda til stefnda á grundvelli lagannahefur verið ráðstafað á sama tíma. Eins og málið liggur fyrir þykir rétt aðdraga þann hluta gjaldanna sem ráðstafað var til Bjargráðasjóðs, og sem nemursamtals 12.991.470 krónum, frá stefnukröfum. Verður því fallist á að stefndaberi að greiða stefnanda 38.974.412 krónur með þeim vöxtum sem í dómsorðigreinir en engin mótmæli hafa komið fram við vaxtakröfu stefnanda. Með vísantil 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er ekki þörf á að dæmaað vextir skuli lagðir við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Samkvæmt framansögðu og með vísan til1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert aðgreiða stefnanda málskostnað sem þykir í ljósi umfangs málsins og reksturs þessfyrir dómi hæfilega ákveðinn 1.500.000 krónur. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfirfrest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 en aðilar og dómari vorusammála um að ekki væri þörf á að flytja málið að nýju. Ásmundur Helgason héraðsdómari kveðurupp dóm þennan. DÓ M S O R Ð: Stefndi, íslenska ríkið, greiðistefnanda, Stjörnugrís hf., 38.974.412 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8.gr. laga nr. 38/2001 af 3.073.734 krónum frá 30. desember 2010 til 1. desember2011, af 8.949.513 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2012, af 16.340.630krónum frá þeim degi til 30. nóvember 2012, af 24.686.218 krónum frá þeim degitil 28. desember 2012, af 28.859.015 krónum frá þeim degi til 29. nóvember2013, af 33.361.101 krónu frá þeim degi til 30. desember 2013, af 35.612.136krónum frá þeim degi til 26. nóvember 2014 og af 38.974.412 krónum frá þeimdegi til 18. desember 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 af 38.974.412 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 1.500.000krónur í málskostnað.
Mál nr. 55/2006	Höfundarréttur Ómerking héraðsdóms Meðdómsmaður Matsgerð	M framleiddi svokallaðan Bombo stól ágrundvelli nytjaleyfissamnings við hönnuð stólsins. Síðla árs 2004 varð M var við að í verslun Ö voru til sölu stólarsem M taldi vera eftirlíkingu af Bombo stólnum. Lagt var lögbann við sölu ogannarri ráðstöfun Ö á stólunum. Deilt var um hvort stóllinn Bombo væri háðurhöfundarrétti sem nytjalist. Ö hélt því fram að M hefði ekki lagt fram haldbærsönnunargögn í héraði er sýndi að stóllinn uppfyllti lágmarksskilyrði þess aðnjóta höfundarréttarverndar. Hefði M hvorki aflað matsgerðar dómkvaddra mannané lagt fram önnur sérfræðileg gögn í því skyni að sýna fram á það í hverjuhöfundarrétturinn fælist. Í héraði var viðurkennt að stóllinn Bombo nytihöfundarréttarverndar. Dómurinn var ekki skipaður sérfróðum meðdómsmönnum.Megin málsástæða Ö í héraði var sú að M hefði ekki tekist að sýna fram á hvaðaeinstakir þættir í hönnun Bombo stólsins ættu að leiða til þess að hann nytihöfundarréttarverndar. Um þessa málsástæðu segir einungis í dóminum að slíkt séekki nauðsynlegt þar sem telja verði við mat á því hvort Bombo stóllinn njótihöfundarréttarverndar verði að líta til heildarmyndarinnar. Hæstarétti þóttiúrlausn héraðsdómara um þessa megin málsástæðu Ö vera alls ófullnægjandi og aðhonum hafi borið eins og á stóð að kveðja til sérfróða meðdómsmenn til setu ímálinu. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað tilaðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason,Jón Steinar Gunnlaugsson og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu tilHæstaréttar 27. janúar 2006. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda ogmálskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdómsog málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Samkvæmt gögnum málsinshannaði Stefano Giovannoni sérstakan stól, sem hann nefndi Bombo, árið 1996 aðbeiðni stefnda, sem framleiðir hann samkvæmt nytjaleyfissamningi við hönnuðinn.Er stóllinn til í tveimur gerðum, bæði sem hækkanlegur barstóll og í lægriútgáfu með hærra baki. Stefndi kveðst hafa orðið þess var síðla árs 2004 að íverslun áfrýjanda „Heima“ væru til sölu stólar, sem merktir voru KINETIC ogstefndi taldi vera eftirlíkingu af Bombo stólnum. Að kröfu þess síðastnefndalagði sýslumaðurinn í Reykjavík 10. janúar 2005 lögbann við því að áfrýjandiflytti inn, byði til sölu, seldi, flytti úr landi eða ráðstafaði með öðrumhætti stól, sem væri eftirlíking af Bombo stólnum. Með stefnu útgefinni af héraðsdómara17. janúar 2005 höfðaði stefndi síðan málið til viðurkenningar á réttindumsínum, staðfestingar lögbannsins og greiðslu skaðabóta. II. Deilt er um hvort stóllinnBombo sé háður höfundarétti sem nytjalist samkvæmt 1. og 2. mgr. 1. gr.höfundalaga nr. 73/1972, sbr. lög nr. 80/1972 um heimild ríkisstjórninni tilhanda til að staðfesta Bernarsáttmálann til verndar bókmenntum og listaverkum.Áfrýjandi heldur því fram að stefndi hafi ekki lagt fram haldbær sönnunargögn íhéraði er sýni að stóllinn uppfylli lágmarksskilyrði þess að njótahöfundaréttarverndar. Hafi stefndi hvorki aflað matsgerðar dómkvaddra manna viðmálsmeðferð í héraði né lagt fram önnur sérfræðileg gögn í því skyni að sýnafram á það í hverju höfundarréttur felist. Stefndi telur sig á hinn bóginn hafalagt fram fullnægjandi gögn í þessu skyni. Vísar hann til þess að lagðar hafiverið fram í málinu litljósmyndir af stólnum, upplýsingar úr vörulistum stefndaþar sem fram koma mál á einstökum hlutum beggja gerða stólsins, upplýsingar um viðurkenningarer stóllinn hefur hlotið í öðrum löndum, erlendir dómar, sem varða höfundaréttað stólnum, og loks að stóllinn sjálfur hafi verið færður fyrir héraðsdómaravið aðalmeðferð málsins. Telur stefndi engin lagaskilyrði krefjast þess aðmatsgerð sé nauðsynlegt sönnunargagn í því skyni að færa sönnur á að stóllinnnjóti höfundaréttarverndar. Í hinum áfrýjaða dómi varviðurkennt að stóllinn Bombo njóti höfundaréttarverndar. Dómurinn var ekkiskipaður sérfróðum meðdómsmönnum. Héraðsdómari hafði kynnt málsaðilumfyrirætlan sína um að beita heimild 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála til að kveðja til sérfróða meðdómsmenn og tilkynnt 28. september 2005hverja hann hygðist kveðja. Með bréfi 11. október 2005 mótmælti áfrýjandi hæfimeðdómsmanna á grundvelli ákvæðis g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Í kjölfarþess virðist héraðsdómari hafa snúið frá því að kveðja sérfróða meðdómsmenn tilsetu í dóminum. III. Eftir áfrýjun héraðsdóms freistaðistefndi þess að afla frekari sönnunargagna máli sínu til stuðnings. Með beiðni24. febrúar 2006 óskaði hann eftir því að dómkvaddur yrði einn hæfur, sérfróðurog óvilhallur matsmaður til þess að meta staðreyndir í því skyni að færa framsönnur um „hvort stóll nefndur „Bombo“ hannaður af hönnuðinum StefanoGiovannoni sé verk í skilningi höfundalaga ... og þannig afrakstur sjálfstæðspersónulegs sköpunarframlags hönnuðarins. Jafnframt hvort stólar er seldir voruaf hálfu matsþola, merktir KINETIC, fela í sér eftirlíkingu af framangreindumstólum matsbeiðanda í skilningi sömu laga.“ Þegar matsbeiðnin var tekinfyrir 24. febrúar 2006 gerði áfrýjandi athugasemdir við hana, sem lutu að þvíað nauðsynlegt væri að dómkveðja tvo matsmenn frekar en einn. Þá var þvímótmælt að lagt yrði fyrir matsmenn að meta hvort Bombo stóllinn nyti verndarsem verk í skilningi 1. gr. höfundalaga og hvort stóllinn KINETIC fæli í séreftirlíkingu á stól stefnda. Taldi áfrýjandi að úrlausn um þetta værilögfræðilegs eðlis, sem dómkvaddir matsmenn yrðu ekki krafðir svars um, sbr. 2.mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Með úrskurði HéraðsdómsReykjavíkur 10. mars 2006 var ákveðið að dómkveðja einn matsmann til aðframkvæma hið umbeðna mat. Fallist var á mótmæli áfrýjanda gegn því aðdómkvaðning matsmanns næði til að meta hvort Bombo stóllinn nyti verndar ískilningi 1. gr. höfundalaga og hvort KINETIC stóllinn fæli í sér eftirlíkingu,þar sem þessi atriði lytu að túlkun á lagareglum. Til að framkvæma matið vardómkvödd Þórdís Zoëga húsgagnahönnuður. Í matsgerð 17. apríl 2006kemur fram það álit hins dómkvadda manns að Bombo stóllinn sé afraksturpersónulegs sköpunarframlags hönnuðarins. Stólarnir séu frumlegir og þegar þeirkomu fyrst á markaðinn hafi þeir vakið mikla athygli fyrir framsækna hönnun ogsérstaka efnisnotkun. Í matsgerðinni er einnig að finna lýsingu á hönnun ogeinkennum annars vegar Bombo stólsins og hins vegar KINETIC stólsins, auk álitsmatsmannsins á því hvort þau atriði sem einkenna Bombo stólinn birtist íKINETIC stólnum og hvort einhver einkenni séu á þeim stól sem greini hann meðafgerandi hætti frá Bombo stólnum. Niðurstaða matsins er sú að það sé „varlanokkur einkenni að finna á KINETIC sem aðgreina hann frá BOMBO, svo séð verðinema við mjög nákvæma skoðun og þá aðeins þegar hægt er að skoða báða stólanasaman, eins og gert var við matsgerðina. Áferð á plasti og stálfótum er nánastsú sama. Lögun stólanna er einnig nánast sú sama ásamt öðrum atriðum. Það semgreinir stólana frá hvor öðrum eru vart sýnilegir þættir.” Matsmaður telurjafnframt að engar líkur séu á því að KINETIC stóllinn hafi verið hannaður ánvitundar um tilvist Bombo stólsins. Með bréfi til Hæstaréttar 8. maí 2006óskaði áfrýjandi eftir fresti til að afla matsgerðar dómkvaddra manna. Stefndilagðist gegn því að frestur yrði veittur. Með bréfi Hæstaréttar 12. maí 2006var áfrýjanda synjað um frekari frest til gagnaöflunar. Matsbeiðni áfrýjandavar tekin fyrir í Héraðsdómi Reykjavíkur 23. júní 2006 og féllst héraðsdómari áað kveðja Hermann Gunnarsson húsgagnasmíðameistara til að framkvæma hið umbeðnamat. Með bréfi 13. september 2006 sendi áfrýjandi Hæstarétti matsgerð hans.Barst matsgerðin því að loknum gagnaöflunarfresti fyrir Hæstarétti. Í kjölfariðítrekaði stefndi mótmæli sín við framlagningu skjalsins. IV. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr.höfundalaga telst nytjalist til lista, sem unnt er að öðlast höfundarétt aðeftir 1. mgr. sömu greinar. Aðilana greinir ekki á um að hönnun nytjamuna einsog húsgagna geti fallið undir ákvæðið. Áfrýjandi reisir málsvörn sína hinsvegar í senn á því að mikið þurfi til að koma svo fallist verði á að hönnun ástól sé svo sérstök að öll skilyrði geti talist uppfyllt til að höfundarétturfáist viðurkenndur, sem og á því að í þessu tilviki sé alls ekki í ljós leittað svo sé. Telur hann að sönnunarbyrði hvíli á stefnda um það hvaða einstakirþættir stólsins njóti verndar. Úrslitum hljóti að ráða hvort einhver hlutiviðkomandi nytjamunar teljist bera með sér nýnæmi á sviði hönnunar í viðkomandigrein. Sérfræðiþekkingar á sviði hönnunar sé þörf svo að unnt sé að metafrumleika og nýnæmi, sem geti leitt til að hlutur sé háður höfundarétti. Teluráfrýjandi að í matsgerð Þórdísar Zoëga sé ekki tekið sérstaklega á þessuatriði. Þar sé ekki gerð grein fyrir hvað það sé nákvæmlega sem leiði til aðstóllinn teljist fela í sér nýnæmi og frumleika og njóti þar meðhöfundaréttarverndar, en úrlausn um það sé lögfræðilegs eðlis. Að framan var þess getið aðhéraðsdómari kvaddi ekki sérfróða meðdómsmenn til setu í málinu, heldur skarhann einn úr ágreiningi aðilanna. Í niðurstöðu héraðsdóms var vikið að þeirrimálsástæðu áfrýjanda að stefndi hafi ekki sýnt fram á hvaða einstakir þættir íhönnun Bombo stólsins eigi að leiða til þess að hann njóti verndar. Um þaðsegir einungis í dóminum að slíkt sé ekki nauðsynlegt þar sem telja verði aðvið mat á því hvort Bombo stóllinn njóti höfundaréttarverndar verði að líta tilheildarmyndarinnar. Á þessum grundvelli einum taldi héraðsdómari stólinn háðanhöfundarétti og að áfrýjandi hafi brotið gegn honum. Úrlausn héraðsdómara umþessa megin málsástæðu áfrýjanda var alls ófullnægjandi og bar eins og á stóðað kveðja til sérfróða meðdómsmenn til setu í málinu. Verður að þessu virtuekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu aftur heim íhérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju. Fyrir Hæstarétti gerðiáfrýjandi sérstaka kröfu að í því tilviki að héraðsdómur yrði ómerktur yrðihann allt að einu sýknaður af kröfu stefnda um staðfestingu lögbannsins 10.janúar 2005. Hann hafi brýna hagsmuni af þessu, þar sem lögbannið hafi staðiðlengi og tafir á afstöðu dómstóla til þess séu stefnda að kenna. Ekki verður áþetta fallist, enda gera lög nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. ráðfyrir að fjártrygging bæti tjón þess, sem lögbanni er beint að, ef það verðurekki staðfest og reynist hafa valdið tjóni. Bíður afstaða til lögbannsins þvíúrlausnar um aðrar kröfur aðilanna. Rétt er að hvor aðilanna berisinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur erómerktur og er málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar aðnýju. Málskostnaður í héraði ogfyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur HéraðsdómsReykjavíkur 27. janúar 15. desember 2005. Mál þetta var þingfest 27.janúar 2005 og var dómtekið 21. október sl. Stefnandi er Magis spa, Via Magnadola15, 31045 Motta di Livenza (Treviso), Ítalíu. Stefndi er Öndvegi ehf., Síðumúla 20, Reykjavík. Dómkröfur Dómkröfur stefnanda erueftirfarandi: 1.Að viðurkennt verði með dómi að stefnda séóheimilt að flytja inn, bjóða til sölu, selja, flytja út eða ráðstafa með öðrumhætti eintökum af stól, þ.e. barstól, vörunúmer TD0103CA, og lægri stól meðhærra baki, vörunúmer TD2368DA, en stóllinn er eftirlíking af stólnum Bombo erframleiddur er af gerðarbeiðanda. 2.Að stefndi verði dæmdur til að þola að birgðir hans af framangreindumstól verði gerðar upptækar án endurgjalds til handa stefnanda (sic). 3.Að staðfest verði með dómi lögbann er sýslumaðurinn í Reykjavík lagðihinn 10. janúar 2005 við því að gerðarþoli flytji inn, bjóði til sölu, selji,flytji úr landi eða ráðstafi með öðrum hætti stól sem er eftirlíking af stólnumBombo. 4.Að stefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta fyrir fjárhagslegt tjónað fjárhæð EUR 6.366 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr.38/2001 um vexti og verðtryggingu frá birtingardegi stefnu þessarar tilgreiðsludags. 5.Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur vegnakostnaðar við förgun birgða sem hann fengi afhentar við upptöku að fjárhæð ISK15.060 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu frá birtingardegi stefnu þessarar til greiðsludags. 6.Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að matidómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi, er lagður verður fram viðaðalmeðferð málsins. Dómurinn lítur svo á að með gerðarbeiðanda íkröfugerð stefnanda sé átt við stefnanda en með gerðarþola sé átt við stefnda. Stefndi krefst aðallega: Að vísað verðifrá dómi öllum kröfumstefnanda er varði stól með vörunúmerinu TD2368DA. Sýknu af dómkröfum stefnanda nr. 1, 2, 4, 5og 6 er tekur til stóls með vörunúmerinu TD0103CA. Að fellt verði úr gildi lögbann er tekur tilstóls með vörunúmerinu TD0103CA sbr. dómkröfu stefnanda nr. 3. Að stefnandi verði dæmdur til greiðslumálskostnaðar til handa stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagðurverður fram við aðalmeðferð málsins. Til vara, verði ekki fallist á frávísun áöllum kröfum stefnanda er varða stól með vörunúmerinu TD2368DA, eru gerðar sömukröfur vegna stóls með vörunúmerinu TD2368DA og að ofan greinir vegna stóls meðvörunúmerinu TD0103CA. Málavextir Stefnandi málsins, Magis spa, er hlutafélag skráð áÍtalíu og framleiðir húsgögn. StefanoGiovannoni, sem mun vera þekktur ítalskur hönnuður, hannaði stólinn Bombo árið1996 að beiðni stefnanda. Stefnandikveðst hafa sett fram óskir um sérstæða, listræna hönnun með löngum líftíma semhefði möguleika á að verða hönnunarfyrirmynd (e.: design icon). Stefnandi kveður stóllinn fyrst hafa verið boðinntil sölu á Ítalíu á Salone Intemazionale del Mobile í Mílanó á tímabilinu 17. -21. apríl 1996. Hann hafi hlotið stöðusem hönnunarfyrirmynd og fengið margar viðurkenningar, Design/Blueprintverðlaun 1997, hafi birst á ítölsku frímerki og birst á Italian Design on Tourexhibition frá árinu 2001. Stefnandihefur samkvæmt nytjaleyfissamningi við Stefano Giovannoni einkarétt tilframleiðslu og sölu á Bombo-stólnum. Stóllinn er framleiddur bæði semhækkanlegur barstóll (kollur) og í lægri útgáfu með hærra baki, báðarútgáfurnar í mörgum litum, m.a. svörtum, gráum og hvítum lit. Sem framleiðandi þekktrar hönnunar í háum gæðaflokkikveður stefnandi að sér sé afar umhugað um að koma í veg fyrir eftirlíkingar afvörum sínum. Stefnandi kveðst nýlega hafa orðið var við að íversluninni Heima, verslun sem stefndi hafi opnað vorið 2004, hafi verið tilsölu stóll sem sé eftirlíking af Bombo- stólnum. Ekkert vörumerki sé að finna á eintökum stólsins en umbúðir berivörumerkið KINETIC. Samkvæmt reikningifrá versluninni hafi útsöluverð barstóls (vörunúmer TD0103CA) verið 15.900krónur en stóll með háu baki (vörunúmer TD2368DA) muni hafa verið seldur á19.700 krónur. Stólarnir hafi veriðfáanlegir að minnsta kosti í svörtum, gráum og hvítum lit. Lögmaður stefnanda ritaði stefnda bréf 7. desembersl. þar sem því var haldið fram að sala stefnda á stól sem líktistBombo-stólnum bryti gegn höfundalögum og samkeppnislögum. Þess var óskað að stefndi undirritaði ogafhenti stefnanda staðfestingarbréf þess efnis að stefndi viðurkenndi brot sittog lofaði að framkvæma ekki nánar tilgreind atriði í bréfinu, enstaðfestingarbréf þetta fylgdi bréfi lögmanns stefnanda. Lögmaður stefnda svaraði bréfi lögmannsstefnanda innan tilskilins frests með bréfi dags. 13. desember 2004 og hafnaðiöllum kröfum lögmanns stefnanda. Stefnandi setti, hinn 22. desember sl., fram beiðnium lögbann við því að stefndi flytti inn, byði til sölu, seldi, flytti úr landieða ráðstafaði með öðrum hætti birgðum af stólnum. Jafnframt krafðist stefnandi þess, með heimild í 1. og 2. mgr.25. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu og lögbann o.fl., að sýslumaður gerðiviðeigandi ráðstafanir til þess að hindra að ekki yrði af frekari sölu eðaráðstöfun vörunnar. Hinn 10. janúar 2005 lagði sýslumaðurinn í Reykjavíklögbann við því að stefndi flytji inn, bjóði til sölu, selji, flytji úr landieða ráðstafi með öðrum hætti stól sem er eftirlíking af stólnum Bombo. Þar sem því var lýst yfir af lögmannistefnda fyrir sýslumanni að stefndi myndi fara að lögum vegna lögbannsinshafnaði sýslumaður því að svipta stefnda vörslum birgða af vörunni. Stefnandi höfðaði síðan mál þetta til viðurkenningará réttindum stefnanda, til eignaupptöku óseldra birgða, staðfestingarlögbannsins, skaðabóta og málskostnaðar. Í greinargerð stefnda segir að stefndi hafi séð hinnumdeilda stól, og fleiri sambærilega, til sölu á alþjóðlegri sýningu í Köln íÞýskalandi í janúar 2003. Í mars 2004hafi stefndi farið á aðra sýningu þar sem stólarnir voru aftur til sýnis. Stefndi hafi þá skoðað bæði verslun ogverksmiðju framleiðanda stólanna sem hann hefur haft til sölu í verslunsinni. Á þessari sýningu hafi hannpantað hina umdeildu stóla. Stólarnirvoru komnir til landsins og sala hafin á þeim í Heima ehf. í maí 2004. Það hafi svo verið í desember semathugasemdir voru gerðar við sölu Heima ehf. á stólunum af hálfu lögmannsstefnanda. Málsástæður stefnanda og lagarök Stefnandi byggir kröfur sínar í málinu á því aðBombo-stóllinn njóti verndar hér á landi sem nytjalist samkvæmt ákvæðum 1. mgr.1. gr. höfundalaga nr. 73/1972, sbr. lög nr. 80/1972 um heimild ríkisstjórninnitil handa til að staðfesta Bernarsáttmálann til verndar bókmenntum oglistaverkum. Um vernd Bombo-stólsinssem verks ítalsks hönnuðar er vísað til 5. gr. sáttmálans. Um vernd sæmdarréttar vísast til 4. mgr. 60.gr. höfundalaga. Stefnandi heldur því fram að sala stefnda áofangreindum stól brjóti gegn höfundarréttindum að Bombo-stólnum samkvæmt 3.,sbr. 2. gr. og samkvæmt 4. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Salan sé auk þess brot á 20. gr.samkeppnislaga nr. 8/1993. Um kröfulið 1. Stefnandi kveður kröfu um viðurkenningu réttindabyggjast á því að stefnandi hafi einkarétt til að selja og dreifa með öðrumhætti hér á landi eintökum af stólnum Bombo og að innflutningur stefnda, sala ogönnur ráðstöfun eintaka af umræddum stól, barstól í vörunúmeri TD0103CA, oglægri stól með háu baki í vörunúmeri TD2368, brjóti gegn þeim rétti þar sem sástóll sé eftirlíking af Bombo-stólnum.Framangreindan einkarétt hafi stefnandi öðlast með nytjaleyfissamningivið höfund Bombo-stólsins. Stefnanditelur ótvírætt að innflutningur og sala umrædds stóls brjóti gegn einkaréttitil framleiðslu og dreifingu Bombo-stólsins samkvæmt 3. gr. höfundalaga nr.73/1972 og gegn sæmdarrétti höfundar samkvæmt 4. gr. höfundalaga. Bombo-stóllinn sé árangur sjálfstæðs framlagshöfundar hans. Hönnun stólsinseinkennist af léttu og stílhreinu yfirbragði.Meginhluti stólsins sé framleiddur í einu stykki. Einstakir þættir hönnunarinnar sem einkennistólinn séu m.a. einn lóðréttur fótur er hvíli á flatri hringlaga gullplötu,ávöl lögun meginstykkisins, bæði bak- og sætishlutans, sporöskjulaga lögunfótskemils barstólsins og lögun handfangs til að hækka og lækka stólinn. Stóllinn er stefndi hafi haft til sölu séafar nákvæm eftirlíking Bombo-stólsins, öll hin einstöku atriði er einkenniBombo-stólinn birtist í eftirlíkingunni, heildarmynd stólanna sé hin sama ogstærðir nánast þær sömu. Eigi það bæðivið um eftirlíkingarstólinn sem barstól og lægri stól með hærra baki. Höfundarréttur að Bombo-stólnum og brot gegn honummeð sölu eftirlíkinga hafi að sögn stefnanda verið staðfestur í erlendumdómsúrlausnum auk þess sem fjöldi söluaðila hafi dregið ólögmætar eftirlíkingarúr sölu og þær verið eyðilagðar. Það að stefndi bauð stólinn til sölu í verslunumsínum sé til þess fallið að valda ruglingi hjá viðskiptavinum og valda hættu áað þeir álíti ranglega að eftirlíkingin sé stóllinn Bombo eða að tengsl séumilli hennar og stólsins Bombo.Aðgerðir stefnda við að bjóða fram stólinn og við sölu hans hafi þvífalið í sér brot á 20. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993. Sala eftirlíkinganna rýri orðspor stólsins Bombo og feli í sérmisnotkun á viðskiptavild hans. Stefndihafi einbeittan vilja til að brjóta gegn ákvæðinu, sbr. blaðagrein er birsthafi skömmu eftir opnun verslunarinnar Heima, sem stefndi opnaði vorið 2004, enþar sé haft eftir fyrirsvarsmanni hennar að mikið af vörum verslunarinnar séueftirgerðir af þekktri hönnun. Stóllinn Bombo hafi verið til sölu hér á landi umnokkurra ára skeið og eftirlíkingin hafi því verið staðgönguvara gagnvartBombo-stólnum. Vegna þess komi brotiðenn harkalegar niður á stefnanda. Um kröfulið 2 Krafa stefnanda um eignaupptöku sé byggð á skýrri ogótvíræðri heimild í 1. mgr. 55. gr. höfundalaga nr. 73/1972 og 44. gr. laga umvörumerki nr. 45/1997. Innflutningur ogsala stefnda á eintökum af eftirlíkingunni hafi brotið í bága við ákvæðilaganna og séu því skilyrði til eignaupptöku ótvírætt fyrir hendi. Stefnandi kveður hagsmuni sína fyrir borðborna án eignaupptöku þar sem óeðlilegt sé að birgðir af ólögmætum eintökum ereigi sé heimilt að selja eða ráðstafa, verði áfram í vörslu stefnda. Lögmaður stefnda hafi upplýst munnlega að óseldarbirgðir af barstólnum séu 90 stykki og af lægri stólnum með hærra baki u.þ.b.10 stykki. Um kröfulið 3 Krafa stefnanda um staðfestingu lögbanns er byggð áþví að þar sem stefnandi eigi þau réttindi sem höfð séu uppi í máli þessu ogskilyrði hafi verið til lögbanns samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 umkyrrsetningu, lögbann o.fl. beri að staðfesta lögbannið. Um kröfulið 4 Krafa stefnanda um skaðabætur undir þessum lið sébyggð á 56. gr. höfundalaga nr. 73/1972.Um sé að ræða bætur fyrir fjárhagslegt tjón. Samkvæmt upplýsingum er stefndi hafi lagt fram í lögbannsmálinuhafði hann þá selt 61 stól. Að svostöddu sé því sett fram krafa um greiðslu skaðabóta vegna sölu á þessum fjöldastóla. Krafan taki til þess ágóða er hann hefði haft afsölu sama fjölda eintaka af Bombo-stólnum og seld hafi verið afeftirlíkingunni, sbr. 1. mgr. 56. gr. höfundalaga. Ágóði af hverju eintaki er selt hafi verið hér á landi á árinu2003 sé EUR 52,19. Miðað sé við aðstefndi hafi selt 61 eintak af eftirlíkingunni og í samræmi við dómvenju ergerð krafa um skaðabætur er nema tvöfaldri þeirri fjárhæð eða EUR 6.366. Yrði eingöngu fallist á að brotið hefði verið gegn20. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993 sé um bótagrundvöll skaðabótakröfu vísað tilalmennu skaðabótareglunnar. Um kröfulið 5 Krafa um skaðabætur til að standa straum af förgunbirgða sé byggð á því að eftir að stefnandi hafi fengið afhentar birgðir afeftirlíkingunni sé honum nauðsynlegt að farga þeim. Kostnaður við förgun birgðanna sé sagður vera 12,55 krónur fyrirhvert kíló, sbr. gjaldskrá móttökustöðvarinnar í Gufunesi. Með vísan til þess að samkvæmt merkingu áumbúðum vegur hver pakkning barstóls 12 kg nemur kostnaður vegna eyðingar 100eintaka að lágmarki 15.060 krónum, (12,55 x 12 x 100 krónur) og sé gerð krafaum greiðslu þeirrar fjárhæðar úr hendi stefnda. Um kröfulið 6 Krafa um málskostnað sé byggð á 130. gr. laga ummeðferð einkamála nr. 91/1991. Málsástæður stefndaog lagarök Þess er krafist að vísað verði frá öllum kröfum ervarða stól með vörunúmeri TD2368DA.Stefnandi hafi einungis fengið lagt lögbann á stól með vörunúmerinuTD0103CA. Lögmaður stefnanda hafieinungis lagt fram upplýsingar um stól stefnda með vörunúmerinu TD0103CA, þ.e.lagt hann fram sem sönnunargagn í málinu fyrir dómi og myndir af honum. Hið sama gildi við fyrirtöku lögbannsbeiðninnarhjá sýslumanninum í Reykjavík. Þá hafi,með lögbannsbeiðninni, einungis verið lagt fram ljósrit af reikningi vegnakaupa lögmanns stefnanda á stól TD0103CA.Málatilbúnaður og röksemdafærsla stefnanda hafi þannig verið takmarkaðurvið stól með vörunúmerinu TD0103CA, sem sé stóll með lágu baki, og því haldiðfram að sá stóll sé eftirlíking af Bombo-stólnum, hvort heldur sé fyrir dómieða við fyrirtöku lögbannsbeiðninnar. Þvíer þess krafist að dómkröfur stefnanda er lúta að stól með vörunúmerinuTD2368DA verði vísað frá dómi. Verði ekki fallist á frávísun, þá eru til varagerðar sömu kröfur vegna stóls með vörunúmerinu TD2368DA og er varðar stól meðvörunúmerinu TD0103CA. Um dómkröfu stefnanda nr. 1 og 2 Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfustefnanda um að honum sé óheimilt að flytja inn, bjóða til sölu, selja, flytjaút eða ráðstafa með öðrum hætti öllum barstólum með vörunúmerunum TD0103CA ogTD2368DA. Fallist er á að stefnandi hafi með framlögðum gögnumsýnt fram á að hann hafi rétt til að koma fram í nafni hönnuðarins, StefanoGiovannoni, og verja réttindi hans.Jafnframt þyki óumdeilanlegt að Bombo-stóllinn sé verk framangreindshönnuðar. Hins vegar sé ekki á þaðfallist að stefnandi hafi sýnt fram á að Bombo-stóllinn njóti höfundaréttarverndarné heldur að hvaða marki stefnandi telji að sú vernd sé fyrir hendi. Ekkert liggi fyrir um hvað það séraunverulega sem njóti höfundaréttarverndar, hvort það sé setan, bakið,fóturinn, skemillinn (járnhringurinn) eða stóllinn í heild sinni. Sé þetta grundvallaratriði þar semfullheimilt teljist að líkja eftir því sem ekki njótihöfundarréttarverndar. Það athugist íþessu sambandi að stefndi hafi lagt fram myndir af ólíkum tegundum barstóla áhinum alþjóðlega markaði. Af þeim megisjá að Bombo-stóllinn geti ekki talist njóta verndar í heild sinni heldureinungis einstakir þættir hans. Finnamegi stóla sem t.d. hafi sambærilega fætur sem og sambærilega járnhringi. Því sé þannig hafnað að stefnandi getihaldið því fram að brotið hafi verið gegn höfundarrétti án þess að sýna fram áhvað það sé nákvæmlega sem njóti höfundarréttar og þá þar með í hverju brotiðfelist. Það eitt nægi ekki að metastólana með því að horfa á þá heldur verði að kalla til dómkvadda matsmenn semmeti hvort einhverjir þættir Bombo-stólsins séu með þeim hætti að í þeim komifram frumlegt sköpunargildi og þá hvernig, ef við eigi, stóll sem stefndi selursé eftirmynd af því verki. Nauðsynlegtsé að hafa slíkt mat til að hægt sé að meta það hvort stólarnir, eða afmarkaðurhluti þeirra, séu það líkir að um brot sé að ræða. Stefndi telji sig hafa sýnt fram á að engin mál á stólunum séueins, hæð þeirra sé ekki sú sama, lag járnhrings sé annað, frágangur annar áhandfangi og pumpu og svo sé lögun sætis ekki sú sama, sbr. dskj. 22. Til að hægt sé að sýna fram á að stóllstefnda brjóti gegn höfundarétti stefnanda þurfi að skoða stólana nákvæmlega útfrá lögun og málsetningum til að nytjalist njóti höfundarréttar þurfi verk aðbera bæði frumleika og persónuleg sköpunareinkenni höfundar. Gerð sé krafa um að sköpunin nái út fyrirþað sem er tæknilega nauðsynlegt. Verknjóti aðeins höfundarverndar að því marki sem slík einkenni setja mark sitt áþað og því geti verndin verið afmörkuð við hluta verks. Í ensku þýðingunni á dómi í Belgíu sem stefnandihafi nú lagt fram, sé viðurkenndur réttur stefnanda til að verjast brotum áhöfundarrétti hönnuðar Bombo-stólsins.Hins vegar, til að meta höfundarréttarverndina og, í því tilfelli, íhverju brotið fólst, hafi verið lögð fram sérfræðiskýrsla þar sem stólarnirhafi verið bornir saman.Sérfræðiskýrslan hafi ekki verið lögð fram en á grundvellisérfræðiskýrslunnar hafi verið fallist á að um eftirlíkingu væri að ræða ogstólarnir því gerðir upptækir. Óumdeiltsé að ekki sé um eins stól að ræða og í tilviki stefnda og því sé þannigmótmælt að stefnandi geti byggt á dómnum til að sýna fram á að stóll stefndabrjóti gegn höfundarrétti stefnanda. Þáhafi aðeins verið lagðar fram óljósar myndir af eftirlíkingunni í þvímáli. Dómurinn sýni það einungis aðbelgískur dómstóll hafi fallist á að stóll stefnanda naut höfundaréttar aðeinhverju marki og umdeildur stóll í því tilviki hafi verið eftirlíking af stólstefnanda. Jafnframt er því haldið fram að það sé veigamikiðatriði að stóll stefnanda og stóllinn sem stefndi hafi verið með til sölu hafiverið til sölu á mjög ólíku verði í verslunum fyrir ólíka markhópa. Í dómum Hæstaréttar Danmerkur í sambærilegummálum sé litið til þess atriðis hvernig verk hafi horft við hinum almennaviðskiptavini og svo sérfræðingum og hafi það verið talið skipta miklu máliþegar metið sé hvort um brot á höfundarrétti sé að ræða. Stóll stefnanda sé seldur í verslunum semhafi með hönnunarvörur að gera og væntanlega sæki þangað fólk með tekjur yfirmeðallagi. Hins vegar sé stóll stefndatil sölu á mun lægra verði og í hann sæki fólk sem almennt eyði lægri fjárhæðumí slík húsgögn og almennt yngra fólk.Þá sé varla nokkur vafi á því að hvort sem um almennan viðskiptavin eðasérfræðing sé að ræða þá geti báðir greint að ekki sé um sama stólinn að ræða,t.d. sé samsetning þeirra og frágangur ólíkur.Þá sýni þetta jafnframt að sú aðgerð stefnda við að hafa stólinn tilsölu í verslun sinni sé ekki til þess fallin að valda ruglingi og brjóta gegn20. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993.Ennfremur sé það mikilsvert atriði hvort um brot á höfundarrétti sé aðræða, hvort verk njóti annars konar verndar eins og hönnunarverndar sem séskráð vernd. Dómvenja í Þýskalandi benditil þess að dómstólar þar séu tregir til að veita hönnun höfundarréttarvernd,því möguleiki sé á sérstakri hönnunarvernd.Í dómum Hæstaréttar Danmerkur sé jafnframt litið til þessa atriðis. Ekki hafi verið sýnt fram á aðBombo-stóllinn njóti annars konar skráðrar verndar. Framleiðandi stólsins sem stefndi hafi haft til söluí verslun sinni hafi upplýst að stólarnir séu seldir víða í Evrópu, þ.á m. íBelgíu. Jafnframt hafi hann upplýststefnda um að fjöldi stóla hafi verið seldur án þess að nokkur vandamál hafikomið upp og engin málaferli eða slíkt komið upp í tengslum við sölu hans. Brot gegn höfundarrétti annars aðila vegnaþessa stóls hafi því ekki áður komið upp og því sé það vafamál hvort stóllstefnda brjóti gegn stól stefnanda. Með vísan til þess sem að framan greini sé þvíhafnað að stefnandi hafi sýnt fram á að stefndi hafi brotið gegn höfundarréttiog því beri að hafna kröfu stefnanda um að stefnda verði óheimilt að flytjainn, bjóða til sölu, selja, flytja út eða ráðstafa með öðrum hætti öllumbarstólum með vörunúmerunum TD0103CA og TD2368DA. Því er hafnað að stefnda verði gert að upplýsa umnafn og heimilisfang framleiðsluaðila vöru sinnar þar sem telja verður að þaðséu upplýsingar sem ekki sé erfitt að afla og alfarið á hendi stefnanda. Því sé jafnframt hafnað að tilskipun ESB2004/48/EC um fullnustu hugverkaréttinda eigi við þar sem hún hafi ekki veriðlögfest hér á landi eins og lög nr. 2/1993 um EES-samninginn geri ráð fyrir. Verði stefndi sýknaður af kröfu stefnenda um aðhonum sé óheimilt að flytja inn, bjóða til sölu, selja, flytja út eða ráðstafameð öðrum hætti öllum barstólum með vörunúmerunum TD0103CA og TD2368DA, krefststefndi þess að hann verði einnig sýknaður af kröfu um að gera birgðirupptækar. Um dómkröfu stefnanda nr. 3 Stefndi krefst þess að felld verði úr gildi ákvörðunsýslumannsins í Reykjavík þann 10. janúar 2005 því að hvorki hafi formskilyrðumlögbanns verið fullnægt né efnislegum skilyrðum. Stefndi lýsir framgangi lögbannsmálsins svo að þann4. janúar 2005 hafi lögbannsbeiðnin verið tekin fyrir á skrifstofu fulltrúasýslumannsins í Reykjavík. Lögmaðurstefnda hafi mótmælt því að lögbannsbeiðnin næði fram að ganga því að lögmaðurstefnanda hefði ekki sýnt fram á að skilyrðum lögbanns samkvæmt 1. mgr. 24. gr.laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. væri fullnægt. Lögmaður stefnanda hafi þá beðið um fresttil að bæta úr ágöllum lögbannsbeiðninnar og ræða við sinn skjólstæðing. Frestur hafi verið veittur til 6. janúar2005, eða í 2 daga, þrátt fyrir hörð mótmæli lögmanns stefnda. Við aðra fyrirtöku hafi lögmaður stefnandalagt fram íslenska þýðingu á útprentun firmaskrár og íslenska þýðingu ánytjaleyfissamningi milli stefnanda og hönnuðarins, auk ýmissa nýrra gagna, sbr.fskj. 18. í lögbannsmálinu. Lögmaðurstefnda hafi mótmælt að lögmaður stefnanda fengi heimild til að leggja fram hinnýju gögn en þau hafi ekki verið tekin til greina. Lögmaður stefnda hafi þá óskað eftir fresti til að skoða þau gögnsem lögð voru fram við aðra fyrirtöku málsins.Frestur hafi verið veittur til 10. janúar 2004 og þá hafi þriðjafyrirtaka málsins verið. Úrskurður hafiverið kveðinn upp síðar sama dag á þá leið að stefnda væri bannað að flytjainn, bjóða til sölu, selja, flytja út eða ráðstafa með öðrum hætti stól semværi eftirlíking af stólnum Bombo. Þegar lögbannsbeiðni var lögð fram hafi ekki legiðfyrir að stefnandi, sem gerðarbeiðandi, væri réttur aðili að málinu. Samkvæmt lista í lögbannsbeiðninni hafiverið skjal nr. 2, staðfesting firmaskrár Trevisio á Ítalíu um stefnanda. Það skjal hafi verið lagt fram á ítölsku ánnokkurrar þýðingar yfir á íslenskt mál.Jafnframt hafi skjal nr. 4, leyfissamningur milli hönnuðarins ogstefnanda, einungis verið lagt fram á ítölsku án frekari skýringa. Stefnda hafi því ekki verið gert kleift aðátta sig á því hvort stefnandi væri yfirhöfuð til og þá hvort hann ætti rétteða tilkall til þeirra réttinda sem hann krefðist verndar á. Þegar af þessum ástæðum hafi lögbannsbeiðninekki verið þannig úr garði gerð að fulltrúi sýslumanns gæti tekið afstöðu tilréttmætis beiðninnar. Stefndi hafi vísað, máli sínu til stuðnings, til 10.gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, með lögjöfnun, um að þingmálið væriíslenska og hafi krafist þess að málinu yrði hafnað þá þegar. Fulltrúi sýslumanns hafi hafnað því ogákveðið þess í stað að veita stefnanda frest til að bæta úr ágöllumbeiðninnar. Því hafi verið mótmæltharðlega af hálfu stefnda enda sé það gegn eðli lögbanns að gerðarbeiðanda séveittur frestur. Beiðnin og þau gögnsem hún byggist á eigi að vera svo skýr að fulltrúi sýslumanns geti tekiðafstöðu til hennar eins og hún er lögð fram.Hvorki lögin um kyrrsetningu, lögbann ofl. né greinargerð með lögunumnefni neinn frest til handa gerðarbeiðanda.Eingöngu í undantekningartilvikum eigi að veita frest og sé það þáfrestur til handa gerðarþola en ekki gerðarbeiðanda, sbr. ákvæði 13. gr. lagaum kyrrsetningu, lögbann o.fl.Stefnanda hafi verið veittur frestur til 6. janúar 2005 eða í 2 daga. Við aðra fyrirtöku lögbannsins þann 6. janúar 2005hafi stefnandi lagt fram þýðingar á ofangreindum tveimur skjölum sem hafi sýntfram á tilvist stefnanda og að um leyfissamning milli hönnuðarins og stefnandavar að ræða og hvert efni hans var. Viðsama tækifæri hafi verið lögð fram frekari gögn af hálfu stefnanda. Stefnandi hafi lagt fram eftirfarandi nýgögn í málinu: a) ljósrit úr fundargerð Magis vegna breytinga á félagsformifyrirtækisins (á ítölsku) b) útprentun af heimasíðu Magis um hönnuðinn c) myndirog lýsingar, þ.á m. mál af Bombo-stólnum d) athugasemdir lögmanns stefnanda viðþegar framkomnar röksemdir lögmanns stefnda.Hafi framlagningu þessara gagna verið harðlega mótmælt af hálfu stefndaenda hefði stefnanda aðeins verið gert að koma með þýðingar á þegar framlögðumskjölum. Ekki hefði verið heimilað aðný gögn yrðu lögð fram til frekari skýringar og til stuðnings beiðninni. Jafnframt væri það gegn eðli lögbannsmála aðfrekari gögn af hálfu gerðarbeiðanda væru lögð fram. Því sé haldið fram að lögbannsbeiðnin hafi ekkiverið þannig úr garði gerð að hægt hefði verið að leggja á lögbann á grundvellihennar og jafnframt að hin afbrigðilega málsmeðferð hafi verið til þess gerð aðstefnandi gæti bætt úr ágöllum beiðninnar sem sé óheimilt og andstætt eðlilaganna. Með vísan til þess er á þvíbyggt að formskilyrði til að leggja á lögbann hafi ekki verið uppfyllt og þvísé það ólögmætt og beri þegar af þeirri ástæðu að fella það úr gildi. Er því einnig haldið fram af hálfu stefnda aðefnisskilyrði lögbanns hafi ekki verið uppfyllt. Markmið lögbanns sé að stöðva eða fyrirbyggja meðskjótum hætti tilteknar athafnir sem raski eða séu líklegar til að raskalögvörðum rétti manns. Lögbannið séhins vegar bráðabirgðaréttarúrræði sem staðfesta þurfi fyrir dómi. Það felst í því að réttur gerðarbeiðandaeigi að vera svo skýr að sýslumaður geti lagt mat á efni réttarins viðfyrirtöku. Því hvíli rík sönnunarbyrðiá gerðarbeiðanda, annars vegar að sanna að hann eigi hinn lögvarða rétt og hinsvegar að tiltekin athöfn brjóti eða muni brjóta gegn þeim lögvarða rétti. Því er haldið fram að stefnandi hafi ekki, viðfyrirtökur hjá fulltrúa sýslumanns, sýnt fram á að hann hafi átt þau lögvörðuréttindi sem haldið var fram.Upphaflega hafi einungis verið lögð fram ljósmynd af stól sem lögmaðurgerðarbeiðanda hafi haldið fram að væri Bombo-stóllinn. Ekkert hafi verið lagt fram sem hafi sannaðað mynd af stólnum væri svokallaður Bombo-stóll og í raun hver hin lögvörðuréttindi væru. Hins vegar á síðaristigum hafi stefnandi lagt fram þýðingu á leyfissamningnum og upplýsingar umhönnuðinn. Aldrei hafi verið sýnt framá hver hinn eiginlegi höfundarréttur væri þar sem nytjalist njóti því aðeinshöfundaréttarverndar að verk hafi eitthvert frumlegt og persónulegt sköpunareinkenniog þá einungis takmarkað við þann þátt/hluta sem hið frumlega persónulegasköpunareinkenni komi fram í. Skiptimáli að sönnur séu færðar á hvað það sé sem njóti höfundarréttarverndar. Ekki hafi verið sýnt fram á það eða þvísvarað hvort það væri fóturinn, setan á stólnum, bakið, heildarsvipurinn eðaannað sem nyti verndarinnar og því sé því haldið fram að hin lögvörðu réttindihafi ekki verið nægilega skýr til að á þeim yrði byggt. Um brot gegn lögvörðum rétti hafi heldur ekki veriðljóst þar sem engar myndir eða mál hafi verið lögð fram af hálfu stefnanda umþann stól sem stefndi hafi haft til sölu í verslun sinni. Lögð hafi verið fram afar óljós ljósmynd afstól sem stefnandi hafi haldið fram að væri stóll úr verslun stefnda en allteins hafi getað verið um einhvern allt annan stól að ræða. Einungis hafi verið lagt fram afrit afreikningi sem sýndi hvað hinn umdeildi stóll kostaði í verslun stefnda. Jafnframt hafi ekki verið leitast við aðsýna fram á það hvort stólarnir væru eins eða hver munurinn væri. Engin gögn hafi þannig verið lögð fram afhálfu stefnanda um mál og annað á hinum umdeilda stól til að bera þá samanþannig að hægt væri að átta sig á hugsanlegu broti sem þó hefði heldur ekki þáverið ljóst því ekki hafi verið sýnt fram á það hvaða hluti Bombo-stólsins nytihöfundaréttarverndar. Ennfremur skuliþess getið að lagður hafi verið fram dómur, kveðinn upp í Belgíu, sem ekki hafiverið hægt að byggja á við fyrirtöku um lögbann þar sem hann hafi verið áhollensku og engin þýðing hafi fylgt, aðeins afrit af tölvupósti belgísks lögmannsstefnanda þar sem mjög takmarkaðar upplýsingar var að finna um efni dómsins. Þá verði ekki á það fallist að athöfn hafi veriðbyrjuð eða yfirvofandi. Í því tilfellisem hér um ræði höfðu stólarnir verið til sölu í verslun Heima ehf. síðan í maí2004. Það sé þó ekki fyrr en í desember2004 sem stefnandi geri reka að því að stöðva söluna. Þá hafi sala og auglýsing átt sér stað í 7 mánuði án þess aðstefnandi hefði nokkuð að gert. Ídesember 2004 hafi lögmaður stefnanda sent lögmanni stefnda bréf þar semvikufrestur hafi verið veittur til svara og hafi bréfinu verið svarað innanþess tíma. Hátt á aðra viku hafi liðiðþar til lögbannsbeiðnin var lögð inn og þá hafi liðið aðrar tvær vikur fram aðfyrirtöku málsins. Við fyrirtökuna hafiengin vandkvæði verið af hálfu lögmanns stefnanda að fresta málinu um 2 dagatil viðbótar. Því verði að hafna því aðþað eigi við að athöfnin hafi verið annaðhvort byrjuð eða yfirvofandi. Ennfremur sé það skilyrði fyrir lögbanni að önnurúrræði séu ekki tiltæk. Lögbann séneyðarráðstöfun og skuli því einungis beitt ef ekki verði talið aðgerðarbeiðandi geti fengið rétti sínum fullnægt með því að bíða dóms. Í 1. tl. 3. mgr. 24. gr. laga umkyrrsetningu og lögbann o.fl. segi að lögbann verði ekki lagt á ef réttarreglurum skaðabætur fyrir röskun hagsmuna gerðarbeiðanda tryggi þá nægjanlega. Skaðabætur hefðu bætt stefnanda tjón hans aðfullu, verði á það fallist að um eitthvert tjón hafi verið að ræða, og þvíhefði lögbann ekki verið nauðsynlegt.Þá sé það skilyrði samkvæmt 2. tl. 3. mgr. 24. gr. sömu laga aðhagsmunir gerðarbeiðanda af því að fá lögbann sett þurfi að vera óumdeilanlegirog mun meiri en gerðarþola. Svo mikillmunur þurfi að vera á hagsmunum að hagsmunir gerðarbeiðanda á að fá lagt álögbann þurfi að vera óumdeilanlegir.Lögbann eigi ekki að leggja á vegna lítilvægra hagsmuna. Með vísan til skýringa belgísks lögmanns áefni hins belgíska dóms hafi verið ljóst að ekki var sýnt fram á fjárhagslegttjón stefnanda og aðeins einhverjar smávægilegar miskabætur dæmdar. Ljóst hafi því verið frá upphafi aðhagsmunir stefnanda væru mjög lítilvægir.Stefndi hafi því haft mun ríkari hagsmuni af því að fá að halda áframsölu stólanna þar til hinn efnislegi réttur væri staðfestur. Í þessu tilfelli beri að hafa í huga aðmargir sambærilegir stólar og sá sem stefndi hafi selt séu til sölu víða umheim og framleiðandi, sá sem stefndi keypti stólinn af, hafi ekki lent í neinummálaferlum vegna hans í hinum ýmsu löndum evrópska efnahagssvæðisins þar semstóllinn hafi verið til sölu síðastliðin ár. Af því sem að framan greini megi ljóst vera aðskilyrði lögbanns hvað varðar efni hafi ekki verið uppfyllt á þeim tíma semlögbannsbeiðnin var lögð fram og heldur ekki þegar úrskurður um lögbann varuppkveðinn þrátt fyrir að stefnanda hafi verið gefið færi á að bæta úr göllumlögbannsbeiðninnar og hafi við það tækifæri jafnframt bætt við nýjumgögnum. Því er þess krafist að lögbannsýslumannsins í Reykjavík verði fellt úr gildi. Um dómkröfu stefnanda nr. 4 Þess er krafist að stefndi verði sýknaður af kröfuum greiðslu skaðabóta fyrir fjárhagslegt tjón stefnanda enda hafi ekki veriðsýnt fram á að sala stefnda á hinum umdeilda stól hafi skapað stefnanda nokkurtfjárhagslegt tjón. Stefnandi hafi ekki á nokkurn hátt sýnt fram á þaðað sala stefnda á hinum umdeilda stól hafi valdið því að sala á Bombo-stólnumhafi minnkað, þ.e. færri stólar hafi verið seldir á því tímabili sem stóllstefnda var til sölu. Stólarnir hafiverið til sölu hjá ólíkum aðilum þar sem mismunandi markhópar komi til aðversla, auk þess sem verðmunur sé mikill.Því verði að telja afar ósennilegt að stólar stefnda hafi haft áhrif ásölu Bombo-stólsins. Ennfremur hafistefnandi hvorki sýnt fram á að velta vegna sölu Bombo-stólanna hafi minnkað néað þóknanir til hönnuðarins hafi lækkað á þessu tímabili. Þyki rétt að vísa hér til synjunar belgískadómstólsins á fjárhagslegum bótum til handa Magis spa, sbr. lið d) á síðu 9 ídskj. nr. 18, á þeim sama grundvelli og hér sé lagt upp með. Því sé þannig alfarið hafnað að stefnandihafi sýnt fram á nokkurt fjárhagslegt tjón sem hann eigi rétt á að verði bættaf hálfu stefnda og þess krafist að stefndi verði sýknaður af þessari kröfustefnanda bæði á grundvelli 1. mgr. 56. gr. höfundalaga og 20. gr.samkeppnislaga. Ekki verður orðið við kröfu lögmanns stefnanda um aðleggja fram staðfestingu löggilts endurskoðanda á fjölda stóla seldum af hálfustefnda enda sé því hafnað að stefnandi geti byggt rétt sinn á greiðsluskaðabóta sem miðist við þann ágóða er hann hefði haft af sölu sama fjöldaeintaka af Bombo-stólnum og seld hafi verið af stól stefnda. Um dómkröfu stefnanda nr. 5 Þess er krafist að stefndi verði sýknaður af kröfuum greiðslu skaðabóta vegna kostnaðar við förgun birgða. Stefndi hafi verið í góðri trú er hann festikaup á stólunum. Því verði að telja þaðbæði ósanngjarnt og óréttmætt að stefndi þurfi að greiða fyrir urðun vörunnar. Um dómkröfu stefnanda nr. 6 Þess er krafist að stefndi verði sýknaður af kröfuum málskostnað, en til handa stefnda verði fallist á málskostnað úr hendistefnanda í samræmi við málskostnaðarreikning sem lagður verði fram viðaðalmeðferð málsins. Tilvísun til helstu réttarreglna og lagaákvæða Aðallega er byggt á meginreglum höfundarréttar,lögum nr. 73/1972 um höfundarrétt og almennum reglum um skaðabætur. Krafa um að ákvörðun um lögbann verði felld úr gildier byggð á lögum nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Krafan um málskostnað að skaðlausu byggist á 130.gr. laga nr. 91/1991. Umvirðisaukaskatt vísast til laga nr. 50/1988. Niðurstaða Fyrir liggur að ítalski hönnuðurinn Stefano Giovannoni þróaði oghannaði fyrir stefnanda stól undir vöruheitinu Bombo. Samkvæmt nytjaleyfissamningi við hönnuðinn hefur stefnandieinkarétt til framleiðslu og sölu á Bombo stólnum. Eins og fram hefur komið er stóllinn framleiddur bæði semhækkanlegur barstóll og í lægri útgáfu með hærra baki. Er stóllinn framleiddur í mörgum litum. Samkvæmt upplýsingum frá stefnanda, sem framkoma í gögnum málsins, tók um tvö ár að þróa og hanna stólinn. Eins og rakið er hér að framan varð stefnandi var við að nokkrir aðilarværu að selja eftirlíkingar af stólnum í verslunum sínum hér á landi. Að ósk stefnanda hættu fjórir aðilar sölustólsins en stefndi hefur hafnað öllum kröfum stefnanda um að hætta sölustólsins þar sem hann telur sölu umræddrar vöru ekki brjóta gegn höfundarréttieða samkeppnislögum eins og stefnandi heldur fram. Stefndi gerir þá kröfu í málinu að öllum kröfum stefnanda er varða stólmeð vörunúmerinu TD2368DA verði vísað frá dómi. Í lögbannsbeiðni er gerð krafa um að lagt verði lögbann við því aðgerðarþoli flytji inn, bjóði til sölu, selji, flytji úr landi eða ráðstafi meðöðrum hætti stól sem er eftirlíking af Bombo-stólnum og er í kröfunni vísað tilfylgiskjals nr. 5 þar sem er að finna tvær gerðir af Bombo-stólnum. Fulltrúi sýslumanns tók kröfuna til greinaeins og hún var fram sett. Fyrir liggursamkvæmt framlögðum gögnum að Bombo-stóllinn er framleiddur í fleiri en einniútfærslu. Ljóst þykir, að með vísan tilfylgiskjals nr. 5 með lögbannsbeiðni, taki lögbannið til þeirra tveggja gerðasem myndirnar eru af. Sama á við umkröfugerð stefnanda í þessu máli. Þóttí gögnum málsins sé talað um Bombo-stólinn er ljóst að hann er a.m.k.framleiddur í tveimur útfærslum. Þá erí kröfugerð stefnanda í þessu máli lýst tveimur gerðum stólsins, þ.e. annarsvegar barstól og hins vegar lægri stól með hærra baki, sem er lýsing sem svarartil mynda í fylgiskjali nr. 5 með lögbannsbeiðni. Kemur fram, og er ekki mótmælt af hálfu stefnda, að stefndi hefurselt umrædda stóla, sem stefnandi telur eftirlíkingu af Bombo-stólnum, ívörunúmerunum TD0103CA og TD2368DA. Erþví ekki fallist á að málatilbúnaður og röksemdafærsla stefnanda hafitakmarkast við stól með vörunúmerinu TD0103CA.Er frávísunarkröfu stefnda að því er tekur til stóls með vörunúmeriðTD2368DA því hafnað. Stefnandi telur sölu stefnda á stólum með framangreindum vörunúmerum,og stefnandi telur eftirlíkingu af Bombo-stólnum, brjóta gegn einkarétti hans til að selja og dreifa eintökum afBombo-stólnum á Íslandi. Telurstefnandi innflutning stefnda og sölu á umræddum stól vera brot á 3. gr.höfundalaga nr. 73/1972 og brjóta gegnsæmdarrétti höfundar samkvæmt 4. gr. laganna. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 73/1972 á höfundur að bókmenntaverki eðalistaverki eignarrétt á því með þeim takmörkunum sem greindar eru ílögunum. Í 3. gr. laganna er kveðið áum að höfundur hafi einkarétt til þess að gera eintök af verki sínu og til aðbirta það í upphaflegri mynd eða breyttri.Þá segir í 2. gr. 4. gr. sömu laga að óheimilt sé að breyta verkihöfundar eða birta það með þeim hætti eða í því samhengi að skert getihöfundarheiður hans eða höfundarsérkenni. Matsgerð liggur ekki fyrir í máli þessu og hefur ekki farið fram neinnákvæm úttekt eða samanburður á Bombo-stólnum og þeim stólum sem stefndi hefurselt í verslun sinni og eru hér til umfjöllunar. Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi ekki sýnt fram á hvaðaeinstakir þættir stólsins það séu sem njóti verndar. Er ekki fallist á að það sé nauðsynlegt þar sem telja verður aðvið mat á því hvort Bombo stóllinn njóti höfundarverndar verði að líta tilheildarmyndarinnar. Eins og rakið er í málsástæðum stefnanda lýsir stefnandi því svo aðeinstakir þættir hönnunarinnar sem einkenni Bombo stólinn séu m.a. einnlóðréttur fótur er hvíli á flatri hringlaga gólfplötu, ávöl lögunmeginstykkisins, bæði bak- og sætishlutans, sporöskjulaga lögun fótskemilsbarstólsins og lögun handfangs til að hækka og lækka stólinn. Getur þessi lýsing einnig átt við þá stólasem stefndi seldi í verslun sinni og hér eru til umfjöllunar. Heildarútlit og heildaryfirbragð stólannaer mjög svipað svo og stærð þeirra. Af hálfu stefnda er bent á að lögun sætis og fótstigs sé ekki súsama. Þá sé frágangur á handfangi og pumpuekki sá sami og mál ekki þau sömu. Þáhefur komið fram að frágangur undir fæti stólsins er ekki sá sami. Þegar bornar eru saman framlagðar myndir afstólunum verður að telja að augljós munur sé ekki til staðar varðandi þessiatriði og þurfi þau sérstakrar skoðunar við til þess að séð verði að einhvermunur sé þar á. Hin einstöku atriði ereinkenna Bombo-stólinn birtast í stól stefnda.Hins vegar er ekkert í stól stefnda sem greinir hann með afgerandi hættifrá Bombo-stólnum. Enda þótt stólarnirkunni að vera framleiddir úr mismunandi efni eru þeir svo líkir hvað snertirform, stærð og aðra útfærslu að telja verður að venjulegur viðskiptavinur eigierfitt með að greina þar á milli og telst því veruleg ruglingshætta vera fyrirhendi. Fram hefur komið að stólarnireru seldir á misháu verði og kunna að höfða til ólíkra markhópa. Það eitt sér þykir ekki, eins og hér háttar,nægilegt til þess að hafa áhrif á mat á því hvort um eftirlíkingu telst vera aðræða eða ekki. Samkvæmt framansögðu er fallist á það með stefnanda að innflutningur,sala eða önnur ráðstöfun stefnda á þeim stólum sem hér eru til umfjöllunar felií sér brot á 3. og 4. gr. höfundalaga nr. 73/1972 og á 20. gr. samkeppnislagaeins og greinin var samkvæmt lögum nr. 8/1993. Stefnandi krefst staðfestingar á lögbanni er sýslumaðurinn í Reykjavíklagði á þann 10. janúar 2005. Stefndikrefst þess að þessi ákvörðun verði felld úr gildi því hvorki hafiformskilyrðum né efnisskilyrðum lögbanns verið fullnægt. Við fyrirtöku í lögbannsmálinu 4. janúar 2005 mótmælti lögmaður stefndaað lögbannið næði fram að ganga og bar því m.a. við að lögmaður stefnanda hefðiekki sýnt fram á aðild stefnanda að málinu.Lögmanni stefnanda var þá veittur frestur til frekari upplýsinga á þegarframlögðum gögnum. Í þinghaldi 6.janúar 2005 lagði lögmaður stefnanda m.a. fram þýðingar á tilteknum gögnumvarðandi aðild stefnanda. Lögmaðurstefnda óskaði þá eftir fresti til þess að kynna sér gögnin. Þann 10. janúar 2005 rökstuddu lögmenn aðilakröfur sínar og síðar þann sama dag var úrskurður upp kveðinn svo sem áður ergetið. Í 1. mgr. 29. gr. laga um kyrrsetningu, lögbann ofl. nr. 31/1990 segirað frestir skulu að jafnaði ekki veittir meðan á lögbannsgerð standi nemamálsaðilar séu á það sáttir. Útilokarákvæði þetta ekki að frestir séu veittir þegar svo ber undir. Ekki var um langan frest að ræða eins ogáður greinir og var frestur veittur að ósk beggja aðila. Um lögbannsbeiðnina er áður fjallað. Er ekki fallist á það með stefnda að súákvörðun fulltrúa sýslumanns að veita báðum málsaðilum frest feli í sér aðmálsmeðferð hafi verið afbrigðileg eða að formskilyrði hafi þar með ekki veriðuppfyllt varðandi lögbannsgerðina. Í 24. gr. laganna er að finna skilyrði þess að lögbann verði á lagt. Eins og áður er rakið telst stefnandi eiga hin lögvörðu réttindi sem umer deilt í málinu. Liggur ekki annaðfyrir en að stefnandi hafi krafist lögbanns strax og honum var kunnugt um aðstefndi væri að selja umrædda stóla.Telja verður að áframhaldandi sala stefnda á stólnum hefði skaðaðstefnanda ekki einungis fjárhagslega heldur einnig út frá höfundarréttarlegusjónarmiði. Samkvæmt því sem fram hefur komið telst lögbannið uppfylla ákvæði 24.gr. laga nr. 31/1990 og ber að staðfesta það. Stefnandi krefst skaðabóta úr hendi stefnda að fjárhæð EUR 6.366. Til stuðnings kröfu sinni vísar hann til 56.gr. laga nr. 73/1972. Verður að teljaað stefnandi byggi kröfu sína á 1. mgr. þeirrar greinar. Niðurstaða málsins er sú að stefndi hafi meðinnflutningi, sölu og dreifingu á umræddum stól brotið gegn lögvörðum réttistefnanda, sbr. það sem áður er rakið, og ber honum að bæta fjártjón stefnandaaf þeim sökum. Stefnandi byggir kröfusína á upplýsingum frá stefnda um að seldur hafi verið 61 stóll. Stefnandi kveður ágóða af hverju eintakiBombo-stólsins hafa numið EUR 52,19.Hefði stefnandi selt þessi 61 eintak af Bombo-stólnum hefði ágóði hansverið EUR 3.183,59. Þótt ekki verðifullyrt að stefnandi hefði selt 61 eintak af Bombo- stólnum ef stefndi hefðiekki haft umrædda stóla til sölu þykir rétt við ákvörðun fébóta að fallast áþessa viðmiðun. Ber því að dæmastefnanda bætur að fjárhæð EUR 3.183,59, en stefnandi þykir ekki hafa sýnt framá að samkvæmt dómvenju beri að tvöfalda þá fjárhæð. Rétt þykir einnig að taka til greina kröfu um greiðslu 15.060 krónavegna kostnaðar við förgun birgða, sbr. það sem áður er rakið. Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnaðsem ákveðst 800.000 krónur. Við munnlegan flutning málsinsgerði stefndi þá kröfu að áfrýjun fresti aðför vegna eignaupptöku og förgunarbirgða. Með því að kveðið er á um þettaí lögum, sbr. 5. gr. laga nr. 90/1989, þykja ekki efni til að fjallasérstaklega um þessa kröfu stefnda. Kristjana Jónsdóttirhéraðsdómari kvað upp dóm þennan. Viðurkennt er að stefnda, Öndvegi ehf., eróheimilt að flytja inn, bjóða til sölu, selja, flytja út eða ráðstafa með öðrumhætti eintökum af stól, þ.e. barstól, vörunúmer TD0103CA, og lægri stól meðhærra baki, vörunúmer TD2368DA, en stóllinn telst eftirlíking af stólnum Bombosem stefnandi, Magis spa, framleiðir. Stefndi, Öndvegi ehf., er dæmdur til að þolaað birgðir hans af framangreindum stól verði gerðar upptækar án endurgjalds. Staðfest er lögbann er sýslumaðurinn í Reykjavíklagði, hinn 10. janúar 2005, við því að stefndi, Öndvegi ehf., flytji inn,bjóði til sölu, selji, flytji úr landi eða ráðstafi með öðrum hætti stól sem ereftirlíking af stólnum Bombo. Stefndi, Öndvegi ehf., greiði stefnanda,Magis spa, skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð EUR 3.183,59 ásamtdráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu frá 18. janúar 2005 til greiðsludags. Stefndi, Öndvegi ehf., greiði stefnanda,Magis spa, skaðabætur vegna kostnaðar við förgun birgða sem hann fær afhentarvið upptöku að fjárhæð 15.060 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6.gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. janúar 2005 tilgreiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur ímálskostnað.
Mál nr. 149/2005	Skaðabótamál Lögráðamaður Stjórnsýsla Stjórnvaldseftirlit	D var árið 1993 svipt fjárræði vegna ellisljóleika og nafngreindur maður skipaður lögráðamaður hennar af sýslumanni. D lést árið 2000 og lauk skiptum á búi hennar ári síðar. Lögráðamaður hennar var árið 2002 dæmdur sekur um að hafa dregið sér tiltekna fjárhæð af fjármunum D á meðan hann var skipaður lögráðamaður hennar. Kröfðu erfingjar hennar að íslenska ríkið greiddi þeim bætur fyrir það tjón sem hlaust af skipun lögráðamannsins svo og ófullnægjandi eftirlits með störfum hans. Ekki var á það fallist að skort hefði á að formleg skilyrði hefðu verið uppfyllt til að skipa lögráðamanninn til starfans. Þá var ekki í ljós leitt að sýslumaður hefði mátt ætla að lögráðamaðurinn myndi misfara með fjárhaldið. Eftir gildistöku lögræðislaga nr. 71/1997, sem kváðu skýrar en áður á um störf lögráðamanna, skýrslugjöf og eftirlit með störfum þeirra, höfðu starfsmenn sýslumannsembættisins ítrekað leitað eftir því við lögráðamanninn að hann sinnti lagaskyldu sinni um skýrslugjöf án þess að það bæri árangur. Ekki þótti upplýst að sýslumaður eða starfsmenn hans hefðu brotið gegn starfsskyldum sínum og fellt með því skaðabótaábyrgð á íslenska ríkið gagnvart erfingjum D.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Garðar Gíslason og Hrafn Bragason. Áfrýjendur skutu máli þessu til Hæstaréttar 11. apríl 2005. Þau krefjast þess að stefndi greiði 11.359.837 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. apríl 2000 til 1. júlí 2001 og 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 2. maí 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að kröfur áfrýjenda verði stórlega lækkaðar og málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur niður. A situr í óskiptu búi eftir konu sína E, sem var aðili ásamt systkinum sínum í héraði og hefur hann tekið við aðild málsins. I. Málsatvik eru rakin í héraðsdómi. Áfrýjendur telja sig hafa orðið fyrir tjóni, sem rakið verði til þess að sýslumaðurinn í Reykjavík hafi sem yfirlögráðandi 20. júlí 1992 skipað nafngreindan mann lögráðamann D, sem vegna ellisljóleika var svipt fjárræði 17. sama mánaðar. Áfrýjendur eru erfingjar D, en hún lést […] febrúar 2000. Fengu þeir leyfi til einkaskipta á dánarbúi hennar 14. apríl 2000 og lauk skiptum á búinu í september 2001. Áfrýjendur halda því fram að lögráðamaðurinn hafi ekki uppfyllt lagaskilyrði til að verða skipaður, en hann hafi dregið sér fjármuni sem vantaði í dánarbúið þegar því var skipt. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness […] 2002 var lögráðamaðurinn dæmdur í 18 mánaða fangelsi fyrir að hafa dregið sér 7.908.934 krónur af fé D á árunum 1993 til 2000. Áfrýjendur halda því einnig fram að sýslumaður hafi ekki fylgst með fjárhaldinu svo sem embættisskyldur bjóði. Hefði hann sinnt því hefði komið í ljós að lögráðamaðurinn var ófær um að gegna skyldum sínum og hefði þá mátt afstýra tjóni í tíma. Af hálfu stefnda er bótaskyldu hafnað og talið að sýslumaður hafi hvorki valdið áfrýjendum tjóni né að til sé að dreifa saknæmri og ólögmætri háttsemi af hans hálfu. Er því mótmælt að ekki hafi mátt skipa lögráðamanninn eða að reglur um eftirlit hafi verið brotnar. Skipun hans til starfans hafi ekki leitt til tjóns heldur athafnir hans sjálfs. Þá sé ekki um að ræða hlutlæga ábyrgð íslenska ríkisins á störfum starfsmanna sinna. II. Fallist er á það með héraðsdómi að til þess að stefnda verði dæmt til þess að bera ábyrgð á tjóni áfrýjenda af völdum lögráðamannsins verði að sýna fram á að vanrækslu starfsmanna þess sé um að kenna. Aðstæður þær er leiddu til skipunar lögráðamannsins eru ekki að fullu ljósar, en þó virðist fram komið að sá er skipaður var lögráðamaður hafi haft frumkvæði að því að arfláta var svipt fjárræði, til þess hafi verið tilefni og samráð þar um hafi verið haft við móður áfrýjendanna, B og C, sem nú er látin, en var þá eini erfingi D. Þegar lögráðamaðurinn var skipaður var bú hlutafélags, sem hann var forráðamaður fyrir, til gjaldþrotaskipta og dómur hafði fallið á hann í sakadómi Hafnarfjarðar og Garða fyrir að hafa ekki staðið skil á fjármunum sem félagið innheimti af starfsfólki sínu. Hins vegar liggur ekki annað fyrir en hann hafi sjálfur verið fjár síns ráðandi og að öðru leyti uppfyllt að formi til skilyrði til þess að verða skipaður lögráðamaður samkvæmt 29. gr. þágildandi lögræðislaga nr. 68/1984. Er ekki í ljós leitt að sýslumaður hafi mátt ætla að hann myndi misfara með fjárhaldið. Með lögræðislögum nr. 71/1997 urðu miklar breytingar á lagaákvæðum og framkvæmd um skýrslugjöf lögráðamanna og eftirlit með starfa þeirra. Ítrekaðar tilraunir starfsmanna sýslumanns til þess að fá lögráðamanninn til að sinna lagaskyldum sínum um skýrslugjöf samkvæmt 3. mgr. 63. gr. þeirra laga strax á fyrri hluta árs 1998 báru ekki árangur. Má ætla af dómi Héraðsdóms Reykjaness […] 2002 að skaðinn hafi þá að mestu verið skeður. Af framangreindu leiðir að þótt lagaframkvæmd sýslumannsembættisins hefði mátt vera skilvirkari er ekki fram komið að sýslumaður eða starfsmenn hans hafi brotið gegn starfskyldum sínum og fellt með því skaðabótaábyrgð á stefnda. Með þessum athugasemdum ber að staðfesta héraðsdóm. Rétt er að hver aðilanna beri sinn málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 11. janúar 2005. Mál þetta, sem dómtekið var 22. desember sl., er höfðað 2. apríl sl. af E, […], B, […], og C, […], en til vara af dánarbúi D á hendur sýslumanninum í Reykjavík, Skógarhlíð 6, og íslenska ríkinu, Arnarhvoli, báðum í Reykjavík, en til vara dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra f.h. íslenska ríkisins. Stefnendur krefjast þess að stefndu verði in solidum gert að greiða þeim 11.359.837 krónur auk vaxta samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. apríl 2000 til 1. júlí 2001 en samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 2. maí 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af samanlagðri fjárhæð höfuðstóls og vaxta frá þeim degi til greiðsludags. Þess er krafist að skaðabótavextir höfuðstóls færist á 12 mánaða fresti, í fyrsta skipti 14. apríl 2001. Krafist er og málskostnaðar að skaðlausu. Af hálfu stefndu er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnenda og að stefnendum verði gert að greiða stefndu málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara er krafist að kröfur stefnenda verði stórlega lækkaðar og að málskostnaður verði látinn falla niður. Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna Stefnendur hafa höfðað málið vegna skaðabótakröfu sem þeir telja sig eiga á hendur stefndu vegna tjóns sem verði rakið til þess að stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafi sem yfirlögráðandi 20. júlí 1992 skipað F lögráðamann D sem svipt var fjárræði 17. júlí sama ár. Stefnendur eru erfingjar D en hún lést […] febrúar 2000. Stefnendur fengu leyfi til einkaskipta á dánarbúi hennar 14. apríl 2000 og lauk skiptum á búinu í september 2001. Stefnendur telja að F hafi ekki uppfyllt lagaskilyrði til að vera skipaður lögráðamaður D en tjónið verði rakið til þess að hann hafi dregið sér hluta af fé hennar, sem hann hafi haft í sínum vörslum sem lögráðamaður hennar, og hafi þessa fjármuni vantað í dánarbúið þegar því hafi verið skipt. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness […] 2002 var lögráðamaðurinn dæmdur til 18 mánaða fangelsisrefsingar fyrir að hafa dregið sér af fé D 7.908.934 krónur á árunum 1993 til 2000. Þá telja stefnendur að stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafi ekki fylgst með lögráðamanninum og hafi hann því ekki gegnt embættisskyldum sínum með fullnægjandi hætti. Hefði stefndi fylgst með lögráðamanninum í samræmi við góðar embættisskyldur hefði komið í ljós að hann hefði verið ófær um að gegna skyldum sínum sem lögráðamaður og hefði þá mátt afstýra tjóni í tíma. Stefndu hafna bótaábyrgð en þeir telja engin viðhlítandi rök fyrir henni. Stefndu hafi hvorki valdið stefnendum tjóni né sé til að dreifa saknæmri eða ólögmætri háttsemi af þeirra hálfu. Stefndu mótmæla því að óheimilt hafi verið að skipa þann lögráðamann sem skipaður var. Engar reglur hafi verið brotnar, hvorki í því sambandi né í sambandi við eftirlit með lögráðamanninum eftir að hann var skipaður. Tjónið, sem D hafi orðið fyrir, hafi ekki verið starfsmönnum stefndu að kenna. Skipan lögráðamannsins hafi því ekki verið athöfn, sem leitt hafi til tjóns, heldur athafnir lögráðamannsins sjálfs. Stefndu mótmæla enn fremur bótaábyrgð á hlutlægum grundvelli. Þá skorti allt orsakasamband til stofnunar bótaskyldu gagnvart stefnendum. Ekki sé heldur um að ræða lögvarða hagsmuni eða lögvarðar kröfur stefnenda. Stefnendur geti ekki átt þá kröfu sem þeir hafi uppi í málinu og hvorki stefnendur né dánarbú D geti átt aðild að málinu. Hafi stefnendur hins vegar átt kröfuna sé hún fallin niður fyrir tómlæti eða fyrningu. Enn fremur sé ætlað tjón ósannað. Stefndu gera athugasemdir við málatilbúnað stefnenda en þeir telja að vísa beri málinu frá dómi þar sem aðild að því sé óljós og illa skilgreind, reifun skorti um málssóknarheimild stefnenda eða dánarbúsins og á hvaða grundvelli stefnendur telji að réttarsamband hafi stofnast með þeim hætti að unnt sé að beina skaðabótakröfu að stefndu. Málsástæður og lagarök stefnenda Stefnendur lýsa málsatvikum þannig að þeir hafi höfðað málið sem erfingjar D, en stefnendur kalli til arfs samkvæmt erfðaskrá hennar frá 8. júní 1971. Í erfðaskránni sé móðir þeirra, G, arfleidd að helmingi eigna D á móti bróður hennar, H, en að honum látnum skyldi G erfa allt. D hafi lifað bróður sinn sem hafi látist […] febrúar 1990 og hafi hún erft umtalsverðar upphæðir eftir hann. G hafi andast […] október 1997 og samkvæmt ákvæðum erfðaskrárinnar skyldu eigur hennar þá renna til barna hennar, stefnenda þessa máls. D hafi verið gift I, sem hafi átt þrjú börn frá fyrra hjónabandi, þ.m.t. J, en hann hafi verið eiginmaður G. Hún hafi hins vegar verið orðin ekkja þegar erfðaskráin var gerð. D hafi verið vistuð á […] í […] 24. september 1991. Henni hefði hrakað andlega og hafi hún verið ófær um að sjá um sig sjálf. Vegna andlegs ástands síns hafi hún ekki getað stjórnað fé sínu. Það ástand hafi verið misnotað og […] 1993 hafi K hrl., L og M verið dæmd fyrir að hafa dregið sér fé hennar, samanlagt 9.792.887,80 krónur. Sakarefni þetta sé utan við grundvöll málsins en dómurinn hafi lögbundið sönnunargildi um þau atriði sem þar komi fram samkvæmt 4. mgr. 116. gr. laga um meðferð einkamála. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 17. júlí 1992 hafi D verið svipt fjárræði samkvæmt beiðni G og 20. júlí sama ár hafi F verið skipaður lögráðamaður D. Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. þágildandi lögræðislaga nr. 68/1984 skyldi yfirlögráðandi skipa lögráðamanninn. Í 29. gr. segi að skipaður lögráðamaður skuli vera lögráða og fjár síns ráðandi, ráðvandur og ráðdeildarsamur og að öðru leyti vel til starfans fallinn. Ekki hafi háttað svo til með F samkvæmt því sem hér verði rakið. F hafi verið í fyrirsvari fyrir N hf. og hefði fjöldi fjárnáma verið gerður hjá því fyrirtæki einmitt fyrir atbeina stefnda sjálfs. Bú N hf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 20. júlí 1989. Stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafi sem skiptaráðandi annast búskiptin sem fulltrúi hafi farið með í nafni stefnda. Af kröfuskránni megi ráða að vörslufé hafi ekki verið skilað, en kröfurnar nemi samanlagt 25.234.209 krónum. Ekkert af þessu hafi getað farið fram hjá stefnda þar sem hann hafi sjálfur skipt búi N. F hafi verið dæmdur í þriggja mánaða fangelsi fyrir fjárdrátt […] 1990. Af þessu virtist mega draga þá ályktun að stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafi ekki kynnt sér sakarskrá F eða beðið um sakavottorð hans. Fjárhagur F hafi verið í megnasta ólestri. Svo virtist sem stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafi ekki haft fyrir því að kanna hvort mál af þessu tagi hefðu borist á borð bæjarfógetans í Garðabæ, en á þeim tíma hefðu bæði dómsmál og fullnustumál farið um það embætti og hafi verið hægur vandi að nálgast upplýsingarnar. Í gögnum málsins komi fram að nokkur árangurslaus fjárnám hefðu verið gerð hjá F og m.a. komið fram kröfur út af hundruðum milljóna króna. Svo virtist sem embætti stefnda sýslumannsins í Reykjavík hafi heldur ekki kannað vanskilaskrá en hún hafi á þeim tíma verið gefin út af Reiknistofunni hf. Bú F hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 10. mars 1995. Engar eignir hafi fundist í búinu og hafi ekkert komið upp í lýstar kröfur að fjárhæð 98.034.955 krónur. Ekki virtust þessi tíðindi hafa haft neitt að segja með áframhaldandi ráðsmennsku F. Frá 17. mars 1998 og a.m.k. fram í júní 2000 hafi stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík reynt að fá F til að gera skilagrein með bréfum en hann virtist ekki hafa sinnt þeim og málinu virtist ekki hafa verið fylgt eftir. Stefnendur hafi fengið leyfi til einkaskipta á búi D 14. apríl 2000 og 25. október sama ár hafi verið beðið um kyrrsetningu í eigum F jafnframt því sem hann hafi sama dag verið kærður fyrir fjárdrátt. Við fyrirtöku kyrrsetningar 6. nóvember hafi engar eignir fundist til að kyrrsetja og hafi gerðin því verið árangurslaus. Kveðinn hafi verið upp dómur í máli ákæruvaldsins gegn honum […] 2002 þar sem hann hafi verið fundinn sekur um að hafa dregið sér samtals 7.908.934 krónur og hafi hann verið dæmdur í 18 mánaða fangelsi óskilorðsbundið. Máli þessu hafi fyrst verið stefnt 16. júlí 2002 er stefna hafi verið birt fyrir ríkislögmanni. Málið hafi verið þingfest 5. september s.á. en fellt niður af hálfu stefnenda 3. október s.á. Ríkislögmaður hafi framlengt málshöfðunarfrestinn 2. apríl 2003 til 3. júní það ár og 2. júní s.á. hafi hann framlengt frestinn til 3. júlí s.á. en 2. júlí s.á. til 1. september 2003. Þann dag hafi ríkislögmaður framlengt málshöfðunarfrestinn til 15. september s.á. en 10. september s.á. hafi ný stefna verið birt fyrir ríkislögmanni og málið þingfest 18. sama mánaðar. Málið hafi verið fellt niður af hálfu stefnanda 2. október s.á. og sé málshöfðunarfrestur því til 2. apríl 2004. Samkvæmt héraðsdómi […] 2002 hafi F verið fundinn sekur um að hafa dregið sér eftirgreinda fjármuni: bróður D sem lést í […] á árinu 1990, og ákærði móttók: 18.02.93 Canada $ 30.000,- þá jafnvirði 533.120 kr. 18.02.93 500.000 kr. árið 2000 100.000 kr. 2.133.120 kr. B. Af skilum O hrl. til ákærða á skaðabótum, sem D voru dæmdar með dómi […] 1993: 15.11.94 7.000.000 kr. 23.11.94 100.000 kr. 7.100.000 kr. C. Úttektir ákærða af sparisjóðsbók nr. 8428 í Landsbanka Íslands: 30.10.95 58.800 kr. 03.11.95 25.000 kr. 83.800 kr. 08.01.-22.11.1996 150.000 kr. 26.03.-18.04.1997 33.000 kr. 10.02.-22.10.1999 233.140 kr. 499.940 kr. samtals 9.733.060 kr. 1. Viðhald fasteignarinnar […], Rvík 1993 1.283.399 kr. 2. Reikn. fyrir málningu 14.6.1995 133.914 “ 3. G skv. kvittun 22.11.96 100.000 “ 4. Reikningur vegna pípulagnar 8.816 “ 5. Rafmagns- og hitareikningar 1992-2000 155.303 “ 6. Fasteignagjöld 1995, 1997-1999 107.000 “ 7. Iðgjöld vegna innbústryggingar 1992-1995 og brunatryggingar 1997-1999 35.694 “ 824.126 kr. Samtals hafi verið talið að hann hafi dregið sér 7.908.934 krónur. Stefnendur vísi til yfirlits yfir fjárdrátt og innborganir en dagsetningar þar séu eingöngu til að raða saman fjárdrætti og “innborgunum” til að fá saldó sem gert sé ráð fyrir að verði ávaxtað frá tilteknum degi. Samkvæmt yfirlitinu sé gert ráð fyrir að ávaxtaðar hafi verið 549.908 krónur frá 18. febrúar 1993 og 6.759.086 krónur frá 23. nóvember 1994, allt til þess dags er einkaskiptaleyfi hafi verið veitt 14. apríl 2000. Í raun sé erfitt að finna eina rétta leið en af skjali þessu megi sjá að tjónið sé varlega áætlað. Lagður hafi verið fram útreikningur frá Íslandsbanka en þar sé tjónið reiknað út frá raunhæfum væntingum um ávöxtun fjármuna D. Sé miðað við hæstu ávöxtun þar sem engin áhætta sé tekin og binding lítil. Miðað sé við “Sjóð 5” hjá Íslandsbanka en hann sé óbundinn og ávaxtist í samræmi við gengisbreytingar eignasafns ríkisbréfa en bankinn taki umsýslugjald af sjóðnum. Kröfur stefnanda séu reistar á því að stefndu hafi bakað sér bótaskyldu gagnvart D. Þar sem skiptum á búi hennar sé lokið séu stefnendur persónulega orðnir eigendur kröfu þessarar enda hafi þeir sammælst um að eiga hana in solidum. Til öryggis sé bú hennar látið hafa varaaðild í málinu verði ekki fallist á framangreind rök fyrir aðild stefnenda. Stefna beri sýslumanninum í Reykjavík í málinu, en verði talið að stefna eigi æðra stjórnvaldi komi aðeins dómsmálaráðherra til greina. Stefnendur byggi aðallega á því að stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafi skipað mann sem óheimilt hafi verið að skipa, sbr. 29. gr. þágildandi lögræðislaga nr. 68/1984, og að stefnda íslenska ríkið beri ábyrgð á slíku án sakar. Stefnendur telji þessa reglu leiða af eðli máls þar sem íslenska ríkið hafi tekið af D ein hin helgustu réttinda sem maður hafi auk þess sem það beri ábyrgð á þeim lögráðamanni sem hann skipi, enda sé hann á vegum yfirlögráðanda. Ábyrgð án sakar leiði einnig af 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu. Inngrip ríkisins í einkalíf D, sem felist í að skipa henni lögráðamann af þessu tagi, sé stærra en sáttmálinn heimili. Á því sé byggt að fyrir lögfestingu hans hafi þessi regla efnislega gilt hér á landi, m.a. vegna eðli máls og alþjóðlegra skuldbindinga ríkisins en landsréttur sé skýrður til samræmis við þær þegar tök séu á. Til vara byggi stefnendur á sakarábyrgð. Í fyrsta lagi hafi stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík haft fulla vitneskju um að fjármál N hf. hefðu verið í ólestri undir stjórn F og að hann hafi aldrei getað verið til þess fallinn í skilningi 29. gr. þágildandi lögræðislaga að vera lögráðamaður konu sem ekki gat spornað við neinu í fjármálum sínum eins og dæmin hafi sannað. Stefndi hefði, sem skiptaráðandi í búi N hf., haft beina vitneskju um það gjaldþrot og að vörslufé hefði ekki verið skilað. Þessi beina vitneskja hafi gert það að verkum að aldrei hafi mátt skipa F lögráðamann. Einnig hafi þessi beina vitneskja gefið tilefni til sérstakrar skoðunar á málefnum mannsins áður en hann yrði skipaður lögráðamaður. Slík skoðun hefði vafalaust leitt í ljós að F hafi verið óhæfur til starfans. Í öðru lagi hafi stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík ekki kannað hvort F hafi verið til starfans fallinn í skilningi 29. gr. þágildandi lögræðislaga. Hæg heimatökin hafi verið að kanna sakaskrá, vanskilaskrá og hvort mál á hendur honum hafi verið rekin vegna skulda hjá sýslumanninum í Hafnarfirði, sérstaklega þar sem upplýsingar um dómsmál og fullnustugerðir á hendur F hafi verið þar á einum stað. Stefndi hafi brotið reglur um góða stjórnsýsluhætti, þ.m.t. rannsóknarregluna, sem gilt hafi á þeim tíma þótt ólögfest væri, og einnig þá reglu að honum bæri sem embættismanni að gæta að þeim hagsmunum sem honum hafi verið í hendur faldir í embætti sínu. Honum hafi borið að vinna af trúmennsku og sinna embættisskyldum með fullnægjandi hætti, en það hafi brugðist. Beint orsakasamband sé milli þess sem að framan hafi verið rakið og þess tjóns sem stefnt sé út af. Til viðbótar framangreindu sé á því byggt að stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafi ekki fylgst með lögráðamanninum sem hann hafi skipað og hafi hann því ekki gegnt embættisskyldum sínum með fullnægjandi hætti. Í skaðabótarétti sé athafnaleysi í tengslum við athafnir tjónvalds jafnað til beinna athafna. Í þessu tilvirki hafi íslenska ríkið svipt D fjárræði en hafi vanrækt þær athafnaskyldur sem því hafi borið að sinna í framhaldinu. Hefði stefndi fylgst með F í samræmi við góðar embættisskyldur, hefði hann orðið var við að maðurinn hafi verið öldungis ófær um að gegna starfinu og hefði þá mátt afstýra tjóni í tíma. Almennar sönnunarreglur í skaðabótarétti leiði reyndar til þess að orsakasamband teljist sannað ef umrædd athöfn sé líkleg til að valda því tjóni sem krafið sé um, sbr. t.d. Hrd. 1992:2122 og Hrd. 1999:3196. Um vaxtakröfuna sé vísað til þess að höfuðstóll kröfu miðist við tjónið þann dag sem leyfi hafi verið veitt til einkaskipta. Fram að andlátsdegi hafi D verið skjólstæðingur stefnda sem yfirlögráðanda og síðan dánarbú hennar á vegum stefnda sem sýslumanns en eftir það hafi stefnendur haft með það að gera. Frá þeim degi sé krafist skaðabótavaxta þar til mánuður hafi verið liðinn frá því töluleg kröfugerð hafi verið endanlega sett fram með birtingu stefnu. Óþarft hafi verið að krefjast vaxtavaxta sérstaklega því krafa um þá felist í tilvísun til laga, en það hafi hins vegar verið gert til að taka af allan vafa. Almennir vextir gjaldfalli með höfuðstól við upphafsdag dráttarvaxta og falli dráttarvextir á þá einnig frá þeim degi að telja. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, sérstaklega 129. gr. og 130. gr. Tekið verði tillit til þess að stefnendur séu ekki virðisaukaskattskyldir og þurfi því aðfararhæfan dóm fyrir skattinum. Málsástæður og lagarök stefndu Stefndu vísi til þess að málið varði skipun F 20. júlí 1992 sem lögráðamanns D, en hún hafi látist […] 2000. Eins og fram komi í bréfi stefnda sýslumannsins í Reykjavík 27. maí 2004 liggi ekki fyrir gögn hjá embættinu um aðdraganda skipunar F og sé talið líklegast að hann hafi gefið sig fram sjálfur til starfans. Á hinn bóginn liggi fyrir minnisblöð og skýrslur frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti um aðdraganda þess að til fjárræðissviptingar kom og að skipa þyrfti fjárhaldsmann. Umrædd gögn um forsögu lögræðissviptingarinnar hafi þó ekki verið meðal skjala yfirlögráðanda vegna þess máls sem laut að skipun lögráðamanns. Ekki sé þó af þeim gögnum að ráða nokkuð óeðlilegt við það að F hafi verið skipaður lögráðamaður hefði sýslumanni verið kunnugt um þessa forsögu lögræðissviptingarmálsins. Engin ástæða sé til að ætla að sýslumaður sjálfur, sem hafi skipað F sem lögráðamann D, hafi getað gert sér grein fyrir að fjárhagur hans væri með þeim hætti að ástæða hafi verið til að efast um hæfni hans til starfans. Í greinargerð sýslumannsembættisins í Reykjavík vegna máls þessa komi fram að á þeim tíma sem F var skipaður lögráðamaður hafi málaskrá embættisins ekki verið með þeim hætti sem hún sé í dag. Hugsanlega hafi einhverjir starfsmenn embættisins, sem sýslað hafi með aðfarargerðir og gjaldþrotaskipti, vitað árið 1992 að F hafi verið í forsvari fyrir N. Á hinn bóginn bendi ekkert til þess að sýslumaður hafi haft einhverjar upplýsingar um F sem hefðu átt að koma í veg fyrir skipun hans. Þá liggi ekkert fyrir um að sýslumaður hafi vitað um þær ráðstafanir lögráðamannsins sem séu kveikjan að málsókn stefnenda nú. F hafi verið send bréf um að skila skýrslum um fjárhaldið, svo sem lög hafi boðið frá 1. janúar 1998. Erfingjar hafi verið í forsvari fyrir hagsmuni búsins meðan það hafi verið við lýði og hafi lögráðamálinu verið lokið eins og talið hafi verið eðlilegt. Erfingjar hafi gefið sig fram við fulltrúa sýslumanns sumarið 2000 þar sem þeir hafi talið lögráðamanninn hafa tekið við arfi D eftir bróður sinn og hafi þeir leitað úrræða til að ná þeim fjármunum aftur. Engar kvartanir hefðu annars borist embættinu vegna fjárhalds F né heldur upplýsingar eða ábendingar um að eitthvað hefði farið úrskeiðis, fyrr en erfingjar hafi gefið það til kynna sumarið 2000. Skattframtöl D heitinnar hafi ekki gefið til kynna að eitthvað gæti verið að fjárhaldinu. Stefndu geri þær athugasemdir við málatilbúnað stefnenda að engin lagaheimild eða réttarfarsleg stoð sé fyrir því að einhver geti verið sóknaraðili að dómsmáli til vara. Komi því ekki til álita að dánarbú D geti átt aðild að málinu. Auk þess sé búið ekki lengur til þar sem skiptum á því sé löngu lokið. Beri því að vísa sjálfkrafa öllum kröfum dánarbúsins frá dómi, sbr. ákvæði 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá verði ekki séð hvernig það geti talist raunhæft eða í samræmi við 2. mgr. 19. gr. sömu laga að stefna aðila, sem í raun sé hinn sami, bæði aðallega og til vara. Bæði sóknaraðild málsins og varnaraðild sé þannig svo illa skilgreind og óljós að varðað geti frávísunar málsins í heild. Stefnendur byggi aðild sína að málinu á því að vera bréferfingjar D samkvæmt erfðaskrá frá 8. júní 1971. Erfingjarnir hafi fengið leyfi til einkaskipta 14. apríl 2000 og hafi skiptum verið lokið í septembermánuði 2001. Tjónið sem stefnendur telji sig hafa orðið fyrir hafi allt verið vegna ráðstafana, sem allar hafi komið til fyrir andlát D. Stefnendur geti því á engan hátt talist eigendur krafna, sem þeir reki til tjóns, sem D hafi verið valdið í lifanda lífi. Breyti engu svokölluð varaaðild dánarbús hennar í þessu efni. Dánarbúið sé þar að auki liðið undir lok þar sem skiptum á því sé lokið. Skorti stefnendur þannig heimild til að reka málið fyrir hönd búsins. Engri kröfu á hendur stefnda vegna skipunar eða ráðstafana lögráðamanns hafi verið haldið uppi eða lýst, hvorki af hálfu D heitinnar né dánarbús hennar og því einsýnt að engin slík krafa hafi getað færst yfir til bréferfingja hennar. Af efni erfðaskrárinnar sé ljóst að arfstilkallið hafi ekki náð til annars en eigna þeirra sem D hafi látið eftir sig. Hverjar ástæður hafi legið til þess að eignir hennar rýrnuðu síðustu æviár hennar breyti engu um það að réttur stefnenda hafi eingöngu staðið til arfsins, þ.e. þeirra eigna sem hún hafi látið eftir sig samkvæmt erfðaskránni. Stefnendur hafi aldrei átt rétt á fjármunum D meðan hún lifði og hafi þeir ekki getað ráðstafað þeim. Ekki hafi verið höfð uppi bótakrafa á hendur stefndu meðan D lifði vegna ráðstafana lögráðamannsins og hafi slíkri kröfu í engu verið hreyft eða lýst við meðferð dánarbús hennar. Í erfðafjárskýrslu, sem sýslumaður hafi undirritað, sé getið um „óvissar kröfur“ á hendur F, en kröfum á hendur stefnda vegna ráðstafana lögráðamannsins sé í engu getið og hafi á engum stigum verið lýst af hálfu dánarbúsins. Við skiptalokin hafi verið gerður upp erfðafjárskattur og dánarbúið liðið undir lok, svo og hagsmunagæsla erfingja fyrir þess hönd. Þau réttindi, sem ekki hafi verið haldið uppi af hálfu dánarbúsins, hafi því ekki færst til bréferfingja hinnar látnu og standist ekki að stefnendur geti verið persónulega eigendur þeirra krafna sem hafðar séu uppi nú. Bresti af framansögðu algerlega stoð fyrir aðild stefnenda eða dánarbúsins til að gera þær dómkröfur gagnvart stefndu sem hafðar séu uppi. Eftir að skiptum lauk hafi erfingjar ekki haft heimild til að ráðstafa hagsmunum sem komið hefðu til álita við skipti en gerðu ekki. Með vísan til ofangreinds sé á því byggt að hvorki stefnendur né dánarbú D, sem ekki sé lengur við lýði, geti átt aðild að málinu. Þá sé einnig á því byggt í þessu ljósi að öll skilyrði skorti fyrir því að stofnast hafi bótaskylda gagnvart stefnendum. Í fyrsta lagi hafi stefnendum aldrei verið valdið tjóni, hvorki af hálfu þess lögráðamanns sem skipaður var né stefnda. Á sama hátt hafi engri saknæmri eða ólögmætri háttsemi verið til að dreifa af hálfu þessara sömu gagnvart stefnendum. Í öðru lagi skorti allt orsakasamband til stofnunar bótaskyldu gagnvart stefnendum, sem engin réttindi hafi átt í fjármunum eða eignum D meðan hún lifði, sbr. til hliðsjónar meginreglu 27. gr. erfðalaga. Í þriðja lagi sé ekki um að ræða lögvarða hagsmuni eða lögvarðar kröfur stefnenda sem sprottið hafi af fjársýslu vegna hinnar látnu þegar á framangreint sé litið. Um frekari lagarök fyrir ofangreindu sé vísað til meginreglna erfðaréttar og ákvæða laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., einkum 2. gr., 85. gr. og 90. gr. auk ákvæða XIII. kafla laganna. Einnig vísist til 125. gr. laganna, en skilyrði hennar geti ekki átt við í málinu þar sem dánarbúið sé liðið undir lok, stefndi sé ekki samþykkur málsókninni og málið hafi ekki verið borið upp á grundvelli þessa ákvæðis. Af ofangreindum ástæðum standi rök til þess að málinu verði vísað frá dómi, þar sem aðild málsins sé óljós og illa skilgreind, reifun skorti um málsóknarheimild stefnenda eða dánarbúsins og á hvaða grundvelli stefnendur telji að réttarsamband hafi stofnast með þeim hætti að unnt sé að beina bótakröfu að stefndu. Verði ekki fallist á frávísun málsins sé krafist sýknu á grundvelli framangreindra málsástæðna, meðal annars aðildarskorts stefnenda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, en einnig vegna vanlýsingar og tómlætis. Engri saknæmri eða ólögmætri háttsemi sé til að dreifa er stofnað gæti til bótaskyldu stefndu. Því sé mótmælt að óheimilt hafi verið að skipa F lögráðamann samkvæmt 29. gr. eldri lögræðislaga. Hvergi liggi fyrir að sýslumaður hafi vitað eða mátt vita um ráðstafanir lögráðamannsins sem hafi verið svo andstæðar hagsmunum D sem raun beri vitni. Um eftirlitsskyldu yfirlögráðanda sé að líta til þess að allnokkur breyting hafi orðið á reglum þar að lútandi með lögræðislögum nr. 71/1997, sem hafi tekið gildi 1. janúar 1998. Þannig hafi ekki verið í lögræðislögum nr. 68/1984 sérstök ákvæði um eftirlitsskyldur yfirlögráðanda gagnvart lögráðamanni og engin ákvæði um bótaskyldu vegna athafna eða athafnaleysis yfirlögráðanda, heldur aðeins bótaskyldu lögráðamanns, sbr. 33. gr. Þar sem engri bótareglu sé til að dreifa í lögum eða öðrum réttarreglum varðandi sakarefnið mótmæli stefndu bótaábyrgð á hlutlægum grundvelli. Slík bótaábyrgð eigi sér ekki stoð í 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Kröfur stefnenda séu fyrndar þar sem málsókn þessi hafi komið til að þeim frestum liðnum sem ríkislögmaður hafi gefið vegna fyrri málsókna og verði ekki miðað við fresti samkvæmt 11. gr. fyrningarlaga að liðnum framlengingum þeirra fresta. Í þessu sambandi sé á því byggt að dánarbúið hafi ekki verið til sóknar í fyrri málshöfðunum. Fullvíst sé að yfirlögráðandi eða starfsmenn stefndu hafi ekki vitað um það hvernig lögráðamaðurinn fór með fé D heitinnar. Engar líkur séu á því að starfsmenn stefndu, sem hafi haft með málið að gera, hafi vitað um þær ráðstafanir. Ráðstöfunum sem hafi gengið gegn hagsmunum D hafi augljóslega verið haldið leyndum fyrir yfirlögráðanda og starfsmönnum hans. Tjónið, sem D hafi orðið fyrir, hafi því ekki verið starfsmönnum stefndu að kenna. Skipan F sem lögráðamanns hafi því ekki verið athöfn, sem leitt hafi til tjóns, heldur athafnir lögráðamannsins sjálfs. Breyti þar engu þótt lögráðamaðurinn hafi persónulega eða sem forsvarsmaður tengst gerðum þar sem leitað hafi verið fullnustu krafna, sem hafi verið máli þessu óviðkomandi eða hlotið refsidóma af öðrum ástæðum, sem hvergi hafi verið kynntir yfirlögráðanda. Stefndu mótmæli því að tjónið sé að rekja til saknæmrar eða ólögmætrar háttsemi yfirlögráðanda eða annarra starfsmanna stefnda. Þá mótmæli stefndu því líka að bótaábyrgð verði reist á vanrækslu yfirlögráðanda á eftirliti með lögráðamanni þar sem ekki hafi verið að finna ákvæði um slíka eftirlitsskyldu í lögum sem gilt hafi á þeim tíma er athafnir lögráðamannsins komu til og yfirlögráðandi hafi engar hugmyndir haft um þær athafnir lögráðamannsins sem leitt hafi til rýrnunar á fjármunum D. Engin vitneskja hafi verið uppi hjá yfirlögráðanda sem hefði komið í veg fyrir að F yrði skipaður lögráðamaður og sé því mótmælt að óheimilt hafi verið að skipa hann. Yfirlögráðandi hafi augljóslega talið að ekkert stæði í vegi fyrir skipuninni og löglíkur séu fyrir því að það hafi verið kannað á grundvelli þeirra laga sem hafi gilt. Mótmælt sé þeirri málsástæðu að rannsóknarregla hafi verið brotin, en ekki hafi verið um að ræða stjórnvaldsákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga eða stjórnsýsluréttar sem stefnendur geti byggt á. Sýslumaður hafi haft það eftirlit með lögráðamanninum sem lög hafi boðið. Eftir að ný lögræðislög nr. 71/1997 tóku gildi hafi lögráðamanninum verið sendar beiðnir um skýrslu vegna fjárhalds og eignaumsýslu, sbr. bréf embættisins frá 17. mars 1998 og síðar. Vanhöld á skýrslum hafi raunar verið tíð fyrst í stað eftir gildistöku laganna, eins og sýslumannsembættið hafi lýst, en í lögum hafi ekki verið mælt fyrir um það hvernig bregðast skyldi við ef lögráðamaður skilaði ekki skýrslu. Sé því engu saknæmu eða ólögmætu athafnaleysi til að dreifa af hálfu stefndu eða starfsmanna stefndu. Starfsmönnum stefndu verði ekki kennt um ætlað tjón og engri frumkvæðisskyldu hafi verið til að dreifa um öflun upplýsinga á borð við þá sem stefnendur haldi fram. Skylda lögráðamanns til að skila skýrslu hafi fyrst orðið til eftir 1. janúar 1998. Þær ráðstafanir lögráðamannsins, sem mál þetta sé risið af, hafi þá verið um garð gengnar, en fjárdrátturinn virtist hafa verið umfangsmestur á árunum 1993 og 1994. Aðeins eitt tilvik hafi komið til eftir 1. janúar 1998. Af þessu sjáist að þótt lögráðamaðurinn hefði svarað bréfum sýslumanns skilmerkilega eftir það hefði það engu breytt. Engu hefði heldur breytt þótt sýslumaður hefði gengið frekar eftir skýrslum eða kannað nánar umsýslu lögráðamannsins. Þannig sé ljóst að ætlað tjón sé ekki afleiðing af ætluðum eftirlitsskorti starfsmanna stefndu heldur sé það vegna ráðstafana lögráðamannsins og annarra. Ekkert liggi fyrir um það að lögráðamaðurinn fyrrverandi sé ófær um að greiða þá kröfu sem stefnendur hafa uppi nú, en utan árangurslausrar kyrrsetningargerðar, sem sé bráðabirgðagerð, liggi ekki fyrir að fullreynd hafi verið innheimta á hendur honum, hvorki með málshöfðun né fullnustugerð. Af þessum ástæðum sé ætlað tjón ósannað og enginn grundvöllur til þess að beina kröfu að stefndu. Stefndu byggi einnig á því að D hafi orðið fyrir tjóninu, sem krafið sé bóta fyrir í málinu, meðan hún lifði. Fjármunum þeim hefði allt eins getað verið varið með öðrum hætti og engan veginn unnt að gefa sér að þeir hefðu staðið óhreyfðir við andlát hennar, komið til skipta og þaðan í hlut stefnenda sem erfingja. Af þessum ástæðum sé ætluðu tjóni einnig mótmælt sem ósönnuðu. Ekkert orsakasamband sé því fyrir hendi er stutt gæti bótakröfu stefnenda og ólíklegt að yfirlögráðandi hefði haft ástæðu til að koma í veg fyrir eða getað komið í veg fyrir ráðstafanir lögráðamannsins gagnvart D, t.d. þær sem hafi falið í sér fjárdrátt og hafi numið stærstu fjárhæðunum undir liðum A og B í stefnu frá árunum 1993 og 1994. Stefndu mótmæli einnig kröfum um jafngildi ávöxtunar, sem höfð sé uppi í málinu, sem röngum og óraunhæfum. Hvorki sé lagastoð er fyrir þessum kröfulið né verði hann reistur á reglum skaðabótaréttar. Til stuðnings kröfu um stórfellda lækkun sé vísað til allra ofangreindra málsástæðna. Sú framsetning á fjárkröfum og sundurliðun í stefnu sé algerlega óraunhæf og geti undir engum kringumstæðum skoðast sem tjón stefnenda. Ekki beri að taka til greina aðra liði en þá sem fullvíst megi telja að stafi af eftirlitsskorti yfirlögráðanda yrði bótaskylda lögð á stefndu. Meirihluti þessara krafna sem bótakrafna sé þar að auki liðinn undir lok fyrir tómælti og fyrningu. Ráðstafanir þær sem fram hafi farið á árinu 1995 og síðar, þ.e. eftir að bú F var tekið til skipta, hafi aðeins numið fjárhæðum sem séu lægri en nemi frádrætti í stefnu miðað við sama tímabil. Ljóst sé því að ætlað tjón, ef miðað yrði við það tímamark, væri hverfandi. Þá sé vaxtakröfum mótmælt sem og dráttarvaxtakröfum, einkum upphafstíma þeirra. Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað sé í öllum tilvikum vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Niðurstaða Málatilbúnaður stefnenda þykir ekki þeim annmörkum háður, svo sem stefndu vísa til, að sóknar- og varnaraðild málsins sé svo illa skilgreind og óljós að málið geti ekki fengið efnislega meðferð og verði því að sæta frávísun. Ekki kemur til álita að dánarbú D geti átt aðild að málinu, enda lauk skiptum á því í september 2001. Ekki verður séð að þörf sé á aðild dómsmálaráðherra að málinu. Stefnendur fara saman með málssóknina, en þeir eru einu erfingjar eigna D heitinnar. Krafa stefnenda er skaðabótakrafa vegna tjóns er þeir telja stefndu bera ábyrgð á vegna háttsemi stefnda sýslumannsins í Reykjavík vegna skipunar hans á lögráðamanni D heitinnar í tilefni af fjárræðissviptingu hennar á árinu 1992 og eftirlitsleysis með störfum hans í því sambandi. Aðild málsins verður því að skilgreina á þann hátt sem stefnendur hafa gert án þess að varaaðild, sem stefnendur hafi tilgreint sóknar- og varnarmegin, komi þar til álita eða meðferðar við úrlausn málsins. Stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafði sem yfirlögráðandi skipað F lögráðamann D heitinnar […] 20. júlí 1992, eins og hér að framan er rakið, en hún hafði verið svipt fjárræði með úrskurði dómsins 17. sama mánaðar. Skipun lögráðamannsins fór fram samkvæmt þágildandi 27. gr. lögræðislaga nr. 68/1984. Samkvæmt 1. mgr. 29. gr. sömu laga skyldi skipaður lögráðamaður vera lögráða og fjár síns ráðandi, ráðvandur og ráðdeildarsamur og að öðru leyti vel til starfans fallinn. Stefnendur telja að stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík hafi skipað D heitinni lögráðamann sem óheimilt hafi verið að skipa samkvæmt framangreindu lagaákvæði og beri stefndu ábyrgð á því án sakar. Á þetta verður ekki fallist enda eru hvorki í lögum fyrirmæli um slíka ábyrgð né þykja vera rök fyrir því að telja hana vera fyrir hendi. Engar af þeim heimildum sem stefnendur vísa til leiða til þess að talið verði að hér gildi reglur um hlutlæga bótaábyrgð stefndu. Til vara byggja stefnendur bótakröfuna á hendur stefndu á almennu sakarreglunni. Sýslumaðurinn hafi haft fulla vitneskju um að fjármál N hf. hafi verið í ólestri undir stjórn F og að vörslufé hefði ekki verið skilað. Ekki hafi því mátt skipa hann sem lögráðamann og tilefni hafi verið til að skoða mál hans sérstaklega sem hefði leitt í ljós að hann hefði verið óhæfur til starfans. Ekki hafi verið aflað sakavottorðs og upplýsinga úr vanskilaskrá. Stefndi hafi með þessu brotið reglur góðra stjórnsýsluhátta, þar með talið rannsóknarregluna. Þá hafi stefndi sýslumaðurinn í Reykjavík ekki fylgst með lögráðamanninum og leiði það athafnaleysi til bótaskyldu stefndu gagnvart stefnendum. Engar skráðar reglur voru á þeim tíma sem hér um ræðir um það hverra gagna, staðfestinga eða upplýsinga yfirlögráðandi ætti að afla við mat á því hvort sá sem til greina kæmi að skipa sem lögráðamann uppfylli skilyrði lagaákvæðisins um ráðvendni og ráðdeildarsemi. Er því ekki um að ræða að slíkar reglur hafi verið brotnar við skipun lögráðamannsins í tilefni af fjárræðissviptingu D heitinnar á árinu 1992. Hins vegar verður að gera ráð fyrir að nauðsynlegt hafi verið að afla viðeigandi upplýsinga um viðkomandi til að unnt væri að meta réttilega hvort hann uppfylli þær kröfur sem gerðar voru samkvæmt lögum sem þá giltu, sbr. 1. mgr. 29. gr. þágildandi lögræðislaga. Það atriði ræður þó ekki úrslitum í þessu máli þar sem önnur skilyrði þurfa jafnframt að vera fyrir hendi til að bótaábyrgð verði lögð á stefndu samkvæmt almennu sakarreglunni. Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. lögræðislaga nr. 68/1984 skyldi lögráðamaður gera yfirlögráðanda grein fyrir fjárhaldi sem hann hefði með höndum sem lögráðamaður og ráðstöfunum í því sambandi hvenær sem yfirlögráðandi krefðist þess. Með gildistöku lögræðislaga nr. 71/1997 hinn 1. júlí 1998 hafa gilt ákvæði 63. gr. þeirra laga um skýrslugjöf lögráðamanna. Þær reglur eru ítarlegri en reglur sem áður giltu. Ekki verður á það fallist að tilvitnaðar reglur hafi verið brotnar af hálfu stefnda sýslumannsins í Reykjavík. Um eftirlitsskyldur yfirlögráðanda á þessum tíma voru ekki sérstök fyrirmæli í lögum sem hér geta átt við. Tjónið sem stefnendur urðu fyrir varð vegna fjárdráttarins á árunum 1993 til 2000 sem lögráðamaðurinn var dæmdur fyrir í Héraðsdómi Reykjaness […] 2002. Við refsimat í því máli segir í dóminum að líta beri til þess að brot hans nái yfir langt tímabil og hafi hann með því valdið miklu fjárhagslegu tjóni með því að svipta erfingja D verulegum hluta arfs þeirra eftir hana, en hann hafi engin samráð haft við þá um meðferð fjárins og einnig hafi hann brotið gegn skyldu sinni sem lögráðamáður eins og rakið er í dóminum. Einnig var að einhverju leyti haft til hliðsjónar við refsiákvörðun að lögráðamaðurinn hafði að eigin frumkvæði gert gangskör að því að rétta hlut D þannig að bróðurarfur hennar færi ekki forgörðum og hafi hann gert viðhlítandi ráðstafanir til að innheimta hann. Hin meinta vanræksla stefnda sýslumannsins í Reykjavík, er hann skipaði D heitinni lögráðamann, verður hins vegar ekki talin standa í nægum tengslum við fjárdrátt lögráðamannsins þannig að tjónið verði talið sennileg afleiðing af hinni ófullnægjandi athugun stefnda sýslumannsins á því hvort lögráðamaðurinn væri ráðvandur og ráðdeildarsamur og uppfyllti þar með skilyrði lagaákvæðisins. Bótaábyrgð stefndu á tjóni stefnenda verður því ekki talin vera fyrir hendi samkvæmt almennu sakarreglunni. Með vísan til þessa verða stefndu sýknuð af bótakröfu stefnenda í málinu. Rétt þykir með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 að málskostnaður falli niður. Dóminn kvað upp Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. DÓMSORÐ: Stefndu, sýslumaðurinn í Reykjavík og íslenska ríkið, skulu sýkn vera af kröfum stefnenda, E, B og C, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 184/2001	Kærumál Vanreifun Frávísunarúrskurður felldur úr gildi	G kærði til Hæstaréttar ákvæði í héraðsdómi um að vísa frá dómi hluta dómkrafna hans. Ekki varð af gögnum málsins ráðið að tölulegur ágreiningur væri með aðilum um þá kröfuliði, sem vísað var frá dómi, heldur einungis hvort G ætti rétt til þeirra greiðslna sem þar um ræddi. Var ekki fallist á með héraðsdómara að kröfugerð G væri í þessum liðum svo vanreifuð að vísa bæri henni frá dómi. Hið kærða ákvæði héraðsdóms var því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að leggja efnisdóm á kröfur G.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. maí 2001. Kært er ákvæði í dómi Héraðsdóms Austurlands 3. maí 2001 í máli sóknaraðila á hendur varnaraðila um að vísa frá dómi hluta dómkrafna þess fyrrnefnda. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að þetta ákvæði héraðsdóms verði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að leggja efnisdóm á kröfur hans. Hann krefst einnig kærumálskostnaðar. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Ágreiningur málsaðila varðar nokkra þætti í launauppgjöri fyrir sóknaraðila vegna starfa hans sem háseti og stýrimaður á fiskiskipi varnaraðila, Húnaröst SF 550, á tímabilinu frá september til desember 1999 að báðum mánuðum meðtöldum. Með héraðsdómi var fallist á þann hluta kröfu sóknaraðila, sem laut að greiðslu aflahlutar fyrir september og október 1999, en öðrum liðum hennar vísað frá dómi vegna vanreifunar. Lutu þeir liðir að greiðslu kauptryggingar fyrir tímabilið frá 21. desember til loka ársins 1999, hlífðarfatapeninga og starfsaldursálags vegna sama tímabils og mismunar á fæðispeningum, sem varnaraðili greiddi fyrir október og desember 1999, og því, sem sóknaraðili telur að hann með réttu hefði átt að greiða. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að tölulegur ágreiningur sé með aðilum um þá kröfuliði, sem vísað var frá dómi, heldur einungis hvort sóknaraðili eigi rétt til þessara greiðslna. Lýtur deilan ýmist að því hvort þær skuli inna af hendi fyrir daga, sem sóknaraðili átti frí meðan ráðningarsamningur var enn í gildi, eða við hvaða ákvæði í kjarasamningi skuli miða greiðslur. Verður ekki fallist á með héraðsdómara að kröfugerð sóknaraðila sé í þessum liðum svo vanreifuð að vísa beri henni frá dómi. Verður hið kærða ákvæði því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Fellt er úr gildi hið kærða ákvæði í dómi Héraðsdóms Austurlands 3. maí 2001 um að vísa frá dómi hluta kröfu sóknaraðila, Gunnars Þorlákssonar, á hendur varnaraðila, Skinney-Þinganesi hf. Lagt er fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar að því leyti. Kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 773/2015	Kærumál Nauðungarvistun	Með kröfu, sem dagsett er 8. þ.m. og þingfest var í dag, hefur A, kt. [...], til lögheimilis í [...], Reykjavík, en dveljandi á geðdeild Landspítalans við Hringbraut, Reykjavík, krafist þess að felld verði úr gildi ákvörðun innanríkisráðuneytisins 6. þ.m. um það hann skuli vistast á sjúkrahúsi.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Viðar Már Matthíasson og Þorgeir Örlygsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. nóvember 2015, en kærumálsgögn bárust réttinum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. nóvember 2015, þar sem staðfest var ákvörðun innanríkisráðuneytisins 6. sama mánaðar um nauðungarvistun sóknaraðila á sjúkrahúsi. Kæruheimild er í 4. mgr. 31. gr., sbr. 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind ákvörðun innanríkisráðuneytisins verði felld niður og þóknun skipaðs talsmanns hans vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti greidd úr ríkissjóði. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun talsmanns sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Þóknun talsmanns sóknaraðila, Guðrúnar Bjargar Birgisdóttur hæstaréttarlögmanns, 124.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 572/2015	Líkamsárás Ómerkingu héraðsdóms hafnað	X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veitt A högg með krepptum hnefa í andlit þar sem hún stóð við útidyr heimilis síns með þeim afleiðingum að hún féll við og lenti á gólfi innan við útidyrnar og hlaut bólgu og margúl neðan við auga og út til hliðar yfir kinnbein. Talið var að framburður A, sem var ein til frásagnar um að X hefði ráðist á hana, hefði að sumu leyti verið óstöðugur og í ósamræmi við framburð annars vitnis um atvik áður en árásin átti sér stað. Yrði sakfelling því ekki á honum byggð gegn neitun X. Var því ekki talið að komin væri fram lögfull sönnun þess að X hefði veist að A með þeim hætti sem greindi í ákæru. Var X því sýknaður.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson og Benedikt Bogason og Guðrún Erlendsdóttir settur hæstaréttardómari. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 6. ágúst 2015. Af hálfu ákæruvaldsins er þess aðallega krafist að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, en til vara að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar. Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms. Krafa ákæruvaldsins um ómerkingu héraðsdóms er reist á því að sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kunni að vera rangt svo að einhverju skipti um úrslit máls, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þegar niðurstaða hins áfrýjaða dóms er virt í ljósi þess sem komið hefur fram í málinu verður ekki fallist á að það með ákæruvaldinu að líkur standi til að sönnunarmatið hafi verið rangt svo einhverju skipti um niðurstöðuna. Verður kröfunni því hafnað. Samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 getur Hæstiréttur ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði gefi skýrslu hér fyrir dómi. Að því gættu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Héraðsdómur skal vera óraskaður. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, Jónasar Þórs Jónassonar hæstaréttarlögmanns, 496.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Vestfjarða 10. júlí 2015. I Mál þetta, sem dómtekið var 24. júní sl., höfðaði lögreglustjórinn á Vestfjörðum með ákæru 30. apríl 2015 á hendur ákærða; „X, kennitala [...], [...], [...], fyrir líkamsárás, með því að hafa að kvöldi mánudagsins 3. nóvember 2014, veitt A, kt. [...], eitt högg með krepptum hnefa í andlit, þar sem hún stóð við útidyr heimilis síns að [...] á [...], með þeim afleiðingum að hún féll við og lenti á gólfi innan við útidyrnar og hlaut bólgu og margúl neðan við vinstra auga og út til hliðar yfir kinnbein. Telst þetta varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. síðari breytingar. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“ Ákærði neitaði sök við þingfestingu málsins og skilaði 3. júní sl. greinargerð sinni, sbr. 165. gr. laga nr. 88/2008. Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa. Í báðum tilvikum er þess krafist að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þar á meðan málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í samræmi við framlagða tímaskýrslu, auk útlagðs kostnaðar verjandans. II Þann 3. nóvember 2014 barst lögreglu tilkynning um að brotaþoli, A, hefði verið kýld í andlitið fyrir utan heimili sitt að [...], [...]. Í tilkynningunni kom fram að meintur gerandi væri ákærði sem er nágranni brotaþola og býr í götunni fyrir ofan hana. Þegar lögregla kom á vettvang var brotaþoli í uppnámi og mátti sjá örlítinn roða í andliti hennar. Brotaþoli sagði hundinn hennar hafa farið að gelta eins og hann geri þegar einhver er að „sníglast“ á lóðinni við húsið. Hún hafi þá farið út og þegar hún kom til baka hafi ákærði staðið við dyrnar, klæddur dökkgrárri úlpu, með húfu og svartan og hvítan hund af tegundinni border collie. Hún hafi spurt ákærða hvað hann væri að gera og hafi hann svarað að hann væri að viðra hundinn. Ákærði hafi svo kýlt hana fyrirvaralaust í andlitið með krepptum hnefa þannig að hún kastaðist inn í húsið. Lögregla náði síðan tali af ákærða þar sem hann var við vinnu á [...]. Ákærði var sýnilega ölvaður, á stólbaki á vinnustað hans var dökkgrá úlpa og auk þess var hann með svartan og hvítan border collie hund sem hann kvaðst vera að gæta. Ákærði neitaði því að hafa gert brotaþola nokkuð. Hann kvaðst hafa komið gangandi heiman frá sér fyrr um kvöldið. Hafi hann þá gengið út [...] og niður [...], [...] niður að [...] og [...] að hafnarvoginni. Þá gaf ákærði öndunarsýni í áfengismæli sem sýndi niðurstöðuna 1,06 mg/l. Brotaþoli gaf skýrslu hjá lögreglu vegna málsins 4. nóvember 2014. Hún kvaðst hafi farið út þar sem hún heyrði hund sinn gelta. Þegar hún kom til baka og hafi verið komin í anddyri íbúðar sinnar og hafi haldið annarri hendi í sneril útihurðar, sem var hálfopin, og með aðra löppina inni en hina úti hafi hún litið við og þá séð ákærða fyrir aftan sig. Hún hafi spurt hann hvað hann væri að gera þarna og hafi hann svarað að hann væri að fylgjast með hundi sínum. Ákærði hafi verið með hund og hafi hann verið klæddur grárri úlpu og með húfu á höfði. Eftir þetta svar ákærða hafi hún ætlað að fara inn en hann hafi þá reitt hægri hnefa til höggs og slegið hana í vinstri kinn þannig að hún féll inn um dyrnar og í gólfið. Skýrsla var tekin af ákærða 7. nóvember 2014. Hann sagði kæruna vera ranga og hann hafi aldrei komið nálægt húsi brotaþola. Hann hafi þetta kvöld verið kallaður út í vinnu en hann sé [...] og [...] á [...]. Hann hafi gengið niður á bryggju til vinnu og hafi þá verið með hund sem hann hafi verið með í pössun. Hann hafi gengið heiman frá sér út [...], niður [...] og út á bryggju. Hann sagði vel geta staðist að hann hafi verið klæddur grárri úlpu og kvaðst einnig hafa verið með rauða Arsenal-húfu en kvaðst einnig eiga svarta húfu. Hann kvaðst hafa verið undir áhrifum áfengis og hafa byrjað að drekka um fimm- eða sexleytið og hafa drukkið tæpa flösku af rauðvíni. Vitnið B sagði í skýrslu sinni hjá lögreglu að snemma þetta kvöld hafi hann, frá bílskúrnum á heimili sínu að [...], séð ákærða koma gangandi framhjá, en ákærði búi við hliðina í húsi nr. [...]. Hafi hundur fylgt ákærða. Um 10 til 15 mínútum seinna hafi hann séð ákærða inni í vigtarskúrnum að vigta upp úr vélbátnum [...]. Fyrir liggur læknisvottorð, dagsett 7. nóvember 2014, þar sem fram kemur að brotaþoli hafi leitað til slysadeildar 4. nóvember 2014. Þar hafi hún lýst atvikum svo að hún hafi fengið hnefahögg í andlitið þar sem hún var í anddyri íbúðar sinnar og hafi það lent fyrir neðan vinstra auga og á kinnbeini. Hún hafi þá dottið aftur fyrir sig og skollið í gólfið. Fram hafi komið hjá henni að hún hafi kastað einu sinni upp. Ástandi brotaþola er lýst svo í vottorðinu að hún hafi verið vakandi og áttuð en í talsverðri geðshræringu. Bólgusvæði hafi verið neðan við vinstra auga og út til hliðar yfir kinnbein, 3 x 5 sm að stærð, og aðeins blámi í því (margúll). Einnig liggur fyrir vottorð C sálfræðings, dagsett 3. desember 2014, vegna brotaþola. Þá liggur fyrir ljósmyndamappa lögreglu með ljósmyndum sem teknar voru 18. nóvember 2014 af brotavettvangi og þeirri gönguleið sem ákærði kvaðst hafa gengið, tvær ljósmyndir af áverkum á brotaþola sem teknar voru af lögreglu 4. nóvember 2014, götukort af [...], gögn um færslur bæði brotaþola og ákærða á Facebook, yfirlit ákærða vegna samskipta á milli fjölskyldna hans og brotaþola, vigtarskýrsla vegna [...] og símagögn. Loks liggja fyrir útprentanir úr dagbók lögreglu sem ná yfir tímabilið frá 16. janúar 2014 til 19. maí 2015 þar sem bókaðar eru tilkynningar um ætlað áreiti annars vegar frá brotaþola og fjölskyldu hennar og hins vegar frá ákærða og fjölskyldu hans og þrjár tilkynningar til barnaverndaryfirvalda sem settar voru fram af hálfu ákærða og eiginkonu hans vegna ætlaðs áreitis brotaþola gagnvart börnum þeirra. III Verður nú rakinn framburður ákærða og vitna fyrir dómi. Ákærði lýsti því fyrir dómi að hann hafi þetta kvöld verið kallaður í vinnu að vigta úr mótorbátnum [...] af D stýrimanni bátsins. Hann hafi farið gangandi í vinnuna frá heimili sínu og gengið út [...], út [...], út [...] og út á [...] og þaðan út í vigtarskúr. Þar hafi hann setið og beðið eftir því að báturinn byrjaði að landa þegar lögreglumaður hringdi í hann og sagði honum að hann ætti von á heimsókn lögreglu út af líkamsárásarmáli. Þegar hann var byrjaður að vigta hafi tveir lögreglumenn komið til hans og hafi þeir staðið yfir honum og spurt hann spjörunum úr. Það hafi allt farið í „kleinu“ hjá honum út af þessu þar sem hann átti ekki von á þessu. Eftir þetta hafi hann gengið heim og á leiðinni hringt í E, sambýlismann brotaþola, og spurt hann hvað honum gengi til í þetta skipti en þau séu búin að vera að áreita hann og konuna hans síðustu tvö ár. E hafi engu svarað og skellt á en hann haldið áfram heim. Þegar hann kom heim hafi hann sett færslu á Facebook-síðu sína því að hann hafi reiðst mjög út af þessu. Ákærði sagði að verið gæti að klukkan hafi verið fimmtán til tuttugu mínútur í níu þegar hann lagði af stað niður í vigtarskúr. Báturinn hafi komið inn fyrir níu og hann hafi verið mættur niður eftir þegar báturinn kom. Ákærði kvaðst ekki vita hversu lengi hann var að ganga niður eftir en hann hafi verið með hundinn með sér og hafi hann stundum drifið hann áfram en stoppað einnig mikið á leiðinni. Ákærði kvaðst hafa sagt lögreglumönnunum að það væri fjarri lagi að hann hafi gert þetta. Þeir hafi látið hann blása í áfengismæli og spurt hann um hundinn. Ákærði kvaðst hafa verið undir áhrifum áfengis. Hann hafi drukkið kannski eina rauðvínsflösku frá klukkan fimm eða sex þangað til hann fór að vigta. Ákærði kvaðst hafa verið með hund í pössun, svartan og hvítan bordercollie, og hafi verið búinn að vera með hann í um tvær vikur þegar þetta gerðist. Á þeim tíma hafi hann margoft farið með hann út en muni ekki eftir að hafa hitt brotaþola á þeim ferðum. Aðspurður kvaðst ákærði hafa verið klæddur í gráa úlpu með loðkraga, svartar joggingbuxur og verið með húfu. Ákærði sagði að göngufæri væri á milli heimilis hans og brotaþola en girðing sé við ofanvert hús brotaþola, tvær spýtur þveraðar, kannski 40 sm að hæð. Órækt sé á svæðinu milli húsanna, og einhverjir runnar og sé þetta ekki gönguleið. Ákærði sagði að það sæist glitta í hús hans frá húsi brotaþola en það sjáist greinilega frá [...]. Aðspurður sagði ákærði að ágreiningur væri á milli fjölskyldu hans og fjölskyldu brotaþola sem hafi upphaflega stafað af því að dætrum þeirra hefði sinnast. Dóttir ákærða hafi þá sagt í gríni að hún ætlaði að biðjast afsökunar svo að hún yrði ekki tekin hálstaki. Með þetta hafi dóttir brotaþola hlaupið heim og svo hafi brotaþoli hringt í konu ákærða og dóttur og kallað dóttur hans lygatík og sagt að hún væri að bera út lygar um E. Skömmu seinna, haustið 2013, hafi hann unnið með E á [...] og hafi E þá fengið far með honum til baka til [...]. Á leiðinni hafi þeir rætt um slys sem ákærði lenti í árið 2011 en hann þurfti að hætta á sjónum vegna þess. Hann hafi sagt E að ef allt færi eins og áætlað væri fengi hann umtalsverðar tryggingabætur. Hann hafi síðan fengið bréf frá lögmanni sínum um að það væri búið að klaga hann fyrir tryggingasvik. Hann kvaðst strax hafa séð að þetta var frá E komið. Fljótlega upp úr þessu hafi hann séð, þegar hann var að aka framhjá húsinu hjá þeim, að þau voru vinkandi, hlæjandi og klappandi framan í hann. Þetta hafi svo ágerst. Vitnið kvaðst vita að E gerði þetta og hafi farið að segja öðrum frá því og þá hafi þetta breyst í grettur og „fokkjúmerki“. Í janúar 2014 hafi kona hans lent í rifrildi við E úti í íþróttahúsi og hafi ákærði þá farið og látið E heyra það. Hann hafi þá verið mjög reiður og kannski sagt ýmislegt sem hefði mátt kyrrt liggja. Upp frá þessu ágerðist skítkastið. Ákærði sagði að hann hefði verið kallaður í endurmat hjá tryggingafélaginu vegna tilkynningarinnar frá E og niðurstaða þess hafi verið sú að fyrra mat á varanlegri örorku var lækkað um 10%. Þá sagði ákærði það ekki vera rétt að hann hafi verið að gefa brotaþola og fjölskyldu hennar einhverjar bendingar og merki heldur væri þessu öfugt farið. Ákærði sagði E og brotaþola hafa haft í hótunum við sig og einnig hafi brotaþoli verið að kalla dóttur hans nöfnum. Þá hafi honum verið sagt að E hafi hótað því að yrði mál þetta ekki tekið fyrir hjá lögreglu yrði fjórföld jarðarför. Einnig hafi E og brotaþoli hringt í bæjarstjórann og reynt að fá hann rekinn af vigtinni og sagt að hann væri alltaf dauðadrukkinn í vinnu og einnig talað um að hann væri grunaður um að vera í neyslu eiturlyfja. Þá hringdu þau í starfsmann [...] með sömu sögu og E reyndi að fá hann rekinn úr starfi í [...] og sagt að hann væri að áreita börnin hans í íþróttahúsinu og í sundi. Ákærði kvaðst vera í hjúskap, eiga tvö börn og starfa sem [...] og hafa að auki verið í hlutastarfi sem [...] síðasta vetur. Hann kvaðst hafa liðið miklar þjáningar út af þessum árásum af hálfu brotaþola og fjölskyldu hennar. Það hafi verið mikið áfall að missa starfið sem hann var búinn að vera í alla tíð. Hann hafi verið edrú þegar hann fékk þær fréttir að tryggingafélagið ætlaði að taka hann til rannsóknar. Hann hékk heima og var á endanum orðinn þunglyndur og fékk lyf við því en byrjaði að drekka aftur í júní 2014 og telur það vera beina afleiðingu af þeim ásökunum sem á hann hafa verið bornar. Vitnið A, brotaþoli, lýsti því að þetta kvöld hafi hún verið ein heima með nú fimm ára gamla dóttur sína og hafi sambýlismaður hennar, E, farið í vinnu um klukkan hálfátta. Hún hafi þá sett dóttur sína í bað. Þetta hafi gerst í nóvember og það hafi verið farið að dimma úti. Hún sé með hund og alltaf þegar einhver komi að húsinu eða gangi framhjá gelti hann. Meðan dóttir hennar var í baði hafi hún heyrt hundinn gelta en hann var læstur inni í þvottahúsi. Eftir að hún tók dóttur sína úr baðinu hafi hún farið út. Hennar hundur hafi þá enn verið í þvottahúsinu. Hún hafi séð son sinn rétt hjá á skólalóðinni og gengið í áttina að honum talað við hann nokkur orð. Hún hafi svo gengið til baka að húsinu en áður en hún kom inn í húsið hafi hún fundið skrýtna tilfinningu og snúið sér við og þá séð ákærða. Hann hafi verið með svarta húfu, í dökkum buxum og í grárri úlpu. Hún sagði ákærða hafa verið með hund, svartan og hvítan, border collie-blöndu. Útiljósið var kveikt og lýsti á ákærða. Hann var alls ekki illur en var mjög órólegur og mjög skrítinn eins og hann væri undir áhrifum en var ekki ókurteis. Hann hafi ekki getað staðið kyrr og var með líkamlega kæki. Þegar hann kom nærri henni hafi hún farið að óttast hann og hafi spurt hann hvað hann væri að gera. Hann sagði að hann væri að fylgjast með hundinum sínum. Hún hafi þá opnað dyrnar og hafi ætlað að fara inn í húsið en þá hafi hann kýlt hana. Hann hafi haldið í hundinn með vinstri hendi og kýlt hana með hægri hendi og í vinstri kinn. Hún kvaðst ekki muna mikið eftir þessu nema að eftir að hún rankaði við sér á gólfinu þá heyrði hún yngstu dóttur sína gráta og kalla: „mamma“. Hún þorði ekki að snúa sér að henni af því að hún vissi ekki hvernig andlitið á sér liti út, til að hræða hana ekki, en hún hafi staðið fyrir aftan hana í ganginum. Hún kvaðst hafa sagt dóttur sinni af fara inn í rúm áður en hún snéri sér að henni. Vitnið kvaðst hafa verið mjög vönkuð og í sjokki og hafa kastað upp inni á salerni eftir að hún stóð upp. Hún kvaðst ekki hafa áttað sig á því hvort hennar hundur gelti þegar ákærði var þarna og ekki hafa séð hvaðan ákærði kom. Frá því að hún sá ákærða þar til hann kýldi hana hafi liðið mjög stuttur tími. Vitnið kvaðst halda að hún hafi rotast í nokkrar sekúndur. Síðan hafi hún hringt í 112 og 118, en muni ekki í hvort númerið hún hringdi fyrst, og sagt að ákærði hefði kýlt hana. Systir E, vitnið F, hafi komið eftir að ákærði kýldi hana og seinna einnig vitnið G, sóknarprestur. F hafi sagt lögreglu að flýta sér af því að hún vissi að E færi að koma og óttaðist hvað hann gerði. Vitnið hafi einnig verið hrædd um að E kæmi heim og mundi gera eitthvað við ákærða en hann hafi verið orðinn mjög þreyttur á framkomu ákærða gagnvart börnum þeirra og henni. Hún óttaðist að hann mundi, eins og örugglega flestir menn mundu gera ef einhver ræðst á konu þeirra, ráðast á þann sem það gerði. Vitnið kvaðst ekki vita hve lengi hún hafi verið rotuð eða hvernig ástand hennar var eftir að ákærði kýldi hana en hún hafi dottið inn í ganginn heima hjá sér og lent á gólfinu. Hún kvaðst muna að yngri dóttir hennar kallaði nafnið hennar en viti ekki hvort hún stóð fyrir aftan hana eða hvort hún heyrði í henni í gegnum barnapíutækið. Aðspurð um afleiðingar árásarinnar sagði vitnið að ákærði hefði kýlt hana í kinnina og hafi hún verið bólgin þar og síðan marin. Einnig hafi hún daginn eftir verið bólgin á öxlinni og hafi bólgan verið eins og kúla og kvaðst hún halda að einnig hafi verið rispa. Vitnið kvaðst hafa verið þunglyndissjúklingur áður en þetta gerðist og ákærði og fjölskylda hans vissu það. Hún hafi hætt að vinna vegna þess í september eða október 2014 að ráðleggingu sálfræðings. Hún hafi verið mjög illa andlega stödd en sálfræðingurinn sagði henni að finna sér eitthvað að gera, til dæmis ganga úti. Eftir þetta gat hún ekki gert það og var eins og hann hefði tekið þetta frelsi frá henni. Hún hafi verið mjög hrædd við ákærða. Hann hafi einnig verið að aka framhjá húsinu hjá henni en hún hafi „elskað“ að sitja við eldhúsgluggann og drekka kaffi. Eftir að hún kærði hafi þetta verið lifandi helvíti. Hann hafi alltaf verið með bendingar og nefnir sem dæmi að hann hafi gefið bendingu með því að setja fingur þvert yfir hálsinn á sér. Hann hægði á bifreiðinni ef hún var að ganga úti á götu og starði á hana. Einu sinni þegar hún var að fara með dóttur sína á leikskóla og hann var að fara með konu sína í vinnu hafi hann ekið á gönguhraða og starað á hana allan tímann. Brotaþoli sagði ágreining milli fjölskyldu hennar og ákærða hafa byrjað fyrir um tveimur árum og nefnir annars vegar ásakanir um tryggingasvik og hins vegar að ákærði hafi verið að ógna dóttur hennar. Hún nefnir sem dæmi að hann hafi verið hjólandi eftir henni og verið að horfa á hana, eða akandi á bifreið eftir henni. Ef börnin voru að rífast, eins og krakkar geri, þá kom konan hans og skammaði börnin hennar. Mest allt „vesen“ hafi þó verið eftir árásina. Nefndi hún sem dæmi að ákærði hafi kallað dóttir hennar hóru og að hann hafi einu sinni ekið svo nálægt dóttur hennar þegar hún var á hjóli að hún hafi dottið af því. Aðspurð kvaðst brotaþoli ekki hafa klagað ákærða út af tryggingasvikum en ágreiningurinn milli þeirra hafi í raun byrjað fyrst eftir að þau komu upp. Þá kvaðst vitnið kannast við að hafa skrifað Facebook-færslu sem liggur fyrir í málinu en sagði þar ekki koma fram að þarna sé hún að skrifa um ákærða. Hún kvaðst hafa skrifað færsluna í kjölfar samskipta ákærða við dóttur hennar þegar hún var á vegum skólans að safna fyrir krabbameinssjúka. Aðspurð kvaðst hún ekki hafa séð ákærða með þennan hund áður en atvik gerðist. Þá staðfesti hún að göngufæri væri frá bakhlið húss hennar að heimili brotaþola. Vitnið F, systir E, sambýlismanns brotaþola, sagði brotaþola hafa hringt í sig og sagt að ákærði hefði barið hana og að E væri farinn. Hafi hún haldið að hann hafi farið á eftir ákærða en vitnið hafi óttast viðbrögð hans. Vitnið hafi svo farið til brotaþola sem hafi verið í mikilli geðshræringu og hafi dóttir hennar verið grátandi. Vitnið hafi þá hringt í G sem hafi einnig komið. Aðspurð um áverka á brotaþola sagði hún hana hafa verið rauða á vanganum. Vitnið sagði brotaþola hafi lýst atvikum fyrir henni svo að hún hafi verið að baða stelpuna og hafi þá heyrt hundinn gelta. Hún hafi svo farið út til að athuga með son sinn en þegar hún koma til baka hafi ákærði birst með hund. Hún hafi staðið í dyrunum og snúið sér við og svo fengið högg í andlitið og rankað við sér á gólfinu. Brotaþoli hafi sagt henni að ákærði aki oft framhjá húsinu og horfi upp í gluggann og sé með áreiti. Kvaðst vitnið hafa staðreynt þetta eitt sinn er hún gekk á eftir ákærða framhjá húsinu. Þá sagði hún ákærða hafa sagt sér að hann hefði áreiðanlegar heimildir fyrir því að E hafi látið tryggingar vita af því að hann teldi að ákærði væri að svíkja undan bætur. Vitnið H lögregluvarðstjóri kvaðst hafa ritað frumskýrslu málsins. Þegar þeir komu á vettvang hafi brotaþoli verið í miklu uppnámi, grátandi og rauð í framan, og sagði að ákærði hefði ráðist á sig og talað um að hann hafi verið með hund. Vitnið F hafi þá verið hjá brotaþola. Brotaþoli hafi verið með roða á kinn sem vitnið hafi tekið myndir af. Brotaþoli lýsti því að hún hafi sussað á hundinn og farið út að athuga með son sinn. Þegar hún kom til baka stóð ákærði fyrir utan útidyrnar hjá henni í dökkum jakka með svarta húfu með hund í bandi. Vitnið kvaðst ekki muna hvort hún sagði ákærða hafa ýtt henni inn eða kýlt hana inn og minnti að hún hafi sagt að hún hafi henst eftir ganginum. Þeir hafi síðan farið að leita að E, sambýlismanni brotaþola, en hún hafi óttast að hann yrði reiður þegar hann heyrði hvað hefði gerst. Hann hafi reyndar verið mjög rólegur þegar þeir hittu hann. Þeir hafi svo fundið ákærða í vigtarskúrnum við höfnina með hund og jakka sem passaði við lýsingu brotaþola. Ákærði hafi vitað að von var á lögreglu. Ákærði talaði mikið og reyndist hann vera undir áhrifum áfengis. Hann hafi talað um samskipti við brotaþola og hennar fólk og lýst ágreiningi. Hann hafi lýst leiðinni sem hann fór til vinnu og samkvæmt því fór hann ekki framhjá húsi brotaþola. Vitnið kvaðst ekki minnast þess að brotaþoli hafi sagt að hún hafi kastað upp. Vitnið I, fyrrverandi lögreglumaður, kvaðst hafa farið á vettvang og hitt þar vitnið F ásamt brotaþola sem var í miklu uppnámi og grét og sagði þeim að ákærði hefði kýlt hana í andlitið. Hún hafi heyrt hundinn sinn gelta og þá farið út og róað hann niður og séð síðan son sinn og kallað á hann. Þegar hún kom til baka sá hún ákærða, með hund, og hann hafi kýlt hana fyrirvaralaust með krepptum hnefa. Við það hafi hún kastast inn. Hún talaði um að vera aum í andlitinu og hafi þeir tekið mynd af henni. Vitnið kvaðst ekki muna eftir því að hún hafi talað um að hún hafi vankast, misst meðvitund eða kastað upp. F hafi lýst því að hún hefði áhyggjur af E og óttast að hann yrði reiður og myndi ganga í skrokk á ákærða. Þeir hafi því fyrst leitað að E. Þegar þeir hittu hann hafi hann reynst vera rólegur en vildi vita hvort það væri í lagi með brotaþola. Þeir hafi síðan hitt ákærða á vinnustað hans á [...] og var þá verið að landa. Ákærði hafi verið töluvert ölvaður. Hann sagðist vera nýkominn í vinnu og lýsti leiðinni sem hann fór til vinnu en samkvæmt henni hafði hann ekki gengið fram hjá húsi brotaþola. Ákærði var lítillega stressaður þegar þeir komu. Hann neitaði því að hafa framið líkamsárásina. Hann var klæddur ljósbrúnni skyrtu og jakki hékk á stól hjá honum. Hann var með hund af tegundinni border collie, svartan og hvítan að lit. Vitnið kvaðst ekki muna hvort hann sá áverka á brotaþola en hún hafi haldið mikið um andlitið og grátið. Hún talaði um að það hafi verið einhverjar erjur á milli þeirra og ákærða síðustu mánuði. Vitnið E, sambýlismaður brotaþola, kvaðst hafa farið að vinna fyrir klukkan átta þetta kvöld. Þegar hann kom heim hafi brotaþoli verið grátandi og skolfið en þar hafi einnig verið vitnin F og G. Vitnið sagði brotaþola hafa verið dálítið bólgin í andliti, á vinstra kinnbeini, og hafi mar komið út seinna og einnig bólga í herðunum á henni. Hann hafi sjálfur verið í hálfgerðu taugaáfalli og muni lítið. Seinna um kvöldið hafi brotaþoli sagt honum frá því sem gerðist. Hún kvaðst hafa heyrt eitthvað úti þegar hún var að baða dóttur þeirra. Skömmu seinna hafi hún farið út og þá hafi ákærði verið kominn. Hún hafi spurt hann hvað hann væri að gera og hann sagt að hann væri að fylgjast með hundi sem hann var með. Hún hafi sagt „ok“ og kvaðst hann halda að hún hafi ekki munað neitt meira fyrr en hún var komin niður á gólf og heyrði dóttur þeirra gráta. Vitnið sagði ágreining hafa byrjað milli fjölskyldu hans og ákærða um áramót 2013 og 2014 en dætrum þeirra hafi þá lent saman. Í febrúar 2014 hafi hann frétt að kona ákærða hefði sakað hann um að hafa tekið myndir út af Facebook-síðu hennar og sent tryggingunum. Hann hafi þá reynt að segja henni að hann hefði ekki gert það og í kjölfar þess hitti hann ákærða sem hafi ætlað að hjóla í hann og hafi sagt að hann ætlaði að stúta fjölskyldu vitnisins. Þetta hafi vitnið tilkynnt til lögreglu. Vitnið kvaðst hafa talað við [...] og starfsmann [...] eftir árásina eftir að hafa fengið vitneskju um að ákærði hafi verið undir áhrifum áfengis við vinnu. Þá hafi hann talað m.a. við bæjarstjóra vegna barnanna en hann hafi verið búinn að reyna að koma þeim í íþróttir, en ákærði hafi verið [...], og einnig vegna samskipta ákærða við dóttur hans í tengslum við söfnun sem hún tók þátt í. Vitnið kvaðst hafa haft samband við tryggingafélagið vegna ætlaðra bótasvika ákærða eftir að hafa unnið með honum. Ástæða þess að hann hringdi var sú að það komu upp erjur milli dætra þeirra og eftir það hafi dóttir ákærða sagt þá sögu, sem hafi borist út um allt, að vitnið tæki fólk hálstaki. Þá kvaðst hann ekki kannast við að hafa hótað ákærða lífláti og í því sambandi talað um fjórfalda jarðarför. Loks kannaðist hann við að hafa sagt frá því að ákærði hefði verið færður til blóðrannsóknar á Ísafirði vegna gruns um fíkniefnaneyslu. Vitnið G sóknarprestur kvaðst hafa verið beðin um að koma til brotaþola í umrætt sinn. Brotaþoli hafi verið í mjög miklu uppnámi, í raun verið í áfalli, hafi ætt um gólf og litla stjórn haft á gráti og raddstyrk. Hún hafi skolfið mikið og ekki ráðið við að halda á símtóli eða kaffibolla og endurtekið sig í sífellu og séu þetta einkenni áfalls. Brotaþoli hafi sagt að hún hafi verið að baða barnið og hafi síðan farið út á götu og yfir götuna þar sem sonur hennar var að leika sér á sparkvelli við skólann og talað við hann. Þegar hún kom til baka hafi hún hitt ákærða, það hafi komið til einhverra orðaskipta milli þeirra og hún fengið högg í andlitið. Hún hafi talað um að hafa legið á gólfinu, heyrt í barninu gráta og svo hafi sagan byrjað upp á nýtt. Hún sagði ákærða hafa verið með hund, svartan og hvítan. Brotaþoli hafi verið með áverka, daufan roða á kinn, en vitnið hafi séð þar stóran marblett daginn eftir. Þá kvaðst hún hafa hitt E þegar hann kom á meðan hún var þarna. Hann hafi lítið sagt og hafi í raun verið „úr leik“ og gerði ekki neitt. Þá sagði hún ákærða hafa komið til hennar eftir þetta og sagt henni að það væri verið að bera á hann sakir sem ættu sér ekki stoð. Vitnið B kvaðst búa við hlið ákærða og vera vinur hans. Hann kvaðst muna eftir því að hafa séð ákærða þetta kvöld, líklega um klukkan sex, að ganga út [...] og hafi hann þá gengið framhjá húsi vitnisins. Seinna hafi hann séð ákærða aftur þar sem hann sat inni í vigtarskúrnum þar sem verið var að vigta úr [...]. Þetta hafi verið korter eða tuttugu mínútum seinna en hann sá ákærða gangandi. Vitnið kvaðst ekki muna eftir að hafa séð ákærða oftar þennan dag. Hann kvaðst einnig hafa séð brotaþola skömmu áður en hann sá ákærða en hann hafi ekið framhjá henni þar sem hún var gangandi á leið niður að skólaplássinu, með hundinn. Vitnið J læknir lýsti því fyrir dómi að þegar brotaþoli kom til hans hafi hún verið í léttri geðshræringu. Hann hafi ekki séð aðra áverka á henni en margúl neðan við vinstra auga. Hann hafi ekki getað greint hvers vegna þessi margúll var en saga hennar var sú að hún hafi fengið hnefahögg í andlitið. Vitnið staðfesti vottorð sitt frá 7. nóvember 2014 og þá lýsingu sem þar kemur fram og kvaðst hafa skoðað brotaþola sjálfur og tekið niður upplýsingar. Þá sagði vitnið að allt sem sagt er um aðdraganda árásarinnar í vottorðinu sé haft eftir brotaþola. Vitnið K, nágranni brotaþola, sem búsett er að [...], kvaðst hafa verið heima þetta kvöld og telja að hún hafi verið í sófa í stofu með veikt barn. Aðspurð sagði hún stofuna væntanlega snúa að húsi nr. [...]. Hún kvaðst ekki muna eftir neinum mannaferðum þetta kvöld en hafa séð, þegar hún stóð upp úr sófanum, að lögreglubifreið var komin en heyrði hana ekki koma né heldur sá hún lögreglumennina. Vitnið kvaðst venjulega verða vör við ef hundurinn hjá brotaþola geltir þegar hann er úti og hafi hún orðið vör við að hundurinn var eitthvað úti þetta kvöld en muni ekki klukkan hvað. Venjulega heyrðist rosalega mikið í hundi brotaþola, það megi varla koma fugl yfir þá heyrist í honum. Vitnið kvaðst venjulega heyra vel þegar gengið er framhjá húsinu og þegar bifreiðar fara framhjá en hafi ekkert orðið vör við það þetta kvöld og hafi ekki séð ákærða þetta kvöld. Vitnið L rannsóknarlögreglumaður kvaðst hafa tekið myndir sem fyrir liggja í málinu. Myndirnar hafi verið teknar nokkurn veginn af leiðinni sem ákærði sagðist hafa gengið heiman frá sér niður á höfn. Einnig hafi hann tekið myndir af aðstæðum utandyra við heimili brotaþola. Þá staðfesti hann að hafa gert upplýsingaskýrslu um vegalengdir og að hafa mælt vegalengdina frá heimili ákærða niður á höfn og reiknað út áætlaðan göngutíma miðað við mismunandi forsendur. Aðspurður sagði vitnið að það væri hægt að ganga stystu leið milli heimila ákærða og brotaþola, sem væri kannski 80 metra loftlína, og komast milli húss og bílskúrs í anddyri á heimili brotaþola. Vitnið C sálfræðingur sagði brotaþola hafa verið í sálfræðimeðferð hjá henni, frá því í febrúar 2014 þar til í maí 2015, vegna þunglyndis og mikillar streitu. Brotaþoli hafi verið búin að vera veik áður en hún byrjaði að koma til hennar, með alvarlegt þunglyndi, kvíða, streitu og þráhyggju. Mikið álag hafi fylgt starfi hennar og var því ákveðið að hún myndi hætta að vinna í október 2014. Eftir það fóru að sjást batamerki. Vitnið sagði að mikilvægur þáttur í meðferð þunglyndis væri að auka virkni. Það hafi verið farið að ganga betur og sýnileg merki voru um bata í október 2014. Vitnið kvaðst hafa hitt brotaþola 7. nóvember 2014, fjórum dögum eftir árásina, og þá sagði hún frá því að hún hefði verið kýld. Brotaþoli hafi eftir árásina átt mjög erfitt, henni hafi liðið illa og verið hrædd og fundið fyrir miklum ótta og varnarleysi. Hún hafi verið búin að sofa illa og var með tilfinningasveiflur. Þegar þetta gerðist var hún farin að fara í göngutúra með hundinn og fannst eins og hún væri farin að ná tökum á þunglyndiseinkennunum en eftir þetta þorði hún ekki út og upplifði mikla ógn af ákærða sem var, að hennar sögn, oft að aka framhjá heimili hennar. Meðferð brotaþola hafi haldið áfram eftir árásina en þá hafi komið skýrt bakslag í meðferðina. Vitnið sagði brotaþola hafa greinst með einkenni áfallastreituröskunar. Vitnið hafi kannað þau einkenni aftur í desember og í janúar og þá hafi hún enn verið með mikið þunglyndi, hafi grátið mikið, verið hrædd og með tilfinningasveiflur. Hún hafi enn verið viðbrigðin og hrædd við að fara út og vera ein. Vitnið kvaðst tengja þessi einkenni beint við árásina. Kvíðinn hafi verið fyrir en hann hafði dvínað mikið fyrir árásina. Þá kvaðst hún ekki telja að brotaþoli hafi veitt sér áverkana sjálf en hún hafi ekki, að vitninu vitandi, verið með sjálfskaðahegðun. Aðspurð sagði vitnið að miðað við frásögn og upplifun brotaþola og ástand hennar þegar hún sá hana þá trúi hún því að hún hafi orðið fyrir árásinni. Þá séu engin merki um geðrof eða að þetta sé ímyndun brotaþola. Brotaþoli hafi verið bólgin og marin á vinstri kinn og upp undir auga þegar hún sá hana eftir árásina. Þá sagði vitnið að brotaþoli hafi ekki minnst á það að erfiðleikar væru í sambandi hennar við E. IV Ákærði neitar sök. Hann er ákærður fyrir líkamsárás, með því að hafa veitt brotaþola, A, eitt högg með krepptum hnefa í andlit, þar sem hún stóð við útidyr heimilis síns að [...] á [...], með þeim afleiðingum að hún féll við og lenti á gólfi innan við útidyrnar og hlaut bólgu og margúl neðan við vinstra auga og út til hliðar yfir kinnbein. Ákærði byggir sýknukröfu sína á því að ósannað sé að hann hafi framið þann verknað sem greinir í ákæru. Af framburði ákærða, brotaþola og vitna má ráða að óvild hefur verið á milli ákærða og fjölskyldu hans og brotaþola og fjölskyldu hennar í nokkurn tíma. Báðir aðilar virðast m.a. rekja þetta annars vegar til ágreinings sem kom upp á milli dætra þeirra og til þess að sambýlismaður brotaþola hafði samband við tryggingafélag og benti á hugsanleg tryggingasvik ákærða. Fyrir liggur að ákærði var við vinnu þetta kvöld á [...] og samkvæmt framlagðri vigtarskýrslu í málinu var fyrsta vigtun þetta kvöld klukkan 21.08. Ákærði bar um það í framburði sínum að hann hafi lagt af stað í vinnu fimmtán til tuttugu mínútur fyrir níu og fyrirliggjandi gögn um símtöl benda til þess að stýrimaður á bátnum hafi hringt í ákærða klukkan 19.42. Samkvæmt skýrslu lögreglu barst henni tilkynning um líkamsárásina klukkan 20.23 og samkvæmt framburði brotaþola, sem fær stuðning í framburði sambýlismanns hennar E, var hún ein heima með dóttur sína frá því fyrir klukkan átta. Af hálfu ákæruvalds er aðallega byggt á framburði brotaþola og hann talinn fá stuðning í öðrum gögnum. Brotaþoli hefur frá upphafi verið staðföst um að það hafi verið ákærði sem veittist að henni í umrætt sinn. Misræmi er í framburði hennar hvað varðar afleiðingar árásarinnar en það var fyrst við aðalmeðferð málsins sem hún bar um að hafa einnig hlotið áverka á öxl en sá framburður er í samræmi við framburð E fyrir dómi. Þá bar hún fyrst um það við aðalmeðferð málsins að hafa kastað upp eftir árásina en samkvæmt læknisvottorði lýsti hún þessu einnig við komu til læknis. Einnig komu þá fyrst fram hugleiðingar hennar um að vera kunni að hún hafi rotast við árásina, að dóttir hennar hafi ekki komið til hennar og kallað á hana heldur kunni að vera að hún hafi heyrt í henni í gegnum „barnapíu“ og nákvæmari lýsingar á ástandi ákærða, t.d. um að hann hafi verið með kæki. Þá bar hún um að hundur hennar hefði verið lokaður inni í þvottahúsi þegar atvik gerðust en það samrýmist ekki framburði vitnisins B sem bar um að hún hafi verið með hundinn úti. Hann sagði brotaþola þá hafa verið að ganga að skólaplássinu sem er í samræmi við þá leið sem brotaþoli sagðist hafa farið áður en hún hitti ákærða. Þá kvaðst B hafa skömmu síðar séð ákærða ganga framhjá heimili vitnisins og fimmtán til tuttugu mínútum seinna séð ákærða í vigtarskúrnum að vigta úr [...]. B taldi að öll þessi atvik líklega hafa gerst um sexleytið, en hvorki ákærði né brotaþoli báru um að hafa þá verið á ferðinni en ákærði taldi að hann hafi lagt af stað frá heimili sínu um tuttugu mínútum eftir að lögreglu barst tilkynning um árásina. Þá lýsti hann ferðum sínum í samræmi við það sem fram kom í skýrslu vitnisins B. Einnig liggur fyrir framburður vitnisins K um að hún hafi hvorki heyrt hund brotaþola gelta né heyrt til mannaferða þetta kvöld en það samrýmist ekki framburði brotaþola um að hundurinn hafi verið að gelta meðan hún var með barnið í baði. Með hliðsjón af því að framburður K var með þeim fyrirvara að hún heyrði alltaf hundinn gelta þegar hann væri úti og að samkvæmt framburði hennar væri það ekki óskeikult að hún heyrði alltaf til mannaferða telur dómurinn ekki að framburður hennar rýri sérstaklega trúverðugleika framburðar brotaþola. Þá var klæðnaður ákærða og sá hundur sem hann var með þegar lögregla hafði tal af honum í vigtarskúrnum eftir árásina í samræmi við lýsingar brotaþola. Telur dómurinn þó ekki að það styðji ekki sérstaklega framburð brotaþola um að ákærði hafi ráðist á hana þar sem stutt er á milli heimila þeirra. Loks reyndist ákærði vera ölvaður en brotaþoli lýsti því að hann hafi verið undir áhrifum. Samkvæmt fyrirliggjandi vottorði og framburði sálfræðings greindist brotaþola með áfallastreituröskun eftir atvikið auk þess sem bakslag kom í bataferli hennar vegna veikina fyrir árásina. Er þetta í samræmi við lýsingu brotaþola á líðan sinni á þeim tíma. Þetta verður þó ekki, eins og atvikum er háttað, talið vera til sönnunar um sekt ákærða. Ákærði hefur frá upphafi neitað sök og hefur framburður hans verið stöðugur. Ætla má að þau atvik sem á undan gerðust milli fjölskyldna ákærða og brotaþola hafi setið í ákærða en ekkert er þó fram komið sem bendir til þess að á þessum tímapunkti hafi ákærði haft sérstakt tilefni til að ganga lengra en áður í þeirra samskiptum og ráðast á brotaþola. Ljóst er að ákærði hafði svigrúm hvað varðar tíma og staðsetningu til að fremja það brot sem hann er ákærður fyrir en leiðin frá húsi ákærða í bakgarð brotaþola, og þar með að útidyrum húss brotaþola, er stutt og þar er göngufæri samkvæmt framburði brotaþola, framlögðum ljósmyndum og framburði vitnisins L rannsóknarlögreglumanns. Engin vitni eru hins vegar að því að ákærði hafi farið þessa leið. Þá er brotaþoli ein til frásagnar um að ákærði hafi verið á vettvangi brotsins þegar atvik gerðust og að ákærði hafi ráðist á hana. Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag hvílir á ákæruvaldinu og metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Framburður brotaþola hefur að sumu leyti verið óstöðugur, eins og að framan hefur verið rakið, og í ósamræmi við framburð vitnisins B um atvik áður en árásin átti sér stað. Gegn neitun ákærða verður sakfelling ekki á honum byggð. Með vísan til þess verður því ekki talið að fram sé komin lögfull sönnun þess að ákærði hafi veist að brotaþola, eins og í ákæru greinir. Verður ákærði því sýknaður. Eftir úrslitum málsins, sbr. 2. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008, ber að fella allan sakarkostnað málsins, sem er samtals 1.041.392 krónur, á ríkissjóð. Til sakarkostnaðar teljast málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Jónasar Þórs Jónassonar hrl., sem eru hæfilega ákveðin 900.000 krónur vegna starfa hans bæði á rannsóknarstigi og fyrir dómi, og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts, útlagður kostnaður verjandans, 35.700 krónur, og annar sakarkostnaður samkvæmt framlögðu yfirliti ákæruvalds, samtals 105.692 krónur. Af hálfu ákæruvalds flutti mál þetta Bryndís Ósk Jónsdóttir fulltrúi. Dóm þennan kveður upp Sigríður Elsa Kjartansdóttir dómstjóri. D Ó M S O R Ð: Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins. Allur sakarkostnaður málsins, 1.041.392 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Jónasar Þórs Jónassonar hrl., 900.000 krónur, og útlagður kostnaður verjandans, 35.700 krónur.
Mál nr. 168/2005	Kærumál Upplýsingaskylda Fjarskipti	L krafðist þess að I yrði gert að láta í té upplýsingar um hvaða skráði notandi þjónustu hans hafi verið notandi tiltekinnar IP tölu á nánar tilgreindum tíma. L hafði til rannsóknar hver hafi farið með ólögmætum hætti inn á heimasíðu tölvuverslunarinnar T og unnið þar spjöll. Við úrlausn málsins var lagt til grundvallar að heimildum til að beita umræddum rannsóknarúrræðum væru settar þröngar skorður í lögum um meðferð opinberra mála. Náðu umrædd brot ekki refsilágmarki samkvæmt b. lið 2. mgr. 87. gr. laganna, og var ekki talið, eins og málið var vaxið, að uppfyllt væru skilyrði ákvæðisins um ríka almanna- eða einkahagsmuni. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu L.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. apríl 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. apríl 2005, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að láta sér í té upplýsingar um hvaða skráði notandi þjónustu varnaraðila hafi verið notandi tilgreindrar IP tölu aðfaranótt 9. febrúar 2005 kl. 4:09. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sóknaraðili krefst þess að framangreind krafa hans verði tekin til greina. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka. Í greinargerð sóknaraðila fyrir Hæstarétti kemur fram að nú liggi fyrir að um 1300 netföng hafi verið skráð á póstlista tölvuverslunarinnar Tasks ehf., er farið var með ólögmætum hætti inn á heimasíðu fyrirtækisins, en ekki 1600 líkt og talið hafi verið í fyrstu. Að þessu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 798/2017	Húsfélag Skaðabætur Matsgerð	Húsfélag fjöleignarhússins að L í Garðabæ höfðaði mál til heimtu skaðabóta vegna galla í utanhússklæðningu hússins. Beindi húsfélagið kröfum sínum aðallega að bankanum A hf. á þeim grundvelli að hann hefði í raun verið eigandi og byggingaraðili hússins eftir að hafa yfirtekið L ehf., sem áður hafði staðið að byggingu þess. Til vara beindi húsfélagið kröfum sínum að sveitarfélaginu G og byggingarstjóranum J. Fyrir lá að húsfélagið og A hf. höfðu áður gert með sér samkomulag um fullnaðaruppgjör á kostnaði við úrbætur á fjöleignarhúsinu, en húsfélagið byggði á því að umfang gallans hefði verið stórlega vanáætlað í samkomulaginu og forsendur þess því brostið. Héraðsdómur féllst á að A hf. hefði í raun stjórnað L ehf. frá því að húsið varð fokhelt og að húsfélaginu væri því rétt að beina kröfum sínum að bankanum. Féllst dómurinn jafnframt á að húsfélaginu hefði ekki verið umfang gallans ljóst er gengið var til samkomulagsins og vék því til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var krafa húsfélagsins á hendur A hf. því tekin til greina. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms að A hf. hefði í raun haft öll ráð L ehf. í hendi sér og farið með allt forræði á því hvernig ljúka skyldi við byggingu hússins. Hefði bankinn tekið ákvörðun um að leita ódýrari lausna við bygginguna, þar með talið að notast við aðra einangrun og múrklæðningu heldur en aðalhönnuður hússins hafði mælt fyrir um og samþykktar teikningar hefðu gert ráð fyrir. Samkvæmt matsgerð dómkvadds manns uppfyllti sú einangrun og múrklæðning ekki kröfur byggingarreglugerðar og laga um brunvarnir og mætti rekja orsök þeirra skemmda sem krafist væri bóta fyrir til þessa. Var niðurstaða héraðsdóms um skaðabótaábyrgð A hf. því staðfest. Þá staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að víkja bæri samkomulagi aðila til hliðar, meðal annars með vísan til þess að A hf. hefði borið ábyrgð á þeirri ákvörðun að setja aðra einangrun og múrklæðningu á útveggi hússins. Var hinn áfrýjaði dómur samkvæmt því staðfestur.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Viðar Már Matthíasson og IngibjörgÞorsteinsdóttir héraðsdómari. Aðaláfrýjandi skaut málinu tilHæstaréttar 19. desember 2017. Hann krefstaðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar úr hendi gagnáfrýjanda fyrirHæstarétti. Til vara krefst aðaláfrýjandi þess að stefndu verði óskipt gert aðgreiða sér 149.027.350 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. júní 2016 til greiðsludags, aukmálskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Gagnáfrýjandi skaut málinu tilHæstaréttar fyrir sitt leyti 21. desember 2017. Hann krefst sýknu af kröfuaðaláfrýjanda og málskostnaðar úr hendi hans í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndu krefjast hvor um sigstaðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar úr hendi aðaláfrýjanda fyrirHæstarétti. IAðaláfrýjandi er húsfélagfjöleignarhússins að Löngulínu 2 í Garðabæ. Aðild sína að málinu reisir félagiðá 3. mgr. 71. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Verður ekki litið svo á aðágreiningur sé um að aðaláfrýjandi sé bær til þess að fara með þá kröfu semhann hefur uppi í málinu. Gagnáfrýjandi, sem áður hét NýiKaupþing banki hf., var stofnaður í því skyni að taka yfir tilteknar eignir ogskuldbindingar Kaupþings banka hf. eftir að Fjármálaeftirlitið hafði 9. október2008 á grundvelli heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 umfjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, vikið stjórn bankans frá,tekið yfir vald hluthafafundar í honum og sett yfir hann skilanefnd. Erágreiningslaust að kröfur vegna lána sem Kaupþing banki hf. hafði veitt til byggingarhússins að Löngulínu 2 voru meðal þess sem fluttist yfir til hins nýstofnaðabanka. Aðaláfrýjandi reisir kröfu sína ímálinu um skaðabætur úr hendi gagnáfrýjanda á því að Kaupþing banki hf. hafifjármagnað með lánsfé byggingu hússins að Löngulínu 2. Gagnáfrýjandi hafiyfirtekið réttindi og skyldur þess banka að því er laut að fjármögnuninni. Risehf. hafi upphaflega staðið að byggingu hússins en selt flestar íbúðir í þvítil Riss fjárfestinga ehf. í lok árs 2008 og hafi nafni þess félags svo veriðbreytt í Löngulínu 2 ehf. Þegar gagnáfrýjandi hafi yfirtekið þau réttindi og skyldurKaupþings banka hf. sem hér um ræðir hafi húsið verið fokhelt. Langalína 2ehf., þá Ris fjárfestingar ehf., hafi samkvæmt ársreikningi verið svo gott semeignalaust 31. desember 2008 og í árslok 2009 hafi eigið fé þess verið neikvættum 1.161.000.000 krónur og ári síðar um 1.547.000.000 krónur. Aðaláfrýjandiheldur því fram að gagnáfrýjandi beri ábyrgð á ákvörðunum um endanlega gerðeinangrunar og múrklæðningar á útveggjum hússins og annan frágang, sem haldinnsé miklum ágöllum. Mikilla endurbóta sé þörf á gerð og frágangiutanhússklæðningarinnar en það hafi í för með sér mikinn kostnað fyriraðaláfrýjanda, sem hann krefjist í málinu að fá bættan.IIGagnáfrýjandi, sem virðist hafaverið eini lánardrottinn Löngulínu 2 ehf., tók ákvörðun um að halda áfram aðfjármagna byggingu hússins og ljúka því. Hann lét þinglýsa kvöð áfjöleignarhúsið í desember 2008 þar sem lagt var bann við því að Ris ehf., semþá var enn þinglýstur eigandi hússins, seldi það eða hluta þess eða veðsetti ánskriflegs samþykkis gagnáfrýjanda. Kvaðarinnar er getið í afsali til Rissfjárfestinga ehf., sem samkvæmt því fékk húsið afhent 31. desember 2008.Gagnáfrýjandi hafði frá 14. ágúst 2009 veð í öllum hlutum í Löngulínu 2 ehf. eneignaðist þá fyrst í maí 2010 og tók fulltrúi hans um það leyti sæti í stjórnfélagsins. Fyrri eigendur hluta í Löngulínu2 ehf. munu ekki hafa haft bolmagn til þess að halda áfram byggingu hússins og verðurlagt til grundvallar að fjárhagslegir hagsmunir þeirra sem eigenda hafi verið uppurnir vegna slæmrar stöðu félagsins. Gagnáfrýjandi hafði við framangreindaraðstæður þegar í árslok 2008 einn nánast alla fjárhagslega hagsmuni semtengdust því að ljúka við byggingu fjöleignarhússins og freista með sölu íbúðaí því að takmarka tjón sitt svo sem kostur var með því að taka til sínsöluverðið. Sölu íbúða í húsinu lauk samkvæmt þeim gögnum, sem lögð hafa veriðfram í málinu, á árinu 2010. Vottorð um lokaúttekt vegna byggingar þess vargefið út 6. júlí 2012. Með bréfi 19.september sama ár til Héraðsdóms Reykjavíkur óskaði félagið eftir að bú þessyrði tekið til gjaldþrotaskipta þar sem það væri ógjaldfært. Heimili félagsins varþá sagt vera að Borgartúni 19 í Reykjavík sem er hið sama og heimiligagnáfrýjanda. Með framangreindum athugasemdumen að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest súniðurstaða hans að gagnáfrýjandi hafi í raun haft öll ráð Löngulínu 2 ehf. íhendi sér og farið með allt forræði á því hvernig ljúka skyldi bygginguhússins. Var sú ákvörðun á ábyrgð gagnáfrýjanda að leita ódýrari lausna þar meðtalið að hverfa frá því að notast við þá einangrun og klæðningu semaðalhönnuður þess hafði mælt fyrir um og samþykktar teikningar gerðu ráð fyrirog notast í staðinn við þá einangrun og múrklæðningu sem gert var. Í matsgerðdómkvadds manns var komist að þeirri niðurstöðu að sú einangrun og múrklæðningsem notuð var uppfyllti ekki áskilnað um að vera í flokki 1 eins og skilyrðumþess var lýst í 1. mgr. 148. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sem giltiþegar verkið var unnið. Hönnuður hússins hafði, í samræmi við fyrirmæli í grein135.8 í reglugerðinni, mælt fyrir um að klæðningin skyldi vera í flokki 1. Þá taldimatsmaður að múrkerfið uppfyllti heldur ekki þær öryggiskröfur sem leiða af 1.mgr. 25. gr. laga nr. 75/2000 um brunavarnir. Í matsgerðinni voru raktir ýmsirágallar á múrklæðningunni sem notuð var og jafnframt tekið fram að uppsetninguhennar og frágangi hafi verið ábótavant. Þá komst matsmaður að þeirriniðurstöðu að gerð og frágangur einangrunar og múrklæðningar á húsinu að utansé meginástæða sprungumyndunar í múrskelinni og leka inn í múrkerfið. Ímatsgerðinni sagði meðal annars: ,,Opnar sprungur í múrskelinni, tengingar ániðurfallsrörum, ásamt lélegum frágangi við glugga, valda leka inn í múrkerfið,sem síðan veldur raka- og lekaskemmdum innanhúss. Einnig eru byrjandifrostskemmdir í múrköntum yfir gluggum og á flötum þar sem flögnun er í málningueða sílikonmúr“. Eins og fram kemur í hinumáfrýjaða dómi voru breytingar á einangrun og klæðningu hússins ekki kynntarbyggingaryfirvöldum í Garðabæ og teikningar af þeirri einangrun og múrklæðningusem notuð var, voru ekki lagðar fyrir byggingarfulltrúa eða aflað samþykkis áþeim.Aðaláfrýjandi reisir kröfu sína áreglum um skaðabætur utan samninga og kveður sakarregluna verabótagrundvöllinn. Gagnáfrýjandi bar sem fyrr greinir ábyrgð á þeirri ákvörðunað breyta einangrun og klæðningu útveggja frá því sem aðalhönnuður hússinshafði mælt fyrir um og á því að sett yrði á það einangrun og múrklæðning, semekki stóðst þær kröfur sem gerðar eru, auk þess sem miklir annmarkar voru áuppsetningu hennar og frágangi. Hann aflaði ekki samþykkis byggingaryfirvalda áþessum breytingum. Sú einangrun og múrklæðning sem notuð var og annmarkar áuppsetningu hennar eru helsta orsök þeirra skemmda, sem krafist er bóta fyrir. Verðurslegið föstu að fullnægt sé skilyrðum reglunnar um vinnuveitandaábyrgð, um aðháttsemi starfsmanna gagnáfrýjanda sem hann ber ábyrgð á samkvæmt reglunni hafiverið saknæm og ólögmæt. Verður niðurstaða héraðsdóms um skaðabótaábyrgðgagnáfrýjanda því staðfest.IIIGagnáfrýjandi byggir einnig áþeirri málsástæðu að hvað sem öðru líði hafi aðaláfrýjandi með gerð samkomulagsum skaðabætur 13. ágúst 2013 og fyrirvaralausum yfirlýsingum í því um að ekkigeti komið til frekari bótakrafna af hans hálfu, firrt sig rétti til að hafauppi þær kröfur, sem hann geri í málinu. Í bréfi formanns aðaláfrýjandatil gagnáfrýjanda 18. apríl 2013 var meðal annars fjallað um mat ÞrastarBjarnasonar byggingafræðings og húsasmíðameistara á kostnaði við úrbætur á þeimágöllum, sem hann taldi þá vera á húsinu. Í bréfinu kom fram að áætlaður kostnaðurvið lagfæringar á útfellingum, sem talinn var 2.500.000 krónur, væri aðlíkindum vanmetinn. Þá sagði einnig að það væri vilji húsfélagsins aðgagnáfrýjandi sæi sjálfur um viðgerðir og endurbætur þar sem kostnaður við þaðgæti hæglega farið úr böndunum. Jafnframt sagði: ,,Bankinn virðist hins vegarekki til viðræðu um annað en að leysa þetta mál með eingreiðslu. Öll óvissa viðþessar framkvæmdir mun því lenda á bágstöddu húsfélaginu en bankinn yrði lausallra mála.“ Á fundi í aðaláfrýjanda 2. júlí 2013 var fjallað um drög aðsamkomulagi við gagnáfrýjanda, sem fól í sér greiðslu hins síðarnefnda aðfjárhæð 6.500.000 krónur, gegn því að ekki yrðu af hálfu aðaláfrýjanda gerðarfrekari kröfur. Samþykkti fundurinn samkomulagið. Það var undirritað 9. ágúst2013 og kom þar fram að gagnáfrýjandi teldi greiðsluna umfram skyldu, en féllist,,eins og máli þessu er háttað“ á að inna hana af hendi. Í 1. grein þess vartíundað í níu töluliðum til hvaða verkþátta samkomulagið næði og voru þar meðalannars tilgreind eftirtalin atriði: ,,1. Útfellingar á austurhlið hússins 2.Vatnsleki í bílageymslu ... 4. Steypuskemmdir á svölum“. Í 3. greinsamkomulagsins sagði að aðilar væru sammála um að greiðslan ,,skuli vera fullnaðaruppgjör... Húsfélagið lýsir því yfir með óafturkræfum og óskilorðsbundnum hætti, aðþegar greiðslan hefur verið innt af hendi inn á reikning húsfélagsins“ falliþað ,,frá öllum kröfum um galla eða annars konar vanefndir hverju nafni semnefnast vegna fasteignarinnar, á hendur Arion og/eða Landey ehf., hvort semgalla eða vanefnd megi rekja til þeirra verkþátta sem tilgreindir eru í 1. gr.samkomulags þessa eða annarra atvika, hvort sem eru til staðar við gerð samningsþessa eða koma til síðar.“ Eins og rakið er í hinum áfrýjaðadómi fékk aðaláfrýjandi síðla árs 2014 sama sérfræðing og áður hafði lagt mat ákostnað við viðgerðir og endurbætur fyrir gagnáfrýjanda, til þess að gera,,Ástands- og kostnaðarmat vegna galla á utanhússklæðningu“ hússins. Í álitihans kom fram að þegar hafist hafi verið handa um viðgerðir sumarið 2014 hafikomið í ljós að umfang verksins var miklu meira en hann hafði áður gert sérgrein fyrir. Hann hafi þá áttað sig á því að einangrun og utanhússklæðning varekki eins og sú, sem aðalhönnuður hafi mælt fyrir um. Var niðurstaðan í álitinusú að taka þyrfti niður núverandi klæðningu í heild sinni og einangrun að hlutaog gera við og endurnýja einangrun að hluta og múra á nýjan leik. Taldi hannkostnað við þetta ekki vera undir 100.000.000 krónum. Í hinum áfrýjaða dómi er lýstniðurstöðu dómkvadds manns um ágalla á húsinu og kostnað við viðgerðir ogendurbætur. Í dóminum er komist að þeirri niðurstöðu að ósanngjarnt sé afgagnáfrýjanda að bera fyrir sig framangreint samkomulag um fyrirvaralaust afsalaðaláfrýjanda á frekari rétti til skaðabóta og því vikið til hliðar að þessuleyti með vísan til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð ogógilda löggerninga. Við mat á því hvort víkja eigi tilhliðar framangreindu samkomulagi um rétt aðaláfrýjanda til þess að hafa uppikröfu um viðbótargreiðslur, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936, ber meðalannars að líta til þess að gagnáfrýjandi vissi að önnur einangrun ogmúrklæðning hafði verið sett á útveggi hússins í sparnaðarskyni og hann barsamkvæmt framansögðu ábyrgð á þeirri ákvörðun. Hann mátti að minnsta kosti hafaástæðu til að ætla að skemmdir þær sem voru á múrskel hússins þegarsamkomulagið var gert gætu átt rót sína að rekja til þeirra breytinga og vissijafnframt að hvorki sá sérfræðingur, sem hann fékk á árinu 2013 til að veitaálit á viðgerðarkostnaði, sem samkomulagið var síðan reist á, né aðaláfrýjandi vissuum þær breytingar sem gerðar höfðu verið á áður ákveðinni einangrun ogklæðningu útveggja. Þá ber einnig að líta til þess hve stórfelldar breytingarurðu á mati þess sérfróða manns sem áður greinir. Að teknu tilliti til þessa ogþeirra atriða sem héraðsdómur reisir niðurstöðu sína um þetta á verður dómurinnstaðfestur að þessu leyti.Í héraðsdómi, sem skipaður varsérfróðum meðdómsmönnum, var komist að þeirri niðurstöðu að gagnáfrýjanda bæriað bæta aðaláfrýjanda tjón vegna endurnýjunar á einangrun og múrklæðningu útveggja,endurnýjun þakniðurfalla, frágangs kringum glugga og hurðaop og vegna eftirlitsog tæknilegrar umsjónar en samtala skaðabóta vegna þessara þátta, að frádregnumvátryggingabótum sem ábyrgðartryggjandi byggingarstjóra greiddi og að teknutilliti til endurgreiðslu á hluta virðisaukaskatts af vinnu á verkstað, bærigagnáfrýjanda að greiða 161.753.910 krónur í skaðabætur. Með vísan tilforsendna dómsins verður sú niðurstaða staðfest. Samkvæmt öllu framansögðu verðurhinn áfrýjaði dómur staðfestur.Gagnáfrýjandi greiðiaðaláfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.Málskostnaður fyrir Hæstarétti milliaðaláfrýjanda og stefndu fellur niður. Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skalvera óraskaður.Gagnáfrýjandi, Arionbanki hf., greiði aðaláfrýjanda, Löngulínu 2, húsfélagi, 2.500.000 krónur ímálskostnað fyrir Hæstarétti.Málskostnaður fyrirHæstarétti fellur niður að öðru leyti.Dómur Héraðsdóms Reykjaness 11. október 2017. Málþetta var þingfest 15. júní 2016 og tekið til dóms 5. september sl. Stefnandier Húsfélagið Löngulínu 2, Garðabæ, en stefndu eru Arion banki hf., Borgartúni19, Reykjavík, Garðabær, Garðatorgi 7, Garðabæ, og Jóhann Guðni Hlöðversson,Markarflöt 35, Garðabæ. Stefnandigerir þær kröfur aðallega að aðalstefndi Arion banki hf. verði dæmdur til þessað greiða stefnanda 181.370.350 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6.gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags aukmálskostnaðar. Tilvara krefst stefnandi þess að varastefndu Garðabær og Jóhann Guðni Hlöðverssonverði saman dæmdir til þess að greiða stefnanda 149.027.350 krónur með dráttarvöxtumsamkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi tilgreiðsludags auk málskostnaðar. StefnduGarðabær og Arion banki hf. krefjast sýknu og málskostnaðar en stefndi JóhannGuðni Hlöðversson krefst aðallega sýknu en til vara að dómkröfur stefnandaverði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda. IÍ málinu krefst stefnandi skaðabótaúr hendi stefndu vegna galla sem stefnandi telur vera á fasteigninni aðLöngulínu 2 í Garðabæ. Fjöleignarhúsið er steinsteypt sex hæða hús með 48íbúðum. Upphaflegur húsbyggjandi var Ris ehf. sem seldi flestar íbúðir til Rissfjárfestingar ehf. en nafni þess félags var síðar breytt í Löngulínu 2 ehf.Eftir hrun bankana í október 2008 yfirtók forveri aðalstefnda, Nýi Kaupþings bankihf., Löngulínu 2 ehf., en þá var fasteignin fokheld, og hélt Langalína 2. ehf.áfram byggingu hússins uns byggingu þess lauk haustið 2010. Forveri Arion bankah.f. og síðan aðalstefndi Arion banki hf. veittu lán til byggingar hússins. Ídesember 2008 var þinglýst þeirri kvöð á húsið að veðsetning væri óheimil ánsamþykkis forvera aðalstefnda Arions banka hf.Varastefndi Jóhann Guðni varstarfsmaður Riss ehf. er hann tók við sem byggingarstjóri hússins þann 21.febrúar 2008. Þá var húsið uppsteypt án þaks og útveggir bílakjallara vorueinnig uppsteyptir. Ris ehf. var þá eigandi flestra íbúða hússins. Húsið varðfokhelt þann 25. september 2008. Lokaúttekt byggingarfulltrúa Garðabæjar fórfram án athugasemda í júlí 2012. Stefnandi setti fram kröfu í nóvember2012 á hendur Landey ehf., dótturfélagi aðalstefnda Arion banka ehf., um aðbankinn myndi ljúka lokafrágangi á eigninni. Samkomulag tókst um það 9. ágúst2013. Vorið 2014, er framkvæmdir skyldu hefjast, kom í ljós að tjónið vartalsvert umfangsmeira. Í samantekt Þrastar Bjarnasonar frá nóvember 2014 komfram að teikningar gerðu ráð fyrir að húsið væri einangrað að utan með 100 mmsteinullareinangrun. Í ljós kom hins vegar að sú einangrun var 100 mmplasteinangrun. Þá kom fram hjá honum að vatn virtist eiga greiða leið í gegnummúr hússins. Komst hann að þeirri niðurstöðu að taka yrði klæðningu hússinsniður í heild sinni og múra húsið upp á nýtt. Stefnandi ákvað að freista þessað ná bótum úr ábyrgðartryggingu byggingarstjóra og hönnuðar. Sjóvá almennar tryggingarhf. gerðu það að skilyrði fyrir greiðslu slíkra bóta að dómkvaddur yrðimatsmaður til þess að meta tjónið. Freyr Jóhannesson var dómkvaddur tilverksins af Héraðsdómi Reykjaness þann 3. desember 2015 og skilaði matsgerð ímars 2016 og viðbótarmatsgerð í febrúar 2017. Helstu niðurstöður matsmanns voru þærað verktaki hefði við klæðningu hússins notast við brennanlega plasteinangrun ístað steinullareinangrunar, glertrefjanet í stað stálnets og að þykktmúrskeljar væri víðast hvar of lítil. Þannig uppfyllti frágangur hússins hvorkireglur byggingarreglugerðar nr. 441/1998, né lög um brunavarnir nr. 75/2000.Múrkerfi hússins væri ekki hannað af viðurkenndum burðarþolshönnuði og væri íalgjöri andstöðu við teikningar aðalhönnuðar sem samþykktar hefðu verið afvarastefnda Garðabæ. Þannig þyrfti að fjarlægja allt efni klæðningarinnar ogsetja nýtt múrkerfi á útveggi í samræmi við samþykkta aðaluppdrætti aðalhönnuðahússins. Þá var það einnig niðurstaða matsmanns að frágangur í kringum gluggahússins væri óviðunandi. Þannig kom fram að engar þéttingar væru frá ytra byrðigluggakarma yfir á yfirborð steypu. Þannig hafi ekki verið farið eftirleiðbeiningum hönnuðar. Gluggar hefðu auk þess verið steyptir í, í stað þess aðvera settir í eftir á. Þéttikant hafi alfarið vantað á samskeyti múrs og gluggasem aftur hafi leitt af sér leka. Matsmaður mat viðgerðarkostnað samtals aðfjárhæð 190.723.500 krónur. Stefnandi fékk greitt úr ábyrgðartryggingubyggingarstjóra og hönnuða 18.524.800 krónur auk matskostnaðar og hlutalögmannsþóknunar. Hinn 3. mars 2016 var óskað viðræðnavið varastefnda Garðabæ um bætur til handa stefnanda. Með bréfi lögmannsvarastefnda Garðabæjar þann 19. maí 2016 var því hafnað að ábyrgð á meintumgöllum hússins lægi hjá Garðabæ. Hinn 8. apríl 2016 var aðalstefnda Arion bankah.f. sent kröfubréf og þann 4. maí 2016 var lögmanni byggingastjóra ennfremursent kröfubréf. Á húsfundi stefnanda þann 17. maí 2016 var samþykkt að höfðamál á hendur stefndu. Varastefndi Garðabær tekur fram ígreinargerð sinni varðandi málavexti að bygging fasteignarinnar Löngulínu 2,Garðabæ, hafi hafist í lok árs 2006 en teikningar aðalhönnuðar hússins hafiverið samþykktar af byggingarfulltrúa varastefnda á árunum 2006 til 2007.Nokkrar breytingar hafi síðan verið gerðar á upphaflegum teikningum en engarbreytingar verið gerðar á fyrirkomulagi múrkerfis hennar. Byggingarfulltrúivarastefnda hafi gert alls 45 úttektir á byggingartíma og á öllumbyggingarstigum. Af hálfu byggingarfulltrúa hafi verið gerðar athugasemdir ínokkrum úttektanna. Ekki hafi verið óskað sérstaklega eftir áfangaúttekt áutanhússklæðningu af hálfu byggingarstjóra og hún því ekki farið fram. Við úttektir og aðrarskoðanir byggingarfulltrúa hafi ekkert komið fram sem benti til þess aðfasteignin væri ekki reist í samræmi við samþykktar teikningar sem lagðar höfðuverið fram hjá byggingarfulltrúa. Þá hafi ekkert bent til þess að viðframkvæmdir húsbyggjandans hefðu verið viðhöfð ófullnægjandi vinnubrögð. Ekkerthafi því gefið tilefni til athugasemda. Megi í því sambandi m.a. vísa tilljósmynda af fasteigninni sem teknar hafi verið í júlí og september 2010.Aðdragandi lokaúttektar hafiverið með þeim hætti, venju samkvæmt, að samhliða því sem öryggisúttekt hafifarið fram hafi byggingarfulltrúi yfirfarið eldri úttektir og athugasemdir ogfengið staðfestingu byggingarstjóra á því að búið væri að lagfæra þau atriðisem athugasemdir höfðu verið gerðar við sem og á því að byggt hefði verið ísamræmi við samþykktar teikningar. IIAf hálfu stefnanda er á því byggt aðfjöleignarhúsið nr. 2 við Löngulínu, Garðabæ, hafi ekki verið byggt í samræmivið skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997, lög nr. 75/2000 um brunavarnir oglög nr. 160/2000 um mannvirki. Við byggingu þess hafi heldur ekki verið fariðeftir byggingarreglugerðum nr. 441/1998 og byggingarreglugerð nr. 112/2012. Þáhafi húsið ekki verið byggt samkvæmt viðurkenndum aðferðum og verið haldiðverulegum göllum þegar lokaúttekt þess fór fram. Á þessu beri stefndu ábyrgð. Krafa á hendur aðalstefnda Arion banka hf. Krafa á hendur aðalstefnda Arionbanka h.f. sé byggð á matsgerðum Freys Jóhannessonar byggingartæknifræðings. Þásé á því byggt að fjöleignarhúsið nr. 2 við Löngulínu, Garðabæ, hafi ekki veriðbyggt í samræmi við samþykktar teikningar og að galla þess, sem nú hafa framkomið megi beinlínis rekja til þess. Um sundurliðun kröfunnar er vísað til þesssem rakið er hér á eftir undir dómkröfu og eins til matsgjörðar.Stefndi byggir ábyrgð aðalstefnda áþví að hann hafi í raun verið eigandi hússins frá 9. október 2008 eftir að NýiKaupþing banki h.f. var stofnaður. Þannig hafi sá banki og síðar stefndi, ertók við öllum réttindum Nýja Kaupþings banka hf., í raun ráðið öllumframkvæmdum við húsið eftir þann tíma. Til marks um það sé sú staðreynd aðbankinn hafi í desember 2008 þinglýst kvöð á húsið um að Ris ehf. skuldbindisig til þess að selja ekki eða veðsetja eignir í Löngulínu 2, Garðabæ, nema meðsamþykki bankans, nema því aðeins að fyrir lægi skriflegt samþykki NýjaKaupþings banka hf. Þetta styðjist og við frásögn fyrrverandi stjórnarmannafélagsins sem staðfesti að bankinn hafi frá þessum tíma í raun ráðið öllu umframkvæmdir, fjármögnun þeirra og sölu þeirra eigna sem voru fullkláraðar.Þannig hafi allir fjármunir í raun runnið til bankans. Lögmaður aðalstefnda hafi á grundvelli58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki neitað að gefa upp hvenærbankinn tók yfir alla hluti í Risi fjárfestingum ehf., síðar Löngulínu 2 ehf.Ef skoðuð séu gögn frá fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra sé ljóst að bankinn hafitilkynnt fulltrúa sína í stjórn félagsins þann 12. apríl 2010. Á hluthafafundi7. maí 2010 sé skráð að eigendaskipti hafi orðið á félaginu. Ekki sé hægt aðhorfa fram hjá þeirri staðreynd að bankinn hafi í raun verið seljandi þeirranýju eigna sem voru í byggingu í húsinu. Hann hafi þannig leitast við að ljúkabyggingu hússins með það í huga að fá eins mikið upp í kröfur sínar á hendurfélaginu og hægt var. Á kaupsamningi frá 30. júní 2010 sjáist að aðalstefndilofi að aflétta öllum veðböndum af seldri eign þegar kaupandi hafi greitt 90%af kaupverði. Þess vegna byggi stefnandi á því að aðalstefndi Arion banki hf.hafi í raun eftir 9. október 2008 verið húsbyggjandi og eigandi hússins ogborið ábyrgð sem slíkur. Þannig hafi hann borið á því ábyrgð að allarlögbundnar áfangaúttektir færu fram. Hann beri ábyrgð á þeim göllum sem lýst séí matsgerð. Þannig hefðu íbúðir hússins ekki átt að fara í almenna sölu fyrr enallir þeir ágallar, sem hefðu komið fram við slíkar úttektir, hefðu veriðlagfærðir. Er um þetta vísað til þeirra málsástæðna er þetta varðar og erureifaðar hér á eftir undir kröfu á hendur Garðabæ. Aðalstefndi Arion banki hf. hafi viðlokaúttekt verið hinn raunverulegi eigandi hússins og húsbyggjandi. Þannig hafihann verið eigandi alls hlutafjár í Löngulínu ehf. er lokaúttekt fór fram. Semraunverulegur eigandi hússins hafi hann borið ábyrgð á því við lokaúttekt aðfram færi skoðun á því hvort húsið væri byggt í samræmi við samþykktarteikningar, sbr. gr. 3.9.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Þá hafi hann boriðsem eigandi mannvirkis í skilningi reglugerðar nr. 112/2012 ábyrgð á því aðhúsið væri byggt í samræmi við lög og reglur, sbr. ákvæði gr. 2.7.1 í þeirrisömu reglugerð. Þá beri hann sem eigandi mannvirkis ábyrgð á því að þaðuppfylli reglur um brunavarnir, sbr. ákvæði 1. mgr. 23. gr. laga nr. 75/2000 umbrunavarnir. Þá beri aðalstefnda sem eiganda aðhafa virkt eftirlit með þeim sem hann ráði til að hanna og byggja mannvirki,sbr. 15. gr. mannvirkjalaga nr. 160/2010. Því fari fjarri að svo hafi verið. Þá vísar stefnandi einnig tilneytendasjónarmiða og fasteignakauparéttar um þá staðreynd að flestir kaupendureigna í fjöleignarhúsinu hafi verið ósérfróðir. Aðalstefndi hafi hins vegar ásínum snærum sérstakt fasteignafélag, Landey hf. Hann hafi haft í vinnusérfróða aðila og beri sem slíkur ábyrgð gagnvart grandlausum kaupendum og séum það einnig vitnað til undirstöðuraka 2. mgr. 19. gr. laga nr. 40/2002 umfasteignakaup og eins 18. og 27. gr. sömu laga. Þá byggir stefnandi kröfu sína áhendur aðalstefnda Arion banka hf. einnig á því að hann hafi með samkomulaginufrá 13. ágúst 2013 viðurkennt ábyrgð sína. Það samkomulag hafi m.a. náð tiltjóns vegna útfellinga á austurhlið hússins og rakaskemmda í einni íbúð. Viðmat á kostnaði hafi aðalstefndi stuðst við álit Þrastar Bjarnasonar en Þrösturhafi þá verið starfsmaður VSB verkfræðistofu. Landey hf. hafi ráðið þessa sömuverkfræðistofu til þess að meta þennan kostnað. Þannig hafi hér verið um aðræða sérfræðing á vegum aðalstefnda sem hafi metið kostnað við lagfæringar uppá um 6.500.000 krónur. Þessi sami sérfræðingur hafi svo ári seinna komist aðþeirri niðurstöðu að kostnaður væri miklu nær 100.000.000 króna. Þannig segi íniðurstöðu hans að það sé hans mat að um sé að ræða „algjörlega óásættanlegvinnubrögð við frágang múrklæðningar og niðurfalla hússins.“Aðalstefndi, sem réð sérfræðinginntil verksins þegar samkomulagið var gert, beri ábyrgð á þessari stórkostleguvanáætlun. Þannig hefðu útfellingar á austurhlið, og eins leki inn í einstakaíbúðir hússins, átt að kalla á frekari skoðun þessa sama sérfræðings. Og efslík skoðun hefði farið fram, hefði stefnandi aldrei gengið frá samkomulagi viðbankann upp á 6.500.000 krónur. Þannig séu brostnar forsendur fyrir gerðsamkomulagsins og stefnandi krefji því aðalstefnda um allt tjón sitt sem rekjamegi til þess að húsið var ekki byggt í samræmi við samþykktar teikningar og íandstöðu við reglur um brunavarnir. Þá eigi með vísan til 36. gr. laganr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að víkja til hliðarákvæði samningsins frá 9. ágúst 2013 að því leyti sem hann takmarki ábyrgðaðalstefnda. Þannig sé það verulega ósanngjarnt að hinn almenni íbúðarkaupandieigi að sitja uppi með svo verulegt tjón sem hér um ræðir. Það sé andstættalmennri viðskiptavenju að raunverulegur eigandi geti þannig velt áhættunni afslíkum göllum yfir á hinn almenna kaupanda fasteignar. Verulegt ójafnvægi hafiverið með aðilum við gerð samningsins. Þannig sé aðalstefndi fjármálastofnunsem á þessum tíma hafi haft í starfi hjá sér sérfróða aðila um reksturfasteignafélaga. Aðalstefndi hafi auk þess ráðið sérfróða verkfræðistofu tilþess að meta tjónið og það hafi algjörlega verið vanmetið, sbr. mat þessa samamanns ári síðar. Þá hafi stefnandi við gerð samkomulagsins ekki haft möguleikaá því að vita um það hversu umfangsmikið tjónið í raun var. Sú vitneskja hafiekki verið til staðar hjá honum fyrr en síðar. Aðalstefndi Arion banki hf. hafi haftstöðu móðurfélags gagnvart Löngulínu 2 ehf. og Landey ehf. í skilningi 3. mgr.2. gr. hlutafélagalaga nr. 2/1995. Í stað þess að fylgja eftir lögbundnumúttektum og lagfæringum á göllum hafi bankinn tekið til sín alla fjármuniLöngulínu ehf. og skilið það eftir eignalaust og þannig valdið eigendum íbúðaog húsfélaginu að Löngulínu 2, Garðabæ, tjóni. Sú háttsemi hafi verið brot á76. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög og 51. gr. laga nr. 138/1994 umeinkahlutafélög og til þess eins gerð að afla aðalstefnda fjárhagslegrahagsmuna á kostnað félagsins. Ábyrgð á öllu þessu eigi að falla á aðalstefndaArion banka hf. á grundvelli sakarreglunnar. Þannig hafi aðalstefndi ogstarfsmenn á hans vegum ekki sinnt þeim skyldum er hvíldu á honum semfasteignareiganda og á því beri þeir ábyrgð. Tjón stefnanda megi rekja tilþessa og er um það vitnað til matsgerðar og sundurliðunar hér að neðan. Þá erum ábyrgð aðalstefnda Arion banka hf. einnig vitnað til 2. mgr. 108. gr. laganr. 138/1994 um einkahlutafélög og 2. mgr. 134. gr. laga nr. 2/1995 umhlutafélög. Krafa á hendur varastefnda GarðabæÁ því er byggt að varastefndiGarðabær beri ábyrgð á því að eftirliti hússins í byggingu hafi veriðstórkostlega ábótavant og því að eigandi þess og húsbyggjandi á sínum tíma hafikomist upp með það að byggja húsið þvert á samþykktar teikningar og í andstöðuvið lög um mannvirki, byggingarreglugerðir og lög um brunavarnir. Er bygging hússins hófst hafi verið ígildi skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997. Markmið laganna hafi veriðskilgreind í 1. gr. þeirra en þar segi m.a. að þau séu til að tryggja réttaröryggií meðferð skipulags- og byggingarmála þannig að réttur einstaklinga og lögaðilaverði ekki fyrir borð borinn og ennfremur að tryggja faglegan undirbúningmannvirkjagerðar og virkt eftirlit með því að kröfum um öryggi, endingu, útlitog hagkvæmni bygginga og annarra mannavirkja sé fullnægt. Þessi sömu markmið sénú að finna í gildandi mannvirkjalögum nr. 160/2010. Í 7. gr. laga nr. 73/1997 komi framað í hverju sveitarfélagi skuli starfa byggingarfulltrúi og að hann skuliuppfylla skilyrði 48. og 49. gr. s.l. Í 40. gr. laganna komi fram aðbyggingarfulltrúi, sem framkvæmdastjóri byggingarnefndar sveitarfélags, skuliannast eftirlit með því að allar framkvæmdir við byggingar séu í samræmi viðsamþykktar teikningar. Þá skuli hann einnig annast úttekt og eftirlit meðeinstökum byggingarþáttum svo og lokaúttekt mannvirkja. Þá komi fram í 41. gr.sömu laga að byggingarfulltrúi skuli gera eiganda mannvirkis aðvart ef eitthvaðþað væri að mannvirki sem ekki uppfyllti þessi ákvæði laga og reglugerða. Þákomi einnig fram í 42. gr. sömu laga að byggingarefni skuli hafa hlotið vottunfaggiltrar prófunarstofu á byggingarsviði og að þau skuli uppfylla ákvæðibyggingar- og brunavarnareglugerða áður en heimilt sé að nota þau tilbyggingarframkvæmda. Þá hafi verið í sama ákvæði umfjöllun um réttbyggingarfulltrúa til þess að krefja húsbyggjendur um slíkar staðfestingar. Í48. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sem gilti út árið 2011, hafi komiðfram að fram yrðu að fara áfangaúttektir á frágangi ystu klæðningar, á verkþáttumer lytu að eldvörnum, og eins áfangaúttektir um hita og hljóðeinangrun. Þá vitnar stefnandi einnig til ákvæða12. gr. laga nr. 75/2000 um brunamál og þeirra skyldna varastefnda ogbyggingarfulltrúa hans sem þar séu upp taldar. Á því er byggt að varastefndiGarðabær hafi á engan hátt uppfyllt þær skyldur sem þar voru á hann ogstarfsmenn hans lagðar. Af þeim gögnum, sem varastefndi Garðabær hafi sent tilstefnanda og eins af þeim gögnum sem fulltrúar stefnanda hafi sjálfir aflað frábænum, sé ekki að sjá að slíkar áfangaúttektir hafi farið fram. Eigi það m.a.við um úttekt á klæðningu hússins og einangrun þess. Þá sé ljóst að ílokaúttekt sé þess á engan hátt getið að það vanti áfangaúttektir. Þá sé meðlokaúttekt í raun veitt viðurkenning á því að við byggingu fjöleignarhússinsnr. 2 við Löngulínu hafi verið fylgt öllum þeim reglum og fyrirmælum er umgetur í skipulags- og byggingarlögum og eins mannvirkjalögum nr. 160/2010 semtóku gildi 1. janúar 2011. Í 3. mgr. 36. gr. þeirra laga segi um lokaúttekt aðvið lokaúttekt skuli gerð úttekt áþví hvort mannvirkið uppfylli ákvæði laga þessara og reglugerða sem settar hafiverið samkvæmt þeim og hvort byggt hafi verið í samræmi við samþykkthönnunargögn. Engin athugasemd hafi verið gerð afhálfu byggingarfulltrúa um þau atriði sem fram komi í matsgerð dómkvaddsmatsmanns og hafi lotið að rangri efnisnotkun, skorti á notkun efna sem hlotiðhefðu faggildingu viðurkenndra aðila, notkun á ólögmætri brennanlegriplasteinangrun sem hafi verið í andstöðu við samþykktar teikningar og reglur umbrunavarnir, né hafi verið vikið að gölluðum vinnubrögðum við klæðningu hússinsog frágang á gluggum. Þá hafi þess heldur í engu verið getið að stór hlutiáfangaúttekta hafði aldrei farið fram. Allt sé þetta í andstöðu við ákvæðibyggingarreglugerðar nr. 112/2012, sjá einkum gr. 3.9.1. Þá hafibyggingarfulltrúi á þessum tímapunkti átt að grípa til þeirra ráðstafana sem súsama reglugerð veitti honum. Ef byggingarfulltrúi, semframkvæmdastjóri byggingarnefndar varastefnda Garðabæjar, hefði fylgt eftirkröfu um áfangaúttektir á þeim tíma sem þær áttu að fara fram, hefði hann viðslíka úttekt átt að sjá að húsið var ekki byggt í samræmi við samþykktarteikningar hönnuða. Og þá hefði hann getað gripið til þeirra ráða sem lög ogreglugerðir buðu honum, t.d. samkvæmt 29. gr. laga nr. 75/2000 um brunamál. Ogþá hefði hann einnig átt að sjá að efnisnotkun var í andstöðu við samþykktarteikningar og ákvæði um brunavernd. Og í síðasta lagi við lokaúttekt hefði hannátt að sjá að skyldubundnar áfangaúttektir höfðu ekki farið fram sem afturhefði átt að kalla á frekari skoðun. Þannig hefði hann aldrei átt að gefa útathugasemdalausa lokaúttekt, heldur leggja fyrir þáverandi byggingarstjóra ogsíðasta byggjanda/eiganda eignarinnar að bæta úr þessum göllum. Afgreiðsla hansá lokaúttekt hafi auk þess verið í fullkominni andstöðu við leiðbeiningarMannvirkjastofnunar um lokaúttektir. Sú staðreynd að ekkert af þessu vargert hafi leitt til þess að íbúðir í húsinu fóru í almenna sölu. Einstaklingar,sem keyptu eignir þessar, hafi ekki getað varað sig á þeim göllum er leyndust íhúsinu og áttu rót sína að rekja til þess að það var ekki byggt í samræmi viðsamþykktar teikningar, lög og reglur. Einstakir kaupendur eigna hafi þannigekki verið í þeirri stöðu að geta véfengt að nýlega byggt hús væri í samræmivið slíkar reglur. Og þegar sú staðreynd síðan bætist við að húsbyggjandinn séorðinn gjaldþrota sitji hinir einstöku kaupendur og borgarar uppi með skaðann. Það er á því byggt í máli þessu að varastefndiGarðabær sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda á grundvelli almennusakarreglunnar og beri húsbóndaábyrgð á ólögmætum athöfnum og athafnaleysistarfsmanna bæjarins, þar með talið byggingarfulltrúa hans. Tjónið megi rekjabeint til athafna eða athafnaleysis byggingarfulltrúa bæjarins og sé beinafleiðing af þeim ólögmætu athöfnum. Varastefndi Garðabær geti ekki skýlt sér ábak við ábyrgð byggingarstjóra, enda sé ábyrgð hans afleidd af lögbundnumskyldum bæjarins. Ábyrgð byggingarstjóra geti á engan hátt fellt niðurlögbundna ábyrgð varastefnda Garðabæjar á því eftirliti sem fram þurfi að faravið nýbyggingar. Þá er á því byggt að sök bæjarins séenn meiri þar sem um íbúðarhúsnæði sé að ræða sem selt sé í mörgum einingum.Kaupendur séu í flestum tilvikum ósérfróðir og hafi mátt treysta því aðsveitarfélagið hefði sinnt þeim skyldum sem á því hvíla þar sem um nýjafasteign sé að ræða. Kaupendur séu velflestir með lögheimili í Garðabæ oggreiði þangað útsvar og fasteignagjöld til bæjarins til þess að bærinn getiaftur sinnt lögbundnum skyldum sínum við íbúa hans. Það sé klárt brot áborgararétti þessa fólks að sveitarfélagið Garðabær skuli á svo grófan háttbera hag þess fyrir borð. Þannig sé það í andstöðu við borgararétt að veltaáhættunni, sem svo auðveldlega hefði verið hægt að koma í veg fyrir, yfir áíbúana í stað þess að sveitarfélagið beri þá áhættu. Krafa á hendur varastefnda Jóhanni Guðna Hlöðverssyni Varastefndi Jóhann Guðni Hlöðverssonberi ábyrgð sem byggingarstjóri á þeim miklu göllum sem fram hafi komið og eigiallir rót sína að rekja til þess að húsið var ekki byggt í samræmi viðsamþykktar teikningar og hafi auk þess verið í andstöðu við lög og reglur ogviðurkenndar aðferðir við byggingu húsa. Um ábyrgð hans er vísað til 1. gr. skipulags-og byggingarlaga nr. 73/1997 og til 51. gr. sl. þar sem fram komi að stjórnandiframkvæmda hvers mannvirkis skuli vera byggingarstjóri. Þær framkvæmdir, semfram hafi farið á klæðningu hússins, ytri einangrun þess og eins frágang ágluggum hafi allar farið fram á þeim tíma sem hann var byggingarstjóri. Ábyrgðhans lúti að því að byggt sé í samræmi við samþykktar teikningar, uppdrætti,lög og reglugerðir. Þessar skyldur hans hafi svo verið áréttaðar íbyggingarreglugerð nr. 441/1998 og eins 1. gr. mannvirkjalaga nr. 160/2010 ogVI. kafla þeirra sömu laga. Þá vísar stefnandi sérstaklega til 5. mgr. 29.r.laga nr. 160/2010. Það hafi verið á ábyrgð varastefndaJóhanns Guðna að áfangaúttektir færu fram og að athugasemdir yrðu gerðar viðþær úttektir sem aftur hefðu átt að leiða til endurbóta á því sem framkvæmthafði verið í andstöðu við lög og reglur. Á því sé byggt að varastefndi JóhannGuðni hafi valdið stefnanda tjóni á saknæman hátt og að honum beri á grundvellialmennu sakarreglunnar að bæta stefnanda tjón hans. Hann hafi gróflega brotiðþær skyldur sem á hann voru lagðar og að hann beri því með varastefnda Garðabæóskipta skyldu og ábyrgð á því tjóni sem athafnir hans og athafnaleysi hafileitt af sér fyrir stefnanda. Tjónið hafi mátt koma í veg fyrir með ábyrgueftirliti og athugasemdum til byggingarnefndar og eins með stöðvun framkvæmdaeins og rakið sé hér að framan undir þætti varastefnda Garðabæjar. Þá beri hannábyrgð á því að áfangaúttektir hafi ekki farið fram sem aftur hefðu átt aðleiða til réttrar efnisnotkunar og vinnubragða við byggingu hússins. Allt hafiþetta leitt til þess að óbreyttir borgarar sem kaupendur hafi ekki getað varistþeim göllum sem í upphafi voru á hinu nýbyggða fjöleignarhúsi.Af gögnum málsins megi sjá að sótthafi verið um skipt yrði umbyggingarstjóra á árinu 2011. Hins vegar beri gögn varastefndaGarðabæjar það ekki með sér að það hafi gengið eftir. Hafi það ekki veriðreyndin og hafi hann þannig verið byggingarstjóri er lokaúttekt fór fram í júlí2012, sé á því byggt að hann beri ábyrgð á því að hún hafi farið fram án þessað þá hafi farið fram áfangaúttektir lögum samkvæmt. Þá beri hann einnig ábyrgðá því að það hafi þá ekki verið kannað hvort húsið hafi verið byggt í samræmivið samþykktar teikningar.Að öðru leyti byggir stefnandi á sömumálsástæðum og á er byggt í máli varðandi ábyrgð varastefnda Garðabæar. Sundurliðun dómkröfuDómkrafan byggist á niðurstöðu ímatsgerðum Freys Jóhannessonar byggingartæknifræðings en þar sé lýst þeimgöllum og þeim afleiðingum sem af því hlutust að húsið var ekki byggt í samræmivið samþykktar teikningar, byggingarreglugerðir og ákvæði laga nr. 75/2000 umbrunavarnir. Dómkrafan sundurliðist þannig gagnvart aðalstefnda Arion bankahf.: Viðgerð á múrklæðningu 152.341.150 kr.Endurnýjun þakniðurfalla 3.900.000 kr.Frágangur í kringum glugga og hurðaop 26.128.000 kr.Tæknileg umsjón og eftirlit 9.000.000 kr.Frádráttur vegna greiðslu úr ábyrgðartryggingu - 10.813.800 kr.Samtals 180.555.350 kr.Gagnvart varastefndu sundurliðastdómkrafa stefnanda þannig:. Lagfæringmúrklæðningar 152.341.150 kr.2. Tæknilegumsjón og eftirlit 7.500.000kr.3. Frádrátturvegna greiðslu úr ábyrgðartryggingu 10.813.800 kr.Samtals 149.027.350kr.Um viðgerð á múrklæðningu komi fram í matsgerð að það sé niðurstaðamatsmanns að fjarlægja þurfi plasteinangrun af útveggjum og setjasteinullareinangrun í staðinn til að uppfylla ákvæði byggingarreglugerða. Þáþurfi að bæta úr ágöllum og skemmdum sem séu í múrskel og því þurfi aðfjarlægja eldri klæðningu og setja nýtt múrkerfi utan á útveggi hússins ísamræmi við samþykkta aðaluppdrætti. Þá komi fram að notkun brennanlegrarplasteinangrunar sé í andstöðu við ákvæði laga nr. 75/2000 um brunavarnir ogmúrkerfið sem slíkt ekki vottað af þar til bærum yfirvöldum, sbr. 148. gr. íbyggingarreglugerð nr. 441/1998. Þá sé ljóst að klæðningin uppfylli ekki reglurBrunamálastofnunar á þeim tíma um lágmarksþykkt klæðningar í flokki 1 er lutuað brunaeiginleikum undirlags og því hvort holrúm væri á bak við klæðninguna,sbr. gr. 148.2 í sömu reglugerð. Í matsgerð komi fram að þak- ogsvalaniðurföll séu innbyggð í múrkerfi hússins. Mikill leki hafi verið greindurfrá þeim hin síðari ár og umtalsverðar aðgerðir hafa farið fram til þess aðbæta úr því vandamáli. Matsmaður leggi til að úr þessum ágalla verði bætt meðþví að færa niðurfallsrör út fyrir múrkerfið ásamt tengingum viðsvalaniðurföll. Í matsgerð komi einnig fram að lekihafi greinst í bílageymslu og að hann stafi af því að gölluð þétting hafi veriðnotuð milli þaks og bílageymslu þar sem yfirborðsvatn á þaki bílageymslu ogregnvatn úr einangrun múrkerfis fái framrás. Þétta þurfi samskeyti þessi þegarskipt verður um múrkerfi. Þá þurfi einnig að stækka loftræstikerfi kjallara. Að mati matsmanns sé frágangurkringum glugga óviðunandi og valdi leka inn í íbúðir. Orsökina megi rekja tilþess að yfirleitt vanti ytri þéttingu milli steypu og yfir á gluggakarma eðaþéttingar séu það illa gerðar að þær virki ekki sem skyldi til að varna lekainn með rifum milli glugga og steyptra útveggja. Vatn og raki í múrklæðningunniséu tilkomin vegna slagregns eða rakaþéttingar og leka frá niðurfallsrörum áþökum eða milli svala. Vatn sem safnist fyrir ofan á köntum múrklæðningar eigigreiða leið inn í íbúðir og valdi þannig rakaskemmdum innanhúss. Til þess aðbæta úr þessum galla leggi matsmaður til að allir múrkantar verði fjarlægðir ogþéttingar settar í kringum glugga í samræmi við teikningar hönnuða hússins. Matsmaður komist að þeirri niðurstöðuað kostnaður við tæknilega umsjón og eftirlit með viðgerðum losi 9.500.000krónur. Gerð sé krafa um 9.000.000 króna í ljósi þess að niðurstaða matsmannsnái til fleiri þátta. Sjóvá almennar tryggingar hf. hafi greitt úrábyrgðartryggingu byggingarstjóra 10.813.800 krónur. Þá hafi félagið greittmatskostnað hins dómkvadda matsmanns. Krafa stefnanda lúti einungis að þeimþáttum er varði sameign fjöleignarhússins. Um aðild húsfélagsins er vísað til3. mgr. 71. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignahús. Um varnarþing er vísað til 1.mgr. 34. gr. og 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Umsamaðild stefndu er vísað til 1. mgr. 19. gr. sömu laga. IIIAðalstefndi Arion Banki hf.krefst sýknu og styður þá kröfu einkum við þrjár málsástæður. Í fyrsta lagigeti stefnandi engar kröfur gert á aðalstefnda þar sem hann hafi með bindandihætti afsalað sér þeim. Í öðru lagi geti stefnandi engar kröfur gert áaðalsstefnda þar sem byggjandi hússins, Langalína 2 ehf., hafi veriðsjálfstæður lögaðili og á starfsemi hans beri aðalsstefndi enga ábyrgð. Íþriðja lagi geti stefnandi engar kröfur gert þar sem þær séu ýmist fyrndar eðaþær hafi glatast fyrir tómlæti. Í máli þessu sé fjallað umbyggingu hússins Löngulínu 2 í Garðabæ sem sé fjölbýlishús með 45 íbúðum.Bygging þess hafi farið fram á árunum 2007 til 2012, fyrst á vegum Riss ehf. ensíðar á vegum Löngulínu 2 ehf. Þess beri að vísu að geta að þegar Langalína 2ehf. hafi tekið við verkinu af Risi ehf. hafi ekki fylgt með þrjár íbúðirhússins, með fastanr. 230-0587, 230-0596 og 230-0597. Aðalstefndi hafi veitthúsbyggjandanum, með hefðbundnum hætti, lánsfjármögnun til byggingarinnar.Kvöðin sem stefnandi vitni til frá 5. desember 2008 um að sala og veðsetninghúsbyggingarinnar væri óheimil án samþykkis aðalstefnda hafi verið venjubundinnþáttur í þessu. Meðan á framkvæmdum stóð hafi Langalína 2 ehf. selt frá séróbyggða eignarhluta smám saman. Helst sé þar að nefna sölu síðla árs 2009 á 15íbúðum hússins til Þórsgarðs ehf. og um mitt ár 2010 á sjö íbúðum tilFjallatinda ehf., þremur til Öryrkjabandalagsins og tveimur til VíðisFinnbogasonar ehf. Þegar framkvæmdir voru komnar nokkuð á rekspöl hafi orðiðljóst að Langalína 2 ehf. bjó ekki yfir þeim fjárhagslega styrk sem þurfti tilað ljúka verkinu. Fyrir því hafa sjálfsagt verið ýmsar ástæður en sem dæmi meginefna minnkaða eftirspurn eftir fasteignum samfara verðfalli þeirra áframkvæmdatímanum. Þessi staða hafi verið óheppileg fyrir aðalstefnda semfjármögnunaraðila og þá sem þegar höfðu keypt hlutdeild í húsinu. Í kjölfariðhafi átt sér stað viðræður milli aðalstefnda og þáverandi eiganda hlutafjárhúsbyggjandans. Þeim viðræðum hafi lyktað með því að aðalstefndi keypti 7. maí2010 allt hlutafé Löngulínu 2 ehf. Af hálfu aðalstefnda er byggtá því að framkvæmdir hússins hafi á þessum tíma verið langt komnar. Klæðninguhússins hafi verið lokið sem og málun þess í ljósum lit. Enginn þeirra ágalla,sem lýst sé í matsgerð, hafi þá verið sýnilegir eða kunnir starfsmönnumaðalstefnda. Stefnandi miði við að húsið hafi orðið fokhelt 25. sept. 2008 entaki að öðru leyti enga afstöðu til ástands hússins 7. maí 2010. Í gögnum málsséu engar upplýsingar um stöðu framkvæmda á þessum tíma. Afstaða aðalstefnda umástand hússins 7. maí 2010 standi því óhrakin. Eftir að aðalstefndieignaðist Löngulínu 2 ehf. hafi hann sett menn í stjórn þess sem hafieftirleiðis borið ábyrgð á rekstri þess. Stjórnarmenn þessir hafi gertskynsamlegar ráðstafanir til að tryggja áframhald reksturs húsbyggjandans oglok framkvæmda. Þannig hafi þeir fyrir hönd húsbyggjandans gert sérstakanverksamning við Grandabrú 2 ehf. 13. júlí 2010. Verksamningurinn hafi miðastvið að verkið yrði unnið samkvæmt samþykktum teikningum og skilalýsingum. Tilað fylgjast með framvindu verksins hafi stjórnarmennirnir, fyrir höndhúsbyggjandans, fengið VSB verkfræðistofu til aðstoðar. Við verkið hafi starfaðbyggingarstjóri sem hafi fullnægt kröfum laga. Meðan á framkvæmdum stóð hafiLangalína 2 ehf. selt einstaka hluti fasteignarinnar. Fermetraverð íbúðanna viðsölu hafi í flestum tilvikum legið nærri 200.000 krónum og í engu tilviki hafiþað verið hærra en 270.000 krónur. Verð í viðskiptunum hafi því verið kaupendumhagstætt og tekið mið af erfiðum aðstæðum á markaði. Langalína 2 ehf. hafi gertráðstafanir til að bregðast við þeim helstu kvörtunum sem bárust frá kaupendumeftir að þeir fluttu inn. Lokaúttekt hafi farið fram á húseigninni 6. júlí2012. Fjárhagsleg afkoma Löngulínu2 ehf. af verkinu hafi verið neikvæð og dugi þar að horfa á ársreikningafélagsins fyrir árin 2008 til 2010. Langalína 2 ehf. hafi keyptbyggingarframkvæmdirnar í árslok 2008 fyrir u.þ.b. 1.564 milljónir króna. Áárinu 2009 hafi félagið selt 15 íbúðir til Þórsgarðs fyrir u.þ.b. 346 milljónirkróna eða með umtalsverðu tapi. Bókfært tap á því ári hafi numið 1.161 milljónkróna og verðmæti verka húsbyggjandans í vinnslu var um 659 milljónir króna ílok árs. Á árinu 2010 seldi húsbyggjandinn þær 27 íbúðir sem eftir stóðu fyrir893 milljónir króna. Kostnaðarverð þeirra hafi hins vegar verið um 1.239milljónir króna og því voru þær seldar með 346 milljóna króna tapi.Húsbyggjandinn hafi því tapað verulegum fjárhæðum af byggingu húseignarinnar.Tap aðalstefnda hafi með sama hætti verið verulegt, enda hafi aðalstefndifjármagnað allan taprekstur húsbyggjandans. Þetta tap aðalstefnda hafi aukistár frá ári. Bú Löngulínu 2 ehf. hafi svo verið tekið til gjaldþrotaskipta meðúrskurði 24. sept. 2012. Við skiptin hafi aðalstefndi lýst kröfu að fjárhæð1.933 milljónir króna í búið. Rétt rúm milljón hafi fengist upp í kröfuaðalstefnda við skiptin. Endurspegli þetta tap aðalstefnda vegnahúsbyggingarinnar.Stefnandi haldi því fram aðsöluandvirði íbúðanna hafi ekki runnið til húsbyggjandans. Þessu mótmæliraðalstefndi. Söluandvirðið hafi verið greitt inn á reikninga Löngulínu 2 ehf.og því hafi verið ráðstafað til greiðslu kostnaðar við húsbygginguna eins ogársreikningar húsbyggjandans staðfesti. Söluandvirðið hafi ekki komist nærriþví að hrökkva fyrir þeim kostnaði. Staðreyndin sé því sú að aðalstefndi hafilagt meiri fjármuni til framkvæmdanna en hann hafi fengið til baka.Málflutningur stefnanda um hið gagnstæða sé því haldlaus.Með bréfi 25. nóvember 2012hafi stefnandi beint kröfu að dótturfélagi stefnda, Landey ehf., vegnahúsbyggingarinnar. Húsfélagið hafi lýst kröfum sínum nánar með bréfi 18. apríl2013. Nokkru síðar, eða 9. ágúst 2013, hafi þessir aðilar gert með sérsamkomulag sem fól í sér að stefnandi hafi fallið frá öllum kröfum sem hugsastgætu gegn aðalstefnda. Skömmu áður, eða 2. júlí 2013, hafi húsfundur stefnandaheimilað stjórn að ganga frá umræddu samkomulagi. Aðalstefndi hafi engar fréttirhaft af málinu fyrr en löngu síðar eða þegar stefnandi óskaði dómkvaðningarmatsmanna með matsbeiðni 18. nóvember 2015. Stefnandi hafi loks gert kröfu áhendur aðalstefnda með kröfubréfi 8. apríl 2016.Aðalstefndi hafi gertsamkomulag um fullnaðaruppgjör við stefnanda 9. ágúst 2013 þar sem stefnandifalli frá öllum mögulegum kröfum gegn aðalstefnda. Ferlið, sem hafi lyktað meðgerð samkomulagsins, hafi miðaðast í heild sinni við að eftir gerð þess gætistefnandi engar frekari kröfur gert á stefnda og Landey ehf. Orðalagsamkomulagsins hafi verið og sé afdráttarlaust um þetta. Stefnanda sé þvíóheimilt að halda fram kröfum gegn aðalstefnda. Af þeirri ástæðu beri að sýknaaðalstefnda. Aðalstefndi mótmælir því að nokkurt tilefni sé í málinu til aðbeita 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga tilað setja til hliðar til eða ógilda samkomulagið frá 9. ágúst 2013. Engin ástæðasé til að víkja frá þessu fullnaðaruppgjöri. Forsenda þess hafi einmitt veriðsú að frekari kröfur kynnu að vera til staðar eða koma í ljós síðar enstefnandi hafi afsalað sér þeim engu að síður. Stefnendur víki t.d. sérstaklegaað þessu í bréfum sínum 25. nóvember 2012 og 18. apríl 2013 og samkomulagiðberi þessa skýr merki og hafi tekið mið af þessu. Þá komi þetta skýrt fram áhúsfundi stefnanda 2. júlí 2013. Öllum málflutningi stefnanda um að forsendursamkomulagsins hafi brostið sé því mótmælt. Enn frekar sé því mótmælt aðaðalstefndi geti borið einhverja ábyrgð á því að slíkar forsendur hafi brostiðteljist sú hafa verið raunin. Aðalstefndi mótmælir því að aðalstefndi hafi meðeinhverjum hætti verið í yfirburðastöðu gagnvart stefnanda. Þvert á móti hafistefnandi verið í ákjósanlegri aðstöðu gagnvart aðalstefnda til að meta stöðumála. Félagar stefnanda hafi búið í húseigninni og verið í ákjósanlegri aðstöðutil að afla sér hverra þeirra sérfræðiálita um ástand hússins sem þeir vildu.Aðalstefndi hafi verið í erfiðari aðstöðu því hann hafi fengið alla sínavitneskju um eignina frá starfsmanni VSB verkfræðistofu. Stefnandi hafði hinsvegar haft fullan aðgang að þessum sama starfsmanni. Stefnandi hafi því aðlágmarki vitað jafn mikið og aðalstefndi um ástand eignarinnar og líklegameira. Formaður húsfélagsins, sem undirritaði samkomulagið, sé löggiltur fasteignasaliog húsfélagið hafi að auki notið ráðgjafar sérfræðings í eignaumsjón. Stefnandisé því bundinn af fullnaðaruppgjörinu og geti engar kröfur gert á stefnda.Húsbyggjandinn Langalína 2ehf. beri ábyrgð á byggingarframkvæmdum. Sé húsbyggjandinn einkahlutafélag berimóðurfélag húsbyggjandans enga slíka ábyrgð. Þetta sé grundvallarreglafélagaréttar og leiði m.a. af ákvæðum laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög,sbr. einkum 1. mgr. 1. gr. Stefnandi geri í stefnu enga viðhlítandi grein fyrirgrundvelli þess að hann vill að vikið verði frá þessari grundvallarreglu.Stefnandi mótmælir því að skilyrði séu til þess. Aðalstefndi hafi t.d. aldreilýst yfir ábyrgð á skuldbindingum húsbyggjandans í málinu. Aðalstefndi mótmælirmálflutningi stefnanda um að aðalstefndi hafi með gerð samkomulagsins 9. ágúst2013 viðurkennt ábyrgð sína. Í samkomulaginu sé hið gagnstæða beinlínis tekiðfram. Aðalstefndi mótmælir einnig málflutningi stefnanda um að aðalstefndi hafiveitt einhvers konar yfirlýsingu um ábyrgð á framkvæmdum með ákvæði íkaupsamningi 30. júní 2010 sem vísi til yfirlýsingar frá aðalstefnda umafléttingu veða. Sú yfirlýsing staðfesti ekki annað en að litið hafi verið svoá að til stofnunar skuldbindingar aðalstefnda gagnvart kaupendum hafi einmittþurft sérstaka yfirlýsingu aðalstefnda. Hún hafi hins vegar aldrei verið gefin.Hið eina sem stefndi hafigert eftir að hann eignaðist hlutafé félagsins 7. maí 2010 hafi verið að skipamenn í stjórn Löngulínu 2 ehf. sem hafi svo rekið félagið í samræmi við ákvæðilaga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Ekkert bendi til að þessir stjórnarmennhafi sýnt af sér óheiðarleika í störfum sínum. Þeir hafi gert viðskiptalegasamninga fyrir hönd félagsins um að ljúka byggingarframkvæmdum, hafi tryggtáframhaldandi fjármögnun þeirra, ráðið verkfræðistofu til að fylgjast meðframvindu verksins fyrir hönd félagsins og tryggt að félagið hefði á sínumsnærum byggingarstjóra í samræmi við lög. Vafasamt sé að stjórnarmenn Löngulínu2 ehf., og hvað þá hluthafi hans, beri einhverja skyldu til frekari ráðstafanaen þetta. Þótt aðalstefndi hafi fjármagnað framkvæmdir þá felist ekki í þvínein ábyrgð af hans hálfu. Í slíkri fjármögnun felist ekki að aðalstefndi hafi„í raun ráðið öllu“ um húsbygginguna, líkt og stefnandi haldi fram, hvortheldur horft sé til tímans fyrir 7. maí 2010 eða eftir hann. Í því sambanditekur aðalstefndi fram að stefnandi haldi því ekki einu sinni fram í málinu aðstarfsmenn aðalstefnda hafi haft vitneskju um hina meintu ágalla 7. maí 2010eða við gerð samkomulagsins 9. ágúst 2013. Staðreyndin sé enda sú aðstjórnarmenn Löngulínu 2 ehf. hafi gert sér far um eftir því sem kostur var aðlagfæra þá ágalla sem upp komu. Þetta staðfesti t.d. minnisblað frá VSBverkfræðistofu. Engar forsendur séu því sjáanlegar í málinu fyrir að geraaðalstefnda ábyrgan fyrir skuldbindingum húsbyggjandans. Aðalstefnda beri þvíað sýkna á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. Hinir ætluðu ágallar hafiallir verið til staðar um margra ára skeið. Þeir hafi að vísu ekki veriðaðalstefnda kunnir og alls óljóst sé hvenær stefnanda hafi orðið ljóst um þá.Stefnandi hafi kosið vísvitandi að gera engar kröfur við búskipti Löngulínu 2ehf. Hann geti því ekki haldið því fram hér að ráðstafanir aðalstefnda hafi verið„til þess eins“ að afla stefnda „hagsmuna á kostnað félagsins og kröfuhafaþess.“ Hafi stefnandi litið svo á hafi honum verið rétt að lýsa kröfu viðbúskipti Löngulínu 2 ehf. og krefjast þess af skiptastjóra að skoðun færi framá þessu, sbr. m.a. XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þettahafi stefnandi ekki gert og því verði nú að leggja til grundvallar að allarráðstafanir stjórnarmanna Löngulínu 2 ehf. í samskiptum við aðalstefnda séuhafnar yfir vafa. Hafi stefnandi þar fyrir utan ætlað sér að gera kröfur gegnaðalstefnda hafi þeim að auki verið nauðsynlegt að framkvæma viðhlítandi úttektá ástandi hússins fyrir löngu. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að óskadómkvaðningar matsmanna fyrir löngu hafi vilji hans staðið til málaferla. Séþví rétt að líta svo á að krafan hafi verið fyrnd þegar málið var höfðað, sbr.3. og 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Í öllu falli verði aðlíta svo á að stefnendur hafi glatað kröfu sinni fyrir tómlæti. Stefnandi haldi því fram að „neytendasjónarmið“eigi að hafa vægi við úrlausn málsins. Þessu mótmælir aðalstefndi og bendir áað stefnandi vísi ekki til viðhlítandi lagaákvæða þessu til stuðnings. Að aukihafi Langalína 2 ehf. selt stóran hluta íbúðanna, 27 í heildina, til lögaðila semþarfnist engrar sérstakrar verndar. Þrjár íbúðanna hafi aldrei orðið eignLöngulínu 2 ehf. Eigendum 30 íbúðanna hafi þannig verið í lófa lagið að gætaréttar síns hafi þeir álitið ábyrgð Löngulínu 2 ehf. á framkvæmdumófullnægjandi fyrir hagsmuni sína. Aðeins upphaflegir kaupendur 15 íbúða hafiverið einstaklingar. Um forsendur þeirra fyrirkaupunum liggi engar upplýsingar fyrir. Þó sé ljóst að fasteignasali hafhaft milligöngu um viðskiptin. Miða megi við að hann hafi útskýrt fyrirkaupendum hver teldist seljandi eignarinnar og bæri ábyrgð á efndumkaupsamninganna. Hefði fasteignasalinn talið ábyrgð á framkvæmdunumófullnægjandi, með hliðsjón af verði í viðskiptunum og öðrum skilmálum, hafihonum verið skylt að láta þessa kaupendur vita.Aðalstefndi mótmælir því aðbyggingarreglugerð nr. 112/2012 geti átt við í málinu. Bygging hússins haffarið fram fyrir gildistöku hennar. Aðalstefnda sé ókunnugt um hvernig staðiðvar að áfangaúttektum fyrir 7. maí 2010. Engin gögn staðfesti að um vanhöldhafi verið að ræða á þeim. Reynist eitthvað hafa skort á þær beri aðalstefndiþess utan enga ábyrgð þar á. Einnig sé óljóst hvernig skortur á áfangaúttektumgeti hafa orsakað hið meinta tjón stefnanda. Aðalstefndi mótmælir þeirriályktun matsmanns að nauðsynlegt sé að fjarlægja eldri klæðningu og setja nýttmúrkerfi utanhúss í samræmi við samþykkta aðaluppdrætti. Þessa sé ekki þörf þvíað nægjanlegt sé að skila inn nýjum teikningum til að fullnægja kröfumbyggingarreglugerðar. Sú aðferð, sem notuð hafi verið, teljist fagleg þótt ekkihafi nægjanlega vel tekist til við framkvæmd hennar. Þá sé vert að nefna aðhefði stefnandi haldið rétti sínum til haga án þess tómlætis sem um teflir ímálinu hefði hann mögulega getað notið góðs af 100% niðurfellinguvirðisaukaskatts af vinnu á verkstað. Hann geti því ekki gert aðra ábyrga fyrirþeim aukakostnaði sem hann verður nú fyrir þegar niðurfellingin tekur aðeinstil 60% virðisaukaskatts eftir 1. jan. 2015, sbr. reglugerð nr. 449/1990 og440/2009. Forsendum matsgerðarinnar sé svo um annað mótmælt. Aðalstefndi telurhins vegar óþarft að skýra nánar frá þeim mótmælum, enda eðlilegt að frumkvæðií þeim efnum komi frá varastefnda Jóhanni sem hafi verið byggingarstjóri viðframkvæmdirnar. Upphafsdegi og forsendum vaxtakröfu stefnanda sé mótmælt. Ekkifáist séð að kröfugerð stefnanda taki tillit til greiðslna samkvæmtfullnaðaruppgjörinu 9. ágúst 2013 líkt og rétt væri. Stefndi vísar máli sínu tilstuðnings einkum til reglunnar um skuldbindingargildi samninga og laga nr.138/1994. Um málskostnað er vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. IVVarastefndi Garðabær mótmæliröllum kröfum og málsástæðum stefnanda. Að því er varðar varastefnda Garðabæsérstaklega sé á því byggt af hálfu stefnanda að „eftirliti hússins í bygginguhafi verið stórkostlega ábótavant og því að eigandi þess og húsbyggjandi ásínum tíma hafi komist upp með það að byggja húsið þvert á samþykktarteikningar og í andstöðu við lög um mannvirki, byggingarreglugerðir og lög umbrunavarnir. Nánar tiltekið sé til þess vísað af hálfu stefnanda að ekki hafifarið fram áfangaúttektir á vegum byggingarfulltrúa, þ.m.t. á klæðningufasteignarinnar og einangrun hennar. Engar athugasemdir hafi komið frábyggingarfulltrúa er lutu að „rangri efnisnotkun“, skorti á notkun efna semhlotið hafi faggildingu viðurkenndra aðila, notkun á brennanlegriplasteinangrun, í andstöðu við samþykktar teikningar og reglur um brunavarnir,og ekki hafi verið „vikið að gölluðum vinnubrögðum við klæðningu hússins ogfrágangi á gluggum.“ Þá hafi í lokaúttekt, sem gera skyldi á því hvortmannvirki uppfyllti ákvæði laga og reglugerða og væri í samræmi viðhönnunargögn, ekki verið vikið að því að tilteknar áfangaúttektir hefðu ekkifarið fram. Hefðu áfangaúttektir farið fram hefði komið fram „að húsið var ekkibyggt í samræmi við samþykktar teikningar hönnuða“ svo sem nánar sé rakið ístefnu. Af hálfu stefnanda sévarðandi skaðabótaábyrgð varastefnda vísað til almennu skaðabótareglunnar ogreglunnar um húsbóndaábyrgð en fjártjónið megi rekja til „athafna eðaathafnaleysis“ byggingarfulltrúa sem ekki geti skýlt sér bak við ábyrgðbyggingarstjóra „enda sé ábyrgð hans afleidd af lögbundnum skyldum bæjarins.“ Varastefndi Garðabær byggirsýknukröfu sína aðallega á því að hann, eða þeir sem hann beri ábyrgð á, hafiekki sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem valdið hafi stefnandafjártjóni. Þá er á því byggt, verði talið að húsbyggjandi eða eftir atvikumbyggingarstjóri, hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi, að hvorki séutil staðar orsakatengsl né uppfylltar kröfur skaðabótaréttar um sennilegaafleiðingu vegna meintrar háttsemi varastefnda í því sambandi. Þegar bygging fasteignarinnarLöngulínu 2 hófst og þeir verkþættir voru unnir, sem stefnandi vísi til ímálatilbúnaði sínum, hafi verið í gildi skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997,og byggingarreglugerð nr. 441/1998. Samkvæmt gr. 17.1 í reglugerðinni hafihönnuðir fasteigna borið ábyrgð á því að hönnun væri faglega unnin og í samræmivið lög og reglugerðir um byggingarmál og með áritun þeirra hafi verið ábyrgstað viðkomandi mannvirki stæðist kröfur sem til þess væru gerðar íreglugerðinni, enda „verið fylgt að fullu uppdráttum hans, verklýsingu ogskriflegum fyrirmælum.“ Samkvæmt skýru orðalagi gr. 32.2 ínefndri byggingarreglugerð nr. 441/1998, sbr. og 3. mgr. 51. gr. þágildandilaga nr. 73/1997, hafi byggingarstjóri borið ríka ábyrgð á því að byggt væri ísamræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, sbr. hér að framan. Í gr.118 í nefndri reglugerð hafi verið sagt að tryggja skyldi að framkvæmdir væruunnar með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti. Byggingarstjóri hafi ráðiðiðnmeistara til verks eða samþykkti ráðningu þeirra og hafi iðnmeistarar boriðábyrgð gagnvart byggingarstjóra og eiganda byggingarframkvæmda á því að verkhans væri unnið í samræmi við viðurkennda verkhætti, samþykkta uppdrætti, lögog reglugerðir, sbr. 3. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997. Í gr. 48.1 íreglugerðinni hafi verið kveðið á um að byggingarstjóri skyldi óska tiltekinnaúttekta á verkþáttum og samkvæmt gr. 48.2 hafi byggingarstjóra verið skylt aðtilkynna byggingarfulltrúa þegar bygging væri fokheld. Við lok úttektarskyldraverkþátta skyldi byggingarstjóri gera byggingarfulltrúa viðvart en við lokframkvæmda skyldi byggingarstjóri staðfesta skriflega að byggt hafi verið ísamræmi við framangreindar kröfur, sbr. gr. 35.2. Í gr. 53 hafi síðan veriðkveðið á um lokaúttektir en lokaúttekt vegna umrædds mannvirkis hafi farið fram6. júlí 2012 en þá hafði reglugerð nr. 112/2012 tekið gildi, sbr. nánar kafli3.9 reglugerðarinnar. Í gr. 39.1 hafi svo sérstaklega verið vikið að ábyrgðmúrarameistara sem ábyrgðist m.a. múrhúðun og frágang á einangrun undirmúrvinnu. Ákvæði mannvirkjalaga nr. 160/2010,sbr. og áður lög nr. 73/1997, að því er varðar eftirlit sveitarfélaga meðmannvirkjagerð, sem og ákvæði í löggjöf um aðferðir og efni sem notuð eru viðmannvirkjagerð, séu fyrst og fremst sett með tilliti til almannahagsmuna. Í eftirliti byggingarfulltrúa, fyrirhönd sveitarfélags, felist þannig að mati varastefnda hvorki almenntgæðaeftirlit, né eftirlit með vinnubrögðum, nema að sérstakt tilefni gefisttil. Aðeins sé um að ræða almennt eftirlit með mannvirkjagerð sem fari fram ágrundvelli viðurkenndrar hönnunar og sé framkvæmd af löggiltum iðnmeisturum undireftirliti og á ábyrgð byggingarstjóra. Í eftirliti byggingarfulltrúa í umræddutilviki hafi hvorki falist sértæk rannsókn á hefðbundnum verkþáttum svo sem ámúrverki, né á frágangi klæðningar útveggja að öðru leyti. Því síður hafiverkþættirnir verið greindir með sýnatöku eða efnisnotkun viðkomandiiðnmeistara rannsökuð sérstaklega. Beri hér og að hafa í huga að hvorkisjónskoðun né annað hafi gefið byggingarfulltrúa tilefni til slíkra sértækraráðstafana. Af hálfu varastefnda Garðabæjar er og sérstaklegaá því byggt að af tilvísuðum lögum og reglugerðum verði ekki ráðið að ábyggingarfulltrúa sveitarfélags hvíli skylda til að eiga frumkvæði að því aðlögbundnar úttektir séu gerðar á einstökum verkþáttum við byggingu mannvirkjaeins og stefnandi virðist í raun byggja á. Um byggingarfulltrúa hafi veriðfjallað í 40. gr. laga nr. 73/1997 en samkvæmt 2. mgr. 40. gr. hafi hlutverkbyggingarfulltrúa m.a. verið að annast úttektir og eftirlit einstakra þáttabyggingarframkvæmda eftir því sem nauðsyn krafði, sbr. einnig ákvæði 9.4 íþágildandi byggingarreglugerð. Það hafi verið hlutverk byggingarstjóra að óskaeftir úttektum tiltekinna verkþátta. Þá hafi það og verið byggingarstjóri semhafi borið ábyrgð á því að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög ogreglugerðir. Eins og fyrr segi séu ákvæði laga ogreglna um byggingareftirlit sveitarfélaga einkum sett til verndaralmannahagsmunum og til að efla almennt öryggi. Slík ákvæði dragi á engan háttúr fyrrgreindum skyldum og ábyrgð byggingarstjóra samkvæmt lögum og reglum ogbyggir varastefndi á því að þeirri ábyrgð verði ekki velt yfir ábyggingarfulltrúa eða eftir atvikum sveitarfélag eins og hér stendur á. Í lýsingu stefnanda á dómkröfu sinnikomi fram að eftirfarandi atriði teljist til galla á nefndri fasteign: Í fyrstalagi þurfi að koma til viðgerð á múrklæðningu, í öðru lagi endurnýjun áþakniðurföllum, í þriðja lagi þurfi að lagfæra bílageymslu, í fjórða lagi þurfiað koma til lagfæringar í kringum glugga og hurðarop og loks í fimmta lagi sé tjóniðfólgið í kostnaði við umsjón og eftirlit vegna viðgerðanna. Í matsgerð sé vikið að ofangreindumliðum nánar, sbr. og skýrslu Odds Hjaltasonar, dags. í mars 2016, sem séfylgiskjal með matsgerðinni. Í matsgerðinni komi fram sú niðurstaða matsmannsað m.t.t. þykktar á múrskel, bendingar múrskeljar með glertrefjaneti, og meðtilliti til þess að plasteinangrun hafi verið notuð í stað steinullar, teljistmúrkerfi hússins ekki uppfylla kröfur sem gerðar hafi verið í 148. gr.byggingarreglugerðar nr. 441/1998, og 25. gr. laga nr. 75/2000 um brunavarnir. Að því er varðar einangrunfasteignarinnar sérstaklega komi fram í tilvísaðri úttekt Odds Hjaltasonar aðskemmdir séu á múrskel fasteignarinnar, þ.e. sprungur í undir- og yfirmúr áglugga- og hurðarköntum og í yfirborði yfirmúrs, frostskemmdir í yfirborðiyfirmúrs og útfellingar og lekaskemmdir í málningu. Þá sé og tiltekið að því ervarðar múrkerfi útveggja að veruleg frávik séu frá samþykktum teikningumaðalhönnuðar. Komi þar m.a. fram að notuð hafi verið 100 mm plasteinangrun ístað 100 mm steinullareinangrunar. Þá komi og fram að sýnataka hafi leitt íljós að þykkt á múrskel sé á bilinu 6-30 mm en teikningar geri ráð fyrir aðþykktin sé 20-25 mm Stefnandi byggir á því að framangreind atriði, þ.e. aðnotuð hafi verið plasteinangrun í stað steinullar og mismunandi þykktmúrskeljar, hefðu komið í ljós við áfangaúttekt byggingarfulltrúa ef hún hefðifarið fram en byggingarfulltrúi varastefnda hafi ekki „fylgt eftir kröfu umáfangaúttektir“ og þannig ekki sinnt lögbundnum skyldum sínum. Þessu mótmælirvarastefndi sem þýðingarlausu. Að mati varastefnda sé ljóst og á þvíbyggt að það hafi verið á ábyrgð byggingarstjóra að óska eftir áfangaúttektumog að það hafi verið byggingarstjóri sem hafi átti að sjá til þess og beraábyrgð á að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Samkvæmt byggingarlýsinguaðalhönnuðar fyrir Löngulínu 2 skyldu útveggir vera „járnbundin steinsteypa,staðsteyptir upp á hefðbundinn hátt (200mm) einangraðir að utan með 100mmsteinullareinangrun. Að utan eru veggir klæddir með slitsterkri viðhaldslítilliklæðningu í flokki 1. Ljóst sé að þessi lýsing aðalhönnuðar teljist vera tilsamræmis við þær kröfur sem gerðar voru til byggingaruppdrátta, sbr. gr. 20.3 íbyggingarreglugerð nr. 441/1998. Við eftirfarandi byggingareftirlitmannvirkisins, sbr. 61. gr., hafi ekkert verið sem hafi gefið tilefni til þessað ætla að framkvæmd umrædds verkþáttar væri ekki í samræmi við tilvísaðabyggingarlýsingu eða að frávik hefðu verið ákveðin frá nefndri lýsinguaðalhönnuðar. Þannig hafi ekkert gefið byggingarfulltrúa tilefni til að efastum að ekki væri um að ræða klæðningu í flokki 1, sbr. og gr. 148.1 í þágildandibyggingarreglugerð, eða að frágangi einangrunar eða múrverks væri að öðru leytiverulega ábótavant. Í þessu sambandi megi og m.a. vísa til fyrirliggjandiljósmynda af mannvirkinu sem teknar hafi verið sumarið og haustið 2010. Þá byggir varastefndi á þvíað tilvísuð frávik frá teikningum hönnuðar, þ.e. að plasteinangrun var notuð ístað steinullar og mismunandi þykkt múrskeljar, hefðu ekki komið í ljós viðáfangaúttekt á þessum atriðum, enda fari slík úttekt almennt fram meðsjónskoðun. Byggingarfulltrúi framkvæmi engar sértækar rannsóknir eða mælingarnema sérstakt tilefni gefist til. Svo hafi ekki verið í þessu tilviki. Í þessusambandi bendir varastefndi einnig á að samkvæmt því er fram komi hafði VSBverkfræðistofa yfirumsjón með framkvæmdum við bygginguna að því er virðist fráhausti árið 2009. Sá eftirlitsaðili virðist ekki hafa gert sér grein fyrirtilvísuðum frávikum frá samþykktum teikningum og því ljóst að mati varastefndaað þau frávik hafi ekki verið sýnileg. Þá komi einnig fram að VSBverkfræðistofa hafi unnið mat á „viðgerðarkostnaði og kostnaði við að ljúkaframkvæmdum“ á árinu 2013. Af því mati megi einnig ráða að þeir gallar, semfyrirliggjandi matsgerð telur vera á eigninni, hafi ekki verið sýnilegir,þ.m.t. byggingarfulltrúa. Þá er og á því byggt af hálfuvarastefnda að einangrun sú sem notuð var í stað steinullar, þ.e.einangrunarplast, sé hvort tveggja heimil og algeng við mannvirkjagerð. Hönnun,sem gert hefði ráð fyrir slíkri einangrun, hefði því ekki sætt athugasemdum afhálfu byggingarfulltrúa ef á hefði reynt að því leyti til. Notkun áplasteinangrun áskilji hins vegar m.t.t. brunaálags tiltekna þykkt á múrhúð.Ljóst sé hins vegar að þykkt múrhúðar, sem sé á ábyrgð múrarameistara, sé ekkiúttekin sérstaklega eða mæld af hálfu byggingarfulltrúa við úttektir. Sé þvíljóst að nauðsynlegt orsakasamhengi teljist ekki vera á milli þess að vanrækthafi verið gera grein fyrir breyttu fyrirkomulagi á útveggjaklæðningu, meintrivanrækslu á eftirliti af hálfu byggingarfulltrúa, og þess fjártjóns semstefnandi telur að rekja megi til galla í klæðningu fasteignarinnar. Þá sémeint fjártjón ekki sennileg afleiðing af meintri vanrækslu á tilkynningu umbreytingu á hönnun einangrunar. Skilyrði bótaábyrgðar varastefnda teljast þvíekki uppfyllt. Að auki gerir varastefndi og sérstaklega athugasemd við þáályktun matsmanns að þykkt á múrskel sé „víðast hvar of lítil“, með hliðsjón afþeirri sýnatöku sem greint er frá í úttekt Odds Hjaltasonar, dags. í mars 2016.Megi allt eins ráða af úttektinni að frávik séu ekki veruleg. Að því er varðar kröfugerðstefnanda vegna meintra galla, sem tengist frágangi glugga, sé til þess vísaðaf hálfu varastefnda að hvort tveggja sé heimilt og algengt við mannvirkjagerð,þ.e. að steypa gluggakarma í eins og hafi verið gert, eða að þeir séu settir íeftirá eins og teikningar hafi gert ráð fyrir. Hönnun, sem gerði ráð fyrir þvíað steypa gluggakarma í upphafi, hefði því ekki sætt athugasemdumbyggingarfulltrúa ef á hefði reynt. Alltaf sé þá miðað við að framkvæmdin sétil samræmis við viðurkennd vinnubrögð, sbr. hér að framan.Stefnandi byggi á því aðvarastefndi hafi ekki sinnt skyldum sínum í samræmi við ákvæði laga ogreglugerða. Eins og rakið hafi verið geti skortur á tilteknum áfangaúttektumbyggingarfulltrúa ekki talist saknæm háttsemi af hálfu varastefnda í skilningiskaðabótaréttar, enda hafði hann enga frumkvæðisskyldu í þeim efnum. Þá hafivarastefndi auk þess bent á að ekki sé til að dreifa viðeigandi orsakasamhengimilli meints skorts á slíkum úttektum og þeirra ágalla sem stefnandi vísi til ímálatilbúnaði sínum. Þvert á móti sé á því byggt að um sé að ræða atriði sem ekki hefðu komið fram viðáfangaúttektir. Að því er varðar aðra liði íkröfugerð stefnanda, þ.e. varðandi endurnýjun á þakniðurföllum, lagfæringar íbílageymslu, lagfæringar í kringum glugga og hurðir o.fl., sé því með ölluhafnað að byggingarfulltrúi, eða eftir atvikum aðrir starfsmenn varastefnda,geti borið sakarábyrgð á meintu tjóni vegna þessara liða. Sé með öllu ósannaðað eftirlit af hálfu byggingarfulltrúa hafi á nokkurn hátt tengst umræddumliðum. Þá verði heldur ekki séð að bótaábyrgð varastefnda verði reist á öðrumatriðum, enda ekki á slíku byggt af hálfu stefnanda. Af hálfuvarastefnda er m.a. vísað til almennra reglna skaðbótaréttar, skipulags- ogbyggingarlaga nr. 73/1997, laga nr. 75/2000 um brunavarnir ogbyggingarreglugerða nr. 441/1998 og 112/2012. Um málskostnaðarkröfu vísast tildómkrafna. Varastefndi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og beri honum þvínauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda. VVarastefndi Jóhann Guðni Hlöðversson telur nauðsynlegt aðgera athugasemd við aðild málsins sóknarmegin. Ekki sé gerð viðhlítandi greinfyrir aðild stefnanda en auk þess hafi stefnandi ekki staðið fyrir bygginguhússins. Hann sé því rangur aðili til þess að hafa uppi skaðabótakröfu á hendurvarastefnda á grundvelli 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 en í3. mgr. komi fram að ábyrgðin takmarkist við ábyrgð gagnvart eigandabyggingarframkvæmda. Í stefnu segi réttilega að varastefndi Jóhann Guðni hafitekið við sem byggingarstjóri byggingarinnar Löngulínu 2, Garðabæ, þann 21.febrúar 2008 en það hafi hann gert að beiðni aðalstefnda Arion banka hf. Íframlögðum gögnum stefnanda sé að finna staðfestingu á því aðbyggingarstjóraskipti hafi farið fram í júlí 2011 að beiðni byggingaraðilahússins, Riss ehf. Varastefndi hafi talið að þar sem hann hefði móttekið beiðniRiss ehf. um byggingarstjóraskipti yfirtæki nýr byggingarstjóri skyldur þær semhvíldu á herðum byggingarstjóra og að hann væri þar með leystur undan verkinu.Varastefndi Jóhann Guðni hafi sérstaklega tekið fram að hann teldi aðlokaúttekt væri þá á ábyrgð þess byggingarstjóra sem tæki við verkinu af honum.Varastefndi mótmælir fullyrðingum í stefnu um að fasteigninLöngulína 2 hafi ekki verið byggð í samræmi við skipulags- og byggingarlög nr.73/1997, lög nr. 75/2000 um brunavarnir og lög nr. 160/2000 um mannvirki. Þvíer jafnframt mótmælt að ekki hafi verið byggt samkvæmt viðurkenndum aðferðum ogað byggingin hafi verið haldin verulegum göllum þegar lokaúttekt fór fram enlokaúttekt á byggingunni hafi farið fram án athugasemda. Þá sé það rangt semstefnandi haldi fram í stefnu að lögbundnar úttektir hafi ekki farið fram áástandi hússins á hverjum tíma en líkt og sjá megi á yfirliti af byggingarsöguhússins hafi þær sannarlega farið fram í samræmi við lög og reglugerðir ogverið án verulegra athugasemda. Varastefndi Jóhann Guðni mótmælir því að hannhafi valdið stefnanda tjóni með saknæmum hætti og að hann hafi ekki sinntlögbundnu eftirliti með umræddri framkvæmd. Því er mótmælt að varastefndi beri ábyrgð sem byggingarstjóriá meintum göllum byggingarinnar þar sem þeir „eigi allir rót sína að rekja tilþess að húsið var ekki byggt í samræmi við samþykktar teikningar ...“ Íframlagðri matsgerð komi enda skýrlega fram að meirihluta matsliða megi rekjatil þess sem matsmaður telur vera annmarka í aðaluppdráttum aðalhönnuðar oglagnahönnuðar. Varastefnda verði ekki metið það til saknæmrar vanrækslu að hafatreyst því að umræddar teikningar, sem höfðu verið samþykktar af þar til bærustjórnvaldi, væru í samræmi við lög og reglugerðir. Getur hann því ekki boriðskaðabótaábyrgð á meintum göllum sem leiði af þessu. Málsástæðum sínum til stuðnings vísi stefnandi til 5. mgr.29. gr. laga nr. 160/2010 en lögin hafi tekið gildi þann 1. janúar 2011. Ígreinargerð með frumvarpi að umræddum lögum komi fram að hlutverkbyggingarstjóra hafi verið óljóst og að deilt hafi verið um umfang ábyrgðarþeirra, m.a. um stöðu þeirra gagnvart iðnmeisturum. Hafi því verið leitast viðmeð lögunum að skýra þetta hlutverk og sé lögð áhersla á hlutverkbyggingarstjóra sem faglegs fulltrúa eiganda mannvirkis „við framkvæmd innraeftirlits og samskipti við hönnuði, iðnmeistara og byggingaryfirvöld.“ Það séeigandi mannvirkis sem beri ábyrgð á því að farið sé að kröfum umræddra laga ogtengdra reglugerða, sbr. meginreglu 15. gr. laganna. Í greinargerð segi aðreglu 15. gr. laganna hafi hingað til ekki „verið að finna með beinum hætti ílögum um byggingarmál“ og hafi ábyrgð eiganda því verið óljós. Ákvæðið sé ísamræmi við eitt af meginmarkmiðum laganna, að skýra ábyrgð aðila. Af greinargerðmegi jafnframt ráða að með lögunum sé verið að skýra gildandi rétt og taka afallan vafa, m.a. um ábyrgð og hlutverk aðila sem koma að byggingu húsa. Við umrætt verk hafi ekki verið gerður sérstakur samningur umábyrgð byggingarstjóra, sbr. 3. mgr. 51. gr. þágildandi skipulags- ogbyggingarlaga nr. 73/1997, og hafi varastefndi því ekki tekist á hendur ríkariábyrgð sem byggingarstjóri en greinir í ákvæðum þá- og núgildandi skipulags- ogbyggingarlaga og byggingarreglugerðar. Varastefndi byggir á því að meintir gallar heyri undir ábyrgðviðkomandi iðnmeistara og að hann geti ekki sem byggingarstjóri verið látinnbera ábyrgð á verkum þeirra eins og atvikum sé háttað í máli þessu. Um það ervísað til þess að um ábyrgð iðnmeistara á verkum sínum fari eftir 52. gr.þágildandi skipulags- og byggingarlaga, sbr. 32. gr. laga nr. 160/2010 ummannvirki. Varastefndi Jóhann Guðni geti ekki verið látinn bera sérstaka ábyrgðá verkum iðnmeistara, enda verður slík ábyrgð ekki dregin af orðalagi 51. og52. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga en í 51. gr. sé ekki kveðið á umfaglega ábyrgð byggingarstjóra á verkum þeirra iðnmeistara sem að verki getakomið. Til þess að varastefndi gæti talist bera almenna verkábyrgð á umrædduverki þyrfti slíkt að koma skýrt fram í umræddum lögum. Þetta hafi veriðáréttað í 29. gr. mannvirkjalaga, sbr. 7. mgr. laganna, þar sem fram komi aðbyggingarstjóri beri ekki ábyrgð á faglegri framkvæmd verkþátta á ábyrgðeinstakra iðnmeistara eða hönnuða, né því að iðnmeistarar og aðrir sem aðverkinu komi uppfylli skyldur sínar samkvæmt verk- eða kaupsamningi. Varastefndi Jóhann Guðni byggir sýknukröfu sína jafnframt áþví að saknæm háttsemi hans í málinu sé ósönnuð, þ.e. að hann hafi sembyggingarstjóri umræddrar byggingar sýnt af sér saknæma háttsemi sem leiði tilþess að hann beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda á meintu tjóni sem hafihlotist af þeirri hegðun. Um það vísar varastefndi meðal annars til þess aðúttektir byggingarfulltrúa vegna umræddrar byggingar hafi í öllum aðalatriðumverið athugasemdalausar. Þá hafi stefnandi hvorki lagt fram gögn um saknæmaháttsemi af hálfu varastefnda, né sýnt fram á það með öðrum hætti að hann hafivaldið stefnanda tjóni.Varastefndi mótmælir sérstaklega upphafsdegi dráttarvaxta íkröfugerð stefnanda og telur rétt að miða við uppkvaðningu dóms ef ekki verðursýknað. Varastefndi Jóhann Guðni byggir á því að slíkir annmarkar séuá framlagðri matsgerð að ekki verði á henni byggt í málinu. Í matsgerð komistmatsmaður að þeirri niðurstöðu að múrkerfi byggingarinnar sé haldið ágöllum ogskemmdum sem aðeins verði bætt úr með heildarendurnýjun en þannig yrðieinangrun fjarlægð af útveggjum, allt efni eldri múrklæðningar og nýtt múrkerfisett utan á útveggi. Þá geri varastefndi athugasemd við almennt og óljóstorðalag í matsgerð, eins og það að þykkt á múrskel sé víðast hvar of lítil.Matsmaður komist að þeirri niðurstöðu að múrklæðningbyggingarinnar sé frábrugðin því sem aðalhönnuður hússins hafi gert ráð fyrir ásamþykktum byggingarnefndarteikningum. Innkaupastjóri verktaka, EinarStefánsson, hafi staðfest að múrkerfi vegna byggingarinnar hafi veriðMapei-efni keypt frá Steypustöðinni í samræmi við hönnun. Þetta komi jafnframtfram í tölvupósti frá Steypustöðinni. Varastefndi Jóhann Guðni hafi lagt á það ríkaáherslu við iðnmeistara að verkinu að teikningum yrði fylgt eftir í einu ogöllu en hafi verið brugðið út frá því og ekki farið eftir lögum og reglugerðumsé það á ábyrgð viðkomandi iðnmeistara, í þessu tilviki múrarameistarans. Endahafi hann ekkert samráð haft við varastefnda um frávik frá samþykktumteikningum. Að þykkt á múrskel sé ábótavant á sumum stöðum á byggingunni sédæmi um óvönduð vinnubrögð en niðurstaða matsmanns í lið 1 í matsgerð sé sú aðmeginhluta skemmdar megi rekja til lélegs frágangs og deililausna. Í 39. gr.byggingarreglugerðar nr. 441/1998 sé kveðið á um að múrarameistari beri ábyrgðm.a. á múrhúðun og frágangi á einangrun. Múrkerfið hafi verið málað aðundirlagi arkitekts, aðalhönnuðar hússins. Varastefndi bendir á að algengt séað plastkerfi séu notuð samhliða steinullarkerfum hérlendis, þ.m.t. ísvokölluðum kubbahúsum, en í leiðbeiningarblaði Mannvirkjastofnunar um val ogfrágang útveggjaklæðninga m.t.t. til brunavarna nr. 135.7 komi fram að í alltað átta hæða húsum sé heimilt að nota plasteinangrun. Skuli þá slítaeinangrunina á hæðaskilum og hafi það verið gert í þessu tilfelli en bygginginsé steinsteypt á sex hæðum. Þetta sé staðfest í ástands- og kostnaðarmati.Varastefndi mótmælir því að nauðsynlegt sé að fjarlægja einangrun af útveggjum. Varastefndi gerir verulegar athugasemdir við dómkröfustefnanda sem byggð er á kostnaðarmati í matsgerð. Varastefndi mótmælir einkumlið átta í kostnaðarmati í matsgerð sem sé 7.500.000 krónur fyrir tæknilegaumsjón og eftirlit. Sá kostnaður sé ekki sundurliðaður neitt frekar eða það sembúi að baki honum. Varakröfu sína um lækkun dómkrafna styður varastefndi viðsömu málsástæður og hér að framan varðandi sýknukröfu sína. Varastefndi vísar til þágildandi skipulags- og byggingarlaganr. 73/1997, til byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og til laga nr. 160/2010 ummannvirki, einkum 29. gr. laganna, sem og byggingarreglugerðar nr. 112/2012.Hann vísar einnig til almennra reglna kröfuréttar og til almennra reglnaskaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar. Krafa um málskostnað styðst við lög ummeðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. VI FasteigninLangalína 2, Garðabæ, er sex hæða fjöleignarhús með 48 íbúðum.Lóðarleigusamningur var gerður 4. júlí 2006 og fyrstu teikningar aðalhönnuðaraf húsinu voru samþykktar árið 2007. Húsið varð fokhelt 25. september 2008.Upphaflegur húsbyggjandi var Ris ehf. sem seldi flestar íbúðir hússins til Rissfjárfestinga ehf. með afsali 18. ágúst 2009. Samkvæmt gögnum málsins virðistsíðan nafni Riss fjárfestinga ehf. hafa verið breytt í Löngulínu 2 ehf. semhélt áfram byggingu hússins. Húsbyggjandinn hafði frá öndverðu notiðlánafyrirgreiðslu hjá forvera aðalstefnda Arion banka hf. Þann 5. janúar 2009var þinglýst kvöð á fasteignina um að Ris ehf. mætti ekki veðsetja fasteigninanema með samþykki Nýja Kaupþings banka ehf. Fyrirsvarsmenn Löngulínu 2 ehf., þeirÞorgeir Jósefsson og Magnús Jónsson, sögðu í skýrslu sinni fyrir dómi aðaðalstefndi hafi í raun yfirtekið Löngulínu 2 ehf. fljótlega eftir bankahruniðí október 2008 en dregið að skipta um stjórn í félaginu. Bankinn hafi verið meðveð í hlutabréfum í Löngulínu 2 ehf. og fasteigninni og sagst myndu ganga aðveðinu. Þáverandi eigendur Löngulínu 2 ehf. hafi ekki fengið frekarifyrirgreiðslu hjá aðalstefnda og bankinn tilkynnt að hann yfirtæki félagið.Eftir það hafi allar ákvarðanir verið teknar af nýjum stjórnendum Löngulínu 2ehf., m.a. þær að velja múrklæðningu á húsið. Samkvæmt tilkynningu tilfyrirtækjaskrár keypti aðalstefndi Arion banki hf. allt hlutafé í Löngulínu 2ehf. 7. maí 2010 og skipaði nýja stjórn í félaginu. Á árinu 2010 seldiLangalína 2 ehf. þær íbúðir í húsinu sem ekki hafði áður verið ráðstafað afRisi ehf. og Risi fjárfestingum ehf. Framhefur komið í vitnaframburði að utanhússklæðning var sett á húsið árin 2009 og2010. Þá hefur jafnframt komið fram í framburði Þorgeirs Jósefssonar, MagnúsarJónssonar, Guðmundar E. Hallsteinssonar, múrarameistara hússins, svo og íframburði varastefnda Jóhanns Guðna Hlöðverssonar, byggingarstjóra hússins, aðeftir yfirtöku aðalstefnda Arion banka hf. á Löngulínu 2 ehf. í október 2008hafi verið ákveðið að leita ódýrari lausna við byggingu hússins, þ. á m. aðhætta við að klæða húsið með álklæðningu, heldur með þeirri klæðningu sem deilter um í málinu. Einnig hafi veri hætt við að leggja flísar á fyrstu hæðhússins. Lokaúttekt á húsinu fór fram 6.júlí 2012. VarastefndiJóhann Guðni Hlöðversson tók við starfi byggingarstjóra með tilkynningu Rissehf. til varastefnda Garðabæjar 21. febrúar 2008 og var byggingarstjóri hússinsallt til þess er lokaúttekt fór fram 6. júlí 2012. Í skýrslu sinni fyrir dómi upplýstivarastefndi Jóhann Guðni að eftir að ný stjórn Löngulínu 2 ehf. tók yfirbyggingu hússins haustið 2008 hafi verið ákveðið að breyta teikningum varðandiutanhússklæðningu og arkitektastofa fengin til að gera sérteikningar.Breytingarnar hafi falist í því að sett yrði steinull undir glugga og samskeytien plasteinangrun þar á milli. Hafi verið unnið eftir þessum teikningum. Fyrirliggur í málinu að þessar sérteikningar voru ekki lagðar fyrirbyggingaryfirvöld til samþykktar. Varastefndi Jóhann Guðni sagði í skýrslusinni fyrir dómi að hann kynni ekki skýringar á því. Teikningarnar hafa ekkiverið lagðar fram í málinu. Þann25. nóvember 2012 sendi stefnandi Landey ehf. bréf, en það félag mun hafa veriðeigandi Löngulínu 2 ehf. um tíma og jafnframt dótturfélag aðalstefnda Arionbanka hf., þar sem fram kemur ósk um að Landey ehf. skili húsinu í ásættanleguhorfi og bætt yrði úr nokkrum göllum og frágangi. Í bréfinu eru eftirfarandiverkefni tiltekin: Útfellingar á austurhlið hússins, vatnsleki í bílgeymslu,rakaskemmdir inni í íbúð 301, steypuskemmdir á svölum, garðhlið ogþungatakmarkanir í garði, hljóðbært er á stigapöllum, ljósnemar, útloftun eðaloftskipti á stigapöllum og sorpgeymslur. Þröstur Bjarnason byggingarfræðingurvar fenginn til að meta kostnað við framangreindar lagfæringar sem hann mat á4.700.000 krónur. Þann9. ágúst 2013 gerðu aðalstefndi Arion banki hf. og stefnandi með sér samkomulag„um fullnaðaruppgjör á kostnaði við úrbætur á fasteigninni Löngulínu 2,Garðabæ.“ Segir m.a. í samkomulaginu, 2. gr.: „Í fyrstu grein samkomulags þessaeru taldir þeir verkþættir sem húsfélagið telur að bæta þurfi úr vegnalokafrágangs fasteignarinnar. Ýmist er um að ræða verkþætti sem sannanlega þarfað bæta úr eða verkþætti sem Arion hefur hafnað og annað hvort má telja tilhönnunargalla eða þátta sem ekki var gert ráð fyrir á teikningum hússins. Ariontelur að hvorki Arion né Landey ehf. beri ábyrgð að lögum gagnvart húsfélaginuá lokafrágangi fasteignarinnar. Sú ábyrgð hvílir á Löngulínu 2 ehf. sem nú ergjaldþrota, hvorki á eiganda þess félags né móðurfélaginu Arion. Arion hefurþó, eins og máli þessu er háttað, fallist á að ljúka málinu gagnvarthúsfélaginu með samkomulagi þessu um fullnaðargreiðslu að fjárhæð kr.6.500.000.“ Þásegir í 3. gr. samkomulagsins: „Húsfélagið og Arion eru sammála um að greiðslaskv. 2. gr. skuli vera fullnaðaruppgjör á milli húsfélagsins og Arion og/eðaLandeyjar ehf. Húsfélagið lýsir því yfir með óafturkræfum og óskilorðsbundnumhætti, að þegar greiðslan hefur verið innt af hendi inn á reikning húsfélagsinsnr. 0318-13-300491 falli húsfélagið frá öllum kröfum um galla eða annars konarvanefndir hverju nafni sem nefnast vegna fasteignarinnar, á hendur Arion og/eðaLandey ehf., hvort sem galla eða vanefnd megi rekja til þeirra verkþátta semtilgreindir eru í 1. gr. samkomulags þessa eða annarra atvika, hvort sem erutil staðar við gerð samnings þessa eða koma til síðar.“ ÞrösturBjarnason var aftur kallaður til í nóvember 2014 til þess að vinna ástands- ogkostnaðarmat vegna galla á utanhússklæðningunni. Í skýrslu hans kemur m.a. framað múrklæðning hússins hafi mikið breyst frá hausti 2013, er hann skoðaði húsiðí fyrra skiptið, og fram á haust 2014. Mikið af sprungum hafi opnast í múrnumyfir veturinn og því spurning um endingu þessarar múrklæðningar. Hann bar ásama veg fyrir dómi. Langalína2 ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 19. september2012. Undirverktaki Löngulínu 2 ehf., Grandabrú 2 ehf., sem sá um bygginguhússins frá því að það var fokhelt þar til byggingu hússins var lokið, vartekið til gjaldþrotaskipta 5. maí 2011. Íbyggingarlýsingu aðalhönnuðar hússins segir: „Útveggir eru járnbundinsteinsteypa, staðsteyptir upp á hefðbundinn hátt (200 mm), einangraðir að utanmeð 100 mm steinullareinangrun. Að utan eru veggir klæddir með slitsterkriviðhaldslítilli klæðningu í flokki 1“. Matsmaðurhefur komist að þeirri niðurstöðu að múrkerfið, þykkt þess víðast hvar, gerðþess, bending og frágangur í kringum glugga- og hurðakanta, sé ekki í samræmivið samþykktar teikningar aðalhönnuðar. Múrkerfið sé ekki hannað aðviðurkenndum burðarþolshönnuði né aðalhönnuði hússins og samþykktar teikningaraf múrkerfinu utan á húsinu liggi ekki fyrir hjá embætti byggingarfulltrúa.Þykkt á múrskel múrkerfisins sé á bilinu 6-30 mm en á leiðbeiningablaðiMannvirkjastofnunar nr. 148.1. BR2, dags. í nóvember 2007, séu tekin nokkurdæmi um efnisþykktir á klæðningu í flokki 1. Á blaðinu séu tekin til nokkurdæmi um viðurkenndar klæðningar í flokki 1 og þar komi fram að þykkt á múrhúðskuli vera a.m.k. 15 mm ef múrhúðað sé á vírnet. Á ljósum flötum hússins sénotað glertrefjanet víðast hvar í staðinn fyrir vírnet. Þá hafi verktaki notaðbrennanlega plasteinangrun í stað steinullareinangrunar, glertrefjanet víða ístað stálnets og þykkt á múrskel sé víðast hvar of lítil. Matsmaður telur aðþessi frávik á efnisvali einangrunar og þykkt á múrskel valdi því að múrkerfiðutan á húsinu uppfylli ekki ákvæði um að vera klæðning í flokki 1, sbr. grein148.1 í byggingarreglugerð nr. 441/1998, né uppfylli múrkerfið 1. mgr. 25. gr.laga um brunavarnir nr. 75/2000. Að auki hefur matsmaður metið að beiðnistefnanda kostnað við endurnýjun þakniðurfalla, kostnað við lagfæringu ábílgeymslu og kostnað við frágang í kringum glugga og hurðarop. Krafastefnanda á hendur aðalstefnda Arion banka hf. byggist á því að aðalstefndihafi í raun verið aðaleigandi byggingarframkvæmdanna og húsbyggjandi aðLöngulínu 2, Garðabæ. Hann hafi ráðið öllu við framkvæmdirnar eftir að hannyfirtók Löngulínu 2 ehf. haustið 2008. Staðfest hefur verið meðvitnaframburði fyrir dómi að forveri aðalstefnda yfirtók Löngulínu 2 ehf.fljótlega eftir bankahrunið í október 2008 og stjórnaði aðalstefndi félaginueftir það. Birtist yfirtakan með þeim hætti að aðalstefndi tilkynnti þáverandieigendum Löngulínu 2 ehf. að þeir fengju ekki frekari lánafyrirgreiðslu og aðbankinn yfirtæki félagið, ennfremur með þeim hætti að aðalstefndi tryggðihagsmuni sína með því að þinglýsa kvöð á fasteignina um að ekki mætti selja eðaveðsetja eignina nema með samþykki bankans, auk þess með því að aðalstefndigerði þáverandi stjórnendum grein fyrir að starfi þeirra í þágu félagsins værilokið og setti tvo starfsmenn sína í stjórn Löngulínu 2 ehf. sem var með sömustarfsstöð og aðalstefndi að Borgartúni 19, Reykjavík. Hinir nýju stjórnendurLöngulínu 2 ehf. tóku eftir það allar ákvarðanir um byggingu hússins, þ.á.m. umað byggt skyldi eftir ósamþykktum teikningum, teikningum sem matsmaður telurvera helstu orsök fyrir tjóni stefnanda. Í skilningi 3. mgr. 2. gr.hlutafélagalaga nr. 2/1995 hafði aðalstefndi stöðu móðurfélags gagnvartLöngulínu 2 ehf., enda náin eigna- og stjórnunartengsl milli félagana. Er þvíekki varhugavert að leggja til grundvallar niðurstöðu að aðalstefndi hafi haftraunveruleg yfirráð yfir Löngulínu 2 ehf. frá því að húsið var fokhelt 21.febrúar 2008 uns byggingu þess var lokið haustið 2010. Aðalstefnditilkynnti þessa breytingu á stjórn Löngulínu 2 ehf. ekki til fyrirtækjaskrárfyrr en 7. maí 2010 en þar kemur m.a. fram að aðalstefndi keypti félagið á einakrónu en samkvæmt ársreikningi félagsins 2008 námu skuldir þess 1.564.325.880krónum. Eigið fé í árslok 2009 var neikvætt um 1.161.216.322 krónur. Langalína2 ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 19. september2012 og í kröfu félagsins um að bú þess verði tekið til gjaldþrotaskipa segirað skuldir félagsins nemi þá 2.045.913.000 krónum. Líta verður til þess að efaðalstefndi hefði gefið Löngulínu 2 ehf. upp til gjaldþrotaskipta þegar hannyfirtók félagið, eins og rétt hefði verið að gera, sbr. 1. mgr. 80. gr. laganr. 138/1994 um einkahlutafélög og 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 umgjaldþrotaskipti o.fl., má ætla að forða hefði mátt tjóni þeirra íbúðareigendasem keyptu sínar eignir 2009-2010, alls 43 íbúðir. Með stjórn sinni og sem einneigandi að Löngulínu 2 ehf. gaf aðalstefnandi kaupendum auk þess til kynna aðþeir þyrftu ekki að efast um fjárhag félagsins. Samkvæmt öllu framansögðuverður fallist á með stefnanda að aðalstefndi hafi í raun stjórnað Löngulínu 2ehf. frá því að húsið varð fokhelt og telst aðalstefndi því réttur aðilimálsins til að beina kröfum að. Eins og að framan er rakið gerðu stefnandi ogaðalstefndi með sér samkomulag um fullnaðaruppgjör á kostnaði við úrbætur áfasteigninni 9. ágúst 2013. Efni þess er rakið hér að framan. Staðreynt hefurverið í málinu með skýrslu Þrastar Bjarnasonar byggingarfræðings að galli áutanhússklæðningu kom ekki í ljós fyrr en ári síðar. Fyrirsvarsmönnum stefnandavar því ekki gallinn ljós er þeir gengu til samkomulags við aðalstefnanda umfullnaðaruppgjör. Framkom í málinu við aðalmeðferð þess að áður en kom að því að klæða húsið að utanhafi fyrirsvarsmenn Löngulínu 2 ehf. ákveðið að leita ódýrari leiða til þess aðklæða húsið. Efnisvali klæðningar var breytt og aflað sérteikningaarkitektastofu til þess að fara eftir. Var húsið klætt eftir þessum teikningummeð svokölluðu múrkerfi á þann veg sem lýst er í matsgerð. Óupplýst er afhverju hinar nýju teikningar voru ekki lagðar fyrir byggingaryfirvöld tilsamþykktar. Eiganda mannvirkis ber að hlutast til um að byggingarstjóri byggi ísamræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, sbr. 3. mgr. 51. gr.skipulags- og byggingarlaga nr. 73/19997. Í málinu hefur stefnandi sannað meðmatsgerð hins dómkvadda matsmanns að farið var á svig við framangreind ákvæði3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga með því að byggja ekki í samræmivið samþykktar teikningar aðalhönnuðar, heldur eftir ósamþykktum teikningum,sem ekki hafa verið lagðar fram í málinu. Ákvörðun um að klæða húsið eftirþessum teikningum var tekin af Löngulínu 2 ehf. Varastefndi Jóhann Guðni létundir höfuð leggjast að fá breytingar á hönnun klæðningarinnar samþykktar hjábyggingaryfirvöldum og með matsgerð hefur verið sýnt fram á að í breytingunumfólst annað efnisval en aðalhönnuður hafði ákveðið og fengið samþykkt, efnisvalsem uppfyllir hvorki ákvæði laga um brunavarnir, né að vera klæðning í flokki1, sem aðalhönnuður hafði fyrirskrifað. Af þessu hefur hlotist tjón fyrirstefnanda. Þegar framangreint er virtverður fallist á með stefnanda að víkja beri til hliðar ákvæðum samnings aðilafrá 9. ágúst 2013 að því leyti sem hann takmarkar ábyrgð aðalstefnda, sbr. 1.mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Samkvæmtöllu framansögðu er tjón stefnanda á ábyrgð aðalstefnda á grundvelli 2. mgr.108. gr. laga nr. 38/1994 um einkahlutafélög og með vísan til sakarreglunnar.Ekki verður fallist á með aðalstefnda að sjónarmið um fyrningu eða tómlæti eigivið í málinu. Aðalkrafastefnanda byggist á matsgerð hins dómkvadda matsmanns og hefur henni ekki veriðhnekkt með yfirmati eða með öðrum hætti. Verður hún því tekin til greina einsog hún er fram sett í stefnu að öðru leyti en því að krafa stefnanda umþéttingar í kringum glugga og hurðir að fjárhæð 7.952.000 krónur verður ekkitekin til greina þar sem verk við ísteypta glugga hafði farið fram áður enaðalstefndi tók byggingu hússins yfir. Í samræmi við þá niðurstöðu verður krafastefnanda vegna kostnaðar við tæknilega umsjón og eftirlit lækkuðhlutfallslega, eða í 8.564.962 krónur. Aðalkrafa stefnanda verður því tekin tilgreina með 172.168.312 krónum (152.341.150 krónur vegna viðgerðar ámúrklæðningu, 3.900.000 krónur vegna endurnýjunar þakniðurfalla, 18.176.000krónur vegna frágangs í kringum glugga og hurðarop, 8.564.962 krónur vegnaeftirlits og tæknilegrar umsjónar, allt að frádregnum 10.813.800 krónum vegnagreiðslu úr ábyrgðartryggingu). Þegar tekið hefur verið tillit til reglna umendurgreiðslu virðisaukaskatts á byggingarstað, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga nr.50/1988 um virðisaukaskatt, verður aðalstefndi dæmdur til að greiða stefnanda161.753.910 krónur með dráttarvöxtum eins og krafist er í stefnu og í dómsorðigreinir. Eftirþessari niðurstöðu verða varastefndu sýknaðir í varasök. Réttþykir að málskostnaður falli niður milli varastefndu og stefnanda enaðalstefndi greiði stefnanda 4.000.000 króna í málskostnað og hefur þá ekkiverið tekið tillit til reglna um virðisaukaskatt.Gunnar Aðalsteinsson dómstjóri,Hjalti Sigmundsson, byggingartæknifræðingur og húsasmíðameistari, og StanleyPálsson byggingarverkfræðingur kveða upp dóm þennan. Fyrir uppkvaðningu dómsinsvar gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. DómsorðAðalstefndi, Arion banki hf., greiðistefnanda, húsfélaginu Löngulínu 2, Garðabæ, 161.753.910 krónur meðdráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi15. júní 2016 til greiðsludags og 4.000.000 króna í málskostnað.Varastefndu, Garðabær og Jóhann Guðni Hlöðversson, eru sýkn af kröfumstefnanda í málinu. Málskostnaður í varasök fellur niður.
Mál nr. 92/2011	Kærumál Gjaldþrotaskipti	Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu G hf. um að bú I ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. G hf. hafði látið birta áskorun, samkvæmt 5. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., fyrir I ehf. og tók hún til tveggja lánssamninga sem kröfur G hf. byggðu á. I ehf. sinnti ekki þessari áskorun og var í Hæstarétti fallist á með G hf. að hann gæti reist kröfur sína um gjaldþrotaskipti á búi I ehf. á því að sá síðarnefndi hefði ekki sinnt áskoruninni á þann hátt sem gert væri ráð fyrir í lagaákvæðinu. Var því fallist á kröfu G hf. um gjaldþrotaskipti á búi I ehf.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru sem stimpluð er um móttöku í Héraðsdómi Reykjavíkur 10. febrúar 2011 og barst Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 14. febrúar 2011. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. janúar 2011, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að bú sóknaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um gjaldþrotaskipti á búi sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og að varnaraðila verði dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður. Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði lét varnaraðili hinn 21. september 2010 birta fyrir sóknaraðila áskorun samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 en ákvæðið kom inn sem nýmæli með lögum nr. 95/2010. Tók áskorunin til beggja lánssamninganna 13. mars og 2. júlí 2008 sem kröfur varnaraðila eru byggðar á og grein er gerð fyrir í hinum kærða úrskurði. Sóknaraðili sinnti ekki þessari áskorun, hvorki varðandi lánssamninginn 13. mars 2008, sem hann telur sig ekki skuldbundinn til að efna, né samninginn 2. júlí 2008, sem hann þó viðurkennir að hafi inni að halda gilda skuldbindingu sína. Verður því fallist á með varnaraðila að hann geti reist kröfu sína um gjaldþrotaskipti á búi sóknaraðila á því að hann hafi ekki sinnt áskoruninni á þann hátt sem ráð er fyrir gert í lagaákvæðinu. Varnaraðili hefur ekki fært fram sönnur á að önnur ákvæði í 65. gr. laga nr. 21/1991 standi í vegi fyrir kröfu varnaraðila. Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og getur því ekki gert kröfu um breytingu á ákvæði úrskurðarins um málskostnað. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, IceProperties ehf., greiði varnaraðila, Glitni banka hf., 200.000 krónur í kærumálskostnað.
Mál nr. 182/2002	Hótanir Sératkvæði	X var kærður fyrir hótanir í garð fyrrum sambúðarkonu sinnar með því að senda henni 11 skilaboð í GSM síma, tilraun til að nauðga henni og fyrir líkamsárás og kynferðisbrot gegn henni. Þegar umrædd skilaboð voru skoðuð þóttu tvenn þeirra ekki vera til þess fallin að vekja ótta um líf, heilbrigði eða velferð konunnar, sbr. 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að öðru leyti var fallist á með héraðsdómi að með sendingu boðanna hefði X gerst sekur um refsiverðar hótanir í hennar garð. Þegar virt var að ekki væri einsýnt að konan hefði litið á háttsemi hans, sem varð tilefni kæru hennar um tilraun til nauðgunar, sem slíkt athæfi fyrr en síðar, og litið var til lýsingar konunnar á því sem gerðist og samband þeirra yfirleitt haft í huga, var talið varhugavert gegn eindreginni neitun ákærða að telja nægilega sannað að honum hefði ekki getað dulist að hann hefði neytt yfirburða sinna gagnvart konunni í því skyni að þröngva henni til samræðis þannig að varðaði við 195. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Var X því sýknaður af þessum lið ákærunnar. Þá var fallist á með héraðsdómi að þótt ætla mætti miðað við framburð X og konunnar að komið hefði til átaka á milli þeirra eftir að X hefði brotist inn á heimili hennar yrði að telja varhugavert gegn eindreginni neitun X að líkamsárás og kynferðisbrot gegn konunni væri sannað. Niðurstaða héraðsdóms um að sýkna bæri X af þessum lið ákærunnar var því staðfest. Var refsing X ákveðin fangelsi í fjóra mánuði þar af þrír mánuðir skilorðsbundnir.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Garðar Gíslason, Haraldur Henrysson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Pétur Kr. Hafstein. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. apríl 2002 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæruliðum I. og II.1 og að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákærulið II.2 og refsing hans þyngd. Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Til vara krefst hann sýknu af öllum kröfum ákæruvalds en til þrautavara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög framast leyfa. I. Svo sem nánar greinir í héraðsdómi eru málsatvik þau helst að ákærði og kona sú sem er kærandi í máli þessu tóku upp sambúð árið 1991 og eignuðust son í mars 1994. Sambúð þeirra var æði stormasöm og fluttu þau oft í sundur en slitu sambúðinni formlega í mars 1996. Þá sömdu þau um sameiginlega forsjá með syninum og að lögheimili hans skyldi vera hjá móður. Umgengnisréttur var ekki fastákveðinn en fram er komið að þau hafi bæði unnið vaktavinnu og því talið að sonur þeirra gæti verið hjá þeim til skiptis. Það gekk ekki eftir og varð ágreiningur milli þeirra um umgengnina. Við sambúðarslitin fluttist ákærði frá heimili þeirra. Þau héldu þó sambandinu áfram og bjó ákærði hjá konunni, þar til hún fór fram á að þau slitu sambandi sínu í maí 2001. Hefur hún borið að eftir það hafi ákærði farið að valda henni ónæði og vera með hótanir sem hún kærði hjá lögreglunni á [...] 24. júlí sama ár, sbr. I. kafla ákæru, og mögnuðust og leiddu til atburðanna 8. júlí og 20. ágúst, sem greinir í II. kafla ákæru. Daginn eftir síðari atburðinn eða 21. ágúst kærði konan ákærða hjá lögreglu „fyrir kynferðisbrot, húsbrot, líkamsárás og hótanir ... á tímabilinu frá því í maí 2001 fram til mánudagsins 20. ágúst 2001.“ Ákærði var yfirheyrður af lögreglunni í [...] strax eftir framlagningu kærunnar 21. ágúst. Hinn 23. ágúst sama ár komu þau saman til lögmanns á [...] og gengu frá samningi um umgengni við son sinn og munu hafa haldið frið síðan, en hún tók upp samband við annan mann. Konan dró kæru sína til baka hjá sýslumanninum á [...] 14. september 2001. II. Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms styður ákærði þeim rökum að mótsögn sé í niðurstöðu dómsins að því leyti að framburður konunnar sé lagður til grundvallar sakfellingu ákærða samkvæmt ákærulið II.1 en hafnað varðandi ákærulið II.2, án rökstuðnings. Rök skorti einnig fyrir því að virða framburð ákærða að vettugi en taka þess í stað mark á framburði konunnar. Ekki sé heldur tekin afstaða til trúverðugleika framburðar þeirra lögreglumanna sem komu á vettvang 20. ágúst 2001, en hann hafi verið í samræmi við frásögn ákærða. Hann bendir og á að framburður konunnar af atburðum 8. júlí og 20. ágúst sé nánast samhljóða og það sé tortryggilegt. Þar sé því haldið fram í báðum tilvikum, að ákærði hafi notað band af náttsloppi konunnar til að fremja þann verknað sem honum sé gefinn að sök, en bandið hafi ekki verið rannsakað. Héraðsdómur hefði einnig átt að taka afstöðu til þess að engin líkamsrannsókn var gerð á konunni. Ákærði bendir ennfremur á það að engin afstaða sé til þess tekin í héraðsdómi hverju það skuli varða að konan lagði ekki fram kæru á hendur honum vegna þess atburðar 8. júlí 2001 sem lýst er í ákærulið II.1, heldur hafi frásögn hennar af atburði þessum komið fram sem nokkurs konar aukaatriði þegar hún kærði hann fyrir hótanir 24. sama mánaðar, sbr. ákærulið I. Ákærði telur það gagnrýnisvert í héraðsdómi að ekki hafi verið tekin afstaða til þess að konan hafi afturkallað kæruna á hendur honum 14. september 2001. Hann telur og að það brjóti gegn 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að færa ætlað brot hans eftir ákærulið II.1. undir 195. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þar sem hann hafi ekki verið ákærður fyrir þá háttsemi sem þar sé lýst. Einnig skorti á rökstuðning héraðsdóms fyrir því í hverju hin ólögmæta nauðung hafi verið fólgin. Framangreind atriði, sem ákærði hefur teflt fram til stuðnings kröfu sinni um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins, þykja ekki eiga að leiða til þess að orðið sé við þeirri kröfu. Þau verða áfram til skoðunar við sakarmat í málinu. III. I. kafli ákæru. Í héraðsdómi eru rakin og tölusett 11 skilaboð sem ákærði sendi fyrrverandi sambúðarkonu sinni í GSM síma á tímabilinu 15. júlí til 16. ágúst 2001. Þegar skilaboðin eru skoðuð þykja þau sem skráð eru númer 1 og 3 ekki vera til þess fallin að vekja ótta um líf, heilbrigði eða velferð konunnar, sbr. 233. gr. almennra hegningarlaga. Að öðru leyti verður fallist á með héraðsdómi, með þeim rökum er þar greinir, að með sendingu boðanna hafi ákærði gerst sekur um refsiverðar hótanir í hennar garð. Eru brot hans þar réttilega heimfærð til refsiákvæðis. II. kafli ákæru. Fram er komið í málinu að ákærði hafi ekki verið viss um að ástarsambandi hans og konunnar væri í raun slitið á þeim tíma er ákæruliðir þessir taka til, sem er í júlí og ágúst 2001, enda hafði oft komið til tímabundinna sambandsslita þeirra í milli. Leitaði hann á þessum tíma eftir mökum við hana og kom fyrir að hún lét þau eftir, en hún hefur haldið því fram að það hafi verið vegna samninga um umgengni við son þeirra. Fram er og komið að hún hafi fellt hug til annars manns á þessum tíma, en ákærða hafi ekki verið það ljóst fyrr en í ágúst. Þegar þetta er virt og haft er í huga hið stormasama samband þeirra og það sem greinir í héraðsdómi um atburðinn að morgni 8. júlí, sem er ákæruliður II.1, verður á því að byggja að þau hafa bæði borið að ákærði hafi þarna viljað hafa við hana samfarir á heimili hennar og hún látið undan en honum síðan ekki tekist það þar sem honum reis ekki hold. Konan kærði þennan atburð ekki sem tilraun til nauðgunar eftir að þetta gerðist og ekki fyrr en eftir atburðinn 20. ágúst, en lýsti því í kæru sinni um hótanirnar 24. júlí að ákærði „... hafi þá hótað því að nauðga henni og hún hafi þá látið undan og sagt honum að gera þetta bara.“ Er því ekki einsýnt að hún hafi litið á þessa háttsemi sem tilraun til nauðgunar fyrr en síðar. Þegar þetta er virt, og litið er til lýsingar konunnar á því sem þarna gerðist og enn haft í huga samband þeirra yfirleitt, er varhugavert gegn eindreginni neitun ákærða að telja nægilega sannað að honum hafi ekki getað dulist að hann hafi neytt þarna yfirburða sinna gagnvart konunni í því skyni að þröngva henni til samræðis, þannig að varði við 195. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Verður því að sýkna ákærða af þessum lið ákærunnar. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að sýkna beri ákærða af 2. tl. II. kafla ákærunnar. Samkvæmt framansögðu hefur ákærði unnið sér til refsingar samkvæmt 233. gr. almennra hegningarlaga fyrir hótanir í 9 af þeim 11 skilboðum sem í I. kafla ákæru greinir. Hann hefur ekki fyrr gerst sekur um refsiverðan verknað. Ákveða ber refsingu hans samkvæmt 77. gr. almennra hegningarlaga, en 4. tl. 1. mgr. 74. gr. og 75. gr. þykja ekki eiga við. Er refsingin hæfilega ákveðin fangelsi fjóra mánuði. Skal fresta fullnustu þriggja mánaða af refsingunni og falli hún niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Rétt er eftir úrslitum málsins að ákærði greiði þriðjung sakarkostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði. Annar kostnaður greiðist úr ríkissjóði. Dómsorð: Ákærði, X, sæti fangelsi fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu þriggja mánaða af refsingunni og falli hún niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði þriðjung sakarkostnaðar í héraði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Arnars Sigfússonar héraðsdómslögmanns, 200.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ingu Þallar Þórgnýsdóttur héraðsdómslögmanns, 100.000 krónur. Ákærði greiði þriðjung sakarkostnaðar fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Jóhannesar R. Jóhannssonar hæstaréttarlögmanns, 250.000 krónur. Annar kostnaður greiðist úr ríkissjóði. Við erum sammála niðurstöðu meirihluta dómenda um ómerkingarkröfu ákærða og um kafla I og II.2 í ákæru. Við erum hins vegar ósammála niðurstöðu þeirra um ákærukafla II.1. Eins og fram kemur í héraðsdómi kom fram í kæru konunnar 24. júlí 2001, er fjallaði fyrst og fremst um þær hótanir ákærða, sem getið er í I. kafla ákæru, að hann hafi að morgni 8. júlí það ár brotist inn í íbúð hennar með því að slíta upp stormjárn á glugga í íbúð þeirri, sem hún bjó í. Hafi hann viljað athuga hvort hún hefði verið með öðrum karlmanni, en fyrir liggur í málinu að þá um nóttina hafði hann séð hana í bifreið með þremur karlmönnum og kom þá til orðaskipta milli þeirra, eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Sagði í skýrslunni að hann hafi beitt hana ofbeldi og síðan viljað hafa kynmök við hana, en hún hafi neitað. Hafi hann þá hótað því að nauðga henni og hún hafi þá látið undan og „sagt honum að gera þetta bara“. Fyrir dómi skýrði hún svo frá þessu atviki að hún hafi vaknað um níuleytið við skarkala og læti. Ákærði hafi komið æðandi út úr einu herbergi íbúðarinnar og verið búinn að spenna þar upp glugga til að komast inn. Hún hafi sagt honum að koma sér út en hann þá ráðist á hana og spurt hvar hún hafi verið og hvers vegna hún hafi ekki svarað í símann. Þau hafi tekist á í rúmi hennar og hann hafi tekið hendur hennar og haldið þeim fyrir ofan höfuð og síðan sagt að hann ætlaði að fá sínu framgengt. Hafi hún þá sagt að hún hefði ekki kraft í að slást við hann og skyldi hann gera það sem honum þóknaðist. Hafi hann síðan reynt að koma sínu fram en ekki tekist þar sem honum reis ekki hold. Ákærði skýrði svo frá fyrir dómi að hann hafi farið inn í íbúð konunnar með því að spenna upp stormjárn eftir að hafa reynt árangurslaust að banka og ná sambandi við hana í síma. Hafi hann hitt konuna frammi í forstofu, en síðan hafi þau farið inn í herbergi, lagst þar upp í rúm og spjallað í rólegheitum. Hafi hann þá spurt hana hvort hún væri tilbúin að hafa við hann samfarir og hún þá sagt að það væri allt í lagi þótt hún myndi ekki njóta þess sjálf eða taka mikinn þátt í því. Hann hafi síðan reynt að hafa við hana samfarir en ekki tekist. Hjá lögreglu lýsti hann þessu svo að hann hafi verið að spyrja hana hvort hún hefði sofið hjá einhverjum af mönnum þeim, sem hún hafi verið með um nóttina. Hann hafi beðið hana í nokkur skipti að hafa samfarir við sig en hún neitað í fyrstu. Síðan hafi hún samþykkt það en sagt að hún ætlaði ekki að taka þátt í þeim. Eins og máli þessu er háttað þykir það ekki draga úr sönnunargildi framburðar konunnar að hún skýrði fyrst frá umræddu atviki við skýrslugjöf hjá lögreglu 24. júlí 2001 og ber að hafa í huga í því sambandi að hún hefur sagt að henni hafi staðið ógn af ákærða meðal annars í ljósi hótana hans og óttast hefndaraðgerðir ef hún kærði hann. Héraðsdómur hefur í ljósi atvika umrætt sinn metið framburð ákærða afar ótrúverðugan og talið það sem fram hefur komið styðja staðfastan og trúverðugan framburð konunnar um að hún hafi einfaldlega látið undan þvingunum hans og hafi ákærða ekki getað dulist að hann neytti yfirburða sinna gagnvart henni í því skyni að þröngva henni til samræðis. Þegar litið er til atvika í heild og einkum ofangreinds aðdraganda þeirra þykja engin efni til að telja að þetta mat héraðsdómaranna sé rangt, sbr. 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, og ber því að staðfesta niðurstöðu þeirra um þennan ákærulið. Verður talið að dóminum hafi verið heimilt að heimfæra atferli ákærða undir 195. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr 117. gr. laga nr. 19/1991. Samkvæmt framansögðu teljum við að staðfesta beri niðurstöðu héraðsdóms um refsingu ákærða og dæma hann til að greiða allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 13. mars 2002 Mál þetta, sem dómtekið var 8. f.m. hefur ríkissaksóknari höfðað með ákæruskjali útgefnu 7. nóvember 2001 á hendur X; „fyrir eftirtalin brot framin á [...] árið 2001. I. Hótanir með því að hafa á tímabilinu 15. júlí til 16. ágúst, í ellefu skipti hótað Y, ofbeldi og lífláti í eftirgreindum SMS-skeytum, sem ákærði sendi í farsíma Y og voru til þess fallin að vekja hjá henni ótta um líf hennar og velferð: 1. „Nei tad gerir tú ekki. Haltu áfram að láta rída og sjádu okkur í fridi og eg lofa tér því ad ef tú ekki gerir tad hlítirdu verra af. Hann er og verdur hjá mér.“ 2. „Tetta ver tá enn ein lýgin hjá tér. Komdu bara og ég geng frá tér. Skiladu hringunum tví annars sæki ég tá tó að eg turfi að slíta tá af tér. Mundu tad sem sagt er.“ 3. „Tad að fara í Fjölskyldudeildina synir enn og aftur innræti titt og mun ekki hjálpa tér. Nú skalt tú gæta tín.“ 4. „Gerdu tad, nú mun ég gert tér allt til miska, ganga frá tér ef með tarf.“ 5. „Er tad nyr madur sem tú tráir, er tad gott fyrir [Z] og börnin. Tad skal aldrei verda að [Z] verdi hjá tér ög ödrum manni, ALDREI, frekar drep ég tig.“ 6. „A godu. Mundu að tú gast leist tetta á 30 mínútum, með einum drætti. Ef tú lætur okkur ekki í fridi tá geng ég frá tér hóran tín, tú mátt treysta tví.“ 7. „Takkaði fyrir að draga andann, tad gæti breyst!“ 8. „Er hann skilinn? Tú ert söm vid tig. [Z] færdu aldrei tó ég turfi að ganga frá tér.“ 9. „Og tad skaltu vita að eg geng frá tér næst er við hittumst.“ 10. „Ef tú ekki gerir mér tennan greida eydileggur tú líf okkar, eg hugleiddi sjálfsvig eda tað sem verra er að kala tér. Er tilbúinn í sátt ef tú synir mér ástud.“ 11. „Ég drep tig tussan tin ef tú ætlar að neita mer um samtal vid hann, hann let tig vita manstu!“ Telst þetta varða við 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940. II. Eftirtalin brot framin á heimili Y, eftir að ákærði hafði í bæði skiptin slitið stormjárn af glugga íbúðarinnar og ruðst heimildarlaust þar inn: 1. Tilraun til nauðgunar, að morgni sunnudagsins 8. júlí, með því að hafa þar reynt að þröngva Y til samræðis með ofbeldi og hótun um ofbeldi. Telst þetta varða við 194. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. 2. Líkamsárás og kynferðisbrot, að morgni mánudagsins 20. ágúst, með því að hafa ráðist þar að Y, vafið bandi af náttsloppi tvívegis um háls hennar og hert að og sett fingur inn í leggöng hennar. Telst þetta varða við 209. gr. og 217. gr. almennra hegningarlaga. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur refsingar.“ Af hálfu ríkissaksóknara flutti málið Ragnheiður Harðardóttir, saksóknari og af hálfu ákærða skipaður verjandi hans, Arnar Sigfússon hdl. Skipaður réttargæslumaður ætlaðs brotaþola var Inga Þöll Þórgnýsdóttir hdl. Ákærandi krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar samkvæmt ákæruskjali og til greiðslu sakarkostnaðar og málskostnaðar til handa réttargæslumanni brotaþola, Ingu Þallar Þórgnýsdóttur hdl., að mati dómsins. Verjandi krefst þess að ákærði verði sýknaður og til vara að hann verði dæmdur til lægstu lögleyfðrar refsingar og að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði. Inga Þöll Þórgnýsdóttir hdl. hefur ekki uppi neinar bótakröfur fyrir hönd brotaþola. II. Málavextir. Ákærði og kærandi, Y, hófu sambúð á árinu [...] og stóð sambúð þeirra með hléum fram á síðasta ár en þá lauk sambúðinni endanlega en raunar var ákærði fluttur burt af heimilinu fyrir allnokkru síðan og bjó í [...]. Hann átti þó einhverja muni á heimili Y. Í máli þeirra beggja kom fram að sambúðin hafi alla tíð verið stormasöm og alloft hafi komið til átaka á milli þeirra. Þau eiga saman einn son [...] ára gamlan. Y átti fyrir sambúð hennar og ákærða [...] börn, [...]. Ákærði og Y deildu um forræði yfir syni þeirra. Þeirri deilu lauk með samkomulagi síðasta sumar. Samkvæmt frumskýrslu lögreglunnar á [...] kom Þ lögreglumaður þriðjudaginn 17. júlí 2001 til [...] rannsóknarlögreglumanns og hafði meðferðis GSM-farsíma sem hún kvað í eigu Y. Óskaði Þ eftir því að lögreglumenn staðfestu textaskilaboð sem Y höfðu borist. Meðal þeirra skilaboða sem lögreglan skoðaði í þetta sinn eru boð sem merkt eru nr. 1 til 5 í ákæru. Í skýrslunni kemur einnig fram að Y hafði sagt hótanirnar koma úr farsíma ákærða. Þá er í skýrslunni haft eftir Þ að Y hafi verið að íhuga viðbrögð sín, en hún óttaðist mjög að ákærði kynni að skaða hana ef hún aðhefðist eitthvað. Þyrði hún ekki að koma á [...], þar sem ákærði væri [...] og búinn að segja henni að þaðan væri engrar aðstoðar að vænta. Skilaboð þessi voru rituð niður af rannsóknarlögreglumanninum í viðurvist Þ og þar sem honum virtist sem hluti skilaboðanna gæti talist brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga hafði hann samband við yfirlögregluþjóninn á [...] og í framhaldi af því hafði hann símasamband við Y og spurði hana hvort hún ætlaði að leggja fram kæru vegna málsins. Hafi hún sagst óttast mjög að ákærði gripi til hefndaraðgerða ef hún kærði þessar hótanir og búast við hinu versta þar sem hann hefði oftar en einu sinni brotist inn á heimili hennar til að veitast að henni og hóta henni. Svo og fylgdist hann mjög grannt með ferðum hennar og hún þyrði alls ekki að koma á lögreglustöðina til þess að leggja fram kæru. Þann 19. júlí 2001 skýrði rannsóknarlögreglumaðurinn sýslumanninum [...] frá málavöxtum og 23. s.m. hafði Y samband við rannsóknarlögreglumanninn og kvaðst vilja leggja fram formlega kæru og í framhaldi af því var hún boðuð til skýrslutöku hjá sýslumanninum á [...] næsta dag. Skilaboð þau sem ákærði sendi Y, hér eftir nefnd konan eða kærandi, og skráð voru af rannsóknarlögreglunni 17. júlí voru alls 8 en ákært er vegna 5 þeirra. Nr. 1 er sent 15. júlí, en nr. 2-5 þann 17 júlí. Skilaboð sem rakin eru í ákæruskjali nr. 6-11 eru send á tímabilinu 21. júlí til 16. ágúst. [...] Í skýrslu [...] lögreglumanns á [...] laugardaginn 18. ágúst 2001 kemur fram að kærandi hafi haft samband við lögregluna á [...] vegna þess að ákærði hafði ruðst inn á heimili hennar og ógnað henni. Hefði hann beitt vel völdum brögðum og því engir áverkar sjáanlegir á henni er lögreglan kom á staðinn. Lögreglumennirnir [...] og Þ fóru á vettvang. Kærandi kvað ákærða hafa hótað henni og hún óttaðist frekari ofbeldisverk af hans hálfu og var fullviss um að hann myndi gera aðra atlögu að henni síðar, því þetta væri ekki í fyrsta skipti sem hann hefði komið óboðinn inn á heimili hennar og hótað henni. Var hún beðin að hringja samstundis á lögreglu ef hún sæi ákærða við heimili sitt. Samkvæmt skýrslu [...] lögreglumanns var hringt til lögreglunnar mánudaginn 20. ágúst kl. 10:14. [...] fangavörður svaraði í símann. Tjáði hún [...] aðstoðarvarðstjóra að enginn hefði verið í símanum en hún hefði heyrt mikil slagsmál og háreysti. Á númerabirti á lögreglustöð kom fram að hringt hafði verið úr síma kæranda, til heimilis að [...]. Fór lögreglan strax á vettvang þar sem farið hafði verið í útkall þangað 18. s.m. Notuð voru neyðarljós lögreglubifreiðar á leið á vettvang. Komið var á vettvang kl. 10:18. Þegar að húsinu kom sáu lögreglumennirnir bifreið ákærða fyrir framan húsið. Þegar að útidyrum kom sáu lögreglumenn skóför á hurðinni við hurðarhúninn. Var dyrabjöllu hringt og eftir nokkra stund kom kærandi til dyra í miklu uppnámi og óskaði eftir að ákærði yrði fjarlægður úr íbúðinni. Sat ákærði á rúmi hennar í svefnherbergi þegar lögreglan kom inn í íbúðina. Var hann æstur og ósáttur og kvaðst vilja ræða við kæranda í rólegheitum, en hún hefði ekki viljað það. Yfirgaf hann íbúðina af fúsum og frjálsum vilja. Er hann var farinn ræddi [...] aðstoðarvarðstjóri við kæranda. Var hún í miklu uppnámi en róaðist fljótt þegar ákærði hafði yfirgefið íbúðina. Sagði hún að ákærði hefði komið og viljað komst inn en hún hafi ekki viljað hleypa honum inn til sín. Þá hafi hann reiðst og sparkað í útihurðina. Eftir það hafi hann farið bak við hús og rifið upp opnanlegan glugga í stofunni og komist þannig inn í íbúðina. Hún kvaðst hafa hringt í lögregluna þegar hann hafi verið á leið inn í íbúðina. Hún vildi ekki lýsa frekari málavöxtum þarna á vettvangi og var henni bent á hvað hún ætti að gera ef hún vildi aðhafast eitthvað frekar í málinu. Sjáanlegar skemmdir voru á krækju á glugganum og í gluggakarmi eftir að ákærði hafði rifið stormjárnið frá gluggakarminum. Eftir að varðstjórinn hafði rætt við kæranda á vettvangi ræddi hún einnig við ákærða sem beið í bifreið sinni fyrir utan húsið. Kvaðst hann hafa komið til kæranda og viljað ræða við hana yfir einum kaffibolla í rólegheitum þar sem hann var frekar ósáttur við eitthvað í sambúðarslitum þeirra. Kvaðst hann hafa reiðst þegar hún hafi ekki viljað hleypa honum inn og því hafi hann brotið sér leið inn til hennar. Kvaðst hann sjá það núna þegar hann hafi verið búinn að róa sig niður að þetta hafi ekki verið rétt af honum að gera á þennan hátt. Honum var bent á að velja sér annan vettvang til að tala við hana en á heimili hennar. Kærandi féllst á að hitta ákærða á opinberum vettvangi skömmu seinna til að ræða málin. Þann 21. ágúst 2001 tóku [...] rannsóknarlögreglumaður hjá [...] skýrslu af kæranda á heimili foreldra hennar á [...]. Kærði hún ákærða fyrir kynferðisbrot, húsbrot, líkamsárásir og hótanir á tímabilinu frá maí til 20. ágúst 2001. Hún kvaðst hafa farið til [...] til systur sinnar fimmtudaginn 16. ágúst 2001 ásamt [..] syni sínum. Hafi hún farið þangað til að vera í felum fyrir ákærða þar sem hún óttaðist ofbeldi af hans hálfu, auk þess sem hún vildi fá að vera í friði með syni sínum. Hafi hún leyft syninum að hringja í föður sinn laust fyrir hádegi þann 17. júlí. Hafi þeir rætt saman í stutta stund og drengurinn sagt föður sínum hvar þau væru og hún gert sér grein fyrir því að ákærði myndi halda rakleiðis þangað. Í beinu framhaldi af samtali þeirra feðga hafi hún ákveðið að fara rakleiðis heim og komast þannig hjá að hitta ákærða. Hafi hún ekið sem leið lá frá [...] til [...] en á leiðinni mætt ákærða. Um leið og þau mættust hafi ákærði stansað og snúið bifreið sinni við og haldið á eftir henni. Hafi hún reynt að stinga hann af, en hann hafi komist fram úr henni og lagt bifreið sinni þversum þannig að umferð komst ekki framhjá. Hafi hún neyðst til að stöðva bifreið sína og byrjað að bakka henni er ákærði kom albrjálaður út úr bifreið sinni. Hafi hann séð að hann myndi ekki ná henni og hafi hann sest inn í bifreið sína aftur. Hafi hún þá komist framhjá ákærða og ekið áfram en hann hafi elt hana. Þetta hafi orðið til þess að hún varð að aka á ofsahraða til [...]. Hafi hún ekið eitthvað um bæinn, hringt svo í foreldra sína og farið heim til þeirra. Hafi hún og ákærði farið að rífast fyrir utan húsið en hann bað um að fá að ræða við hana. Hafi hann brotnað saman og hafi viljað fá að ræða við hana á heimili foreldra sinna. Hafi hann viljað fara þangað og eiga þar við hana kynmök. Hún hafi hugsað með sér að ef hún léti undan ósk hans myndi hún hugsanlega fá frið fyrir honum í framtíðinni. [...] Hafi hún síðan farið heim rétt á eftir en bauð honum að aka honum á [..] þar sem hún vissi að hann ætlaði til [...] um kvöldið. Hún tók fram að kynferðisleg samskipti þeirra þarna hafi í raun verið gegn vilja hennar. Hún hafi talið að hún fengi frið fyrir honum ef hún yrði við þessu. Hafi hún vitað að ef hún léti ekki undan honum myndi hann halda ofsóknum sínum áfram gagnvart henni. Í skýrslunni kemur ennfremur fram að hún hafi orðið vör við ákærða um kl. 16:30 sunnudaginn 19. ágúst 2001 er hann stóð fyrir utan svaladyr á baklóð heimilis hennar. Hafi hann svo komið að framdyrunum og beðið um að fá að tala við hana. Hún hafi opnað og hleypt honum inn í húsið. Hafi hann hrakið hana undan sér inn í svefnherbergi og skipað henni að fara úr buxunum. Hún neitaði því og sagði að það kæmi ekki til greina. Hafi hann ýtt henni þá upp í rúm og sest klofvega ofan á hana, hafi hún öskrað en hann hann tekið fyrir vit hennar með vinstri hendi og ógnað henni um leið með hnefa hægri handar. Hafi hún haldið áfram að öskra og komið honum af sér á einhvern hátt. Hann hafi svo rankað eitthvað við sér og hafi farið burtu við svo búið. Hún hafi svo farið að sækja son þeirra í [...]. Hafi ákærði þá verið kominn og sagði drengnum að koma með sér út í bíl. Hafi hann þráast við og hafi viljað fara með henni. Þrátt fyrir það hafi hann tekið drenginn nauðugan með sér og farið með hann heim til sín. Hún kvaðst hafa farið heim til sín en þar hafi hún brotnað algjörlega saman. Hafi hún haft samband við Þ lögreglumann og sagt henni frá atburðum og fengið að vita að þetta yrði bókað í dagbók. Í skýrslunni er ennfremur lýsing á atburðum mánudagsins 20. ágúst en þeim atburði lýsti kærandi einnig fyrir dómi og verður hann rakinn síðar. Þann 21. ágúst 2001 tók [...] rannsóknarlögreglumaður skýrslu af ákærða. Í skýrslunni kemur m.a. fram að aðfaranótt sunnudagsins 8. júlí 2001 í kringum þrjúleytið hafi hann séð kæranda þar sem hún var að rúnta með þremur karlmönnum í bifreið sinni. Hann kvaðst hafa orðið afbrýðisamur og stoppað akstur hennar með því að ganga í veg fyrir bílinn. Hann tekur fram að hann hafi verið talsvert ölvaður þegar þetta átti sér stað, en rökhugsun hafi þó verið í lagi. Hafi hann beðið hana um að losa sig við mennina og aka honum heim og spjalla við sig. Hún hafi neitað því. Hann tók fram að hann muni óljóst eftir þessu. Þessum samskiptum þeirra lauk með því að hún ók í burtu. Hafi hann síðan farið heim til sín um nóttina en minntist þess að hafa hringt heim til hennar en mundi ekki hvað þeim fór á milli. Á milli klukkan 06 og 08 ákvað hann að fara heim til hennar og spjalla við hana. Hafi hann tekið leigubíl. Minnti hann að hann hafi reynt að banka. Ekki mundi hann hvort hann talaði við hana í síma þá. Hún hafi ekki opnað og því hafi hann ákveðið að fara inn um glugga. Hann hafi slitið stormjárnið af glugga og farið inn um hann. Hann kvað þau hafa rætt saman í rólegheitum og hafi hann spurt hana út í hvort hún hafi sofið hjá einhverjum af þessum karlmönnum sem voru í bílnum og hvar hún hefði verið um nóttina. Hún hafi neitað að hafa sofið hjá einhverjum af þessum mönnum og hafi verið hjá vinkonu sinni. Hann hafi beðið hana í nokkur skipti um að hafa samfarir við sig, en hún hafi neitað í fyrstu en samþykkti svo að hann mætti eiga við hana kynmök, en hún ætlaði ekki að taka þátt í þeim. Hún hafi verið klædd í nærbrók og bol, en hann klæddur í gallabuxur og stuttermabol. Er þau ræddu saman hafi þau legið uppi í rúmi. Hann minnti að hann hafi hálflagst ofan á hana, tekið út á sér liminn og dregið klofbótina á nærbuxum hennar til hliðar. Honum hafi ekki gengið að koma lim sínum inn í leggöng hennar, þar sem að honum stóð ekki. Eftir það hafi hann farið á fætur, boðist til að greiða skemmdirnar og farið svo burt í leigubíl. Hann neitaði því alfarið að hafa reynt að binda hana á nokkurn hátt. Aðspurður hvort hann hafi snert kynfæri hennar í umrætt sinn, sagði hann að hann hefði verið með hendina á lim sínum þegar hann ætlaði upp á hana og reynt þannig að fá standpínu, en allt hafi komið fyrir ekki og engin kynmök áttu sér stað. Hann kvaðst ekki hafa snert kynfæri hennar að öðru leyti. Honum er tjáð að fram komi í skýrslu kæranda að hann hafi reynt að troða fingrum sínum inn í leggöng hennar í umrætt sinn, segir hann þetta alrangt, hann hafi aldrei gert það. Aðspurður neitaði ákærði því að hafa hótað kæranda einhverju í umrætt sinn. Honum var tjáð að kærandi hafi greint frá í skýrslu sinni að hún hafi neitað að eiga við hann kynmök, en hann þá hótað að nauðga henni, hún hafi því farið að vilja ákærða og sagt honum að gera þetta bara. Hann sagði að þetta væri alrangt og tilbúningur hennar, hún væri bara að reyna að klekkja á honum. Ákærði sagði að miðvikudaginn 15. ágúst 2001 hafi hann og kærandi talað saman heima hjá honum en um það hafi verið samið að hún tæki son þeirra til sín að lokinni fótboltaæfingu í hádeginu daginn eftir. Hann tók fram til skýringar að drengurinn hafi meira og minna verið í hans umsjón síðast liðin 2-3 ár. Þegar hann kom að æfingasvæðinu um hádegi daginn eftir hafi komið í ljós að drengurinn var ekki þar. Hann hafi þá hringt í kæranda til að spyrja hvar þau væru, en hún hafi alltaf skellt á hann. Hann hafi þá fljótlega gert sér grein fyrir að hún væri hlaupin í felur með drenginn. Hafi hann loksins fengið að ræða við drenginn um hádegisbil föstudaginn 17. ágúst og hann sagt að þau væru stödd á [...] Hafi hann ákveðið að fara til [...] og hitta drenginn. Hann minntist þess að kærandi hafi öskrað á drenginn og skammað hann fyrir að segja hvar þau væru. Hafi hann ekið frá [...] í átt til [...] og mætt kæranda skammt frá [...]. Hafi hann snúið við og elt hana og ekið framúr henni, hægt ferðina og lagt bílnum á miðjum veginum. Tilgangur hans hefði verið að stöðva akstur hennar og ná tali af henni. Hún hafi bakkað frá honum, komist framhjá og ekið sem leið lá inn [...]. Þar hafi hún sótt elsta son sinn og síðan ekið til [...]. Á leið sinni hafi kærandi ekið mjög greitt og tekið ýmsa áhættu. Ákærði tók fram að hann hafi fylgt henni fast eftir í fyrstu og ætlað að komast fram fyrir hana, en hann hafi dregið úr eftirförinni til að skapa ekki óþarfa hættu. Hann kvaðst hafa rætt einslega við kæranda á bílaplaninu, hafi hann spurt hana hvort þau gætu ekki hist, átt samfarir, orðið vinir og leyst þetta í góðu, eins og svo oft áður. Kærandi hafi verið mótfallin þessu í fyrstu, en svo samþykkt að eiga við hann kynmök einu sinni og skilja svo í sátt. Hafi þau síðan hist heima hjá honum, afklæðst og lagst upp í rúm. Hún hafi þá sagt honum strax að hún vildi ekki eiga við hann kynmök. Uppi í rúminu hafi þau strokið hvort annað m.a. hafi þau [...], hafi hún verið samþykk því og hafi hann[...]. Þau hafi kúrt saman í smástund, hun klætt sig og farið svo í burtu. Þegar hann kom heim laugardaginn 18. ágúst hafi hann hann fengið upplýsingar um að bifreið Æ hafi verið fyrir utan heimili hennar þá um nóttina. Hafi honum gramist þetta og fundist vera kominn brestur í það traust sem hann og kærandi voru ásátt um að hafa sín á milli. Hafi hann hringt í hana og sent henni einhver SMS skilaboð en hún skellt á hann, en svarað einhverjum SMS skilaboðum. Svaraði hún einhverju sem hann sá ekki ástæðu til að tilgreina nánar. Hafi hann ákveðið að fara heim til hennar og hafi hann verið kominn þangað milli kl. 16 og 16:30. Hafi hann hringt dyrabjöllunni en hún ekki svarað. Hafi hún komið í eldhúsglugga eða forstofuna og sagt honum að koma sér í burtu þar sem þau hefðu ekkert um að ræða. Hafi hann farið inn á baklóðina og séð að hún var í stofuglugganum. Hafi hún hleypt honum inn og þau rætt um þessi mál. Hafi hann krafið hana um svör hvers eðlis samband hennar væri við Æ. Hún hafi svarað að þau væru trúnaðarvinir, hún væri hrifin af honum en tók fram að þau ættu ekki nein kynferðisleg samskipti. Hann hafi svo farið í burtu og hún skellt á eftir honum hurðinni. Hann neitaði að hafa beitt kæranda nokkru ofbeldi í umrætt sinn. Hafi þau verið í stofunni til að byrja með meðan þau ræddu saman og svo hafi þau farið inn í svefnherbergi. Hafi þau rifist, hún hafi verið á ferðinni og hafi hann elt hana. Þau hafi ekki lagst upp í rúmið í þetta skipti. Aðspurður neitaði hann því að hafa beðið hana um kynferðislegan greiða í þetta sinn. Hann neitaði því alfarið að í þetta skipti hafi hann skipað henni að fara úr buxum og hafi hrakið hana inn í svefnherbergið, ýtt henni upp í rúm og sest klofvega ofan á hana, tekið um vit hennar með vinstri hendi og ógnað henni með krepptum hnefa. Hér sé um tilbúning kæranda að ræða. Eftir að hann yfirgaf húsið hafi hann sótt son þeirra [...]. Þegar hann sótti drenginn hafi kærandi komið og ausið yfir hann svívirðingum og barið ítrekað. Hafi hann tekið drenginn og farið með hann í burtu. Hann kvaðst hafa farið heim til kæranda sunnudagskvöldið 19. ágúst ásamt syni þeirra þar sem drengurinn hafi þurft að skipta um föt. Er þeir komu þangað hafi Æ verið á staðnum. Honum hafi mislíkað þetta, það hafi hvarflað að honum að samband kæranda og Æ hefði orðið þess valdandi að 10 ára sambúð þeirra væri að ljúka. Allt hafi farið fram með góðu og ekkert orðaskak. Daginn eftir hafi hann ekið drengnum á fótboltaæfingu um kl. 10:00. Hafi hann ákveðið að fara heim til kæranda og ræða við hana umgengnismál varðandi drenginn. Hafi hann byrjað að hringja bjöllunni og bankað á dyrnar. Hafi hann hringt heim til hennar og hún svarað símanum og sagst ekki vilja tala við hann. Hún hafi komið út í eldhúsgluggann og sagt honum að fara í burtu, hann ætti von á stefnu frá lögmanni hennar. Hafi hann spurt hana hvort þau gætu ekki rætt málin yfir kaffibolla en hún neitað því. Hann kvaðst hafa hugsað með sér að fyrst hún ætlaði að láta svona skyldi hann bara fara inn um glugga og ræða við hana. Hafi hann gengið bak við húsið, þar hafi hann séð opinn glugga í stofunni og kippt glugganum upp og gerði ráð fyrir því að stormjárnið hefði slitnað. Hafi hann farið inn um gluggann og fundið kæranda inni í svefnherberginu. Hafi hann séð að hún var með GSM-síma í höndum og hafi beðið hana að láta sig fá símann. Hún hafi sýnt honum að það hafi verið slökkt á símanum og sett hann á náttborðið. Hann hafi grunað að hún hefði hringt í lögreglu en ekki krafið hana um svör við því. Hafi þau farið að þrátta um samskipti þeirra. Hann minnti að hún hafi ýtt honum út að hurðaropinu og að hann hafi ýtt henni til baka þannig að hún féll á rassinn í rúmið. Svo hafi lögreglan komið á vettvang og hann gengið út. Hann minnti að hún hafi verið klædd í fjólubláa flíspeysu en viti ekki í hvernig buxum hún var. Hann var spurður hvort hann hafi beitt kæranda ofbeldi í þetta skipti. Hann kvaðst ekki hafa lagt hendur á kæranda, en hann hafi þó ýtt við henni. Hann sagði að það væri alrangt að hann hefði tekið band af náttsloppi hennar og vafið utan um háls hennar, hrint henni í rúmið og sest klofvega ofan á hana og hert að. Hann kveðst ekki hafa minnst á samskipti hennar og Æ, heldur hafi hann farið til að ræða málefni sonar þeirra fyrst og fremst, en kvöldið áður hafi hann rætt um samskipti hennar og Æ. Hann segir að í þetta skipti hafi þau ekki haft nein kynferðisleg samskipti og neitar því að hann hafi átt nokkur kynferðisleg afskipti af henni. Hann segir að það sé hrein lygi og uppspuni að hann hafi heimtað að hún setti fætur í sundur þannig að hann gæti athugað, með því að setja fingur inn í leggöng hennar, hvort sæði væri að finna þar. Þann 14. september 2001 mætti kærandi hjá fulltrúa sýslumanns á [...] í því skyni að draga til baka kærur þær sem hún hafði sett fram á hendur ákærða. Lýsti hún því yfir að hún gerði hvorki refsi- né bótakröfur á hendur honum. Var henni leiðbeint um að mál þetta sætti meðferð hjá [...] og var erindi hennar vísað þangað. III. Framburður ákærða og vitna fyrir dómi. Fyrir dómi bar ákærði að sambúð hans og kæranda hafi staðið í nær 10 ár og hafi lokið í [...] 2001. Hafi hún átt við áfengisvandamál að stríða og verið ofsafengin með áfengi, en hann hafi aldrei lagt hendur á hana að fyrra bragði. Hann hafi einu sinni rætt þeirra mál við lögregluvarðstjóra og yfirlögregluþjónn síðan rætt málið við sig. Varðandi I. kafla ákærunnar kvaðst ákærði trúlega hafa sent þessi SMS skilaboð en hann mundi ekki eftir þeim sérstaklega. Aðspurður um skilaboð nr. 1, 5 og 8, hvort hann hefði grunað að kærandi ætti í sambandi við annan mann þá kvað hann það trúlegt en hann hafi ekki vitað það en hann hafi hins vegar vitað hún átti vin. Honum hafi ekki mislíkað það en mislíkaði að hún gat ekki gert upp þeirra samband. Aðspurður um skilaboð nr. 6 hvað dráttur merkti þar þá væri það sama og samræði. Í hvaða tilefni það hafi verið sent þá hafi það tengst einhverju rifrildi, en það hafi ekki tengst umgengni við son þeirra. Öll samskipti þeirra á þessum tíma hafi farið fram í gegnum SMS skilaboð og efni þeirra væri meiningarlaust. Hann hafi hins vegar ekki vistað SMS boð frá kæranda, en skilaboðin hafi verið send í hita leiksins. Hún hafi hótað að ganga frá honum, drepa hann, ganga eins langt og hún þyrfti til að hann fengi ekki drenginn og þess vegna kæra hann. Hann hafi ekki haft neinn beyg af þessum hótunum hennar og taldi að hún hefði ekki haft ástæðu til að óttast skilaboð hans. Varðandi 1 tl. í II. kafla ákæru þá neitaði hann því að hafa gert tilraun til að nauðga kæranda á heimili hennar 8. júlí 2001. Hann viðurkenndi að hafa brotist inn á heimili hennar. Hann hafi reyndar verið fluttur, þ.e.a.s. hættur að sofa þarna reglulega. Hann hafi hitt kæranda niðri í bæ nóttina áður og hafi séð þrjá farþega í bifreið hennar. Hann hafi stöðvað bílinn og beðið hana að losa hann en hún hafi neitað því. Hann hafi síðan farið upp í lögreglubifreið og farið heim til sín. Hafi hann reynt að ná sambandi við hana um morguninn og sagðist myndi koma til hennar í leigubíl. Hafi hann barið á útidyrnar en ekki verið svarað. Hafi hann slitið upp stormjárn á glugga og farið inn um gluggann og inn í íbúðina. Hafi hann hitt hana í holi og þau farið inn í svefnherbergi og lagst upp í rúm og rætt saman um sín mál. Sagðist hann hafa spurt hana hvort hún vildi hafa við hann samfarir, hún sagði það í lagi af sinni hálfu, en ekki taka þátt í þeim. Hann hafi girt niður um sig en ekki fengið stinningu. Hafi hann fært klofbótina á nærbuxum hennar frá, annað hafi ekki gerst og hann hafi yfirgefið húsið og farið heim í leigubíl. Hann hafi ekki haft neinar hótanir í frammi og ekki reynt að binda hendur hennar. Aðspurður hvort hann hafi verið afbrýðissamur á þessu tímabili, svaraði hann því neitandi, taldi að hann hafi frekar verið reiður og gramur, en hélt að hann hefði ekki verið beint afbrýðissamur. Hann hafi ekki haft ama af því þó að hún væri með öðrum karlmönnum. Varðandi 2. tl. í II. kafla ákærunnar neitaði ákærði því að hafa vafið bandi um háls kæranda og sett fingur í leggöng hennar mánudaginn 20. ágúst. Hafi hann komið á heimili hennar laugardaginn 18. ágúst um kl. 16:00. Hafi hann farið bak við húsið og hún hleypt honum inn og þau farið að rífast. Hafi hann yfirgefið húsið og náð í son þeirra í [...]. Hafi hún komið og heimtað drenginn og lamið sig í höfuð og bak, en hann hafi ekið í burtu með drenginn. Þann 20. ágúst hafi hann ekið syni þeirra á [...] um kl. 10:00. Í framhaldi af því hafi hann farið að heimili kæranda og inn um stofuglugga með því að slíta upp stormjárn. Þegar inn var komið hafi hann farið inn í svefnherbergi þar sem kærandi lá í rúminu og var í símanum. Hafi hann tekið af henni símann og eftir smátíma hafi lögreglan komið á vettvang. Hann hafi ætlað að ræða við kæranda um mál sonar þeirra, búslóð sína og ýmislegt í sambandi við þeirra málefni. Aðspurður af hverju hún bæri hann sökum þá sagði hann skýringuna á því að í tvígang hefði hann reynt að skilja við hana, fyrir 5 og 3 árum. Hafi hann tekið saman við stúlkur og hún orðið mjög afbrýðisöm. Þau hafi í bæði skiptin tekið saman aftur en hún hafi alltaf verið afbrýðisöm, full vantrausts og heiftar. Þegar sækjandi benti ákærða á að kærandi hafi slitið sambandinu síðast, sagði hann að þau hefðu í raun aldrei verið endanlega skilin og hafi verið að hittast s.l. sumar og stundað kynlíf. Hann neitaði því í sambandi við forsjá drengsins að hann hafi orðað það við kæranda að þau hittust reglulega og hefðu kynlíf, það hafi verið máli drengsins algjörlega óviðkomandi, en þau hafi verið á leið í forsjárdeilu. Kærandi hafi hótað honum lífláti, mundi ekki hvenær, en margt hafi verið sagt á báða bóga og margt ljótt án nokkurra meininga. Öll þeirra samskipti hafi farið í gegnum SMS skilaboð og skætingur gengið þeirra á milli. Annars hefði allt verið í hávaða og rifrildi. Hafi hún sent honum SMS skilaboð þar sem hún var tilbúin að draga kæru sína til baka ef hann félli frá forsjárdeilu og hafi hann sýnt föður sínum þetta skeyti. Þann 3. október s.l. hafi hann fengið SMS skilaboð frá henni um að skila drengnum á nákvæmlega ákveðnum tíma og gera sér grein fyrir hver hefði valdið. Eitt símtal og svo væri hann búinn að vera. Hafi hún ætlað að nota kæruna sem svipu í forsjárdeilunni. Ekki hafi hann beitt hana þrýstingi að draga kæruna til baka. Hann hafi talað við systur hennar en ekki beitt þær neinum þrýstingi heldur. Ekki var honum kunnugt um afskipti fjölskyldu sinnar, vissi þó að faðir hans og föðursystir höfðu talað við hana. Þetta hafi hann frétt seinna. Ákærði bar að hann og kærandi hafi haft samfarir þrisvar sinnum um sumarið 2001, þau hafi hist, lítið talað, eingöngu hafi verið um kynlíf að ræða og hann hafi ekki þurft að þröngva henni til þess. Kærandi bar að fyrir þremur og hálfu ári hafi hún og ákærði skilið og hafi þau þá skipt eignum sínum en sambúðin hafi staðið í 10 ár með hléum. Ákærði hafi þó ennþá átt húsgögn á heimilinu. Er þau hófu sambúð í upphafi þá hafi kona verið ófrísk eftir hann, ári síðar hafi hann verið með barnsmóður sinni á gamlárskvöld og uppúr þessu hafi samband þeirra orðið stormasamt. Er þau slitu sambandi fyrir þremur árum hafi það verið vegna framhjáhalds ákærða, en síðan hafi þau tekið saman aftur, þar til hún hafi ákveðið að slíta sambandinu. Oft hafi komið til átaka milli þeirra og þau slegist í svefnherberginu. Það hafi verið gagnkvæm afbrýðissemi, hún kvaðst ekki hafa ráðist á ákærða að fyrra bragði og hann mun sterkari en hún og haft í hótunum að slá nef hennar upp í heila og drepa hana. Þau hafi haft sameiginlega forsjá yfir syni þeirra og gengið frá samningi í ágúst s.l. um umgengni við barnið. Hafi hún lítið fengið að sjá barnið, þar sem ákærði hafi tekið ákvörðun um að hafa það, hafi hann sett skilyrði, ef hún sinnti honum kynferðislega þá fengi hún barnið. Hafi hún einu sinni orðið við þessu 17. ágúst s.l. í eftirleik af [...], svo sem áður hefur verið lýst. Hafi hún ákveðið að selja sig til þess að fá að hitta barnið. Varðandi SMS skilaboðin þá hafi hún fengið bæði í maí og júní skilaboð, sem hún hafi talið að væru bull. Um miðjan júlí s.l. hafi hún hins vegar farið að taka skilaboðin alvarlega og óttast að hann stæði við hótanir sínar og því hafi hún vistað boðin. Í upphafi hafi hún svarað honum fullum hálsi og örugglega sýnt svívirðingar á móti og hótanir um að fara í forsjármál vegna barnsins. Varðandi 1. tl. í II. kafla ákærunnar lýsti hún atvikum á sömu lund og hjá lögreglu. Er hún neitaði að vísa mönnunum út úr bifreið sinni þá hafi ákærði sagt við hana að hún skyldi muna hvað hann hafi verið búinn að segjast munu gera, þ.e.a.s. að drepa hana. Hún hafi komið heim til sín um kl. 07:00 og sofnað, en hún hafi átt að mæta í vinnu kl. 10:00. Hún hafi ekki heyrt símhringingu og vaknað upp við það er ákærði var búinn að brjótast inn, hann hafi ráðist á hana, haldið henni fastri og troðið fingrum í leggöng hennar til að leita að sæði. Ákærði hafi ráðist að henni og reynt að halda henni fastri, en mundi ekki hvort hann reyndi að binda hana. Hafi hann sagst ætla að fá sínu framgengt kynferðislega. Kærandi kvaðst þá hafa sagt við ákærða að hún hefði ekki krafta til að slást við hann og hann skyldi þá gera það sem honum þóknaðist. Hún kvaðst síðan hafa litið undan. Ákærða hafi aftur á móti ekki staðið nægjanlega, kvaðst hún ekki muna hverju hann hótaði, en hann hafi sagt að hún væri helvítis tussa vegna þess að honum tókst ekki að koma fram vilja sínum. Varðandi ákærulið lið 2 í II. kafla ákæru þá hafi ákærði birst um kl. 10:00 og hringt dyrabjöllunni, hún hafi sagt honum að fara það kæmi ekki til greina að hleypa honum inn. Hafi hún farið inn í rúm, verið með GSM síma og stimplað inn númer lögreglu. Hafi hún heyrt að gluggi var rifinn upp og þá ýtt á símann. Þegar ákærði var kominn inn hafi hann ætlað að taka af henni símann, ýtt henni á rúmið, haldið henni fastri og sett fingur inn í leggöng til að athuga sæði. Hann hafi tekið band af náttslopp vafið því um um háls hennar og þrengt að. Við þetta hafi hún misst andann, en komið fingri á milli og í sömu andrá hafi lögregla hringt dyrabjöllunni. Kærandi kvað föðursystur ákærða hafa haft samband við elstu systur sína og einnig talað við sig. Ákærði hafi einnig haft samband við systur kæranda og og beðið þær um að hlutast til um að kæran yrði dregin til baka. Þá hafi faðir ákærða talað við sig í þeim tilgangi að fá hana til að falla frá kærunni gegn því að hann tæki ábyrgð á ákærða. Á endanum kvaðst hún hafa gefist upp á þessu og ákveðið að kaupa sér frið og afturkalla kæruna. Loks bar kærandi að þegar allt lék í lyndi hafi kynlíf þeirra verið venjulegt og ekki ofbeldistengt. Vitnin Æ, A og B voru í för með kæranda aðfaranótt 8. júlí 2001. Báru þeir allir að ákærði hafi komið að bifreiðinni og óskað eftir því við kæranda að hún losaði sig við þá til að hann gæti rætt nánar við hana. Báru þeir allir að þau hafi rifist en að endingu hafi ákærði farið á brott. Vitnið [...], lögreglumaður, bar að vegna útkalls lögreglu þann 18. ágúst, hafi kærandi óskað eftir aðstoð lögreglu vegna þess að ákærði hafi veist að henni, hafi hún verið rauð á hægri kinn, verið ör og svolítið miður sín og sagt að ákærði hefði veist að sér og beitt sig tökum. Hafi hún orðið hrædd þegar henni var sagt að þetta yrði fært til bókar. Hafi hún sagt að ákærði hefði notað vel valin brögð, án frekari skýringa. Hafi henni verið sagt að ef hún hringdi aftur myndi lögregla bregðast skjótt við. [...], lögregluvarðstjóri, kvaðst hafa farið á vettvang 20. ágúst. Nýlegt stórt skófar hafi verið á útidyrahurð heimilis kæranda, knúið hafi verið dyra en ekki verið opnað og tveir lögreglumenn farið á bak við húsið. Hafi kærandi opnað og beðið um að ákærði yrði fjarlægður, hafi hún verið mjög æst og hafi viljað losna strax við hann. Hafi ákærði verið mjög ósáttur að fá ekki að ræða við kæranda og hann farið út. Martha kvaðst hafa rætt við kæranda en hún hafi ekki viljað á þessum tíma ræða um hvað hefði gerst. Engir áverkar hafi verið sjáanlegir á kæranda en hún hafi þó verið rauð á hálsi. Vitnið [...], lögreglumaður, kom á vettvang þann 20. ágúst. Hann kvaðst hafa séð skófar á útidyrahurðinni, útlínur hafi ekki sést, taldi hann skófarið nýlegt. Þegar hann kom inn í íbúðina hafi ákærði verið að klæða sig í skó en þau bæði verið æst og trekkt. Kærandi hafi viljað losna við ákærða sem hún sagði hafa brotist inn og ráðist á sig og sett band um háls hennar. Vitnið kvaðst ekki hafa séð áverka á henni, en hún hafi verið æst og rjóð í andliti. Vitnin [...] og [...] lögreglumenn fóru á vettvang þann 20. ágúst. [...] faðir ákærða, sagði að ákærði hefði sýnt honum ein SMS skilaboð frá kæranda í þá veru að ef ákærði gæfi skriflega yfirlýsingu um að hann færi aldrei í forsjárdeilu þá félli hún frá kæru. Önnur skilaboð hafi hann séð frá henni til ákærða, efnislega á þann veg að ákærði skildi gera sér grein fyrir hver færi með valdið, eitt símtal og hann væri búinn að vera. Hann kvaðst hafa talað við kæranda um kæruna, en alls ekki beitt hana neinum þrýstingi að draga hana til baka. [...] föðursystir ákærða, kvaðst hafa heimsótt kæranda þann 4. september s.l. Kærandi hafi talað mest um hræðslu sína en eftir því sem þær töluðu lengur saman fannst henni sem hún greindi ekki hræðslu hjá kæranda og taldi að hún gerði meira úr hræðslu sinni en efni stæðu til enda væri hún sterkur einstaklingur. [...] systir kæranda, sagði að ákærði hefði hringt í sig tvisvar og komið einu sinni til sín í vinnuna og beðið sig um að biðja kæranda að draga kæruna til baka. Samskipti þeirra hafi verið á vinsamlegum nótum og hann ekki beitt sig þrýstingi. Samband ákærða og kæranda hafi verið mjög stormasamt frá byrjun. Þau hafi enga samleið átt, þau hafi bæði komið með bakgrunn inn í sambandið og ekki getað unnið úr sínum málum. Hún sagði ákærða einu sinni hafa haft orð á því að ef hún drægi ekki kæruna til baka þá væri hann vís til alls. Vitnið [...] systir kæranda, sagði að föðursystir ákærða hefði talað við sig einu sinni og beðið sig að hafa áhrif á að systir hennar drægi kæruna til baka. Ákærði hafi líka talað nokkrum sinnum við sig, honum hafi liðið illa yfir þessu og verið mjög sár og svekktur, orðaði eitthvað á þá leið að ef þetta færi í gegn myndi hann ekki hlífa kæranda. Hún kvaðst ekki hafa upplifað þrýsting frá ákærða. IV. Álit dómsins: Í I. kafla ákæru er ákærða gefnar að sök refsinæmar hótanir í garð Y fyrrum sambýliskonu sinnar, með því að senda henni SMS-skilaboð á tímabilinu 15. júlí til 16. ágúst 2001, eins og nánar er rakið í 1.-11. tl. þessa ákærukafla. Ákærði hefur fyrir dómi og hjá lögreglu kannast við að hafa sent þessi skilaboð. Þegar skilaboðin eru virt verður ekki einvörðungu litið til efnis þeirra heldur verða þau einnig metin í ljósi mikils ágreinings milli ákærða og Y og framgöngu ákærða sem lýsti sér meðal annars í því að hann hafði áður en skilaboðin voru send brotist inn á heimili hennar 8. júlí sama ár. Með hliðsjón af þessu hlaut ákærða að vera öldungis ljóst að hótanir hans um líflát og ofbeldi í garð konunnar voru til þess fallnar að vekja hjá henni ótta um líf hennar og velferð. Í þessu sambandi breytir engu þótt ákærði hafi að meira eða minna leyti verið að bregðast við skilaboðum frá konunni, sem hann taldi fela í sér svívirðingar í sinn garð, enda gat hann fráleitt af þeim sökum talið að hótanirnar væru meinlausar. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið hefur ákærði með því að senda þau SMS-skilaboð sem rakin eru í 1.-11. tl. I. kafla ákæru gerst sekur um refsinæmar hótanir í garð konunnar og varða brot hans við 233. gr. almennra hegningarlaga. Hjá lögreglu og fyrir dómi hefur ákærði neitað að hafa framið þau brot sem honum eru gefin að sök í II. kafla ákæru, en þau eru annars vegar að hafa gerst sekur um tilraun til að nauðga konunni 8. júlí 2001 og hins vegar að hafa beitt hana líkamlegu ofbeldi og kynferðisbroti 20. ágúst sama ár, eins og nánar er lýst í ákæru. Ákærða og konunni ber í megin atriðum saman um að sambúð þeirra sem stóð með hléum í áratug hafi verið stormasöm þar til þau slitu samvistir vorið 2001, en fram hefur komið í málinu að konan hafi átt frumkvæði að sambúðarslitum. Við yfirheyrslu hjá lögreglu greindi ákærði frá því að hann hafi orðið afbrýðisamur þegar hann sá til konunnar í bifreið með þremur karlmönnum aðfararnótt 8. júlí en í kjölfar þess atburðar er ákærða gefið að sök í 1. tl. II. kafla ákæru að hafa gert tilraun til að nauðga konunni. Ákærði greindi einnig frá því hjá lögreglu að honum hafi gramist þegar hann fékk upplýsingar um að Æ, vinar konunnar, hafi verið fyrir utan heimili hennar nóttina 18. ágúst. Þá hafi honum mislíkað að hitta Æ á heimili konunnar daginn eftir. Þvert á framburð hjá lögreglu hefur ákærði fyrir dómi greint svo frá að honum hafi ekki mislíkað að konan væri í sambandi við annan mann. Hjá því verður hins vegar ekki litið að í SMS-skilaboðum þeim sem ákærði sendi konunni og rakin eru í 1., 5. og 8. tl. I. kafla ákæru víkur ákærði beinlínis að öðrum manni í lífi konunnar og má af þessum skilaboðum ráða að honum hafi síður en svo verið sama um þau samskipti konunnar. Einnig kemur fram í skeytum sem getur í 6. og 10. tl. að ákærði sæktist eftir kynferðislegum samskiptum, auk þess sem ákærði hefur fyrir dómi kannast við að hafa sóst eftir kynlífi með konunni á því tímabili sem ákæran tekur til. Að þessu virtu þykir framburður ákærða fyrir dómi um að honum hafi staðið á sama um samband konunnar við annan mann bera ótvíræðan vott um að hann reyni að draga úr og fegra hlut sinn. Ákærði hefur borið á þann veg að hann hafi farið þess á leit við konuna að þau hefðu samfarir á heimili hennar að morgni 8. júlí 2001. Hafi hún fallist á það en þó tekið fram að hún ætlaði ekki að taka þátt í samförunum. Þessi framburður ákærða þykir afar ótrúverðugur þegar litið er til aðdraganda þessara samskipta, sem lýstu sér meðal annars í því að ákærði hafði brotist inn á heimili hennar, þar sem hann átti alls kostar við konuna. Á hinn bóginn styður þetta staðfastan og trúverðugan framburð konunnar um að hún hafi einfaldlega sagt honum að fara sínu fram og litið undan þegar ákærði lagðist á hana. Að þessu virtu er ljóst að ákærða gat ekki dulist að hann neytti yfirburða sinna gagnvart konunni í því skyni að þröngva henni til samræðis. Þykja þessar þvinganir ákærða þess eðlis að brot hans samkvæmt 1. tl. II. kafla ákæru varði við 195. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga, en vörn málsins hefur ekki verið áfátt með tilliti til þeirrar heimfærslu brotsins, sbr. 117. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991. Í 2. tl. II. kafla ákæru er ákærða gefin að sök líkamsárás gegn konunni á heimili hennar 20. ágúst 2001 og kynferðisbrot með því að hafa sett fingur í leggöng hennar. Lögreglumenn sem komu á vettvang í umrætt sinn hafa borið að konan hafi verið í miklu uppnámi. Þeir urðu þó ekki varir við að hún hefði hlotið áverka ef frá er talið að hún hafi verið rauð á hálsi. Þótt ætla megi miðað við framburð ákærða og konunnar að komið hafi til átaka milli þeirra eftir að ákærði hafði brotist inn á heimili hennar þykir varhugavert gegn eindreginni neitun ákærða að telja fram komna lögfulla sönnun um brot hans. Verður ákærði því sýknaður af þessum ákærulið. Samkvæmt framansögðu hefur ákærði unnið sér til refsingar samkvæmt 233. gr. og 195. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar ákærða þykir verða að líta til þess að hann hefur á ófyrirleitinn hátt gerst sekur um meingerð gagnvart konunni, einkalífi hennar og friðhelgi. Tiltaka ber refsingu ákærða samkvæmt 77. gr. almennra hegningarlaga og þykir hún hæfilega ákveðin fangelsi í 12 mánuði. Með hliðsjón af því að ákærði hefur ekki áður gerst sekur um brot svo kunnugt sé þykir mega fresta fullnustu 9 mánaða af refsingunni og falli hún niður að liðnum 3 árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði sakarkostnað þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Arnars Sigfússonar, hdl., sem eru hæfilega ákveðin 200.000 krónur, auk virðisaukaskatts, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ingu Þallar Þórgnýsdóttur, hdl., sem er hæfilega ákveðin 100.000 krónur, auk virðisaukaskatts. Dóm þennan kveða upp héraðsdómararnir Ásgeir Pétur Ásgeirsson, dómsformaður, og Benedikt Bogason og Halldór Halldórsson, dómstjóri. Dómsuppsaga hefur dregist vegna anna dómsformanns. D Ó M S O R Ð: Ákærði, X, sæti fangelsi í 12 mánuði en fresta skal fullnustu 9 mánaða af refsingunni og falli hún niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði greiði sakarkostnað þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Arnars Sigfússonar, hdl., 200.000 krónur, auk virðisaukaskatts, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ingu Þallar Þórgnýsdóttur, hdl., 100.000 krónur, auk virðisaukaskatts.
Mál nr. 360/2012	Ölvunarakstur Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna Ítrekun Ökuréttarsvipting	V var ákærð fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis og ávana- og fíkniefna. V neitaði sök og hélt því fram fyrir dómi að önnur hefði ekið bifreiðinni og bar sú á sama hátt. Báðar höfðu þær greint á annan veg frá hjá lögreglu. Í héraði var talið sannað, með framburði lögreglumanna sem komu á vettvang, að V hafi verið ökumaður bifreiðarinnar umrætt sinn. Var V sakfelld samkvæmt ákæru og gert að sæta 30 daga fangelsi og svipt ökurétti ævilangt. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Helgi I. Jónsson og Þorgeir Örlygsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 22. maí 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Ákærða krefst sýknu. Skömmu eftir að ákærða hafði verið handtekin og færð á lögreglustöð var tekið blóðsýni úr henni. Samkvæmt niðurstöðu rannsóknar á sýninu mældist vínandamagn í blóði ákærðu 1,45. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Ákærða verður dæmd til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Ákærða, Vilborg Helga Ólafsdóttir, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 204.983 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21. febrúar 2012. I Málið, sem dómtekið var 9. febrúar síðastliðinn, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 15. nóvember 2011 á hendur „X, kt. [...], [...], [...], og Vilborgu Helgu Ólafsdóttir, kt. [...], [...], [...], fyrir eftirtalin brot framin aðfaranótt föstudagsins 17. desember 2010: I. Á hendur ákærðu X og Vilborgu Helgu fyrir fíkniefnalagabrot, með því að hafa í vörslum sínum í bifreiðinni [...] við [...] í Reykjavík 13,50 g af maríhúana-kannabis og 40,04 g af hassi-kannabis sem fannst í tösku í bifreiðinni eftir leit lögreglu. Telst þetta varða við 2. gr., sbr. 5. og 6. gr., laga um ávana- og fíkniefni nr. 65, 1974, sbr. lög nr. 13, 1985 og lög nr. 68, 2001, og 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr., reglugerðar um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni nr. 233, 2001, sbr. reglugerð nr. 848, 2002. II. Á hendur ákærðu Vilborgu Helgu fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa ekið bifreiðinni [...] undir áhrifum áfengis og ávana- og fíkniefna, óhæf til að stjórna henni örugglega (tetrhýdrókannabínól í blóði 2,1 ng/ml, vínandamagn í blóði 2,09) og svipt ökurétti við [...] í Reykjavík, þar sem lögregla hafði afskipti af ákærðu. Telst þetta varða við 1., sbr. 3. mgr. 45. gr., 1., sbr. 2. mgr., 45. gr. a, og 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr., umferðarlaga nr. 50, 1987, sbr. 5. gr. laga nr. 66, 2006. Þess er krafist að ákærðu verði dæmdar til refsingar, greiðslu alls sakarkostnaðar og ákærða Vilborg Helga til sviptingar ökuréttar skv. 101. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44, 1993 og 18. gr. laga nr. 66, 2006. Þess er einnig er krafist að ofangreind fíkniefni, 13,50 g af maríhúana-kannabis og 40,04 g af hassi-kannabis verði gerð upptæk samkvæmt 6. mgr. 5. gr. laga nr. 65, 1974 og 2. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 233, 2001.“ Við þingfestingu málsins játaði ákærða X sök, en ákærða Vilborg Helga neitaði sök. Í þinghaldi 18. janúar síðastliðinn var fallið frá ákæru á hendur ákærðu Vilborgu Helgu fyrir það sem henni er gefið að sök í I. lið ákæru. Í sama þinghaldi var þætti ákærðu X lokið með viðurlagaákvörðun og haldlögð fíkniefni gerð upptæk. Í því þinghaldi var bókað eftir henni að hún hefði ekið bifreiðinni, en ekki meðákærða. Ákærða Vilborg Helga neitar sök og krefst sýknu. Þess er krafist að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði. II Málavextir eru þeir að framangreindan dag komu lögreglumenn að bifreiðinni, sem í ákæru getur, við [...]. Bifreiðin var í gangi og ljós kveikt. Þegar lögreglubifreiðinni var beygt inn í götuna var bifreiðinni ekið í stæði og stöðvuð þar. Síðan segir í skýrslu: „Þegar við nálguðumst bifreiðina sáum við hvar ökumaður tróð sér aftur í en farþegi fram í var kyrr. Þegar við opnuðum bifreiðina sáum við hvar tvær stelpur voru í ástaratlotum. Grunaður ökumaður Vilborg Helga Ólafsdóttir sat nokkurn veginn ofan á farþega, X. Ekki var gott að sjá í gegnum skyggðar rúður bifreiðarinnar hver var að aka en miðað við staðsetningu þeirra þegar bifreiðin var opnuð þá virtist sem svo að Vilborg væri ökumaður þar sem X var undir henni í farþegasætinu.“ Lögreglumenn töldu báðar stúlkurnar undir áhrifum áfengis og fíkniefna og voru þær færðar á lögreglustöð þar sem þeim var tekið blóð til rannsóknar. Við yfirheyrslu hjá lögreglu skýrði X fyrst svo frá að hún vissi ekki hver hefði ekið bifreiðinni en nefndi að kona hefði verið með þeim sem hefði horfið af vettvangi. Ákærða sagði fyrst að konan hefði ekið bifreiðinni en eftir að hafa ráðfært sig við verjanda sinn kvaðst hún hafa ekið bifreiðinni á stæðinu. Fyrir aksturinn hefði hún neytt áfengis en ekki fíkniefna. Eftir að akstri lauk kvaðst hún hafa fengið sér bjór. X var yfirheyrð aftur og bar þá að ákærða hefði ekið bifreiðinni á stæðinu. Rannsókn á blóðsýninu úr ákærðu sýndi að í því voru efni þau sem í ákæru greinir. III Við aðalmeðferð neitaði ákærða að hafa ekið bifreiðinni. Hún kannaðist við að hafa neytt áfengis og reykt gras umrætt kvöld. Hún taldi sig hafa fundið vel til áhrifa efnanna. Hún kvað X hafa ekið bifreiðinni. Ákærðu var bent á að hún hefði viðurkennt fyrir lögreglu að hafa ekið bifreiðinni og kvaðst hún hafa gert það til að sleppa úr vörslu lögreglunnar. Ákærða kvaðst hafa setið í farþegasæti fram í og hefði X komið yfir í farþegasætið til sín. X kvaðst hafa ekið bifreiðinni en ekki ákærða. Hún hefði ekið úr miðbænum og hefði aksturinn endað í [...] en þá var sprungið á bifreiðinni. Hún kvaðst hafa setið í farþegasæti þegar lögreglumenn komu að þeim, enda hefðu þær ákærða verið að leika sér. Framburður hennar hjá lögreglu var borinn undir hana og kvaðst hún hafa borið svona, enda taldi hún ákærðu hafa verið að hlífa sér. Lögreglumaður, sem ritaði frumskýrslu málsins, staðfesti hana. Hann bar að lögreglumenn hefðu komið að bifreiðinni við [...] og kvaðst hann hafa séð bifreiðinni ekið inn í stæði af miðju planinu. Henni hefði verið ekið svona 10 metra. Hann kvaðst hafa séð inn um afturrúðu bifreiðarinnar þegar hún stöðvaði að farþegi sat fram í ásamt ökumanni. Hann kvaðst hafa séð að ökumaður eins og ætlaði aftur í og kvað hann lögreglumennina hafa stokkið út úr lögreglubifreiðinni og þá séð að grunaður ökumaður, ákærða, var klofvega ofan á farþeganum. Lögreglumaðurinn kvað farþegann alltaf hafa verið kyrran en ökumaður hreyft sig eins og lýst var. Ákærða og farþeginn voru spurðar hver hefði ekið og var þá nefnd kona til sögunnar sem hefði hlaupið af vettvangi. Hann kvað það hins vegar útilokað að nokkur annar en ákærða hefði ekið þarna á stæðinu. Annar lögreglumaður, sem var á vettvangi, bar að hafa séð bifreiðinni ekið af plani við [...] og inn í stæði umrædda nótt. Hún kvaðst og hafa séð að ökumaðurinn hafi eins og hreyft sig úr ökumannssæti og yfir í farþegasætið. Þegar lögreglumennirnir komu að bifreiðinni kvaðst hún hafa opnað dyrnar farþegamegin og voru báðar stúlkurnar farþegamegin og var sú, sem hafi farið úr ökumannssætinu og er ákærð í málinu, klofvega yfir farþeganum, X. Rannsóknarlögreglumaður, sem yfirheyrði ákærðu og X, staðfesti skýrslur sínar. Hann staðfesti að ákærða hefði játað að hafa ekið bifreiðinni og ekkert hefði bent til þess að sú játning væri röng. Þá kvað hann hafa verið runnið af ákærðu og X þegar hann tók af þeim skýrslur. IV Ákærða neitar sök og bar fyrir dómi að [...] [...], X, hefði ekið bifreiðinni. X bar á sama hátt. Þær höfðu borið á annan veg hjá lögreglu, eins og rakið var. Lögmaður var viðstaddur er ákærða gaf sína skýrslu. Tveir lögreglumenn, sem komu á vettvang og sáu bifreiðinni ekið, hafa hins vegar borið að ökumaður bifreiðarinnar hefði fært sig úr ökumannssætinu og yfir til farþegans. Farþeginn hefði hins vegar ekki hreyft sig. Þegar þeir opnuðu bifreiðina lá X í farþegasætinu en ákærða klofvega ofan á henni. Samkvæmt þessu telur dómurinn sannað, gegn neitun ákærðu, að hún hafi verið ökumaður bifreiðarinnar í umrætt sinn eins og hún og [...] [...] höfðu viðurkennt hjá lögreglu. Ákærða hefur viðurkennt að hafa verið undir áhrifum áfengis og efna í þetta skipti og styðst játning hennar við önnur gögn málsins. Ákærða verður því sakfelld fyrir það sem henni er gefið að sök í ákærunni og er brot hennar þar rétt fært til refsiákvæða. Eftir að ákærða varð 18 ára hefur hún tvívegis verið sektuð og svipt ökurétti fyrir ölvunarakstur og akstur undir áhrifum fíkniefna. Þá var hún sektuð fyrir þjófnað 2. maí síðastliðinn. Verður refsing hennar því hegningarauki, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga, og er hún hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga. Þá verður ákærða svipt ökurétti ævilangt frá birtingu dómsins að telja, enda er hér um aðra ítrekun að ræða, sbr. 3. mgr. 101. gr. umferðarlaga. Loks verður ákærða dæmd til að greiða sakarkostnað og málsvarnarlaun verjanda síns að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Arngrímur Ísberg héraðsdómari kvað upp dóminn. D Ó M S O R Ð : Ákærða, Vilborg Helga Ólafsdóttir, sæti fangelsi í 30 daga. Ákærða er svipt ökurétti ævilangt frá birtingu dómsins. Ákærði greiði 109.971 krónu í sakarkostnað og málsvarnarlaun verjanda síns Stefáns Karl Kristjánssonar hdl., 200.800 krónur.
Mál nr. 112/2003	Virðisaukaskattur Stjórnarskrá Mannréttindasáttmáli Evrópu Sekt Skilorð Aðfinnslur	P var sem stjórnarmaður og daglegur stjórnandi U ehf., sakfelldur fyrir brot á 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Þá var hann einnig sakfelldur fyrir brot á 1. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr 36. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald. Brot P voru ekki talin meiri háttar og honum því ekki gert að sæta fangelsisrefsingu, en dæmdur til greiðslu sektar. Rannsókn málsins, sem hvorki taldist flókið né umfangsmikið, tók langan tíma og á henni höfðu orðið löng hlé. Var þessi dráttur í andstöðu við 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Af þessum sökum var ekki hjá því komist að fresta greiðslu helmings sektarinnar skilorðsbundið í þrjú ár.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 18. mars 2003 af hálfu ákæruvalds og krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum ákvörðuð refsing. Ákærði krefst aðallega sýknu. Til vara krefst hann þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Ákærði áfrýjaði ekki héraðsdómi fyrir sitt leyti. Kemur krafa hans um sýknu ekki til álita nema að því marki, sem efni kunna að vera til samkvæmt 2. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994. I. Í málinu er ákærða í fyrri lið ákæru gefið að sök að hafa sem stjórnarmaður og daglegur stjórnandi Umboðsverslunarinnar Bross ehf. brotið gegn lögum um virðisaukaskatt með því að hafa ekki skilað virðisaukaskattskýrslum vegna einkahlutafélagsins fyrir öll uppgjörstímabil frá maí til og með desember 1996 og hafa skilað röngum virðisaukaskattskýrslum vegna uppgjörstímabilanna janúar til febrúar og mars til apríl 1996 og hafa með þessu vantalið skattskylda veltu og virðisaukaskatt vegna sölu á 25 bifreiðum, sem einkahlutafélagið flutti inn, og komið einkahlutafélaginu hjá að standa tollstjóranum í Reykjavík skil á innheimtum virðisaukaskatti, samtals að fjárhæð 2.474.568 krónur. Er fjárhæðin sundurliðuð milli uppgjörstímabila eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi. Fyrir Hæstarétti gerði ákæruvaldið þá leiðréttingu á þessum lið ákæru að hún varðaði sölu 23 bifreiða, en sú leiðrétting hefur ekki áhrif á fjárhæð sem ákært er vegna eða skiptingu hennar milli uppgjörstímabila. Í síðari lið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að halda lögboðið bókhald fyrir Umboðsverslunina Bros ehf. vegna ársins 1996. Skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf rannsókn á bókhaldi og skattskilum Umboðsverslunarinnar Bross ehf. 30. maí 1997, sem lauk með skýrslu 11. ágúst 1998. Vísaði hann málinu til opinberrar rannsóknar með bréfi til ríkislögreglustjóra 26. júlí 2000. Með bréfi 23. júlí 2001 óskaði ríkislögreglustjóri eftir tilteknum gögnum frá skattrannsóknarstjóra, sem bárust honum með bréfi 24. október 2001. Verður ráðið af gögnum málsins að í framhaldi af því hafi ríkislögreglustjóri rannsakað málið af sinni hálfu. Gaf hann út ákæru í málinu 11. mars 2002 og var það þingfest fyrir héraðsdómi 3. apríl sama árs. II. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í báðum liðum ákæru. Þá verður með vísan til forsendna héraðsdóm staðfest sú niðurstaða hans að virðisaukaskattslagabrot ákærða verði ekki talin meiri háttar og verða þau því ekki heimfærð til 1. mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995. Eðli og umfang bókhaldsbrots ákærða verður heldur ekki talið slíkt að það verði talið meiri háttar samkvæmt 2. mgr. sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Verður honum því ekki gert að sæta fangelsisrefsingu. Sektarrefsing ákærða verður ekki færð niður úr lögmæltu lágmarki á grundvelli 3. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga enda bar honum að kynna sér þær reglur, sem giltu um starfsemi sem hann rak í atvinnuskyni. Samkvæmt því verður ákærða gert að greiða sekt í ríkissjóð, sem telst hæfilega ákveðin 4.950.000 krónur. Eins og að framan er rakið eru liðin meira en sex ár frá því að skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn á þeim brotum, sem ákærði er nú sakfelldur fyrir. Málið var tiltölulega einfalt úrlausnar og rannsókn þess afmörkuð við tilgreind viðskipti á árinu 1996 og því ekki umfangsmikil. Á rannsókn málsins hafa orðið löng hlé þar sem gögn þess bera ekki með sér að þeir, sem rannsókn stýrðu, hafi aðhafst neitt vegna viðurlaga- eða refsimeðferðar þess. Þannig liðu tæp tvö ár frá því að rannsókn skattrannsóknarstjóra lauk þar til hann vísaði málinu til opinberrar rannsóknar ríkislögreglustjóra. Varð í framhaldi þess einnig verulegur dráttur á að ríkislögreglustjóri hæfi rannsókn málsins. Er þessi dráttur óhæfilegur og vítaverður. Hann er í andstöðu við 70. gr. stjórnarskrárinnar, svo sem henni var breytt með 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndum mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Verður af þessum sökum ekki komist hjá því að fresta greiðslu helmings sektarinnar í þrjú ár frá dómsuppsögu og fellur sá hluti hennar niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga með síðari breytingum. Verði sá helmingur sektarinnar, sem er óskilorðsbundinn, ekki greiddur innan fjögurra vikna frá dómsuppsögu skal ákærði sæta fangelsi í tvo mánuði. Vararefsing þess hluta sektarinnar, sem skilorðbundinn er, ákveðst fangelsi í tvo mánuði. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist að jöfnu úr ríkissjóði og af ákærða, svo sem greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Pétur Júlíusson, greiði 4.950.000 krónur í sekt í ríkissjóð, en fresta skal greiðslu helmings sektarinnar í þrjú ár frá dómsuppsögu og skal sá hluti hennar niður falla að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Verði sá helmingur sektarinnar, sem er óskilorðsbundinn, ekki greiddur innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, sæti ákærði fangelsi í tvo mánuði. Vararefsing þess hluta sektarinnar, sem skilorðbundinn er, ákveðst fangelsi í tvo mánuði. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu af ákærða, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti, Jóns Magnússonar hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 31. janúar 2003. Málið er höfðað með ákæru útgefinni 11. mars 2002 á hendur: “Pétri Júlíussyni, [ . . . ], fyrir eftirtalin brot: I. Fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt. Með því að hafa sem stjórnarmaður og daglegur stjórnandi einkahlutafélagsins Umboðsverslunin Bros ehf., [ . . . ], sem úrskurðað var gjaldþrota 26. febrúar 1997, brotið gegn lögum um virðisaukaskatt með því að hafa ekki skilað virðisaukaskattsskýrslum vegna einkahlutafélagsins fyrir öll uppgjörstímabil frá maí til og með desember 1996 og hafa skilað röngum virðisaukaskattsskýrslum vegna uppgjörstímabilanna janúar febrúar og mars apríl 1996, og hafa með þessu vantalið skattskylda veltu og virðisaukaskatt vegna sölu á 25 bifreiðum sem einkahlutafélagið flutti inn og komið einkahlutafélaginu hjá að standa Tollstjóranum í Reykjavík skil á innheimtum virðisaukaskatti, í samræmi við það sem lög áskilja, samtals að fjárhæð kr. 2.474.568 og sundurliðast sem hér greinir; Uppgjörstímabil: Vantalin skattskyld Vangoldinn velta: virðisaukaskattur: Janúar - febrúar kr. 2.409.639 kr. 278.633 Mars - apríl kr. 7.168.698 kr. 903.377 Maí - júní kr. 13.918.737 kr. 750.115 Júlí - ágúst kr. 1.526.105 kr. 27.513 September - október kr. 4.441.768 kr. 432.271 Nóvember - desember kr. 1.244.980 kr. 82.659 Samtals: kr. 30.709.927 kr. 2.474.568 Telst þetta varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50, 1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42, 1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39, 1995 og 139. gr. laga nr. 82, 1998. II. Fyrir bókhaldsbrot. Með því að hafa látið undir höfuð leggjast að halda lögboðið bókhald fyrir Umboðsverslunina Bros ehf. vegna ársins 1996 . Telst þetta varða við 1. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr 36. gr. laga nr. 145, 1994, um bókhald, sbr. 1. gr. laga nr. 37, 1995 um breytingu á þeim lögum og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr., 1. gr. laga nr. 39, 1995. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar fyrir framangreind brot. Málsatvik Upphaf máls þessa má rekja til rannsóknar Skattrannsóknarstjóra ríkisins sem beindist upphaflega að lögaðilanum Umboðsversluninni Bros ehf., en bú fyrirtækisins hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði hinn 26. febrúar 1997. Samkvæmt skýrslu Skattrannsóknarstjóra, dagsettri 11. ágúst 1998, hófst rannsókn málsins hinn 30. maí 1997 og beindist hún aðallega að þeirri starfsemi fyrirtækisins er varðaði innflutning og sölu á notuðum bifreiðum. Afmarkaðist rannsóknin við árið 1996. Við rannsóknina var höfð hliðsjón m.a. af skrá sem embættinu hafði borist frá Bílgreinasambandi Íslands þar sem upplýsingar voru gefnar um innfluttar bifreiðar á árinu 1996. Hafði Bílgreinasambandið lýst áhyggjum yfir innfluttningi á bifreiðum sem ekki ætti sér stað í gegnum hefðbundin bifreiðaumboð. Töldu forsvarsmenn sambandsins að þessar bifreiðar væru seldar hérlendis að miklu leyti án þess að staðin væru skil á lögbundnum gjöldum. Niðurstaða rannsóknarinnar á hendur Umboðssversluninni Bros ehf. var sú að m.a. hefði verið vanrækt að færa rekstrarbókhald fyrirtækisins á árinu 1996 og væri vörslu gagna einnig áfátt. Ekki hefði verið gerð grein fyrir skattskyldri veltu, útskatti og innskatti, vegna innflutnings og sölu á bifreiðum, á innsendum virðisaukaskattsskýrslum fyrir uppgjörstímabilin janúar febrúar og mars apríl 1996. Ekki hefði verið staðið skil á öðrum virðisaukaskattsskýrslum vegna reksturs fyrirtækisins vegna annarra uppgjörstímabila á árinu 1996. Rannsókninni lauk með útgáfu skýrslu, dagsettri 11. ágúst 1998. Málið var sent efnahagsbrotadeild Ríkislögreglustjóra með bréfi dagsettu 26. júlí 2000. Þar er Pétur Júlíusson, ákærði í máli þessu, kærður sem fyrirsvarsmaður Umboðsverslunarinnar Bros ehf. Kemur fram í kærunni að ákærði hefði sagt afsöl og samninga liggja til grundvallar skráningu tekna vegna sölu notaðra, innfluttra bifreiða. Afsöl eða samningar hefðu hins vegar ekki verið fyrirliggjandi vegna allra þeirra innfluttu bifreiða sem seldar hefðu verið á árinu 1996. Við mat á ætluðu söluverði bifreiðanna hefði verið tekið mið af útgefnum afsölum, upplýsingum frá viðskiptavinum fyrirtækisins eða upplýsingum ákærða sjálfs við yfirheyrslur. Ákæra á hendur ákærða fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt og bókhaldsbrot var gefin út 11. mars 2002, eins og áður sagði. Ákærði hefur játað bókhaldsbrot samkvæmt II. kafla ákærunnar en hefur neitað sök varðandi I. kafla um virðisaukaskattsbrot og byggir neitun hans fyrst og fremst á því að rangar upphæðir liggi til grundvallar útreikningum á þeim gjöldum sem honum hafi borið að standa skil á. Véfengir hann forsendur ákæruvaldsins varðandi söluverð hluta þeirra bifreiða sem hann flutti inn og seldi á umræddu tímabili, en samkvæmt skýrslu ríkislögreglustjóra dagsettri 31. október 2001, liggja til grundvallar tölulegum forsendum ákærunnar upplýsingar um viðskipti ákærða, fyrir hönd Umboðsverslunarinnar Bros ehf., með 25 nánar tilgreindar bifreiðar á árinu 1996. Verður nú rakinn framburður ákærða og vitna fyrir dóminum. Ákærði, Pétur Júlíusson, neitar sök varðandi I. kafla ákæru á hendur honum en játar sök varðandi II. kafla ákærunnar. Ákærði kvaðst ekki mótmæla því, sem fram kemur í upphafi ákærunnar, að hann hefði verið stjórnarmaður og daglegur sjórnandi einkahlutafélagsins á því tímabili sem hér um ræðir. Hann kvað og rétt að þær 25 bifreiðar sem tilgreindar væru í gögnum ákæruvaldsins hefðu verið fluttar til landsins og seldar á vegum Bros ehf. Hann hefði hins vegar ekki talið að um virðisaukaskattsskyld viðskipti væri að ræða. Hann kvaðst mómæla þeim upphæðum sem lagðar væru til grundvallar í ákæru varðandi söluverð bifreiðanna RD-880 og ZZ-704 en þar væri um allt of hátt verð að ræða, 2.780.000 krónur fyrir RD-880 og 2.670.000 krónur fyrir ZZ-704. Einnig kvaðst hann gera athugasemdir um vantalinn innskatt varðandi bifreiðarnar TE-060 og AG-112, en ekki væri tekið tillit til þess skatts til frádráttar skilaskyldum virðisaukaskatti. Hann hefði talið sig eiga gögn sem hefðu sannað þann innskatt en brotist hefði verið inn í fyrirtækið tvisvar sinnum á árinu 1997 og einhver gögn hefðu tapast þá. Hann kvaðst því ekki geta lagt fram sönnunargögn til stuðnings fullyrðingum sínum. Varðandi bifreiðina RD-880 var borið undir ákærða afrit af skattframtali Bjarna E. Péturssonar, en þar kemur fram að Bjarni hafi keypt bifreiðina af Bros ehf. á 2.780.000 krónur. Ákærði kvaðst ekki véfengja gögnin en kvaðst ekki muna eftir þessu í smáatriðum þar sem svo langt væri um liðið. Hann teldi sig þó muna að hann hefði tapað á sölu þessa bíls en ekki hagnast. Aðspurður kvaðst ákærði ekki geta tjáð sig um hvort þetta væri eðlilegt verð fyrir ´94 árgerð af Cherokee jeppa. Varðandi bifreiðina ZZ-704 kannaðist ákærði við undirskrift sína á afsal til Samvinnusjóðs Íslands fyrir bifreiðinni, en tilgreint kaupverð er þar 2.670.000 krónur. Kvað ákærði þessa sölu hafa verið hluta af viðskiptum sínum við sjóðinn, hann hefði verið að greiða skuld með bílnum. Þess vegna væri söluverðið algert hámarksverð. Varðandi AG-112, var borið undir ákærða skattframtal Höllu Ásgeirsdóttur en þar kemur fram að hún hafi keypt bifreiðina af Bros ehf. fyrir 1.100.000 krónur. Einnig var ákærða sýnt skjal sem er hluti af gögnum fyrirtækisins en þar kemur fram söluverðið 1.100.000 krónur. Viðurkenndi ákærði að skjalið hefði verið útbúið af honum. Varðandi TE-060 kannaðist ákærði við undirritun sína á afsal til B fyrir hönd X, Söluverð er tilgreint sem 1.830.000 krónur. Kvaðst ákærði telja að hann hefði t.d. lagt mikið til af varahlutum í bifreiðina en hún hefði ekki verið í fullkomnu lagi. Hann hefði hins vegar ekki gögn um þann kostnað. Ákærði kvaðst hafa fengið þær upplýsingar hjá tollvörðum að hann þyrfti ekki að gefa út reikning og innheimta virðisaukaskatt við sölu á hverjum einstökum bíl. Hann hefði aldrei innheimt virðisaukaskatt af þeim bifreiðum sem hann hefði selt. Hann kvað ekki hefðu verið mögulegt að hækka söluverðið með tilliti til virðisaukaskatts, hann hefði frekar verið talinn vera innifalinn í verðinu. Aðspurður kvað ákærði rétt að hann hefði aðeins skilað virðisaukaskattsskýrslu fyrir tvö tímabil á árinu 1996, fyrir janúar febrúar og mars apríl. Hann kvaðst telja að fylgiskjöl vantaði í bókhaldið sem ættu að sýna fram á hærri upphæð innskatts til frádráttar en byggt hefði verið á af ákæruvaldinu. R kom fyrir dóminn og staðfesti kaup sín á bifreiðinni AG-112 fyrir eiginkonu hans, H. Kaupverðið hefði verið 1.100.000 krónur en hann hefði tekið bílinn upp í greiðslu sem hann hefði innt af hendi til Bros ehf. fyrir jeppa sem aldrei hefði komið til landsins. B kom fyrir dóminn og staðfesti að hann hefði keypt, fyrir hönd X, jeppabifreið af Bros ehf. en kvaðst ekki muna kaupverðið. Borið var undir hann afsalið fyrir bifreiðinni og staðfesti hann að þar væri rétt verð, eða 1.830.000 krónur. B kvaðst hafa verið sölumaður hjá Bh á þessum tíma og ekki hefði verið venja að gera reikninga við sölu á notuðum bílum, aðeins afsal. Aldrei hefði verið greiddur virðisaukaskattur af notuðum bílum og hann vissi ekki til þess að um annað hefði verið að ræða þegar bílarnir voru fluttir inn notaðir erlendis frá. Niðurstaða Ákærði hefur játað rétta lýsingu á háttsemi í I. kafla ákæru og viðurkennt ábyrgð sína sem fyrirsvarsmaður fyrirtækisins en hefur véfengt upphæðirnar sem ákært er fyrir og telur þær of háar. Einnig hefur hann borið því við að honum hafi ekki verið ljóst að hann þyrfti að innheimta og standa skil á virðisaukaskatti við sölu á innfluttum, notuðum bifeiðum. Ljóst er að ákærði ber refsiábyrgð í málinu sem stjórnarmaður og daglegur stjórnandi fyrirtækisins Umboðsverslunin Bros ehf. Einnig er ljóst að samkvæmt reglum á þeim tíma sem um ræðir, eða á árinu 1996, bar ákærða að innheimta og standa skil á virðisaukaskatti við sölu á þeim bifreiðum sem fluttar voru notaðar inn til landsins á vegum fyrirtækisins. Ákærði hefur borið því við að hann hafi talið að ekki væri þörf á þessu en ekki er fallist á þá varnarástæðu þar sem ákærða bar að ganga úr skugga um þær reglur sem giltu um starfsemi sem hann rak í atvinnuskyni. Ljóst er af framburði ákærða sjálfs fyrir dómi, skjölum málsins og framburði vitna, að fullyrðingar ákærða um að byggt sé á of háum fjárhæðum í ákæru varðandi einstakar bifreiðir eiga ekki við rök að styðjast. Ekki hefur ákærða tekist að sýna fram á að innskattur sé vantalinn í forsendum ákærunnar, eins og hann hefur haldið fram. Er ákæran í samræmi við framlögð gögn í málinu. Samkvæmt framangreindu er sannað, gegn neitun ákærða að hluta, að hann hafi gerst sekur um háttsemi þá sem honum er gefin að sök í I. kafla ákæru. Ákærði hefur með háttsemi sinni gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995. Samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 40. gr laga nr. 50/1998, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995, varðar stórfellt brot gegn ákvæðinu við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Í 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga er því lýst hvenær brot telst meiri háttar. Dómurinn telur brotaandlag ekki svo hátt að það eitt nægi til að brot ákærða verði talin stórfelld. Þá eru ekki fyrir hendi önnur þau tilvik sem lýst er í 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga sem leiða til þess að meta beri brot ákærða sem stórfelld. Ákærði hefur játað háttsemi samkvæmt II. kafla ákærunnar. Þar sem játning hans er í samræmi við önnur gögn málsins telst sannað að hann hafi gerst sekur um brot það sem honum er þar gefið að sök. Brot ákærða er rétt fært til refsiákvæða í ákæru. Sakaferill ákærða hefur ekki áhrif á refsiákvörðun í málinu. Vísað er til þess sem áður var rakið um upphaf og lok rannsóknar máls þessa. Samkvæmt gögnum málsins lá afstaða ákærða til sakarefnisins að mestu leyti fyrir í ágúst 1997. Ákæra var gefin út í mars 2002 er liðið var hátt á fimmta ár frá því afstaða ákærða lá fyrir. Dráttur sá sem hér hefur verið lýst er ámælisverður og andstæður meginreglu 1. mgr. 133. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og er einnig andstæður 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög 62/1994 og fer auk þess gegn 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 8. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995. Ákærða verður ekki kennt um dráttinn á málinu. Það er álit dómsins að refsing mörgum árum eftir framingu brota eins og þeirra sem hér um ræðir þjóni ekki ætluðum tilgangi og væri því réttast að fella refsingu niður sbr. 2. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga. Þar sem ekki er ótvíræð heimild til þess eins og hér stendur á verður að beita öðrum úrræðum. Með vísan til röksemdanna hér að framan er ljóst að óskilorðsbundnir refsidómar svo löngu eftir framningu brota eru til þess fallnir að færa líf fólks úr skorðum þegar á stendur eins og í máli þessu. Í dómaframkvæmd hefur verið brugðist við þessu með skilorðsbindingu. Því áliti dómsins var lýst hér að framan að refsing eins og hér stendur á þjóni engum tilgangi og því kemur óskilorðsbundinn refsing ekki til álita. Dómurinn telur engin rök hníga í þá átt að gera að þessu leyti mun á því hvort beitt er fangelsisrefsingu eða sekt. Sömu rök eigi við. Að öllu ofanrituðu virtu þykir rétt að fresta ákvörðun refsingar ákærða skilorðsbundið í 1 ár frá birtingu dómsins að telja og skal refsing hans falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talið 150.000 krónur í málsvarnarlaun til Jóns Magnússonar hæstaréttarlögmanns. Helgi Magnús Gunnarsson fulltrúi flutti málið fyrir ákæruvaldið. Guðjón St. Marteinsson héraðsdómari kveður upp dóminn. Frestað er ákvörðun refsingar ákærða, Péturs Júlíussonar, skilorðsbundið í 1 ár frá birtingu dómsins að telja og skal refsing hans falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talið 150.000 krónur í málsvarnarlaun til Jóns Magnússonar hæstaréttarlögmanns.
Mál nr. 396/2016	Kærumál Farbann Börn	Hæstiréttur taldi í ljósi atvika málsins að ekki væru fullnægjandi rök fyrir því að skerða ferðafrelsi K og banna henni för úr landi með barnið A meðan forsjármál M og K væri til meðferðar fyrir héraðsdómi.	DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ViðarMár Matthíasson og Helgi I. Jónsson og Ingibjörg Benediktsdóttir setturhæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 24. maí 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 25. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Austurlands 23. maí 2016, þar sem fallist var á kröfuvarnaraðila um að banna sóknaraðila för úr landi með barnið A meðan forsjármálmilli aðila er rekið fyrir héraðsdómi. Kæruheimild er í 5. mgr. 35. gr.barnalaga nr. 76/2003. Sóknaraðili krefst þess að framangreindri kröfuvarnaraðila verði hafnað. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði ogkærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar.Sóknaraðili hefur höfðað mál á hendurvarnaraðila sem þingfest var 15. mars 2016 og gerir í því þá kröfu aðallega aðviðurkennt verði að hún fari ein með forsjá sonar þeirra sem fæddur er á árinu2006, til vara að henni verði einni dæmd forsjá hans, en að því frágengnu að málsaðilarfari sameiginlega með forsjána. Þá krefst hún þess að dæmt verði um kröfuhennar um meðlag með drengnum og umgengnisrétt við hann. Varnaraðili hefurskilað greinargerð í málinu og krefst þess meðal annars að dæmt verði að forsjáskuli vera á hendi beggja foreldra, en til vara að hann fari einn með forsjána.Fyrir liggur að sóknaraðili hyggur á ferðtil C með drenginn og kveðst ætla að eyða þar sumarleyfi sínu með tvíburasystursinni og fjölskyldu hennar, sem sé þar búsett. Af gögnum málsins má ráða að þærsystur séu nánar og hafi haft mikil samskipti er þær bjuggu báðar á [...], þarsem sóknaraðili býr ennþá, en systir hennar mun hafa flutt til C á árinu 2015. Sóknaraðilihefur áður lýst áhuga sínum á að flytjast til C. Hún neitar því á hinn bóginnað ferð hennar nú með drenginn tengist þeim áhuga. Hún kveðst ætla að eyðasumarleyfi sínu með fjölskyldu tvíburasystur sinnar, sem ekki hafi áunnið sérrétt til sumarleyfis og þurfi því aðstoð við barnagæslu og fleira. Hún hefurlagt fram vottorð vinnuveitanda síns um að hún taki sumarleyfi frá 15. júní til10. júlí 2016 og gögn um kaup á flugmiðum fyrir sig og drenginn þar sem gert erráð fyrir heimkomu síðarnefnda daginn. Þá hefur hún lagt fram leigusamning við Dum húsnæði á [...] sem gildir til 31. janúar 2017.Þótt sýnt sé fram á náin tengsl sóknaraðilavið tvíburasystur sína og að hún hafi áður lýst yfir áhuga á því að flytjasteinnig til C eru í ljósi annarra atvika, sem rakin hafa verið, ekkifullnægjandi rök fyrir því að skerða ferðafrelsi hennar og banna henni áðurnefndaför úr landi á grundvelli 4. mgr. 35. gr. barnalaga, þótt forsjármál aðila hafiekki verið til lykta leitt. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður erúr gildi felldur.Kærumálskostnaðurfellur niður.Úrskurður Héraðsdóms Austurlands 23.maí 2016 Mál þetta, sem er forsjármál,höfðaði K, [...], [...], hinn 29. febrúar 2016 gegn M, [...], [...]. Málið vartekið til úrskurðar um farbannskröfu stefnda 18. maí sl. Í málinu krefst stefnandi þessaðallega að viðurkennt verði með dómi að hún fari ein með forsjá barnsins A,kt. [...], en til vara að dæmt verði að hún fari ein með forsjá barnsins og tilþrautavara að dæmt verði að stefnandi og stefndi fari sameiginlega með forsjábarnsins og að lögheimili þess verði hjá stefnanda. Þá er þess krafist aðstefndi greiði einfalt meðlag með barninu frá 1. apríl 2016 til 18 ára aldursþess og að dómurinn kveði á um inntak umgengnisréttar við barnið. Þá er krafistmálskostnaðar. Dómkröfur stefnda eru þær aðhann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, að ákveðið verði með dómi aðforsjá barnsins verði óbreytt í höndum beggja aðila til 18 ára aldurs þess ogað lögheimili barnsins verði hjá stefnanda. Til vara er þess krafist að stefndaverði einum falið að fara með forsjá barnsins til 18 ára aldurs þess. Þá erkrafist málskostnaðar úr hendi stefnanda, eins og málið væri ekkigjafsóknarmál, en stefndi kveðst hafa sótt um gjafsókn. Til úrlausnar í þessum þættimálsins er einvörðungu krafa stefnda um farbann, sem hann lagði fram 19. aprílsl. Nánar tiltekið krefst stefndi, sem er sóknaraðili í þessum þætti málsins,þess að úrskurðað verði að stefnanda sé óheimilt að fara með barnið úr landimeðan forsjármáli þessu, nr. E-[...]/2016, hefur ekki verið ráðið til lykta. Stefnandi, sem er varnaraðili íþessum þætti málsins, krefst þess að framangreindri kröfu sóknaraðila umfarbann verði hafnað. Báðir aðilar krefjastmálskostnaðar vegna þessa þáttar málsins og að ákvörðun fjárhæðar hans verðilátin bíða efnisdóms.I Aðilar máls þessa munu hafakynnst árið 2002 í [...] í B, þar sem sóknaraðili bjó, en hann er [...]ríkisborgari. Aðilar stofnuðu ekki til hjúskapar, en munu hafa búið saman íóskráðri sambúð. Sonur þeirra, A, er fæddur í [...] í B. Er sóknaraðili skráðurfaðir hans samkvæmt [...] fæðingarvottorði, útgefnu í [...] 2008. Á árinu 2008 fluttu aðilar tilÍslands, en upp úr sambandi þeirra slitnaði skömmu eftir flutninginn. Frá samvistarslitum aðila hefurdrengurinn búið hjá móður sinni á [...] en dvalið reglulega hjá föður sínum,framan af án formlegs samkomulags um umgengni. Samkomulag um meðlagsgreiðslurföður var staðfest af sýslumanni í nóvember 2008. Aðilar gengu frá formlegusamkomulagi um umgengi föður í byrjun árs 2009. Í apríl 2010 kom til úrskurðarsýslumanns um umengni föður, vegna breyttra aðstæðna hans og þar sem ekki hafðigengið sem skyldi að framfylgja samkomulagi aðila í kjölfar þess. Virðistóumdeilt að umgengnin hafi farið fram án teljandi vandkvæða síðan. Við gerð samkomulags oguppkvaðningu úrskurðar sýslumanns um umgengni var lagt til grundvallar aðvarnaraðili færi ein með forsjá barnsins. Mun hún ein hafa sótt um og fengiðvegabréf fyrir barnið á árinu 2015. Kveður varnaraðili báða aðila hafa hagað gjörðumsínum eins og hún ein færi með forsjána. Sóknaraðili mótmælir því þó að hannhafi litið svo á. Í janúar 2015 mun varnaraðilihafa kynnt sóknaraðila að hana langaði að flytjast til C með barnið og fara þarí nám. Um sama leyti mun tvíburasystir varnaraðila hafa ákveðið að flytjastþangað búferlum ásamt fjölskyldu sinni og munu þau flust þangað sumarið 2015.Áður mun systirin og fjölskylda hennar hafa búið á [...], líkt og varnaraðili,en foreldrar þeirra systra og tveir bræður munu búa hér á landi, á höfuðborgarsvæðinu,samkvæmt því sem upplýst var við munnlegan málflutning. Sóknaraðili lagðist gegnframangreindum áformum varnaraðila. Lagði hann fram beiðni um breytingu áforsjá barnsins hjá sýslumanninum á Austurlandi 15. janúar 2015. Kemur fram íbeiðninni að tilefnið séu áform varnaraðila um búferlaflutninga til útlanda. Við meðferð málsins hjásýslumanni kom í ljós að ekki fékkst útgefið forsjárvottorð frá ÞjóðskráÍslands. Byggðist synjun Þjóðskrár Íslands um útgáfu forsjárvottorðs á því aðdrengurinn væri fæddur á [...] og að engin gögn lægju fyrir, s.s. frá erlendumyfirvöldum þar sem foreldrar höfðu búið, sem sýndu fram á hvernig forsjánniværi háttað. Varnaraðili kærði framangreindaákvörðun Þjóðskrár Íslands til innanríkisráðuneytisins, sem staðfestiákvörðunina með úrskurði 14. desember 2015. Varnaraðili höfðaði mál þetta29. febrúar sl., eins og fyrr sagði, að undangenginni árangurslausrisáttameðferð, samkvæmt vottorði, dags. 4. september 2015, en meðferðforsjármálsins hjá sýslumanni var hætt á grundvelli þess 9. s.m. Sóknaraðili kveðst fyrst hafafrétt það frá syni þeirra í byrjun apríl sl að varnaraðili hygðist fara meðdrenginn til C í sumarleyfi 15. júní til 10. júlí nk. Gengu tölvubréf millilögmanna aðila 5. apríl sl. af þessu tilefni, þar sem framangreind áformvarnaraðila um sumarleyfisdvöl í C voru staðfest, en af hálfu sóknaraðila komfram að hann legðist alfarið gegn því að drengurinn færi með varnaraðila úrlandi meðan á forsjármálinu stæði. Hinn 7. apríl sl. lagðivarnaraðili fram kröfu hjá sýslumanninum á Austurlandi um heimild tilutanlandsferðar með barnið með vísan til 51. gr. a. barnalaga nr. 76/2003.Sóknaraðili krafðist frávísunar málsins frá sýslumanni, sökum þess aðfarbannskrafa á grundvelli 4. mgr. 35. gr. sömu laga væri þegar tilmeðferðar hér fyrir dómi. Sýslumaðurhafnaði kröfu um frávísun og úrskurðaði 3. maí sl. að varnaraðila sé heimilt aðfara í ferðalag til C með barnið 15. júní til 10. júlí nk. Við munnlegan málflutning umfarbannskröfu upplýsti lögmaður sóknaraðila að úrskurðurinn hefði ekki veriðkærður til innanríkisráðuneytisins, en kvaðst krefjast ógildingar hans hérfyrir dómi og óskaði eftir að flytja málið um þá kröfu þá þegar. Því hafnaðidómari þar sem einungis hafði verið boðað til málflutnings um framkomnafarbannskröfu. Féll lögmaður sóknaraðila þá frá kröfu um ógildingu úrskurðarsýslumanns að svo stöddu, en óskaði bókunar í þingbók um að hún teldi sýslumannhafa farið út fyrir valdsvið sitt með úrskurðinum og að úrskurður dómara, yrðifallist á kröfu um farbann, gengi framar úrskurði sýslumanns.II Sóknaraðili kveður kröfu umfarbann meðan á rekstri forsjármálsins stendur styðjast við 4. mgr. 35. gr.barnalaga nr. 76/2003. Krafan sé sett fram í þeim tilgangi að forða því aðsóknaraðili verði fyrir réttarspjöllum vegna dvalar barnsins í C áður enforsjármáli er lokið. Eins og fram komi í gögnum málsins ríki óvissa umforsjárfyrirkomulag barnsins og krefjist varnaraðili í forsjármálinuviðurkenningar þess að hún fari ein með forsjána. Drengurinn sé með lögheimili hjávarnaraðila og hafi hún hagað gjörðum sínum eins og hún fari ein með forsjána.Það sjáist best á því að varnaraðili hafi ferðast til útlanda án þess að aflasamþykkis sóknaraðila, ef marka megi upplýsingar í bréfi lögmanns hennar frá 7.apríl sl., en þar komi jafnframt fram að varnaraðili hafi fengið útgefiðvegabréf fyrir barnið án þess að krafist hafi verið samþykkis sóknaraðila. Þáhafi sýslumaðurinn á Seyðisfirði látið hjá líða að ganga frá ákvörðun umlögheimili og forsjá við sambúðarslit aðila vegna þess að framburðurvarnaraðila hafi verið lagður til grundvallar við úrlausn málsins. Ennfremurhafi í úrskurði sýslumannsins verið tekið fram að varnaraðili færi ein meðforsjá drengsins. Sóknaraðili telji mikilvægt aðbarnið verði um kyrrt hér á landi þar til niðurstaða liggur fyrir íforsjármálinu, því komi til þess að varnaraðili haldi barninu eftir í C séulíkur til þess að sóknaraðili verði fyrir réttarspjöllum. Það eigi við komistdómurinn að þeirri niðurstöðu að varnaraðili hafi við fæðingu barnsins og viðkomuna til Íslands farið ein með forsjá drengsins, en þá megi gera ráð fyrir aðákvörðun hennar um að skilja barnið eftir í C yrði talin í samræmi viðheimildir hennar. Engu muni þá breyta niðurstaða forsjármáls þar sem kveðiðyrði á um að aðilar fari sameiginlega með forsjá drengsins. Sóknaraðili kveður drenginn getadvalið hjá sér meðan varnaraðili fari utan. Að loknu forsjármálinu sé síðanekkert því til fyrirstöðu að varnaraðili fari með drenginn í heimsókn til Ceins og áður. Í annan stað megi búast við þvíað ferðalag með barnið til C í miðjum málarekstri tefji framgang forsjármálsinsen það sé í andstöðu við þá meginreglu barnalaga að dómsmáli vegna ágreiningsum forsjá barns skuli flýtt sem verða má. Þegar það sé virt að varnaraðili hafihöfðað forsjármálið sé óhætt að gera þær kröfur til hennar að hún hagiferðalögum sínum í samræmi við gang málsins. Sóknaraðili telji t.d. mikilvægtað dómkvaddur matsmaður verði að störfum í sumar hyggist varnaraðili leggjafram sálfræðimat til stuðnings kröfum sínum. Að öðrum kosti eigi hún þess kostað beita sér fyrir því að málinu verði lokið fyrir 15. júní nk. Við munnlegan málflutning lagðilögmaður sóknaraðila áherslu á að varnaraðili hafi sérstök tengsl við C, þarsem ástkær tvíburasystir hennar og fjölskylda búi, sem undanfarin ár hafi veriðhelsta stuðningsnet varnaraðila. Þá var lögð áhersla á þá óvenjulegu stöðu aðóvissa ríki um núverandi forsjárskipan barnsins.III Við munnlegan flutning málsinslagði lögmaður varnaraðila ríka áherslu á að engin ákvörðun hafi verið tekin afhálfu varnaraðila um að flytja til C. Enda þótt varnaraðili hafi á sínum tímalýst því yfir að hana langaði að flytja til C og hugsanlega fara þar í nám,hafi hún engin slík áform sem stendur. Fyrirhuguð ferð sé sumarleyfisferð tilsamvista við ættingjana í C. Standi til að varnaraðili gæti þar barna systursinnar, enda eigi hún og maki hennar ekki rétt á launuðu sumarleyfi í ár. Hafivarnaraðili ekkert annað í hyggju en að snúa aftur þaðan með drenginn aðafloknu sumarleyfi og ljúka því forsjármáli sem hún hafi sjálf höfðað. Varnaraðili mótmælir því að hafadregið eða ætlað að draga dul á sumarleyfisáform sín gagnvart sóknaraðila. Húnbendir á að ferðin hafi ekki verið bókuð fyrr en 2. apríl sl., eins ogbókunarstaðfesting sé til marks um, en það hafi verið strax 5. s.m. semtölvubréf hafi hafi gengið milli lögmanna aðila vegna þessa. Varnaraðili kveðst engin tengslhafa við C önnur en þau sem að framan greinir, en sjálf hafi hún hvorki vinnuþar né húsnæði, né heldur hafi hún skráð sig þar í nám. Hér á landi sé húnfastráðin í vinnu og með leigusamning um íbúð sem gildir til 31. janúar 2017.Þá eigi þau mæðgin bókað far til baka frá C 10. júlí nk. eins og gögn málsinssýni. Þá telji varnaraðili aðsóknaraðili hafa ekki raunverulegar áhyggjur af því að hún ílengist í C meðdrenginn, enda hafi því verið lýst yfir í tölvubréfi lögmanns hans til lögmannshennar 8. apríl sl. Ennfremur bendir varnaraðili áað litlar sem engar líkur séu á því að rekstur forsjármálsins muni tefjastvegna sumarleyfisdvalarinnar. Ferðin, sem sé 25 dagar, fari fram um því semnæst hásumar, þegar helst megi vænta þess að tafir verði á dómsmálum af öðrumorsökum, s.s. vegna sumarleyfa og réttarhlés. Matsmaður hafi ekki enn veriðdómkvaddur og liggi ekkert fyrir sem bendi til þess að sumarleyfisdvöl þeirramæðgina á þessum tíma muni seinka matsvinnu. IV Samkvæmt 4. mgr. 35. gr.barnalaga nr. 76/2003 getur dómari, að kröfu málsaðila, hafi máli um forsjá eðalögheimili barns eigi verið ráðið til lykta fyrir héraðsdómi, kveðið svo á íúrskurði að ekki megi að óloknu máli fara með barnið úr landi. Við úrlausn um kröfu sóknaraðilaum farbann vegast annars vegar á ferðafrelsi varnaraðila og hagsmunir hennar afþegar gerðum ráðstöfunum um sumarleyfisdvöl í C 15. júní til 10. júlí nk. oghins vegar hagsmunir sóknaraðila af því að tryggja að hann og barnið verði ekkifyrir réttarspjöllum, komi til þess að varnaraðili ákveði að ílengjast meðbarnið í C. Að auki byggir sóknaraðili á þeirri röksemd að fyrirhuguðsumarleyfisdvöl varnaraðila og barnsins erlendis geti orðið til þess að tefjarekstur forsjármáls aðila. Á þessu stigi málsins hefurhvorugur aðila lagt fram beiðni um dómkvaðningu matsmanns, þrátt fyrir aðdómari hafi beint því til þeirra með vísan til 3. mgr. 42. gr. barnalaga.Fyrirhuguð dvöl varnaraðila í C í rúmar þrjár vikur mun fara fram á algengum sumarleyfistíma.Verður að fallast á það með varnaraðila að hæpið sé að rekstur málsins munitefjast gagngert vegna ferðarinnar og að það geti a.m.k. ekki vegið þungt viðúrlausn málsins þótt lítilsháttar töf gæti orðið. Varnaraðili byggir á því að húnhafi frá fæðingu drengsins farið ein með forsjá hans, eins og aðalkrafa hennarum viðurkenningu forsjár er til marks um. Um þetta er ágreiningur í málinu oghér háttar svo óvenjulega til að óvissa ríkir um það á þessu stigi hvortstefnandi fari ein með forsjá drengsins eða hvort aðilar geri það sameiginlega. Þótt varnaraðili sé íslenskur ríkisborgarihefur hún viss tengsl við C, sem felast í því að tvíburasystir hennar býr þarásamt fjölskyldu sinni og hefur gert það frá síðastliðnu sumri, en áður bjósystirin á [...] eins og varnaraðili. Virðast tengsl þeirra systra og barnaþeirra náin, samkvæmt því sem upplýst er í málinu. Mun varnaraðili, sem ereinstæð móðir, til að mynda hafa átt vísan stuðning hjá systur sinni ogfjölskyldu við ummönnun drengssins, sem meðal annars gerðu henni kleift aðvinna vaktavinnu fram til þess að systirin flutti utan. Þá er óumdeilt aðvarnaraðili hefur lýst því yfir að hana langi að flytja til C með drenginn ogvarð þetta í raun tilefni þess að ágreiningur reis með aðilum um forsjána. Viðmunnlegan málflutning kom ekki annað fram en að varnaraðila langi enn að flytjatil C og að óbreyttar séu um fyrirsjáanlega framtíð þær aðstæður að systirhennar búi þar, þótt lögmaður varnaraðila leggi áherslu á að hún hafi engináform um flutning til C fyrr en að loknu forsjármálinu. Ljóst virðist, og kom það skýrtfram í málflutningi lögmanna aðila, að við núverandi aðstæður er algjör skorturá foreldrasamstarfi aðila og ríkir vantraust á milli þeirra. Þótt ekki verðiséð að neitt sé fram komið sem rennt getur stoðum undir það að ástæða sé til aðefast um orð og heilindi stefnanda er hún staðhæfir að hún og drengurinn munisnúa aftur til landins að afloknu sumarleyfi, er ekki óeðlilegt, undir þeimkringumstæðum sem að framan er lýst, að sóknaraðili telji raunverulega hættu áþví að varnaraðila kunni að snúast hugur og ákveða að ílengjast í C. Tækivarnaraðili slíka ákvörðun gæti það horft til réttarspjalla fyrir sóknaraðilaog ekki síst barnið, sem á rétt til þess að greiðlega verði leyst úr ágreiningium þá mikilvægu hagsmuni þess sem undir eru í forsjármálinu. Sérstaklega áþetta við í ljósi þeirrar óvissu sem nú ríkir um forsjá barnsins. Íréttarframkvæmd hefur verið fallist á kröfur um farbann í tilvikum þar semrennt hefur verið stoðum undir það að raunveruleg hætta sé á því að barn kunniað vera flutt úr landi meðan á forsjármáli stendur, sbr. t.d. dóma Hæstaréttarí málum nr. 34/2000 og nr. 298/2005. Eins og hér stendur á telur dómurinnsóknaraðila hafa rennt nægilega stoðum undir staðhæfingu sína um að á því kunniað vera hætta. Metur dómurinn það svo að hagsmunir barnsins af því að greiðlegaverði leyst úr forsjárdeilu aðila vegi þyngra en löngun og hagsmunirvarnaraðila, og eftir atvikum einnig barnsins, af því að áform varnaraðila um sumarleyfisdvölí C gangi eftir. Með vísan til framanritaðs og 4.mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003 verður því fallist á kröfu sóknaraðila um aðvarnaraðila sé ekki heimilt að fara með barnið, A, úr landi á meðan forsjármáliaðila hér fyrir dómi er ólokið. Með hliðsjón af ákvæðum 1. og 3.mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að hvor aðilaberi sinn kostnað af rekstri þessa hluta forsjármálsins. Ekki liggur enn fyrirhvort stefndi muni fá gjafsókn í málinu, en komi til þess verður kveðið á umþóknun lögmanns hans á síðari stigum. Hildur Briem héraðsdómari kveðurupp úrskurð þennan. Úrskurðarorð: Varnaraðila, K, er bönnuð för úrlandi með barnið A, kt. [...], meðan forsjármál þetta, nr. E-[...]/2016, millihennar og sóknaraðila, M, er rekið hér fyrir dómi. Málskostnaður milli aðila fellurniður.
Mál nr. 433/2003	Verksamningur Aðild	Í málinu krafðist Þ greiðslu reikninga vegna vinnu við tölvukerfi E. Ekki var fallist á það með E að tiltekinn starfsmaður Þ hefði tekið verkið að sér persónulega og þar sem E hafði hvorki vefengt tímaskýrslur vegna vinnunnar né sýnt fram að verkið hefði verið gallað voru kröfur Þ teknar til greina að fullu.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Guðrún Erlendsdóttir og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. nóvember 2003 og krefst sýknu af kröfu stefnda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, E. Gullborg ehf., greiði stefnda, Þekking-Tristan hf., 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 30. september 2003. Mál þetta, sem dómtekið var þann 3. september s.l., hefur Þekking-Tristan ehf., Hafnarstræti 91-95, Akureyri, höfðað hér fyrir dómi gegn E. Gullborg ehf. Reykjavík, Köldulind 8, Kópavogi, með stefnu birtri 18. mars 2003. Dómkröfur stefnanda eru að stefnda verði dæmt til að greiða stefnanda kr. 533.296,- ásamt dráttarvöxtum af kr. 303.033,- frá 25. febrúar 2002 til 25. mars 2002 en af kr. 533.296,- frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Dómkröfur stefnda eru að félagið verði sýknað af kröfum stefnanda og stefnandi dæmdur til greiðslu málskostnaðar. I. Í máli þessu er um það deilt hvort munnlegur verksamningur hafi komist á milli aðila og eftir atvikum hvort verk stefnanda hafi verið haldið svo miklum annmörkum að félagið geti ekki krafið stefnda um endurgjald fyrir það. Málsatvik eru nánar þau að forsvarsmenn stefnda kölluðu Heimi Jóhannsson til starfa í fyrirtæki sínu Pizzahöllinni í ársbyrjun 2002 en Heimir hafði séð um netkerfi fyrirtækisins fyrir fyrri eiganda. Samkvæmt framlögðum reikningum stefnanda vann Heimir við netkerfi Pizzahallarinnar dagana 14., 15., 17., 18., 19. og 20. janúar 2002. Annar starfsmaður stefnanda, Þorsteinn Halldórsson, vann einnig við kerfið ásamt Heimi þann 19. janúar. Reikningur vegna þessarar vinnu var gefinn út af stefnanda þann 31. janúar 2002 og var gjalddagi reikningsins 25. febrúar s.á. Heimir og Þorsteinn komu til starfa að nýju í þágu stefnda þann 8. febrúar 2002 og Heimir einnig dagana 21., 22. og 23. s.m. Stefnandi gaf út reikning vegna þeirrar vinnu 28. febrúar 2002 og var gjalddagi þess reiknings 25. mars s.á. Samkvæmt nefndum reikningum var tímagjald, það er stefnda var krafið um, vegna starfa þeirra Heimis og Þorsteins kr. 7.600,- auk virðisaukaskatts fyrir hverja unna klukkustund hvors starfsmanns. Einhverju eftir að Heimir lauk störfum fyrir stefnda kallaði félagið til nýjan aðila til að vinna við tölvukerfi Pizzahallarinnar, Geislastein ehf. Geislasteinn ehf. gaf út tvo reikninga vegna þeirrar vinnu þann 14. maí 2002. Þann 9. apríl 2002 ritaði stefnandi bréf til Gunnars Skúla Guðjónssonar, framkvæmdastjóra stefnda. Samkvæmt fyrirsögn bréfsins var það skrifað í tilefni af fyrirspurn Gunnars Skúla varðandi hina tvo áðurnefndu reikninga stefnanda. Í niðurlagi bréfsins kom fram að ekki yrðu gerðar neinar breytingar á reikningunum af hálfu stefnanda. Stefnda greiddi ekki reikninga stefnanda og setti stefnandi því kröfur sínar til innheimtu. Þann 6. desember 2002 var stefnda sent innheimtubréf þar sem skorað var á félagið að greiða kröfur stefnanda. Stefnda varð ekki við kröfum stefnanda og höfðaði félagið því mál þetta. II. Stefnandi kveður hina umdeildu skuld vera tilkomna vegna viðskipta stefnda við stefnanda sem hafi með höndum þjónustu á sviði upplýsingatækni og hugbúnaðargerðar, auk annarrar þjónustu. Kröfur sínar segir stefnandi byggja á tveimur reikningum að fjárhæð kr. 303.033,- og kr. 230.263,-, útgefnum 31. janúar 2002 og 28. febrúar 2002, er samtals nemi stefnufjárhæðinni. Um aðild félagsins að málinu segir stefnandi að stefnda hafi ekki getað dulist að Heimir Jóhannsson væri starfsmaður stefnanda, hann hafi t.a.m. verið á bifreið merktri fyrirtækinu. Bendir stefnandi jafnframt á að stefnda hafi verið búið að fá fyrri reikninginn áður en það hafi kallað Heimi til að nýju en reikningurinn hafi borið það skýrlega með sér að vera útgefinn af stefnanda. Þá kveður stefnandi framkvæmdastjóra stefnda engar athugasemdir hafa gert við aðild stefnanda að málinu þegar hann hafi haft samband við félagið á vormánuðum og gert athugasemd við fjárhæð reikninganna. Stefnandi segir tölvukerfi stefnda hafa verið í lagi eftir að Heimir Jóhannsson, starfsmaður félagsins, lauk störfum og vísar um það m.a. til tveggja reikninga sem liggi fyrir í málinu frá Geislasteini ehf. sem gefnir hafi verið út í byrjun sumars 2002. Ekkert í málinu bendi til annars en Heimir hafi lokið því verki sem stefnda hafi fengið stefnanda til að sinna. Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til reglna samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Þá segir félagið kröfu um dráttarvexti byggja á reglum III. kafla laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu. III. Stefnda kveðst byggja sýknukröfu sína m.a. á því að það hafi hvorki samið við stefnanda um að félagið ynni við tölvukerfi stefnda né samþykkt að Heimir Jóhannsson fengi stefnanda til verksins. Það hafi því komið stefnda í opna skjöldu að fá reikning frá stefnanda vegna vinnu við tölvukerfið. Bendir stefnda í þessu sambandi á að stefnandi hafi aldrei unnið fyrir stefnda við tölvukerfi þess en Heimir hafi annast kerfið um árabil. Heimir hafi sjálfur unnið að hinu umdeilda verki og samkomulag verið gert við hann vegna þess. Hvorki stefnandi né aðrir verktakar hafi nokkurn tímann komið að verkinu. Jafnframt heldur stefnda því fram að verkið hafi verið svo illa unnið að ekki hafi verið nokkur leið að nota tölvukerfið. Þá hafi verkinu ekki verið lokið en Heimir hafi gefist upp á að vinna að lagfæringum og breytingum á kerfinu. Eftir það hafi Geislasteinn ehf. verið fenginn til verksins en þar hafi verið í forsvari Stefán Viðarsson. Honum hafi tekist eftir öðrum leiðum en Heimir hafi farið að koma með nothæfar lausnir sem enn séu notaðar án þess að gera hafi þurft frekari lagfæringar á kerfinu. Stefnda heldur því einnig fram að Heimir Jóhannsson hafi ekki haft nægjanlega þekkingu til að koma kerfi stefnda í ásættanlegt horf. Hann hafi stöðugt verið í tilraunastarfsemi sem engan árangur hafi borið. Því hafi ekkert af hans vinnu eða tilraunum nýst stefnda. Tekur stefnda sérstaklega fram að félagið hafi ekki beðið um að fá til sín mann í vinnu til að stunda tilraunastarfsemi. Þar sem vinna Heimis hafi ekki nýst stefnda á nokkurn hátt segir stefnda ekki hægt að krefjast endurgjalds fyrir hana. Þess utan sé hið umkrafða tímagjald allt of hátt. Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnda til reglna samningalaga og kröfuréttar um loforð og efndir skuldbindinga. IV. Fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins að stefnandi er fyrirtæki sem býður m.a. upp á þjónustu og ráðgjöf í tengslum við tölvukerfi. Jafnframt er upplýst að Heimir Jóhannsson var starfsmaður stefnanda á þeim tíma sem hin umdeildu verk voru innt af hendi fyrir stefnda. Heimir fullyrti fyrir dómi að hann hefði kynnt stefnda að hann myndi vinna umbeðin verk í nafni stefnanda, ekki eigin nafni. Þá upplýsti Heimir að hann hefði komið til vinnu sinnar á bifreið merktri stefnanda og jafnframt að annar starfsmaður félagsins hefði komið nokkuð að umræddum verkum. Fá tvö síðastnefndu atriðin stoð í framlögðum reikningum og framburði Gunnars Skúla Guðjónssonar, framkvæmdastjóra stefnda, fyrir dómi. Hins vegar hélt Gunnar Skúli því fram að þeir Heimir hefðu samið um að Heimir myndi vinna fyrir stefnda í eigin nafni og á svipuðum kjörum og hann hafði unnið fyrir fyrri eiganda Pizzahallarinnar. Í ljósi alls framangreinds er það stefnda sem ber sönnunarbyrðina fyrir þeirri fullyrðingu að Heimir Jóhannsson hafi tekið að sér umrædd verk fyrir félagið í eigin nafni en ekki nafni stefnanda. Stefnda hefur hins vegar engin haldbær gögn lagt fram til stuðnings þessari fullyrðingu og þá fær hún ekki stoð í framburði vitna. Tilvísun félagsins til þess að Heimir hafi unnið í eigin nafni við tölvukerfi Pizzahallarinnar fyrir fyrri eiganda getur engu um þetta breytt enda ósannað að til staðar hafi verið samningur milli Heimis og fyrri eiganda Pizzahallarinnar sem hinir nýju eigendur hafi gengið inn í, en á því var byggt af hálfu stefnda við munnlegan málflutning. Stefnandi er því réttur aðili máls þessa. Stefnda hefur ekki gert tilraun til að hnekkja þeirri tímaskráningu sem fram kemur í reikningum stefnanda. Stefán Torfi Höskuldsson, en hann er eigandi hugbúnaðar þess er um ræðir í málinu, svaraði því til er reikningar og tímaskýrslur stefnanda voru bornar undir hann fyrir dómi að hann sæi ekki betur en gögnin bæru með sér tímafjölda sem væri ekki fjarri lagi fyrir umrædd verk, að því skilyrði uppfylltu að tölvukerfið virkaði að verkunum loknum. Að framansögðu athuguðu þykir við úrlausn málsins verða að miða við umrædda tímaskráningu stefnanda. Heimir Jóhannsson fullyrti fyrir dómi að tölvukerfi Pizzahallarinnar hefði verið lagi er hann lauk vinnu við það, en samkvæmt fylgiskjölum með reikningum stefnanda var það 23. febrúar 2002. Í málinu hefur stefnda hins vegar haldið því fram að kerfið hafi ekki virkað og hefur félagið lagt fram bréf frá Stefáni Erni Viðarssyni, starfsmanni Geislasteins ehf., máli sínu til stuðnings. Í bréfi Stefáns Arnar, sem ekki kom fyrir dóm í málinu, kemur ekki fram hvenær hann hafi komið að vinnu við tölvukerfið og þá verður það jafnframt ekki ráðið af framlögðum reikningum fyrirtækis hans Geislasteins ehf., en útgáfudagur reikninganna er 14. maí 2002. Þessu til viðbótar verður ekki fram hjá því litið að þeir sérfræðingar á því sviði er hér um ræðir sem unnu við tölvukerfi Pizzahallarinnar á fyrri hluta árs 2002, þ.e. Heimir Jóhannsson og Stefán Örn Viðarsson, virðast á öndverðum meiði um ástand kerfisins. Mátti stefnda því vera ljóst að hygðist félagið bera fyrir sig að verk stefnanda hefði verið haldið alvarlegum göllum og að frá því hefði verið horfið óloknu yrði það skv. meginreglum fjármunaréttar að tryggja sér sönnun á nefndum fullyrðingum, eftir atvikum með dómkvaðningu matsmanna, skv. IX. kafla laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála. Það lét stefnda hins vegar undir höfuð leggjast og verður félagið að bera hallan af því. Í málinu liggur ekki fyrir sönnun þess að samið hafi verið um sérstakt tímagjald fyrir vinnu starfsmanna stefnanda í þágu stefnda. Í munnlegum málflutningi mótmælti stefnda því tímagjaldi er fram kemur á reikningum stefnanda sem allt of háu. Félagið vísaði hins vegar hvorki til réttarheimilda né haldbærra gagna til stuðnings kröfu sinni um lækkun gjaldsins. Að þessu athugðu þykir verða að dæma stefnda til að greiða stefnanda það tímagjald sem félagið krefst. Samkvæmt öllu framansögðu dæmist stefnda til að greiða stefnanda fjárhæð hinna umdeildu reikninga, samtals kr. 533.296,- ásamt dráttarvöxtum af kr. 303.033,- frá 25. febrúar 2002 til 25. mars 2002, en af kr. 533.296,- frá þeim degi til greiðsludags. Með vísan til úrslita málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, dæmist stefnda til að greiða stefnanda málskostnað er hæfilega telst ákvarðaður kr. 140.000,-. Dóm þennan kveður upp Kristinn Halldórsson, settur héraðsdómari. D Ó M S O R Ð: Stefnda, E. Gullborg ehf., greiði stefnanda, Þekkingu-Tristan hf., kr. 533.296,- ásamt dráttarvöxtum af kr. 303.033,- frá 25. febrúar 2002 til 25. mars 2002 en af kr. 533.296,- frá þeim degi til greiðsludags. Stefnda greiði stefnanda kr. 140.000,- í málskostnað.
Mál nr. 44/2015	Kærumál Frestur Lögreglurannsókn	Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa G hf. um að máli, sem rekið var um ágreining um viðurkenningu kröfu A við slit G hf., yrði frestað þar til lokið væri tiltekinni rannsókn sérstaks saksóknara. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála gæti dómari frestað einkamáli án kröfu fengi hann vitneskju um að rannsókn stæði yfir og telja mætti að úrslit hennar skipti verulega máli fyrir úrslit þess. Eins og G hf. hefði lagt fyrir kröfu sína væru engar forsendur til að leggja mat á hvort skilyrðum lagaákvæðisins gæti verið fullnægt. Þá hefði rekstur málsins verið í slíkri andstöðu við 1., 2., og 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. sem og 1. og 2. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991, um hraða málsmeðferð, að ekki gæti komið til álita að fresta því enn um ófyrirséðan tíma af þessari ástæðu, sem fyrst hefði verið hreyft meira en fimm árum eftir að A lýsti kröfu sinni. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Helgi I. Jónsson og Guðrún Erlendsdóttir settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. janúar 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. desember 2014, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að máli, sem rekið er um ágreining um viðurkenningu kröfu sóknaraðila við slit varnaraðila, yrði frestað „þar til lokið er rannsókn sérstaks saksóknara á útgáfu þeirrar ábyrgðar sem Glitnir banki hf. gaf út 26. ágúst 2008 og sóknaraðili ... byggir fjárkröfu sína við slit varnaraðila ... á.“ Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að boða til aðalmeðferðar í málinu. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. I Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að víkja stjórn varnaraðila frá störfum, taka yfir vald hluthafafundar í honum og setja yfir hann skilanefnd. Varnaraðili var í framhaldi af því tekinn til slita 22. apríl 2009. Við slitin lýsti sóknaraðili 8. október 2009 kröfu að fjárhæð 10.750.000 sterlingspund og kom fram í kröfulýsingunni að hún væri reist á yfirlýsingu, sem varnaraðili hafi gefið út til sóknaraðila 26. ágúst 2008. Með henni hafi varnaraðili tekist á hendur ábyrgð fyrir skuldbindingum B ehf. samkvæmt tveimur samningum við sóknaraðila, annars vegar samningi þeirra frá 21. desember 2007, sem breytt hafi verið 27. ágúst 2008, um kaup félagsins á hlutabréfum í sóknaraðila og hins vegar samningi þess og C við sóknaraðila 1. janúar 2008, sem einnig hafi verið breytt 27. ágúst 2008, um svonefnda kostun vegna keppnisliðs sóknaraðila í [...]keppni sem kennd er við [...]. Ábyrgð vegna fyrrnefnda samningsins hafi numið 9.250.000 sterlingspundum en vegna þess síðarnefnda 10.750.000 sterlingspundum. Kröfulýsingin sneri eingöngu að þeim þætti ábyrgðarinnar, sem tók til samningsins um kostun á keppnisliði sóknaraðila, en hann kvaðst hafa gert reikning 16. október 2008 á hendur B ehf. fyrir síðastnefndri fjárhæð og með gjalddaga 20. nóvember sama ár. Með því að sá reikningur hafi ekki verið greiddur hafi sóknaraðili beint kröfu af því tilefni að varnaraðila 21. nóvember 2008 í skjóli ábyrgðarinnar. Samkvæmt gögnum málsins tók slitastjórn varnaraðila ekki afstöðu til kröfulýsingar sóknaraðila fyrr en með bréfi 15. ágúst 2011, þar sem tilkynnt var að hafnað hafi verið að viðurkenna kröfuna. Á þessu voru þar ekki gefnar aðrar skýringar en þær að reglur um riftun í XX. kafla laga nr. 21/1991 tækju til kröfu sóknaraðila, auk þess sem gögn með kröfulýsingunni gæfu til kynna að víkjast mætti undan henni af fleiri ástæðum, sem var þó í engu getið. Sóknaraðili mótmælti þessari afstöðu með bréfi 30. ágúst 2011 og efndi varnaraðili af því tilefni til fundar 20. janúar 2012 til að leitast við að jafna ágreining um kröfuna. Með því að sú viðleitni bar ekki árangur beindi varnaraðili ágreiningnum til héraðsdóms 10. febrúar 2012 og var mál þetta þingfest af því tilefni 7. mars sama ár. Við þingfestingu málsins fékk sóknaraðili frest til að leggja fram greinargerð, en í þinghaldi 20. apríl 2012 lýsti hann þeirri skoðun að í áðurefndu bréfi varnaraðila til héraðsdóms 10. febrúar sama ár væri ófullnægjandi lýsing á ágreiningi þeirra, þar á meðal um forsendur varnaraðila fyrir að hafna að viðurkenna kröfu sóknaraðila, og gæti hann vart ritað greinargerð nema úr því yrði bætt. Af þessu tilefni lagði varnaraðili fram svonefnda bókun í þinghaldi 24. maí 2012, þar sem tilgreindar voru ástæður að baki afstöðu hans til kröfunnar. Fólust þær í meginatriðum í því að ábyrgðin, sem gefin hafi verið út til sóknaraðila 26. ágúst 2008, hafi í tilteknum atriðum verið andstæð ákvörðun lánanefndar varnaraðila um að veita hana, en hún hafi komið í stað sjálfskuldarábyrgðar C gagnvart sóknaraðila og hafi sá fyrrnefndi verið ráðandi hluthafi í varnaraðila þegar þetta var gert. Jafnframt hafi ábyrgðin verið örlætisgerningur í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 í þágu C og sóknaraðila, gallar hafi verið á yfirlýsingunni um hana, sóknaraðili hafi ekki haldið kröfu samkvæmt henni réttilega til laga, samningar milli sóknaraðila og B ehf., sem ábyrgðin hafi tekið til, hafi ekki verið undirritaðir á réttan hátt og breytingar á samningunum hafi aldrei komist á. Að auki byggði varnaraðili á því að fyrirsvarsmenn D hf., sem hafi átt B ehf., hafi ásamt sóknaraðila vitað um ógjaldfærni síðarnefnda félagsins og blekkt þannig varnaraðila til að veita ábyrgðina, svo og að samningar sóknaraðila hafi verið gerðir við B ehf. til málamynda, því að í reynd hafi þeir verið við D hf. Loks bar varnaraðili því við að ábyrgðin væri ógild að enskum lögum, annmarkar hafi verið á kröfulýsingu sóknaraðila, fjárhæð kröfu hans væri úr öllu hófi í samanburði við aðra samninga hans um kostun frá þessum tíma og lægi ekkert fyrir um að hann hafi fyrir sitt leyti efnt samninginn um það efni við B ehf. Á grundvelli þessa lagði sóknaraðili fram greinargerð í héraði 9. október 2012, en varnaraðili 14. desember sama ár. Að framkomnum greinargerðum aðilanna var málið tekið fyrir í héraði fjórtán sinnum á tímabilinu frá 15. febrúar 2013 til 28. nóvember 2014, þar sem nær eingöngu voru lagðar fram álitsgerðir enskra lögmanna og önnur gögn í tengslum við enskar reglur um ábyrgðir og fjallað um atriði þessu tengd. Í þinghaldi síðastnefndan dag óskaði varnaraðili eftir því að málinu yrði enn frestað sökum þess að hann biði „gagna frá sérstökum saksóknara“, en þeirri ósk mótmælti sóknaraðili. Þetta ágreiningsefni var tekið til munnlegs málflutnings 10. desember 2014, en í því þinghaldi lagði varnaraðili fram bréf sérstaks saksóknara til sín frá 5. september sama ár. Í upphafi bréfsins sagði að það væri ritað í tilefni fyrirspurnar sama dag varðandi kæru varnaraðila 18. janúar 2013, sem sneri að „útgáfu ábyrgðaryfirlýsingar frá Glitni hf. til [A] vegna skuldbindinga [B] ehf.“ Þá sagði eftirfarandi í bréfinu: „Vegna fyrirspurnarinnar er því til að svara að rannsókn sakamáls á grundvelli umræddrar kæru slitastjórnar Glitnis banka hf. stendur yfir hjá embætti sérstaks saksóknara en ekki liggur fyrir hvenær henni muni ljúka. Ekki er unnt að veita frekari upplýsingar að þessu leyti.“ Með hinum kærða úrskurði var krafa varnaraðila um frestun málsins tekin til greina á þann hátt sem áður var getið. II Samkvæmt 1. og 2. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður einkamál, þar sem tekið hefur verið til varna, ávallt tekið fyrir í eitt skipti eftir að greinargerð stefnda hefur verið lögð fram til að undirbúa aðalmeðferð þess, en heimilt er dómara að verða við ósk aðila um að fresta máli frekar sé það vænlegt til að ná sáttum eða nauðsynlegt til að afla gagna, sem nægilegur frestur hefur ekki áður verið veittur til. Í síðari málslið 2. mgr. þessarar lagagreinar, sem er reist á þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að aðilar hafi ekki forræði á atriðum varðandi rekstur máls, er áréttað að dómari skuli að jafnaði synja um frest undir öðrum kringumstæðum þótt aðilarnir séu einhuga um að leita eftir því. Í 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 er mælt svo fyrir að um rekstur máls, sem fer eftir sérreglum 5. þáttar þeirra laga eins og á við um mál þetta, gildi almennar reglur um meðferð einkamála að því leyti sem annað er þar ekki ákveðið. Samkvæmt 1. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991 er dómara við þingfestingu slíks máls heimilt að veita sóknaraðila skamman frest til að leggja fram greinargerð fyrir sitt leyti og að henni fram kominni á það sama við um varnaraðila, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Með þessum ákvæðum 177. gr. laga nr. 21/1991 er þannig lögð ríkari áhersla en endranær í einkamálum á að mál, sem lúta þessum sérreglum, séu rekin með hraði. Eins og rakið var hér að framan lýsti sóknaraðili kröfunni, sem mál þetta er rekið um, 8. október 2009, en kröfulýsingarfresti við slit varnaraðila lauk 26. nóvember sama ár. Til kröfunnar tók varnaraðili þó ekki afstöðu fyrr en með bréfi 15. ágúst 2011 og beindi hann ágreiningi um hana til héraðsdóms 10. febrúar 2012, þegar liðin voru meira en tvö ár frá því að kröfulýsingarfresti lauk. Af bréfi varnaraðila 15. ágúst 2011 verður ráðið að honum hafi á því stigi að minnsta kosti verið ljós sú helsta forsenda, sem hann hefur síðan reist varnir sínar gegn kröfu sóknaraðila á. Verður ekki annað séð en að varnaraðila hefði af þessum sökum ekki aðeins verið fært að leggja fram með greinargerð sinni í héraði nærri sextán mánuðum síðar viðhlítandi gögn um þessar varnir, heldur að hann hafi þegar á árinu 2011 haft ástæðu til að beina atriðum varðandi ábyrgðina, sem málið snýst um, til lögreglu ef hann taldi efni á annað borð standa til þess. Samkvæmt fyrrgreindu bréfi sérstaks saksóknara lét varnaraðili þó ekki verða af því fyrr en 18. janúar 2013 og hafði hann þá þegar lagt fram greinargerð í málinu. Í stað þess að málið yrði rekið með hæfilegum hraða frá því að greinargerð varnaraðila var lögð fram liðu nærfellt tvö ár þar til hann krafðist þess að málinu yrði frestað af því tilefni, sem hinn kærði úrskurður fjallar um. Á þessum langa tíma hafði málið ítrekað verið tekið fyrir í þinghöldum vegna gagnaöflunar um afmarkað atriði þess, en ekki verður ráðið af fyrirliggjandi gögnum að þar hafi nokkru sinni verið vikið að tengslum sakarefnis málsins við lögreglurannsókn, sem varnaraðili hafi leitað eftir. Þegar það var svo loks gert í þinghaldi 28. nóvember 2014 lagði varnaraðili engin gögn fram um málaleitan sína til sérstaks saksóknara önnur en bréf þess síðastnefnda frá 5. september sama ár, sem varpaði í raun engu ljósi á viðfangsefni þeirrar rannsóknar. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 getur dómari frestað einkamáli án kröfu fái hann vitneskju um að rannsókn standi yfir vegna refsiverðs athæfis og telja megi að úrslit hennar skipti verulegu máli fyrir úrslit þess. Eins og varnaraðili hefur lagt fyrir kröfu sína um frestun málsins eru engar forsendur til að leggja mat á hvort skilyrðum þessa lagaákvæðis geti verið fullnægt til að verða við henni. Hvað sem því líður hefur rekstur málsins fram að þessu verið í slíkri andstöðu við áðurgreind lagaákvæði að ekki getur komið til álita að fresta því enn um ófyrirséðan tíma af þessari ástæðu, sem fyrst var hreyft meira en fimm árum eftir að sóknaraðili lýsti kröfu sinni. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi. Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Varnaraðili, Glitnir hf., greiði sóknaraðila, A Ltd., 350.000 krónur í kærumálskostnað.
Mál nr. 298/2015	Gjaldþrotaskipti Riftun Gjöf Óvenjulegur greiðslueyrir Skuldajöfnuður Skaðabætur	Þrotabú S ehf. krafðist riftunar á 19 nánar tilgreindum ráðstöfunum S ehf. til K ehf. sem fram fóru á síðustu sex mánuðum fyrir gjaldþrot S ehf. Þá gerði þrotabúið skaðabótakröfu á hendur K ehf., S, sem var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri S ehf. en jafnframt eigandi K ehf., og J sem var stjórnarformaður S ehf. Var ekki talið að lagaskilyrði stæðu til þess, sbr. 131. gr., 134. gr. og 136. gr. sbr. 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., að rifta þeim 13 ráðstöfunum sem fóru fram á tímabilinu 30. apríl til 18. ágúst 2010. Þá var ekki talið að stjórnendur K ehf. hefðu mátt vera grandsamir um ógjaldfærni S ehf. fyrr en félagið hefði verið krafið um greiðslu gengistryggðs láns 30. ágúst 2010. Væri því skilyrði 141. gr. laganna um grandsemi um ógjaldfærni ekki uppfyllt fram að því tímamarki og kæmi af þeirri ástæðu ekki til greina að beita þeirri riftunarreglu um framangreindar ráðstafanir. Hvað varðaði þær sex ráðstafanir sem fóru fram eftir umrætt tímamark var, meðal annars með vísan til þess hvernig viðskiptasambandi aðilanna var háttað, hvorki talið að í þeim hefði falist gjöf í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 né að þær hefðu verið inntar af hendi með óvenjulegum greiðslueyri, sbr. 134. gr. laganna. Af sömu ástæðum gætu þær ekki talist ótilhlýðilegar í skilningi 141. gr. laganna. Þá voru ekki talin uppfyllt þau skilyrði greinarinnar að ráðstafanirnar leiddu til þess að eignir þrotamanns væru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiddu til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns. Voru K ehf., S og J því sýknaðir af kröfum þrotabús S ehf.	Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir BenediktBogason og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar22. apríl 2015. Endanlegar dómkröfur hans fyrir Hæstarétti eru þær að riftverði eftirtöldum ráðstöfunum Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf.,samtals að fjárhæð 12.952.380 krónur: Gjöf með skuldajöfnuði 30. apríl 2010 aðfjárhæð 135.000 krónur, ráðstöfun 17. maí sama ár að fjárhæð 26.700 krónur, greiðslameð skuldajöfnuði 20. maí sama ár að fjárhæð 1.602.142 krónur, gjöf meðskuldajöfnuði 20. maí sama ár að fjárhæð 9.397 krónur, ráðstöfun 3. júní samaár að fjárhæð 100.000 krónur, ráðstöfun 9. júní sama ár að fjárhæð 750.000krónur, ráðstöfun 9. júní sama ár að fjárhæð 200.000 krónur, ráðstöfun 23. júnísama ár að fjárhæð 2.555.207 krónur, ráðstöfun 28. júní sama ár að fjárhæð302.535 krónur, ráðstöfun með skuldajöfnuði 1. júlí sama ár að fjárhæð 47.891króna, ráðstöfun með skuldajöfnuði 1.júlí sama ár að fjárhæð 225.900 krónur, ráðstöfun 19. júlí sama ár að fjárhæð2.833.670 krónur, ráðstöfun 18. ágúst sama ár að fjárhæð 296.180 krónur,ráðstöfun 2. september sama ár að fjárhæð 42.514 krónur, ráðstöfun 10.september sama ár að fjárhæð 48.415 krónur, ráðstöfun 13. september sama ár aðfjárhæð 323.141 króna, ráðstöfun 16. september sama ár að fjárhæð 843.360krónur, ráðstöfun 17. september sama ár að fjárhæð 975.000 krónur og ráðstöfunmeð skuldajöfnuði 30. september sama ár að fjárhæð 1.635.328 krónur. Þá krefst áfrýjandi þess að stefnda,K.B. Umbúðum ehf., verði gert að greiða sér 12.952.380 krónur með dráttarvöxtumsamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. maí2011 til greiðsludags. Einnig krefst hann þess að stefndu, Sigurði L.Sævarssyni og Jóni Snorra Snorrasyni, verði óskipt gert að greiða sér 5.814.454krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. maí2011 til greiðsludags. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrirHæstarétti óskipt úr hendi stefndu.Stefndu krefjast staðfestingarhéraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.ISvo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómivar bú áfrýjanda, sem þá hét Sigurplast ehf., tekið til gjaldþrotaskipta 30.september 2010 og var frestdagur 27. september sama mánaðar. Skiptastjórihöfðaði mál þetta 8. desember 2011 til riftunar á grundvelli XX. kafla laga nr.21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. á tuttugu og sjö nánar tilgreindumráðstöfunum sem fram fóru á síðustu sex mánuðunum fyrir gjaldþrotið. Þá gerðiáfrýjandi skaðabótakröfu á hendur stefnda K.B. Umbúðum ehf., stefnda Sigurði L.Sævarssyni, sem var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Sigurplasts ehf. fram aðupphafi gjaldþrotaskipta en jafnframt einn eigandi hlutafjár í stefnda K.B.Umbúðum ehf. á sama tíma og stefnda Jóni Snorra Snorrasyni, sem varstjórnarformaður Sigurplasts ehf. á sama tíma. Í hinum áfrýjaða dómi vorustefndu sýknaðir af öllum kröfum áfrýjanda. Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandibreytt kröfugerð sinni með framangreindum hætti og standa nú eftir 19kröfuliðir þar sem krafist er riftunar. Þá hefur áfrýjandi lækkað fjárkröfursínar.IIHinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp28. janúar 2015. Málinu var síðan áfrýjað 22. apríl 2015. Sameiginlegumgagnaöflunarfresti fyrir Hæstarétti lauk 12. ágúst sama ár og málinu frestað samdægurstil flutnings. Hinn 19. febrúar og 18. mars 2015 lagði áfrýjandi fram beiðnirum að dómkvaddur yrði matsmaður til þess að meta nánar tiltekin atriði sem lutumeðal annars að gjaldfærni Sigurplasts ehf. á árinu 2010 og verðlagningu ávörum í viðskiptum málsaðila á síðustu sex mánuðum fyrir gjaldþrotið. Stefndu í máli þessu, sem voru matsþolar,mótmæltu því að matsbeiðnirnar næðu fram að ganga. Gengu úrskurðir vegna beggjamatsbeiðna í Héraðsdómi Reykjavíkur 5. júní 2015 sem heimilaði dómkvaðningumatsmanna. Staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu með dómum sínum 24. ágúst 2015 í málum nr. 431/2015 og432/2015. Var matsmaður síðan dómkvaddur 30. september 2015. Skilaði hannmatsgerðum 15. og 19. janúar 2016 og sendi lögmaður áfrýjanda Hæstarétti þærmeð bréfi 21. janúar sama mánaðar. Við munnlegan flutning málsins fyrirréttinum 26. janúar 2016 mótmælti lögmaður stefndu því að þær fengju komist aðí málinu. Ekki eru uppfyllt skilyrði 1. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála til framlagningar umræddra matsgerða. Koma þær því ekki til álitavið úrlausn þess.IIIVið munnlegan flutning málsins hefuráfrýjandi teflt fram þeirri nýju málsástæðu að ráðstöfun sem fram fór meðskuldajöfnuði 30. september 2010 verði rift á grundvelli 139. gr. laga nr.21/1991. Sú málsástæða fær ekki komist að í málinu, vegna skilyrða 2. mgr. 163.gr. laga nr. 91/1991.IVMeð vísan til forsendna hins áfrýjaðadóms verður staðfest sú niðurstaða hans að ekki standi lagaskilyrði til þess,sbr. 131. gr., 134. gr. og 136. gr., sbr. 100. gr. laga nr. 21/1991, að riftaþeim ráðstöfunum sem fram fóru 30. apríl, 17. og 20. maí, 3., 9., 23. og 28.júní, 1. og 19. júlí og 18. ágúst 2010 en riftunarkröfur áfrýjanda byggja átilvitnuðum ákvæðum 131. gr. og 134. gr. og þá ýmist báðum eða stökum ákvæðum íeinstökum tilvikum, sbr. 100. gr. og 136. gr. vegna þeirra ráðstafana sem framfóru 30. apríl, 20. maí og 1. júlí 2010. Hvað varðar skilyrðið til beitingarriftunarreglu 141. gr. sömu laga er til þess að líta að héraðsdómur, sem skipaðurvar sérfróðum meðdómsmanni, komst að þeirri niðurstöðu, sem jafnframt samræmistmatsgerð 12. febrúar 2014, að stjórnendur stefnda K.B. Umbúða ehf., hafi ekki máttvera grandsamir um ógjaldfærni Sigurplasts ehf. fyrr en Arion banki hf. hafikrafið félagið um greiðslu gengistryggðs láns með bréfi 30. ágúst 2010. Þvímati hefur ekki verið hnekkt og af því leiðir að skilyrði 141. gr. laganna um grandsemium ógjaldfærni er ekki uppfyllt fram að því tímamarki og kemur þegar af þeirriástæðu ekki til álita að þeirri riftunarreglu verði beitt um framangreindarráðstafanir.Þær sex ráðstafanir sem fram fórueftir umrætt tímamark áttu sér stað á tímabilinu frá 2. til 30. september 2010en síðastgreindan dag voru liðnir þrír dagar frá því að stjórnendur Sigurplastsehf. höfðu beðist gjaldþrotaskipta. Íöllum tilvikum nema einu skiptu vörur um hendur gegn greiðslu peninga. Meðsíðustu ráðstöfuninni sem fram fór 30. september 2010 greiddi Sigurplast ehf.fyrir vöruúttekt 15. september sama ár með því að skuldajafna kröfu vegnalagerþjónustu mánuðina janúar til september 2010. Með vísan til þess hvernigviðskiptasambandi aðilanna var háttað og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi,sem og forsendna dómsins að öðru leyti verður hvorki á það fallist að í umræddumráðastöfunum hafi falist gjöf í skilningi 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 né eftir atvikum að þær hafiverið inntar af hendi með óvenjulegum greiðslueyri, sbr. 1. mgr. 134. gr. sömulaga. Af sömu ástæðum geta umræddar ráðstafanir ekki skoðast ótilhlýðilegar ískilningi 141. gr. laganna. Stendur það mat héraðsdóms jafnframt óhaggað aðeignir Sigurplasts ehf. hafi ekki sannanlega rýrnað vegna þeirra viðskipta sem umræðir og bjuggu að baki þeim ráðstöfunum sem krafist er riftunar á. Að aukihefur áfrýjandi því ekki sýnt fram á það að eignir þrotamannsins hafi ekkiverið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða umræddar ráðstafanir leitt tilskuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, sbr. 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakiðverður hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Áfrýjandi greiði stefndu, hverjum fyrirsig, málskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal veraóraskaður.Áfrýjandi, Þrotabú Splasts ehf.,greiði stefndu, K.B. Umbúðum ehf., Sigurði L. Sævarssyni og Jóni SnorraSnorrasyni, hverjum fyrir sig, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 28. janúar 2015. Mál þetta, sem var dómtekið 9.desember sl., var höfðað 8. desember 2011. Stefnandi er þrotabú Splastsehf. (áður Sigurplast ehf.), Borgartúni 26 í Reykjavík. Stefndu eru K.B. Umbúðir ehf.,Barrholti 33 í Mosfellsbæ, Sigurður L. Sævarsson, Suðurmýri 4 á Seltjarnarnesi og Jón Snorri Snorrason, Suðurhlíð 38c íReykjavík. Stefnandi krefst þess að riftverði með dómi eftirfarandi ráðstöfunum stefnanda (þá Sigurplast ehf.) tilstefnda, K.B. Umbúða ehf., samtals að fjárhæð 15.959.518 krónur:Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 158.175 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 135.033 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 413.918 krónur.[...]Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 739.383 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 51.233 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 162.675 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 26.408 krónur.Gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 201.825 krónur með skuldajöfnuði þann 30. apríl 2010 að fjárhæð 2.500.299 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B Umbúða ehf., þann 17. maí 2010 að fjárhæð 65.886 krónur.Greiðslu Sigurplasts ehf. á skuld við stefnda, K.B. Umbúðir ehf., að fjárhæð 1.602.142 krónur með skuldajöfnuði þann 20. maí 2010 að fjárhæð 2.000.000 króna.Gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 60.599 krónur sem fólst í skuldajöfnuði þann 20. maí 2010 að fjárhæð 2.000.000 króna.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 3. júní 2010 að fjárhæð 100.000 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 9. júní 2010 að fjárhæð 750.000 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 9. júní 2010 að fjárhæð 200.000 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 23. júní 2010 að fjárhæð 2.734.503 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 28. júní 2010 að fjárhæð 302.535 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., með skuldajöfnuði þann 1. júlí 2010 að fjárhæð 47.891 króna.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., með skuldajöfnuði þann 1. júlí 2010 að fjárhæð 225.900 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 19. júlí 2010 að fjárhæð 2.833.670 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 18. ágúst 2010 að fjárhæð 296.180 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 2. september 2010 að fjárhæð 42.514 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 10. september 2010 að fjárhæð 48.415 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 13. september 2010 að fjárhæð 323.141 króna.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 16. september 2010 að fjárhæð 843.360 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 17. september 2010 að fjárhæð 1.958.804 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., með skuldajöfnuði þann 30. september 2010 að fjárhæð 1.635.328 krónur. Þess er jafnframt krafist aðstefnda, K.B. Umbúðum ehf., verði gert að greiða stefnanda 6.671.360 krónur meðdráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingufrá 26. maí 2011 til greiðsludags. Þess er einnig krafist að öllum stefnduverði gert að greiða stefnanda óskipt (in solidum) 9.288.158 krónur meðdráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingufrá 26. maí 2011 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendistefndu sameiginlega. Stefndu kröfðust þess aðallegaað málinu yrði vísað frá dómi en með úrskurði upp kveðnum 4. desember 2012 varfrávísunarkröfunni hafnað. Stefndu krefjast nú sýknu aföllum kröfum stefnanda og málskostnaðar. I Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur30. september 2010 var bú Sigurplasts ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og varGrímur Sigurðsson hrl. skipaður skiptastjóri búsins. Þann 30. október 2010 varnafni félagsins breytt í Splast ehf. Frestdagur við skiptin er 27. september2010, en þá barst dóminum beiðni fyrirsvarsmannafélagsins um að það yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Í beiðninni kemur fram aðstjórn félagsins hafi á fundi sínum 24. sama mánaðar ákveðið að gefa það upptil gjaldþrotaskipta. Félagið geti ekki staðið í skilum við aðalkröfuhafa sinn,Arion banka hf., sem telji sig eiga yfir eins milljarðs króna gjaldfallna kröfuá hendur félaginu, en um sé að ræða lán með ólögmætri gengistryggingu sem hafivaldið því að lánið margfaldaðist. Með bréfi 30. ágúst 2010 hafi bankinn skoraðá félagið að lýsa því yfir að það gæti greitt skuldina innan þriggja vikna enella gefa sig upp til gjaldþrotaskipta. Félagið eigi ekki fyrir skuldum miðaðvið útreikninga bankans eða þá vexti sem nýlegur dómur Hæstaréttar mæli fyrirum að greiða eigi af sambærilegum lánum, þrátt fyrir jákvætt tekjustreymifélagsins, ágæta EBIDTu og góða framtíðarmöguleika. Sigurplast og stefndi, K.B.Umbúðir ehf., áttu í nokkrum viðskiptum á árinu 2010. Stefndi var með tvoviðskiptareikninga í bókhaldi Sigurplasts ehf. þar sem sjá má færslur vegnaýmissa viðskipta milli félaganna sem öll áttu sér stað á síðustu mánuðum fyrirgjaldþrot Sigurplasts ehf. Heildarvelta umræddra viðskipta var um 20 milljónirkróna. Skiptastjóri stefnanda fékkendurskoðunarfyrirtækið Ernst & Young hf. til þess að fara yfirframangreind viðskipti milli félaganna. Í skýrslu þess frá 31. janúar 2011 erm.a. að finna yfirlit yfir viðskiptareikninga stefnda, K.B. Umbúða ehf. Þarkemur fram að viðskipti aðila hafi í fyrsta lagi lotið að sölu Sigurplasts ehf.á vörum til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þar sem vörur hafi verið seldar ákostnaðarverði og í einhverjum tilvikum undir kostnaðarverði til stefndasamkvæmt birgðabókhaldi Sigurplasts ehf. Þessar vörur hafi, samkvæmt fyrrisölureikningum, verið seldar öðrum viðskiptavinum Sigurplasts ehf. með allt að250% álagningu. Þannig hafi stefndi, K.B. Umbúðir ehf., verið gerður aðmillilið í viðskiptasambandi Sigurplasts ehf. og viðskiptavina félagsins. Umhafi verið að ræða viðskipti 21. apríl 2010 þegar Sigurplast ehf. hafi seltstefnda, K.B. Umbúðum ehf., ýmsar vörur fyrir 2.500.299 krónur. ÁlagningSigurplasts ehf. á þessum vörum samkvæmt fyrri sölureikningum til ótengdraviðskiptavina hafi verið frá 30% og upp í 250%, en vörurnar hafi verið seldarstefnda á kostnaðarverði og í sumum tilvikum undir kostnaðarverði. Þann 17. maí2010 hafi Sigurplast ehf. selt vörur til stefnda, K.B. Umbúða ehf., fyrir284.822 krónur. Álagning Sigurplasts ehf. á þessar vörur samkvæmt fyrrisölureikningum til ótengdra viðskiptavina hafi verið um 40% en einungis numiðum 8% til stefnda. Þann 10. september 2010 hafi Sigurplast ehf. enn selt vörurtil stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 155.276 krónur. Álagning Sigurplastsehf. á þessa vöru samkvæmt fyrri sölureikningum til ótengdra viðskiptavina hafinumið um 60% en einungis verið um 15% til stefnda. Í öðru lagi hafi viðskiptinlotið að kaupum Sigurplasts ehf. á vörum frá stefnda, K.B. Umbúðum ehf., þarsem sams konar vörur hefðu áður verið fluttar inn beint af Sigurplasti ehf.allt til haustmánaða 2009. Stefnda hafi hér einnig verið skotið inn á milliviðskiptanna en við það hafi innkaupsverð varanna hækkað töluvert fyrirSigurplast ehf. Um hafi verið að ræða vörukaup 23. apríl 2010 fyrir 2.598.641krónu, þann 17. maí 2010 fyrir 3.503.800 krónur, þann 23. júní 2010 fyrir995.074 krónur, þann 19. júlí 2010 fyrir 2.833.670 krónur, þann 13. september2010 fyrir 1.645.567 krónur, þann 15. september 2010 fyrir 1.653.328 krónur ogþann 16. september 2010 fyrir 843.360 krónur. Í þriðja lagi sé um að ræðaviðskipti milli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúða ehf., með svokallaðaROPP tappa. Sigurplast ehf. hafi keypt 97.500 stk. af slíkum töppum af stefndafyrir 1.958.804 krónur, en þessir sömu tappar hafi áður verið í eiguSigurplasts ehf. og horfið af lager félagsins eftir að færð hefði verið 100.000tappa birgðaminnkun í bókhaldi Sigurplasts ehf. Þegar tapparnir hafi upphaflegaborist Sigurplasti ehf. hafi komið í ljós að þeir væru ónothæfir. Í fjórða lagi hafi stefndi, K.B.Umbúðir ehf., gefið út reikning, dags. 27. maí 2010, að fjárhæð 3.520.000krónur, stílaðan á Sigurplast ehf., vegna húsaleigu fyrir Völuteig 6 árið 2008og sex mánaða tímabil árið 2009. Í fimmta lagi sé svo um að ræðaviðskipti milli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúða ehf., frá apríl tiljúní 2010, en allar kröfur stefnda á hendur félaginu hafi verið greiddar fyrirlok júnímánaðar 2010. Frá þeim tíma og til gjaldþrots Sigurplasts ehf. hafiallar kröfur stefnda verið greiddar nær samstundis, með reiðufé. Sigurplast ehf.hafi samtals greitt stefnda, K.B. Umbúðum ehf., 20.466.322 krónur á þessutímabili. Skiptastjóri sendi stefnda, K.B.Umbúðum ehf., bréf 26. apríl 2011, þar sem framangreindum viðskiptum var lýstog krafist riftunar á greiðslum Sigurplasts ehf., auk endurgreiðslu þeirrafjárhæða. Með bréfi stefnda, K.B. Umbúða ehf., dags. 16. maí 2011, var kröfumstefnanda hafnað. Í þinghaldi í máli þessu 24. maí2013 lögðu stefndu, Sigurður og Jón Snorri, fram beiðni um dómkvaðningumatsmanns í því skyni að afla mats á gjaldfærni Sigurplasts ehf. Stefnandimótmælti því að orðið yrði við beiðninni. Með úrskurði dómsins 5. júní sama árvar fallist á að dómkvaddur skyldi matsmaður. Í þinghaldi 23. september sama árvar Klemens Arnarson viðskiptafræðingur dómkvaddur til starfans og er matsgerðhans dagsett 12. febrúar 2014. Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu stefndu,Sigurður L. Sævarsson og Jón Snorri Snorrason, auk vitnanna Klemens Arnarsonarmatsmanns, Guðjóns Norðfjörð, Hrólfs Þórs Valdimarssonar, Rögnvaldar Pálmasonar,Kjartans H. Bragasonar, Sigríðar Súsönnu Friðriksdóttur, Baldurs Jónssonar,Ragnars Þórs Ragnarssonar, Fannars Ólafssonar og Jóhönnu Gunnarsdóttur. II Málsástæðurstefnanda: Kröfuliðir1-8, 10 og 23 Stefnandi byggir á því að þærráðstafanir sem greint er frá í kröfuliðum nr. 1-8, 10 og 23, sem hafi átt sérstað dagana 21. apríl, 17. maí og 10. september 2010, hafi verið gjafirSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., í skilningi 131. gr. laga nr.21/1991. Þá taki almenna riftunarreglan í 141. gr. sömu laga einnig tilráðstafananna. Sigurplast ehf. hafi seltstefnda, K.B. Umbúðum ehf., vörur ýmist á eða undir kostnaðarverði, en félagiðhafi samkvæmt fyrri sölureikningum selt viðskiptavinum sínum sömu vörur meðtöluverðri álagningu. Gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf.,felist í mismun á söluverði félagsins til stefnda og því verði sem það hafiselt öðrum viðskiptavinum sömu vörur á og verði þar af leiðandi að teljasteðlilegt. Um eftirfarandi viðskipti hafi verið að ræða: 1. Sala Sigurplasts ehf. á„180ml dósum IIC“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 fyrirsamtals 79.107 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 79.094 krónur.Sigurplast ehf. hafi áður selt sömu vörur í svipuðu magni með 200% álagningu semmyndi samsvara 237.282 krónum fyrir þann fjölda vara sem félagið hafi seltstefnda. Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúðaehf., og söluverði félagsins til annarra viðskiptavina sé því áætlaður 158.175krónur. Stefnandi byggi á því að þessi mismunur feli í sér gjöf Sigurplastsehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. 2. Sala Sigurplasts ehf. á„210ml dósum IIC“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 fyrirsamtals 435.410 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 435.453 krónur.Sigurplast ehf. hafi áður selt sömu vörur í svipuðu magni með 31% álagningu semmyndi samsvara 570.443 krónum fyrir þann fjölda vara sem félagið hafi seltstefnda. Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefnda og söluverðifélagsins til annarra viðskiptavina sé því áætlaður 135.033 krónur. Stefnandibyggi á því að þessi mismunur feli í sér gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda,K.B. Umbúða ehf. 3. Sala Sigurplasts ehf. á„280ml dósum IIC“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 fyrir samtals702.404 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 702.089 krónur. Sigurplastehf. hafi áður selt sömu vörur í svipuðu magni með 59% álagningu að meðaltali sem myndi samsvara 1.116.322 krónumfyrir þann fjölda vara sem félagið hafi selt stefnda. Mismunurinn á söluverðiSigurplasts ehf. til stefnda og söluverði félagsins til annarra viðskiptavinasé því áætlaður 413.918 krónur. Stefnandi byggi á því að þessi mismunur feli ísér gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. 5. Sala Sigurplasts ehf. á„180-330ml lokum“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 fyrirsamtals 369.600 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 369.661 króna.Sigurplast ehf. hafi áður selt sömu vörur með um 200% álagningu sem myndi svaratil 1.108.983 króna fyrir þann fjölda vara sem félagið hafi selt stefnda.Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefnda og söluverði félagsins tilannarra viðskiptavina sé því áætlaður 739.383 krónur. Stefnandi byggir á því aðþessi mismunur feli í sér gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. 6. Sala Sigurplasts ehf. á„500ml lokum“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 fyrir samtals18.865 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 23.366 krónur. Sigurplastehf. hafi ekki áður selt sömu vörur, en algengt gangverð varanna hafi verið með200% álagningu sem myndi svara til 70.098 króna fyrir þann fjölda vara semfélagið hafi selt stefnda. Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefndaog gangverði varanna sé því áætlaður 51.233 krónur. Stefnandi byggi á því aðþessi mismunur feli í sér gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. 7. Sala Sigurplasts ehf. á„280ml dósum IIC“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 fyrirsamtals 184.467 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 228.383 krónur.Sigurplast ehf. hafi áður selt sömu vörur í svipuðu magni með 52% álagningu aðmeðaltali sem myndi svara til 347.142 króna fyrir þann fjölda vara sem félagiðhafi selt stefnda. Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefnda og söluverðifélagsins til annarra viðskiptavina sé því áætlaður 162.675 krónur. Stefnandibyggi á því að þessi mismunur feli í sér gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda,K.B. Umbúða ehf. 8. Sala Sigurplasts ehf. á„280ml lokum“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 fyrir samtals69.414 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 69.436 krónur. Sigurplastehf. hafi áður selt sömu vörur í svipuðu magni með 38% álagningu að meðaltalisem myndi svara til 95.822 króna fyrir þann fjölda vara sem félagið hafi seltstefnda. Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefnda og söluverðifélagsins til annarra viðskiptavina sé því áætlaður 26.408 krónur. Stefnandibyggi á því að þessi mismunur feli í sér gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda,K.B. Umbúða ehf. 10. Sala Sigurplasts ehf. á„Hands. filmum“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 17. maí 2010 fyrir samtals223.773 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 210.471 króna. Sigurplastehf. hafi áður selt sömu vörur í svipuðu magni með um 40% álagningu, sem myndisvara til 294.659 króna fyrir þann fjölda vara sem félagið hafi selt stefnda.Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefnda og söluverði félagsins tilannarra viðskiptavina sé því áætlaður 65.886 krónur. Stefnandi byggi á því aðþessi mismunur feli í sér gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. 23. Sala Sigurplasts ehf. á„100ml PET POWER“ til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 10. september 2010 fyrirsamtals 123.726 krónur. Kostnaðarverð sömu vara hafi verið 107.588 krónur.Sigurplast ehf. hafi áður selt sömu vörur í svipuðu magni með 60% álagningu,sem myndi svara til 172.141 krónu fyrir þann fjölda vara sem félagið hafi seltstefnda. Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefnda og söluverðifélagsins til annarra viðskiptavina sé því áætlaður 48.415 krónur. Stefnandibyggi á því að þessi mismunur feli í sér gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda,K.B. Umbúða ehf. Fjárhæð þeirra verðmæta sem hafiverið gefin stefnda, K.B. Umbúðum ehf., og þar með tap stefnanda, vegna þessaraliða hafi numið samtals 1.801.126 krónum. Samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laganr. 21/1991 megi krefjast riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent ásíðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Framangreindar ráðstafanir hafi átt sérstað dagana 21. apríl, 17. maí og 10. september 2010, á síðustu sex mánuðumfyrir frestdag. Öll önnur skilyrði riftunar samkvæmt ákvæðinu séu uppfyllt.Gjafirnar hafi rýrt eignir skuldara. Af ráðstöfununum hafi leitt að eignirstefnanda hafi rýrnað um mismuninn á söluverði Sigurplasts ehf. á vörunum tilstefnda, K.B. Umbúða ehf., og söluverði Sigurplasts ehf. til annarraviðskiptavina, samtals að fjárhæð 1.801.126 krónur. Gjafirnar hafi leitt tilauðgunar móttakanda. Með þeim hafi stefndi, K.B. Umbúðir ehf., komist hjá þvíað greiða eðlilegt gangverð fyrir vörur sem hann hafi fengið ýmist á eða undirkostnaðarverði. Með gjöfunum hafi stefndi auðgast um mismuninn á eðlilegugangverði varanna og því verði sem þær hafi verið seldar honum, eða um samtals1.801.126 krónur. Þá hafi gjafatilgangur verið fyrir hendi. Ljóst sé að þaðþjóni engum viðskiptalegum eða rekstrarlegum tilgangi að selja vörur á eðaundir kostnaðarverði. Vörurnar hafi því verið seldar í gjafatilgangi. Því beri,samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, að rifta framangreindum ráðstöfunumSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 1.801.126 krónur Skilyrði riftunar samkvæmt 141.gr. laga nr. 21/1991 sé einnig uppfyllt hvað greiðslurnar í kröfuliðum 1-8, 10og 23 varði. Samkvæmt greininni megi krefjast riftunar ráðstafana sem áótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði tilþess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eðaleiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfæreða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eðamátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess aðráðstöfunin væri ótilhlýðileg. Skilyrði riftunar samkvæmtákvæðinu séu fjögur: 1. að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg, 2. aðótilhlýðilega ráðstöfunin falli í einn af þremur upptöldum flokkum í ákvæðinu,3. að skuldari hafi verið ógjaldfær og 4. að sá sem hag hefði af ráðstöfuninnihafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni og þær aðstæður sem leitt hafi tilótilhlýðileika ráðstöfunarinnar. Stefnandi telji framangreind skilyrði verauppfyllt. Ráðstafanir Sigurplasts ehf. hafi verið ótilhlýðilegar. Með þeim hafifélagið selt stefnda, K.B. Umbúðum ehf., vörur ýmist á eða undir kostnaðarverðiá sama tíma og það hefði getað selt sömu vörur á gangverði með hefðbundinniálagningu. Mismunurinn á söluverði Sigurplasts ehf. til stefnda og söluverðiþess til annarra viðskiptavina sé áætlaður samtals 1.801.126 krónur. Á samatíma hafi félagið verið ógjaldfært og í miklum lausafjárvanda. Þessiótilhlýðilega ráðstöfun hafi leitt til þess að verðmæti að andvirði 1.801.126krónur hafi ekki verið til fullnustu fyrir aðra kröfuhafa stefnanda. Stefnandiog kröfuhafar hans hafi því orðið fyrir tjóni sem nemi tilgreindri fjárhæð. Umógjaldfærni Sigurplasts ehf. verði nánar fjallað síðar. Þá byggi stefnandi áþví að vegna sömu tengsla og valdi því að stefndi, K.B. Umbúðir ehf., teljistnákominn stefnanda, sbr. 3. gr. laga nr. 21/1991, hafi fyrirsvarsmenn stefndavitað eða mátt vita um ógjaldfærni félagsins og þær aðstæður sem leitt hafi tilþess að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg. Af framangreindu leiði aðfyrrnefndar ráðstafanir, samtals að fjárhæð 1.801.126 krónur, séu riftanlegarsamkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991. Kröfuliður9 Stefnandi telji að ískuldajöfnuði frá 30. apríl 2010 milli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúðaehf., að fjárhæð 2.500.299 krónur, sbr. kröfulið nr. 9, hafi falist gjöfSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 201.825 krónur, sbr.131. gr. laga nr. 21/1991. Þá telji stefnandi að almenna riftunarreglan í 141.gr. sömu laga taki til ráðstöfunarinnar. Með skuldajöfnuðinum hafi kröfuSigurplasts ehf., að fjárhæð 2.500.299 krónur, sem tilkomin hafi verið vegnasölu á ýmsum vörum til stefnda þann 21. apríl 2010, verið skuldajafnað viðkröfu stefnda að fjárhæð 2.598.641 króna, sem hafi verið tilkomin vegnavörukaupa Sigurplasts ehf. þann 23. apríl 2010. Samkvæmt 136. gr. laga nr.21/1991 gildi ákvæði um riftun greiðslu einnig um skuldajöfnuð ef ekki mættibeita honum samkvæmt 100. gr. sömu laga. Í síðastnefndri grein segi að hver sásem skuldi þrotabúinu geti dregið það frá sem hann eigi hjá því hvernig semskuld og gagnkröfu sé varið ef lánardrottinn hefur eignast kröfuna áður en þrírmánuðir voru til frestdags, hvorki vitað né mátt vita að þrotamaðurinn áttiekki fyrir skuldum og ekki fengið kröfuna til að skuldajafna, enda hafi krafaþrotabúsins á hendur honum orðið til fyrir frestdag. Stefnandi byggi á því aðskuldajöfnuðurinn frá 30. apríl 2010 hafi ekki uppfyllt skilyrði skuldajafnaðarsamkvæmt 100. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi telji annars vegar að skilyrði100. gr., um að lánardrottinn hafi hvorki vitað né mátt vita að þrotamaðurinnætti ekki fyrir skuldum, sé ekki uppfyllt. Þegar skuldajöfnuðurinn hafi fariðfram hafi Sigurplast ehf. löngu verið orðið ógjaldfært og það hafi stefndi,K.B. Umbúðir ehf., og fyrirsvarsmenn þess mátt vita, enda sé stefndi, K.B.Umbúðir ehf., nákominn þrotamanni í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991. Umógjaldfærni Sigurplasts ehf. og tengsl þess við stefnda, K.B. Umbúðir ehf.,verði nánar fjallað síðar. Hins vegar telji stefnandi ekki uppfyllt þaðskilyrði 100. gr. að stefndi hafi ekki fengið kröfu sína til að skuldajafna.Augljóst sé að krafa stefnda, K.B Umbúða ehf., frá 23. apríl 2010, sem stofnasthafi tveimur dögum á eftir kröfu Sigurplasts ehf., hafi eingöngu verið stofnuðí þeim tilgangi að skuldajafna, enda sé fjárhæð krafnanna nánast hin sama. Afþessum sökum sé ráðstöfunin sem falist hafi í skuldajöfnuðinum frá 30. apríl2010 riftanleg, sbr. 136. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi byggi á því að ískuldajöfnuðinum frá 30. apríl 2010 hafi falist gjöf að fjárhæð 201.825 krónurog krefjist hann þess að þeirri fjárhæð verði rift á grundvelli 1. mgr. 131.gr. laga nr. 21/1991. Líkt og fyrr greini hafi Sigurplast ehf. árið 2010 hafiðað kaupa vörur af stefnda, K.B. Umbúðum ehf., sem félagið hafi flutt beint inntil landsins allt til haustmánaða ársins 2009. Við þetta hafi innkaupsverðþeirra vörutegunda sem Sigurplast ehf. hafi keypt af stefnda orðið um 100-300%hærra en í viðskiptum félagsins með sömu vörutegundir áður en stefnda hafiverið skotið inn í viðskiptasambandið sem millilið. Skuldajöfnuðurinn frá 30.apríl 2010 hafi m.a. verið notaður til að greiða fyrir kaup Sigurplasts ehf. á13.500 einingum af „úðadælu 35/410“ frá stefnda, K.B. Umbúðum ehf., þann 23.apríl 2010 fyrir samtals 405.000 krónur. Sigurplast ehf. hafi áður keypt innsömu vörur og þá greitt 203.175 krónur fyrir sama magn. Mismunurinn á kaupverðiSigurplasts ehf. frá stefnda, K.B. Umbúðum ehf., og því verði sem félagið hafiáður keypt vörurnar á sé því áætlaður 201.825 krónur. Stefnandi byggi á því aðí þessum mismun hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. Skuldajöfnuðurinn hafi átt sérstað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Öll önnur áðurnefnd skilyrðiriftunar samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 séu einnig uppfyllt. Afskuldajöfnuðinum hafi leitt að eignir stefnanda hafi rýrnað um mismuninn ákaupverði Sigurplasts ehf. á vörunum frá stefnda og því verði sem félagið hafiáður keypt sömu vörur á, samtals að fjárhæð 201.825 krónur. Með gjöfinni hafistefndi, K.B. Umbúðir ehf., auðgast um sömu fjárhæð. Þá sé ljóst að það þjóniað óbreyttu engum viðskiptalegum eða rekstrarlegum tilgangi að skjóta þriðjaaðila inn í viðskiptasambönd félags þannig að innkaupsverð þess á vörum hækkiumtalsvert. Vörurnar hafi því verið seldar í gjafatilgangi. Beri því, skv. 1.mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, að rifta framangreindri ráðstöfun Sigurplastsehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 201.825 krónur. Öll skilyrði riftunar samkvæmt141. gr. laga nr. 21/1991, sem áður hafi verið rakin, séu uppfyllt hvaðráðstöfunina varði. Stefnda, K.B. Umbúðum ehf., hafi verið skotið inn íviðskiptasamband Sigurplasts ehf. og þeirra aðila sem félagið hafi áður keyptsömu vörur af. Þannig hafi stefndi, K.B. Umbúðir ehf., notfært sérviðskiptasambönd Sigurplasts ehf. til að auðgast um talsverða framlegð afþessum vörum. Með ráðstöfuninni hafi Sigurplast ehf. greitt fyrir þessa auðgunstefnda sem hafi verið samtals að fjárhæð 201.825 krónur. Á sama tíma hafiSigurplast ehf. verið ógjaldfært og í miklum lausafjárvanda. Þessiótilhlýðilega ráðstöfun hafi leitt til þess að 201.825 krónur hafi ekki veriðtil fullnustu fyrir aðra kröfuhafa stefnanda. Stefnandi og kröfuhafar hans hafiþví orðið fyrir tjóni sem nemi tilgreindri upphæð. Stefnandi telji því aðskilyrði um ótilhlýðilega ráðstöfun sé uppfyllt, enda augljóst að greiðslanhafi verulega raskað jafnræði kröfuhafa. Um ógjaldfærni Sigurplasts ehf. ogvitneskju stefnda verði fjallað síðar. Af framangreindu leiði að ráðstöfunin aðfjárhæð 201.825 krónur sé riftanleg samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991. Kröfuliðir11 og 12 Varðandi kröfu um riftunráðstafana í kröfuliðum 11 og 12 byggi stefnandi á því að í skuldajöfnuði frá20. maí 2010 að fjárhæð 2.000.000 króna hafi falist 60.599 króna gjöfSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., sem rifta skuli á grundvelli 1.mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þá hafi í skuldajöfnuðinum falist greiðsla á1.602.142 króna skuld Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., fyrr eneðlilegt hafi verið og í óeðlilegum greiðslueyri. Stefnandi krefjist þess aðþeirri fjárhæð verði rift á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, sbr.136. gr. sömu laga. Að lokum telji stefnandi að almenna riftunarreglan í 141.gr. laga nr. 21/1991 taki til allra framangreindra ráðstafana. Með skuldajöfnuðinum hafi kröfustefnda á hendur Sigurplasti ehf. að fjárhæð 1.602.142 krónur, sem hafi veriðtilkomin vegna kaupa Sigurplasts ehf. á ýmsum vörum hjá stefnda 17. maí 2010,verið skuldajafnað við kröfu Sigurplasts ehf. á hendur stefnda að fjárhæð2.000.000 króna, sem hafi verið tilkomin vegna greiðslu Sigurplasts ehf. á skuldstefnda við TVG Zimsen ehf. þann 20. maí 2010. Framangreindur skuldajöfnuðurhafi ekki uppfyllt skilyrði skuldajafnaðar samkvæmt 100. gr. laga nr. 21/1991og sé því riftanlegur á framangreindum grundvelli, sbr. 136. gr. laganna. Þegarhann hafi farið fram hafi Sigurplast ehf. löngu verið orðið ógjaldfært. Þaðhafi stefndi, K.B. Umbúðir ehf., mátt vita, enda nákominn þrotamanni. Þar afleiðandi hafi skilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991, um að lánardrottinn hafihvorki vitað né mátt vita að þrotamaðurinn ætti ekki fyrir skuldum, ekki veriðuppfyllt hvað skuldajöfnuðinn varði. Þá byggi stefnandi jafnframt á því aðþegar í skuldajöfnuði felist greiðsla á skuld í óvenjulegum greiðslueyri séuskilyrði 100. gr. þegar af þeim ástæðum ekki uppfyllt. Skuldajöfnuðurinn hafi m.a.verið notaður til að greiða fyrir kaup Sigurplasts ehf. á 1.530 einingum af„tappa 61mm UN“ af stefnda þann 17. maí 2010 fyrir 66.007 krónur. Sigurplastehf. hafi áður keypt inn sömu vörur og hafi þá greitt 29.636 krónur fyrir samamagn. Mismunurinn á kaupverði Sigurplasts ehf. frá stefnda og því verði semfélagið hafi áður keypt vörurnar á sé því áætlaður 36.371 króna. Stefnandibyggi á því að í þessum mismun hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda.Einnig hafi verið um að ræða kaup Sigurplasts ehf. á 340 einingum af „tappa61mm klór“ frá stefnda 17. maí 2010 fyrir 43.598 krónur. Sigurplast ehf. hafiáður keypt inn sömu vörur og hafi þá greitt 19.370 krónur fyrir sama magn.Mismunurinn á kaupverði félagsins frá stefnda og því verði sem það hafi áðurkeypt vörurnar á sé því áætlaður 24.228 krónur. Stefnandi byggi á því að íþessum mismun hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. Tap stefnanda vegnaframangreindra viðskipta hafi verið samtals 60.599 krónur. Stefnandi byggi á því að í viðskiptunum hafi falist gjöfSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., en þau hafi átt sér stað ásíðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Öll önnur áðurnefnd skilyrði riftunarsamkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 séu einnig uppfyllt. Með gjöfunumhafi stefndi auðgast um mismuninn á kaupverði Sigurplasts ehf. á vörunum frástefnda og því verði sem félagið hafi áður keypt sömu vörur á. Auðgun stefndavegna gjafarinnar hafi því verið samtals 60.599 krónur. Þá sé ljóst að eignirstefnanda hafi rýrnað um sömu fjárhæð. Að lokum sé ljóst að það þjóni ekkiviðskiptalegum eða rekstrarlegum tilgangi að skjóta þriðja aðila inn íviðskiptasambönd félags þannig að innkaupsverð þess á vörum hækki umtalsvert.Ráðstafanirnar hafi því verið viðhafðar í gjafatilgangi. Beri því skv. 1. mgr.131. gr. laga nr. 21/1991 að rifta 60.599 krónum af framangreindumskuldajöfnuði milli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúða ehf. Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laganr. 21/1991 megi krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðumfyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt vareða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega,nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Sigurplast ehf. hafi verið íreikningi hjá stefnda, K.B. Umbúðum ehf. Fyrir lok júnímánaðar 2010 hafifélagið greitt allar kröfur stefnda, K.B. Umbúða ehf., á hendur sér. Sigurplastehf. hafi notað framangreindan skuldajöfnuð til að greiða útistandandi skuldvið stefnda, K.B. Umbúðir ehf., að fjárhæð 1.602.142 krónur. Þegar umræddurskuldajöfnuður hafi farið fram hafi Sigurplast ehf. verið byrjað að vanefnagjaldfallnar skuldir sínar, enda hafi félagið þá verið orðið ógjaldfært. Áþessum tíma hafi þannig verið fyrirséð að Sigurplast ehf. gæti ekki greittallar skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Sigurplast ehf. hafi m.a.skuldað Arion Banka hf. þrjú lán, með gjalddaga fyrstu afborgana 10. ágúst2008, 10. apríl 2009 og 10. júní 2009. Gjalddagar síðari afborgana skyldu síðanvera á þriggja mánaða fresti. Fyrir liggi að Sigurplast ehf. hafi einungisgreitt lítinn hluta af þessum afborgunum. Þannig sé ljóst að Sigurplast ehf.hafi vanefnt verulegar skuldbindingar sem allar hafi fallið í gjalddagatalsvert löngu áður en Sigurplast ehf. hafi greitt kröfur stefnda enda hafifélagið þá verið orðið ógjaldfært. Þrátt fyrir þetta hafi framangreind krafastefnda verið greidd að fullu. Krafa stefnda hafi þannig verið meðhöndluð meðallt öðrum hætti en meginþorri skuldbindinga Sigurplasts ehf. við aðralánardrottna. Framangreindur skuldajöfnuður félagsins við stefnda, K.B. Umbúðirehf., hafi verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa. Meðskuldajöfnuðinum hafi kröfuhöfum Sigurplasts ehf. augljóslega verið mismunað.Þá sé ljóst að Sigurplast ehf. hafi ekki verið gjaldfært þegar félagið hafiráðstafað greiðslunni til K.B. Umbúða ehf. Í ljósi alls framangreinds hafiskuld Sigurplasts ehf. við stefnda, K.B. Umbúðir ehf., verið greidd fyrr eneðlilegt hafi verið. Þá sé til þess að líta aðframangreind krafa stefnda, K.B. Umbúða ehf., hafi verið greidd með kröfuSigurplasts ehf. á hendur stefnda sem hafi verið tilkomin vegna greiðsluSigurplasts ehf. á skuld stefnda við þriðja mann. Ekki sé gögnum til að dreifasem sýni fram á að samið hafi verið fyrir fram um að viðskiptum milli aðilaskyldi háttað á þennan veg. Þá fáist heldur ekki séð að háttur viðskiptannaeigi sér hliðstæðu í viðskiptum Sigurplasts ehf. við aðra aðila. Verði því aðlíta svo á að í framangreindum skuldajöfnuði hafi einnig falist greiðsla íóvenjulegum greiðslueyri, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þegar framangreindar greiðslurséu metnar saman með greiðslunum í kröfuliðum nr. 13-22 og 24-27 sé ljóst að umverulega fjárhæð sé að ræða. Þótt hið gjaldþrota félag hafi fyrir löngu veriðorðið ógjaldfært í ágúst og september 2010 sé samt sem áður ljóst að greiðslurað fjárhæð samtals 12.293.826 krónur hafi skert greiðslugetu hins gjaldþrotafélags verulega frá því sem fyrir hafi verið. Ráðstafanirnar séu því einnig riftanlegará grundvelli þess skilyrðis 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæðin hafiskert greiðslugetu þrotamannsins verulega. Beri því skv. 1. mgr. 134. gr. laganr. 21/1991 að rifta framangreindri ráðstöfun sem hafi falist í skuldajöfnuðimilli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð samtals1.602.142 krónur. Þá séu öll skilyrði riftunarsamkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991 uppfyllt hvað ráðstöfunina í kröfulið nr. 11að fjárhæð 60.599 krónur varði, með sömu rökum og vísað sé til að framanvarðandi það lagaákvæði. Beri því að rifta þeirri fjárhæð á grundvelli þessákvæðis. Þá hafi Sigurplast ehf. notað óvenjulegan greiðslueyri meðskuldajöfnuðinum til að greiða skuld við stefnda, K.B. Umbúðir ehf., að fjárhæðsamtals 1.602.142 krónur, á sama tíma og félagið hafi verið ógjaldfært og ímiklum lausafjárvanda. Beri því einnig, með vísan til sömu röksemda, að riftaþeirri fjárhæð á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Kröfuliðir 13-16 Stefnandi telji ráðstafanir íkröfuliðum 13-16, samtals að fjárhæð 3.784.503 krónur, riftanlegar, en um sé aðræða greiðslur Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 3. júní2010 að fjárhæð 100.000 krónur, þann 9. júní 2010 að fjárhæð 750.000 krónur,þann 9. júní 2010 að fjárhæð 200.000 krónur og þann 23. júní 2010 að fjárhæð2.734.503 krónur. Stefnandi byggi á því að í framangreindum ráðstöfunum hafifalist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., sbr. 131. gr. laganr. 21/1991. Þá hafi í ráðstöfununum einnig falist greiðsla fyrr en eðlilegthafi verið, sbr. 1. mgr. 134. gr. sömu laga. Að lokum telji stefnandi aðalmenna riftunarreglan í 141. gr. laganna taki til ráðstafananna. Framangreindar ráðstafanir,samtals að fjárhæð 3.784.503 krónur, hafi allar verið notaðar til að greiða fyrirviðskipti Sigurplasts ehf. við stefnda, K.B. Umbúðir ehf., að fjárhæð samtals3.787.677 krónur. Þann 27. maí 2010 hafi stefndi gefið út reikning fyrirhúsaleigu vegna Völuteigs 6, vegna ársins 2008 og sex mánaða tímabils vegnaársins 2009. Reikningurinn hafi verið stílaður á Sigurplast ehf. og verið aðfjárhæð 3.520.000 krónur. Þessi leiga hafi áður verið gjaldfærð af Sigurplastiehf. og færð til skuldar við RP Consulting ehf. sem hafi verið úrskurðaðgjaldþrota 3. febrúar 2010. Skuldin hafi engu að síður verið færð afviðskiptareikningi RP Consulting ehf. yfir á viðskiptareikning stefnda 27. maí2010. Svo virðist sem átt hafi sér stað kröfuhafaskipti á kröfu RP Consultingehf. tæpum fjórum mánuðum eftir gjaldþrot þess félags, en án aðkomu þrotabúsþess. Samkvæmt upplýsingum frá starfsfólki Sigurplasts ehf. sé krafan til kominvegna leigu fyrir húsnæði sem RP Consulting ehf. hafi haft undir sinn lager.Framangreindur reikningur virðist ekki hafa tengst rekstri Sigurplasts ehf. meðneinum hætti. Upphafleg skuld Sigurplasts ehf. við RP Consulting ehf. sé þvítilhæfulaus og framsal kröfunnar frá þrotabúi RP Consulting ehf. til stefnda séólögmætt. Stefnandi telji því að greiðsla reikningsins hafi verið gjöfSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. Þá sé um að ræða kaupSigurplasts ehf. á 10.350 einingum af „tappa 61mm UN“ frá stefnda, K.B. Umbúðumehf., þann 23. júní 2010 fyrir samtals 468.157 krónur. Kaupin hafi verið hlutiaf stærri pöntun að fjárhæð samtals 995.074 krónur. Sigurplast ehf. hafi áður keyptinn sömu vörur og þá greitt 200.480 krónur fyrir sama magn. Mismunurinn ákaupverði Sigurplasts ehf. frá stefnda og því verði sem félagið hafi áður keyptvörurnar á sé því áætlaður 267.677 krónur. Stefnandi byggi á því að í þessummismun hafi einnig falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. Tap stefnanda vegnaframangreindra viðskipta hafi verið samtals 3.787.677 krónur. Ekki sé með góðumóti hægt að tilgreina nákvæmlega með hvaða greiðslu frá Sigurplasti ehf. hafiverið greitt fyrir ofangreind viðskipti en stefnandi leggi til grundvallar aðráðstöfunum hafi ávallt verið varið til greiðslu á skuld vegna elstuviðskiptanna. Vart þurfi að taka fram að einstökum ráðstöfunum hafi ekki veriðvarið til greiðslu á viðskiptum sem hafi átt sér stað eftir að greiðslum hafiverið ráðstafað. Eins og sjáist sé gjöfin 3.174 krónum hærri en greiðslurnarsem hafi verið inntar af hendi fyrir hana. Stefnandi geti ekki með góðu mótifundið í hvaða greiðslum þessar 3.174 krónur felist og verði því hvorki gerðkrafa um riftun né endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar. Framangreindar ráðstafanir hafiverið gjöf stefnanda til stefnda, K.B. Umbúða ehf., en þær hafi allar átt sérstað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Öll önnur áðurnefnd skilyrðiriftunar skv. 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 séu einnig uppfyllt. Meðgjöfunum hafi stefndi auðgast um annars vegar mismuninn á kaupverði Sigurplastsehf. á vörunum frá stefnda og því verði sem Sigurplast ehf. hafi áður keyptsömu vörur á og hins vegar með því að fá greitt upp í tilhæfulausa kröfu semstefndi virðist hafa fengið framselda frá gjaldþrota félagi án atbeina þrotabúsþess. Auðgun stefnda vegna gjafarinnar hafi því samtals verið 3.787.677 krónur.Þá sé ljóst að eignir stefnanda hafi rýrnað um sömu fjárhæð. Að lokum sé ljóstað það þjóni hvorki viðskiptalegum eða rekstrarlegum tilgangi að skjóta þriðjaaðila inn í viðskiptasambönd félags þannig að innkaupsverð þess á vörum hækkiumtalsvert né að greiða tilhæfulausa kröfu sem virðist hafa verið framseld frágjaldþrota félagi. Ráðstafanirnar hafi því verið viðhafðar í gjafatilgangi.Beri því skv. 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 að rifta framangreindumgreiðslum Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð samtals3.784.503 krónur sem hafi farið í að greiða framangreinda gjöf að fjárhæð3.787.677 krónur. Þegar framangreindar greiðslurhafi farið fram hafi Sigurplast ehf. verið byrjað að vanefna verulegarskuldbindingar sem fallið hafi í gjalddaga talsvert löngu áður en greiðslurnartil stefnda, K.B. Umbúða ehf., hafi átt sér stað, enda hafi félagið þá veriðorðið ógjaldfært. Þrátt fyrir þetta hafi framangreindar greiðslur verið notaðartil að greiða að fullu kröfur stefnda, K.B. Umbúða ehf., sem hafi ýmiststofnast sama dag eða fáeinum dögum áður en greiðslunum hafi verið ráðstafað.Kröfur stefnda hafi þannig verið meðhöndlaðar með allt öðrum hætti enmeginþorri skuldbindinga Sigurplasts ehf. við aðra lánardrottna. Af þessumsökum hafi skuldir Sigurplasts ehf. við stefnda verið greiddar fyrr en eðlilegthafi verið, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá séu ráðstafanirnareinnig riftanlegar á grundvelli þess skilyrðis ákvæðisins að fjárhæðin hafiskert greiðslugetu þrotamannsins verulega. Beri því skv. 1. mgr. 134. gr. laganr. 21/1991 að rifta framangreindum ráðstöfunum Sigurplasts ehf. til stefnda,K.B. Umbúða ehf., samtals að fjárhæð 3.784.503 krónur. Þá verði, með sömu rökum og fyrrgreini, að telja öll áðurnefnd skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr.21/1991 uppfyllt hvað varði ráðstafanirnar sem greitt hafi fyrir viðskiptin frá23. júní 2010. Með ráðstöfununum hafi Sigurplast ehf. greitt upp í tilhæfulausakröfu sem stefndi, K.B. Umbúðir ehf., virðist hafa fengið framselda frágjaldþrota félagi. Beri að öðru leyti með vísan til framkominna röksemda aðrifta framangreindum ráðstöfunum samtals að fjárhæð 3.784.503 krónur ágrundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Kröfuliðir 17, 21, 22 og 24 Stefnandi telji að í ráðstöfunumfrá Sigurplasti ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., í kröfuliðum 17, 21, 22 og24, samtals að fjárhæð 964.370 krónur, hafi falist riftanlegir gerningar. Um séað ræða greiðslur Sigurplasts ehf. til stefnda 28. júní 2010 að fjárhæð 302.535krónur vegna vörukaupa félagsins 27. júní 2010, greiðslu 18. ágúst 2010 aðfjárhæð 296.180 krónur vegna vörukaupa félagsins sama dag, greiðslu 2.september 2010 að fjárhæð 42.514 krónur vegna vörukaupa félagsins sama dag oggreiðslu 13. september 2010 að fjárhæð 323.141 króna vegna vörukaupa félagsinssama dag. Í framangreindum ráðstöfunum hafi falist greiðsla fyrr en eðlilegthafi verið, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá telji stefnandi aðalmenna riftunarreglan í 141. gr. sömu laga taki til allra framangreindraráðstafana. Þegar framangreindar greiðslurhafi farið fram hafi Sigurplast ehf. verið byrjað að vanefna verulegarskuldbindingar sem hafi fallið í gjalddaga talsvert löngu áður en greiðslurnartil stefnda hafi átt sér stað, enda hafi félagið þá verið orðið ógjaldfært.Þrátt fyrir þetta hafi framangreindar greiðslur verið notaðar til að greiða aðfullu kröfur stefnda sem hafi ýmist stofnast sama dag eða deginum áður engreitt hafi verið. Kröfur stefnda hafi þannig verið meðhöndlaðar með allt öðrumhætti en meginþorri skuldbindinga Sigurplasts ehf. við aðra lánardrottna. Þá hafikröfurnar frá 18. ágúst, 2. september og 13. september 2010, sem greiddar hafiverið samdægurs, einnig verið meðhöndlaðar með öðrum hætti en meginþorriannarra skuldbindinga Sigurplasts ehf. við stefnda, K.B. Umbúðir ehf., þar semfélögin hafi einungis farið að stunda staðgreiðsluviðskipti á síðustu mánuðumfyrir gjaldþrot Sigurplasts ehf. Af þessum sökum hafi skuldir Sigurplasts ehf.við stefnda, K.B. Umbúðir ehf., verið greiddar fyrr en eðlilegt hafi verið. Þáséu ráðstafanirnar einnig riftanlegar á grundvelli þess skilyrðis 1. mgr. 134.gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæðin hafi skert greiðslugetu þrotamanns verulega.Beri því að rifta framangreindum greiðslum Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B.Umbúða ehf., samtals að fjárhæð 964.370 krónur, skv. 1. mgr. 134. gr. laga nr.21/1991. Kröfuliðir 18 og 19 Stefnandi telji að í ráðstöfunumSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., í kröfuliðum 18 og 19, samtalsað fjárhæð 273.791 króna, hafi falist riftanlegir gerningar. Um sé að ræðaannars vegar greiðslu félagsins á kröfu stefnda með skuldajöfnuði 1. júlí 2010að fjárhæð 47.891 króna. Krafa stefnda hafi verið tilkomin vegna útistandandiskulda Sigurplasts ehf. vegna fjölmargra viðskipta á tímabilinu 21. apríl 2010til 28. júní sama ár, samtals að fjárhæð 47.891 króna. Krafa félagsins hafistofnast 1. júlí 2010 með útgáfu reiknings á hendur stefnda að sömu fjárhæðvegna birgðahalds og dreifingar. Kröfunum hafi verið skuldajafnað sama dag.Hins vegar sé um að ræða greiðslu Sigurplasts ehf. á kröfu stefnda meðskuldajöfnuði 1. júlí 2010 að fjárhæð 225.900 krónur. Krafa stefnda hafi veriðtilkomin vegna vörukaupa Sigurplasts ehf. þann 29. júní 2010 að fjárhæð 225.900krónur. Krafa Sigurplasts ehf. hafi stofnast samdægurs með útgáfu reiknings áhendur stefnda að sömu fjárhæð vegna aksturs í apríl til júní 2010. Stefnanditelji að í framangreindum ráðstöfunum hafi falist greiðsla fyrr en eðlilegthafi verið og greiðsla í óvenjulegum greiðslueyri, sbr. 1. mgr. 134. gr. laganr. 21/1991. Þá telji stefnandi að almenna riftunarreglan í 141. gr. lagannataki til framangreindra ráðstafana. Heimild til að rifta skuldajöfnuði áframangreindum grundvelli sé í 136. gr. sömu laga. Stefnandi byggi á því aðskuldajöfnuðurinn hafi ekki uppfyllt skilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991 og séþví riftanlegur, sbr. 136. gr. laga nr. 21/1991. Þegar framangreindurskuldajöfnuður hafi farið fram hafi Sigurplast ehf. fyrir löngu verið orðiðógjaldfært og það hafi stefndi, K.B. Umbúðir ehf., mátt vita, enda nákominnþrotamanni. Þar af leiðandi hafi skilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991, um aðlánardrottinn hafi hvorki vitað né mátt vita að þrotamaðurinn ætti ekki fyrirskuldum, ekki verið uppfyllt hvað skuldajöfnuðinn varði. Þá sjáist á bókhaldiSigurplasts ehf. að krafa stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 225.900 krónur,sem notuð hafi verið til að skuldajafna við kröfur Sigurplasts ehf. þann 1.júlí 2010, hafi orðið til 29. júní 2010, þ.e. á síðustu þremur mánuðum fyrirfrestdag, sem hafi verið 27. september 2010. Skilyrði skuldajafnaðar skv. 100gr. laga nr. 21/1991 séu þegar af þeim ástæðum ekki uppfyllt hvað þannskuldajöfnuð varði. Þegar framangreindurskuldajöfnuður, samtals að fjárhæð 273.791 króna, hafi farið fram hafiSigurplast ehf. verið byrjað að vanefna verulegar skuldbindingar sem hafifallið í gjalddaga talsvert löngu áður en kröfum félagsins hafi veriðskuldajafnað við kröfur stefnda enda hafi félagið þá verið orðið ógjaldfært.Þrátt fyrir þetta hafi framangreindar kröfur stefnda verið greiddar að fullumeð skuldajöfnuði og þannig meðhöndlaðar með allt öðrum hætti en meginþorriskuldbindinga Sigurplasts ehf. Af þeim sökum hafi skuldir Sigurplasts ehf. viðstefnda, K.B. Umbúðir ehf., verið greiddar fyrr en eðlilegt hafi verið ískilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá sé til þess að líta aðframangreindar kröfur stefnda hafi verið greiddar með kröfum Sigurplasts ehf. áhendur stefnda vegna vinnu og þjónustu. Stefndi hafi því í reynd fengið skuldirSigurplasts ehf. við sig greiddar með þjónustu. Ekki sé til að dreifa gögnum semsýni fram á að samið hafi verið fyrir fram um að viðskiptum milli aðila skyldiháttað á þennan veg. Þá fáist ekki heldur séð að háttur viðskiptanna eigi sérhliðstæðu í viðskiptum Sigurplasts ehf. við aðra aðila. Stefnandi telji að lítaverði svo á að í framangreindum skuldajöfnuði hafi einnig falist greiðsla íóvenjulegum greiðslueyri, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá séuráðstafanirnar einnig riftanlegar á grundvelli þess skilyrðis ákvæðisins aðfjárhæðin hafi skert greiðslugetu þrotamannsins verulega. Beri því að riftaframangreindum ráðstöfunum milli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúða ehf.,samtals að fjárhæð 273.791 króna, skv. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Með sömu rökum og áður hafikomið fram séu öll áðurnefnd skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr.21/1991 uppfyllt hvað varði framangreindar ráðstafanir að fjárhæð 273.791 krónaog beri að rifta þeim á grundvelli ákvæðisins. Kröfuliður 20 Varðandi kröfulið nr. 20 teljistefnandi að í greiðslu Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann19. júlí 2010 að fjárhæð 2.833.670 krónur, vegna vörukaupa Sigurplasts ehf.sama dag, hafi falist greiðsla fyrr en eðlilegt hafi verið í skilningi 1. mgr.134. gr. laga nr. 21/1991. Þá hafi í hluta greiðslunnar einnig falist gjöf Sigurplastsehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., í skilningi 131. gr. laga sömu laga. Aðlokum telji stefnandi að almenna riftunarreglan í 141. gr. laganna taki tilgreiðslunnar. Stefnandi byggi á því að íframangreindri greiðslu hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda aðfjárhæð 466.566 krónur og krefjist hann þess að þeirri fjárhæð verði rift ágrundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Greiðslan hafi verið notuð tilþess að greiða fyrir vörukaup Sigurplasts ehf. af stefnda sama dag. Meðalþeirra viðskipta hafi verið kaup Sigurplasts ehf. á 5.400 einingum af „tappa61mm klór“ frá stefnda fyrir samtals 774.204 krónur. Sigurplast ehf. hafi áðurkeypt inn sömu vörur og hafi þá greitt 307.638 krónur fyrir sama magn. Eins ogáður hafi komið fram hafi stefnda verið skotið inn í viðskipti Sigurplasts ehf.sem millilið án þess að fyrir því liggi einhver rökræn skýring. Mismunurinn ákaupverði Sigurplasts ehf. frá stefnda og því verði sem félagið hafi áður keyptvörurnar á sé því áætlaður 466.566 krónur. Stefnandi byggi á því að í þessummismun hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. Greiðslan hafi átt sér stað ásíðustu sex mánuðum fyrir frestdag og öll önnur skilyrði riftunar samkvæmt 1.mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt. Af gjöfinni hafi leitt að eignirstefnanda hafi rýrnað um mismuninn á kaupverði Sigurplasts ehf. á vörunum frástefnda og því verði sem Sigurplast ehf. hafi áður keypt sömu vörur á, samtalsað fjárhæð 466.566 krónur. Með gjöfunum hafi stefndi jafnframt auðgast um sömufjárhæð. Þá sé ljóst að það þjóni engum viðskiptalegum eða rekstrarlegumtilgangi að skjóta þriðja aðila inn í viðskiptasambönd félags þannig aðinnkaupsverð þess á vörum hækki umtalsvert. Ráðstöfunin hafi því verið viðhöfðí gjafatilgangi. Beri því að rifta 466.566 krónum af framangreindri greiðsluSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. á grundvelli 1. mgr. 131. gr.laga nr. 21/1991. Þegar umrædd greiðsla, samtalsað fjárhæð 2.833.670 krónur, hafi farið fram hafi Sigurplast ehf. verið byrjaðað vanefna verulegar skuldbindingar sem fallið hafi í gjalddaga talsvert lönguáður en greiðslan til stefnda hafi átt sér stað, enda hafi félagið þá veriðorðið ógjaldfært. Þrátt fyrir þetta hafi krafa stefnda vegna ráðstöfunarinnarverið greidd að fullu og þannig meðhöndluð með allt öðrum hætti en meginþorriskuldbindinga Sigurplasts ehf. Þá hafi krafan einnig verið meðhöndluð með öðrumhætti en meginþorri skuldbindinga Sigurplasts ehf. við stefnda, en þeir hafiekki stundað staðgreiðsluviðskipti fram að þessari greiðslu. Af þeim sökum hafiskuld Sigurplasts ehf. við stefnda, K.B. Umbúðir ehf., verið greidd fyrr eneðlilegt hafi verið. Þá sé ráðstöfunin einnig riftanleg á grundvelli þessskilyrðis 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæðin hafi skertgreiðslugetu þrotamannsins verulega. Beri því skv. 1. mgr. 134. gr. laga nr.21/1991 að rifta framangreindri greiðslu Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B.Umbúða ehf., samtals að fjárhæð 2.833.670 krónur. Með sömu rökum og áður hafikomið fram séu öll skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991uppfyllt hvað varði hluta ráðstöfunarinnar, þ.e. gjöf að fjárhæð 466.566krónur, og beri því að rifta þeirri fjárhæð á grundvelli ákvæðisins. Kröfuliður 25 Varðandi kröfulið nr. 25 teljistefnandi að í staðgreiðslu Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf.,þann 16. september 2010 að fjárhæð 843.360 krónur, vegna vörukaupa sama dag,hafi falist greiðsla fyrr en eðlilegt hafi verið í skilningi 1. mgr. 134. gr.laga nr. 21/1991. Þá hafi í hluta greiðslunnar einnig falist gjöf Sigurplastsehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991. Aðlokum telji stefnandi að almenna riftunarreglan í 141. gr. sömu laga taki tilgreiðslunnar. Stefnandi byggi á því að íframangreindri greiðslu hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda aðfjárhæð 454.160 krónur og krefjist þess að þeirri fjárhæð verði rift ágrundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Greiðslan hafi verið notuð til aðgreiða fyrir vörukaup Sigurplasts ehf. af stefnda sama dag. Meðal þeirraviðskipta hafi verið kaup Sigurplasts ehf. á 8.000 einingum af „úðadælu m/hærriró“ frá stefnda 16. september 2010 fyrir samtals 672.000 krónur. Sigurplastehf. hafi áður keypt inn sömu vörur og hafi þá greitt 217.840 krónur fyrir samamagn. Eins og áður hafi komið fram hafi stefnda verið skotið inn í viðskiptiSigurplasts ehf. sem millilið án þess að fyrir því liggi einhver rökrænskýring. Mismunurinn á kaupverði Sigurplasts ehf. frá stefnda og því verði semfélagið hafi áður keypt vörurnar á sé 454.160 krónur. Stefnandi byggi á því aðí þessum mismun hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda. Greiðslan hafiátt sér stað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Öll önnur skilyrði riftunarsamkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt. Af gjöfinni hafi leittað eignir stefnanda hafi rýrnað um mismuninn á kaupverði Sigurplasts ehf. ávörunum frá stefnda og því verði sem félagið hafi áður keypt sömu vörur á,samtals að fjárhæð 454.160 krónur. Með gjöfinni hafi stefndi jafnframt auðgastum sömu fjárhæð. Þá sé ljóst að það þjóni engum viðskiptalegum eðarekstrarlegum tilgangi að skjóta þriðja aðila inn í viðskiptasambönd félagsþannig að innkaupsverð þess á vörum hækki umtalsvert. Ráðstöfunin hafi þvíverið viðhöfð í gjafatilgangi. Beri því að rifta 454.160 krónum afframangreindri greiðslu Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., ágrundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þegar framangreind greiðsla, aðfjárhæð 843.360 krónur, hafi farið fram hafi Sigurplast ehf. verið byrjað aðvanefna verulegar skuldbindingar sem fallið hafi í gjalddaga talsvert lönguáður en greiðslan til stefnda, K.B. Umbúða ehf., hafi átt sér stað, enda hafifélagið þá verið orðið ógjaldfært. Þrátt fyrir þetta hafi krafa stefnda vegnaráðstöfunarinnar verið greidd að fullu og þannig meðhöndluð með allt öðrumhætti en meginþorri skuldbindinga Sigurplasts ehf. Þá hafi krafan einnig veriðmeðhöndluð með öðrum hætti en meginþorri skuldbindinga Sigurplasts ehf. viðstefnda en þeir hafi ekki stundað staðgreiðsluviðskiptviðskipti fram að þessarigreiðslu. Þá sé ráðstöfunin einnig riftanleg á grundvelli þess skilyrðis 1.mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæðin hafi skert greiðslugetuþrotamannsins verulega. Samkvæmt þessu beri að rifta framangreindri greiðsluSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 843.360 krónur, sbr.1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Með sömu rökum og áður hafikomið fram séu öll skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991uppfyllt hvað varði hluta ráðstöfunarinnar, þ.e. gjöf að fjárhæð 454.160krónur, og beri því að rifta þeirri fjárhæð á grundvelli ákvæðisins. Kröfuliður 26 Kröfuliður nr. 26 sé reistur ákaupum Sigurplasts ehf. þann 16. september 2010 á 97.500 stk. af svokölluðumROPP töppum á tveimur brettum af stefnda, K.B. Umbúðum ehf., fyrir 1.958.804krónur. Í birgðabókhaldi Sigurplasts ehf. komi fram að 100.000 tappar á tveimurbrettum hafi verið fluttir inn af Sigurplasti ehf. þann 5. júní 2009 fyrir636.568 krónur. Samkvæmt upplýsingum starfsmanna Sigurplasts ehf. hafi þessirtappar ekki passað á neitt sem félagið hafi verið að selja. Þann 10. nóvember2009 hafi verið færð 100.000 stk. birgðaminnkun á þessa tappa. Samkvæmtupplýsingum starfsmanna Sigurplasts ehf. hafi tapparnir verið fluttir tilViðarsúlu ehf. Samkvæmt framgreindu virðist Sigurplast ehf. hafa keypt sömuvörur af stefnda 16. september 2010 og félagið hafi flutt inn 5. júní 2009.Sigurplast ehf. hafi greitt fyrir kaupin daginn eftir, þann 17. september 2010.Stefnandi telji að í þessari ráðstöfun frá 17. september 2010 hafi falist gjöfSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., í skilningi 131. gr. laga nr.21/1991. Þá telji stefnandi að í framangreindri ráðstöfun hafi einnig falistgreiðsla fyrr en eðlilegt hafi verið í skilningi 1. mgr. 134. gr. laganna. Aðlokum telji stefnandi að almenna riftunarreglan í 141. gr. sömu laga taki tilráðstöfunarinnar. Stefnandi byggi á því aðframangreind greiðsla sé riftanlegur gjafagerningur samkvæmt 1. mgr. 131. gr.laga nr. 21/1991. Greiðslan hafi átt sér stað 17. september 2010 og hafi þvíverið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Öll önnur skilyrði riftunarsamkvæmt ákvæðinu séu uppfyllt. Af ráðstöfununum hafi leitt að eignir stefnandahafi rýrnað um samtals 1.958.804 krónur vegna kaupa á vörum sem stefnandi hafiþegar átt og hafi þar að auki verið ónothæfar. Með gjöfinni hafi stefndi fengiðgreiðslu frá Sigurplasti ehf. fyrir vörur sem hann hafi ekki með réttu átt. Meðgjöfinni hafi stefndi því auðgast um kaupverð varanna, eða samtals um 1.958.804krónur. Þá sé ljóst að það þjóni engum viðskiptalegum eða rekstrarlegumtilgangi að greiða fyrir ónothæfar vörur sem viðkomandi eigi nú þegar. Greiðslafyrir vörurnar hafi því verið í gjafatilgangi. Beri því samkvæmt 1. mgr. 131. gr.laga nr. 21/1991 að rifta framangreindum ráðstöfunum Sigurplasts ehf. tilstefnda, að fjárhæð 1.958.804 krónur. Þegar umrædd greiðsla, aðfjárhæð 1.958.804 krónur, hafi farið fram hafi Sigurplast ehf. verið byrjað aðvanefna verulegar skuldbindingar sem fallið hafi í gjalddaga talsvert lönguáður en ráðstöfunin til stefnda hafi átt sér stað, enda hafi félagið þá veriðorðið ógjaldfært. Þrátt fyrir þetta hafi krafa stefnda vegna ráðstöfunarinnarverið greidd að fullu og þannig meðhöndluð með allt öðrum hætti en meginþorriskuldbindinga Sigurplasts ehf. Þá hafi krafan einnig verið meðhöndluð með öðrumhætti en meginþorri skuldbindinga félagsins við stefnda. Af þeim sökum hafiskuld félagsins við stefnda verið greidd fyrr en eðlilegt hafi verið. Þá sé ráðstöfunineinnig riftanleg á grundvelli þess skilyrðis 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991að fjárhæðin hafi skert greiðslugetu þrotamannsins verulega. Beri því samkvæmt1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 að rifta framangreindri greiðslu Sigurplastsehf., að fjárhæð 1.958.804 krónur, til stefnda. Með ráðstöfuninni hafi stefnandigreitt fyrir vörur sem hann hafi verið réttur eigandi að. Skilyrði 141. gr.laga nr. 21/1991 um ótilhlýðileika sé því uppfyllt. Beri að öðru leyti meðvísan til fyrri röksemda að rifta framangreindri ráðstöfun á grundvelli þessákvæðis. Kröfuliður 27 Varðandi kröfulið nr. 27 teljistefnandi að í skuldajöfnuði frá 30. september 2010 milli Sigurplasts ehf. ogstefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 1.635.328 krónur, hafi að hluta tilfalist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991.Þá hafi í skuldajöfnuðinum einnig falist greiðsla fyrr en eðlilegt hafi veriðog greiðsla í óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr. sömu laga.Að lokum telji stefnandi að almenna riftunarreglan í 141. gr. laganna taki tilskuldajafnaðarins. Með framangreindum skuldajöfnuði hafi kröfu stefnda aðfjárhæð 1.635.328 krónur, sem hafi stofnast 15. september 2010 með vörukaupumSigurplasts ehf., verið skuldajafnað við kröfu félagsins á hendur stefnda frá30. september 2010 að fjárhæð 1.694.250 krónur, vegna vinnu við lagerþjónustu íjanúar til september 2010. Stefnandi byggi á því aðskuldajöfnuðurinn hafi ekki uppfyllt skilyrði skuldajafnaðar samkvæmt 100. gr.laga nr. 21/1991 og sé því riftanlegur á áðurgreindum grundvelli, sbr. 136. gr.laganna. Í fyrsta lagi hafi Sigurplast ehf. löngu verið orðið ógjaldfært þegarframangreindur skuldajöfnuður hafi farið fram og það hafi stefndi, K.B. Umbúðirehf., mátt vita, enda nákominn þrotamanni. Þar af leiðandi hafi skilyrði 100.gr. laga nr. 21/1991, um að lánardrottinn hafi hvorki vitað né mátt vita aðþrotamaðurinn ætti ekki fyrir skuldum, ekki verið uppfyllt. Í öðru lagi sjáistá bókhaldi Sigurplasts ehf. að krafa stefnda, sem notuð hafi verið til aðskuldajafna við kröfur Sigurplast ehf., hafi orðið til á síðustu þremur mánuðumfyrir frestdag og skilyrði skuldajafnaðar sé þegar af þeim ástæðum ekkiuppfyllt. Í þriðja lagitelji stefnandi að ekki sé uppfyllt skilyrði ákvæðisins um að stefndi hafi ekkifengið kröfu sína til að skuldajafna. Stefnandi telji augljóst að krafa stefndahafi eingöngu verið stofnuð í þeim tilgangi að skuldajafna, enda sé fjárhæðkrafnanna nánast hin sama. Stefnandi byggi á því að ískuldajöfnuðinum frá 30. september 2010 hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. tilstefnda að fjárhæð 560.575 krónur. Stefnandi krefjist þess að þeirri fjárhæðverði rift á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Skuldajöfnuðurinnhafi verið notaður til að greiða fyrir vörukaup Sigurplasts ehf. af stefndasama dag. Meðal þeirra viðskipta hafi verið kaup á 8.500 einingum af „úðadælum/hærri ró“ frá stefnda fyrir samtals 792.030 krónur. Sigurplast ehf. hafi áðurkeypt inn sömu vörur og hafi þá greitt 231.455 krónur fyrir sama magn. Stefndahafi verið skotið inn í viðskipti Sigurplasts ehf. sem millilið, án þess aðfyrir því liggi einhver rökræn skýring. Mismunurinn á kaupverði Sigurplastsehf. frá stefnda og því verði sem félagið hafi áður keypt vörurnar á sé þvíáætlaður 560.575 krónur. Stefnandi byggi á því að í þessum mismun hafi falistgjöf Sigurplasts ehf. til stefnda. Skuldajöfnuðurinn hafi átt sérstað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag og öll önnur skilyrði riftunarsamkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt. Af gjöfinni hafi leittað eignir stefnanda hafi rýrnað um mismuninn á kaupverði Sigurplasts ehf. ávörunum frá stefnda og því verði sem félagið hafi áður keypt sömu vörur á,samtals að fjárhæð 560.575 krónur. Með gjöfinni hafi stefndi jafnframt auðgastum sömu fjárhæð. Þá sé ljóst að það þjóni engum viðskiptalegum eðarekstrarlegum tilgangi að skjóta þriðja aðila inn í viðskiptasambönd félagsþannig að innkaupsverð þess á vörum hækki umtalsvert. Ráðstöfunin hafi þvíverið viðhöfð í gjafatilgangi. Beri af þeim sökum að rifta 560.575 krónum afframangreindum skuldajöfnuði milli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúðaehf., á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þegar framangreindurskuldajöfnuður hafi farið fram hafi Sigurplast ehf. verið byrjað að vanefnaverulegar skuldbindingar sem fallið hafi í gjalddaga talsvert löngu áður enkröfum stefnda hafi verið skuldajafnað við kröfu Sigurplasts ehf., enda hafifélagið þá verið orðið ógjaldfært. Þrátt fyrir þetta hafi kröfur stefnda veriðgreiddar að fullu með skuldajöfnuði og þannig meðhöndlaðar með allt öðrum hættien meginþorri skuldbindinga Sigurplasts ehf. Af þeim sökum hafi skuldirSigurplasts ehf. við stefnda verið greiddar fyrr en eðlilegt hafi verið ískilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá sé til þess að líta aðSigurplast ehf. hafi greitt kröfu stefnda með kröfu sinni á hendur honum semhafi verið til komin vegna vinnu við lagerþjónustu í janúar til september 2010.Þannig sé ljóst að stefndi hafi í reynd fengið skuld Sigurplasts ehf. við siggreidda með þjónustu. Ekki sé til að dreifa gögnum sem sýni fram á að samiðhafi verið fyrir fram um að viðskiptum milli aðila skyldi háttað á þennan veg.Þá fáist heldur ekki séð að þessi háttur viðskiptanna eigi sér hliðstæðu íviðskiptum Sigurplasts ehf. við aðra aðila. Stefnandi telji að líta verði svo áað í skuldajöfnuðinum milli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúða ehf., hafieinnig falist greiðsla í óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr.laga nr. 21/1991. Beri því að rifta framangreindum skuldajöfnuði að fjárhæð1.635.328 krónur á grundvelli framangreinds ákvæðis. Áðurnefnd skilyrði riftunarsamkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt, sbr. áður fram komin rök vegnaákvæðisins, hvað varði framangreinda ráðstöfun að fjárhæð 1.635.328 krónur ogberi að rifta henni á grundvelli ákvæðisins. Ógjaldfærni stefnanda Stefnandi byggi á því aðSigurplast ehf. hafi verið ógjaldfært þegar hinir riftanlegu gerningar hafi áttsér stað. Þrátt fyrir að stefndi, K.B. Umbúðir ehf., beri sönnunarbyrðina fyrirgjaldfærni Sigurplasts ehf. þegar beita eigi ákvæði 141. gr. laga nr. 21/1991vilji stefnandi benda á ýmis atriði sem sýni að Sigurplast ehf. hafi ekki veriðgjaldfært þegar framangreindar ráðstafanir hafi farið fram. Á þeim tíma hafi eignirSigurplasts ehf. verið minni en skuldir félagsins, auk þess sem fyrirséð hafiverið að félagið gæti ekki greitt skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Endurskoðunarfyrirtækið Ernst& Young hf. hafi verið fengið til að kanna ítarlega bókhald Sigurplastsehf. og rannsaka rekstur félagsins frá árinu 2007 til úrskurðardags 30.september 2010. Meðal þess sem kannað hafi verið hafi verið hvenær félagiðhefði orðið ógjaldfært. Eftir útkomu skýrslu Ernst & Young hf. 31. janúar2011 hafi viðskiptabanki félagsins, Arion banki hf., fallist á endurútreikninglána félagsins í erlendum myntum á grundvelli 18. gr. laga nr. 38/2001 um vextiog verðtryggingu. Þess hafi því verið farið á leit við Ernst & Young hf. aðgera nýja rannsókn vegna sama tímabils sem byggði á áhrifum endurútreikningslangtímaskulda félagsins á ógjaldfærni þess. Í niðurstöðum skýrslu Ernst &Young hf. frá 14. október 2011 komi fram að þeir telji Sigurplast ehf. hafaverið komið í veruleg fjárhagsleg vandræði í byrjun árs 2008, sem sé sama niðurstaðaog í fyrri skýrslunni. Þá hafi verið ljóst í hvað stefndi, þannig að félagiðmyndi ekki geta staðið við skuldbindingar sínar og að það hafi ekki veriðlíklegt að úr rættist um fjárhag þess í náinni framtíð, nema með niðurfellinguog/eða eftirgjöf skulda. Þannig hafi Sigurplast ehf. verið orðið ógjaldfært áfyrstu mánuðum ársins 2008. Í skýrslunni komi m.a. fram aðað teknu tilliti til endurútreikninga lána félagsins hafi eigið fé verið 24,3milljónir króna í árslok 2007 og eiginfjárhlutfall 5,3%. Í árslok 2008 hafieigið fé verið neikvætt um 92,3 milljónir króna og eiginfjárhlutfall hafi veriðneikvætt. Sjóðstreymi (EBITDA) félagsins á árunum 2007 og 2008 hefði ekki dugaðtil að standa skil á vaxtagreiðslum eftir endurútreikning erlendra lána. Nettóstaðahandbærs fjár félagsins hafi verið neikvæð um 1,1 milljón króna í árslok 2007og um rúmar 55,5 milljónir króna í lok árs 2008. Heildarskuldir hafi veriðtvöfalt hærri en seljanlegar eignir á tímabilinu janúar 2008 til september2010. Hinir riftanlegu gerningar hafiallir átt sér stað fáeinum mánuðum áður en félagið hafi óskað eftirgjaldþrotaskiptum. Félagið hafi þá fyrir löngu verið byrjað að vanefnaskuldbindingar sínar. Eignir þess hafi þá verið miklum mun minni en skuldir ogfyrirséð að félagið gæti ekki greitt skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga.Af framangreindu sé ljóst að Sigurplast ehf. hafi verið orðið ógjaldfært þegarhinir riftanlegu gerningar hafi átt sér stað. Stefndi, K.B. Umbúðir ehf., nákominn stefnanda, skv. 3. gr. laga nr.21/1991 Stefnandi byggi á því aðstefndi, K.B. Umbúðir ehf., sé nákominn stefnanda í skilningi 3. gr. laga nr.21/1991. Sé þar sérstaklega vísað til 4.-6. tl. ákvæðisins. Stefndi hafiskrifað reikninga sína úr reikningakerfi Viðarsúlu ehf., sem hafi verið staðsettá starfsstöð Sigurplasts ehf. á árinu 2010 og nátengt félaginu. Enn þann dag ídag sé starfsstöð stefnda sú sama og Viðarsúlu ehf. Þá muni Kjartan H.Bragason, stjórnarformaður stefnda, vera starfsmaður Viðarsúlu ehf. Þauviðskipti milli félaganna sem lýst hafi verið veiti ein og sér löglíkur fyrirþví að félögin hafi verið nátengd, enda engar viðskiptalegar eða rekstrarlegarforsendur á bak við þau. Krafa um greiðslu úr hendi stefnda, K.B. Umbúða ehf. Stefnandi byggi kröfu sína umgreiðslu 15.959.518 króna úr hendi stefnda, K.B. Umbúða ehf., á 1. og 3. mgr.142. gr. laga nr. 21/1991. Í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 segi að íkjölfar riftunar með stoð í 131.–138. gr. skuli sá sem hafði hag af riftanlegriráðstöfun eða fullnustugerð greiða þrotabúinu fé sem svari til þess semgreiðsla þrotamannsins hafi orðið riftunarþolanum að notum. Þó skuli ekkigreiða hærri fjárhæð en sem nemi tjóni þrotabúsins. Af þessu leiði að effallist verður á riftun ráðstafana samkvæmt 131., 134. eða 136. gr. laga nr. 21/1991,líkt og stefnandi krefjist, eigi stefnandi rétt á að krefja stefnda umendurgreiðslu á auðgun hans, en tjón stefnanda sé það sama. Ef talið verði að141. gr. laga nr. 21/1991 eigi við um riftun greiðslunnar beri stefnda aðendurgreiða þá fjárhæð sem hann hafi auðgast um vegna greiðslunnar á grundvelli3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, enda hafi stefndi, K.B. Umbúðir ehf., veriðgrandsamur um riftanleika hennar. Auðgun stefnda, K.B. Umbúðaehf., hafi annars vegar falist í þeim gjöfum sem Sigurplast ehf. hafi ráðstafaðtil hans og hins vegar í fullum greiðslum á kröfum sínum gagnvart félaginu semhefðu orðið almennar kröfur í þrotabúið ef ekki hefði verið fyrir hinariftanlegu ráðstöfun. Um leið felist tjón stefnanda í rýrnun á eignum búsinsvegna hinna riftanlegu ráðstafana Sigurplasts ehf. til stefnda. Verði fallist áriftun framangreindra ráðstafana beri stefnda, K.B. Umbúðum ehf., aðendurgreiða stefnanda þá fjárhæð sem hann hafi orðið af svo hún geti staðiðöllum kröfuhöfum þrotabúsins til fullnustu. Rakni ráðstafanir, aðrar enpeningagreiðslur, við vegna riftunar þeirra byggi stefnandi kröfu sína umendurgreiðslu einnig á meginreglum samninga- og kröfuréttar umskuldbindingagildi loforða. Verði ekki fallist á endurgreiðslu þeirra ágrundvelli 142. gr. laga nr. 21/1991 beri stefnda, K.B. Umbúðum ehf., þannigt.d. að greiða kröfur stefnanda, sem notaðar hafi verið til að skuldajafna viðkröfur stefnda, K.B. Umbúðir ehf., enda séu þær fyrir löngu orðnar gjaldkræfar. Krafa um greiðslu skaðabóta úr hendi stefndu, Sigurðar og Jóns Snorra Stefnandi byggi jafnframt á þvíað stefndu, Sigurður og Jón Snorri, beri óskipta ábyrgð með stefnda, K.B.Umbúðum ehf., á greiðslu 9.288.158 króna, af 15.959.518 krónum sem stefndi,K.B. Umbúðir ehf., sé krafinn um, á grundvelli 1. mgr. 108. gr. laga nr.138/1994 um einkahlutafélög og almennra reglna skaðabótaréttar, einkumsakarreglunni. Við gjaldþrotaskiptin hafi stefnandi eignast skaðabótakröfurSigurplasts ehf. á hendur stjórnarmanni og framkvæmdastjóra félagsins, sbr.XII. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Krafan sé reist á því aðstefndu, Sigurður og Jón Snorri, hafi, sem framkvæmdastjóri og stjórnarformaðurSigurplasts ehf., vitað eða mátt vita um eftirfarandi ráðstafanir og að þærmyndu valda Sigurplasti ehf. tjóni:Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 158.175 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 135.033 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 413.918 krónur;[...]Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 739.383 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 51.233 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 162.675 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 21. apríl 2010 að fjárhæð 26.408 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., með skuldajöfnuði þann 30. apríl 2010 að fjárhæð 201.825 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 17. maí 2010 að fjárhæð 65.886 krónur; Gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 60.599 krónur sem fólst í skuldajöfnuði þann 20. maí 2010 að fjárhæð 2.000.000 krónur.Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 3. júní 2010 að fjárhæð 100.000 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 9. júní 2010 að fjárhæð 750.000 krónur;Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 9. júní 2010 að fjárhæð 200.000 krónur; Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 23. júní 2010 að fjárhæð 2.734.503 krónur;Gjöf að fjárhæð 466.566 krónur í ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 19. júlí 2010 að fjárhæð 2.833.670 krónur; Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 10. september 2010 að fjárhæð 48.415 krónur;Gjöf að fjárhæð 454.160 krónur í ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 16. september 2010 að fjárhæð 843.360 krónur: Ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 17. september 2010 að fjárhæð 1.958.804 krónur.Gjöf að fjárhæð 560.575 krónur í ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., með skuldajöfnuði þann 30. september 2010 að fjárhæð 1.635.328 krónur. Stefnandi telji ljóst aðstefndu, Sigurður og Jón Snorri, hafi brotið gegn skyldum sínum sem stjórnendurSigurplasts ehf. Þeir hafi sýnt af sér bótaskylda vanrækslu og/eða tekiðákvarðanir varðandi þá gerninga sem fjallað sé um að framan, án þess að hafahagsmuni félagsins að leiðarljósi. Þá sé ljóst að stefndu hafi með umræddumákvörðunum brotið gegn 51. gr. laga nr. 138/1994, enda hafi ráðstafanirnarklárlega verið til þess fallnar að afla öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnaðfélagsins. Skilyrði fyrir skaðabótaábyrgðstefndu, Sigurðar og Jóns Snorra, sem lúti að huglægri afstöðu þeirra séuuppfyllt, en telja verði háttsemi þeirra í það minnsta fela í sér gáleysi, efekki ásetning. Stefndu hafi þannig sýnt af sér saknæma háttsemi og einnigólögmæta, enda hafi þeir valdið félaginu tjóni með ólöglegri og skaðlegriháttsemi. Orsakatengsl séu milli tjóns Sigurplasts ehf. og ólögmætra athafnaog/eða athafnaleysis stefndu. Tjón félagsins sé einnig sennileg afleiðingathafna og/eða athafnaleysis þeirra. Með vísan til framangreinds beri stefndu,Sigurður og Jón Snorri, skaðabótaábyrgð á því tjóni sem Sigurplasti ehf. hafiverið valdið með framangreindum ráðstöfunum. Þeir beri því óskipta ábyrgð meðstefnda, K.B. Umbúðum ehf., á greiðslu 9.288.158 króna sem svari til tjónsstefnanda vegna framangreindra ráðstafana. Málshöfðunarfrestur o.fl. Bú Sigurplast ehf. hafi veriðtekið til gjaldþrotaskipta 30. september 2010. Kröfulýsingarfresti í búið hafilokið 11. desember 2010. Samkvæmt 2. mgr. 194. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1.gr. laga nr. 31/2010, sé málshöfðunarfrestur samkvæmt XX. kafla laganna tólfmánuðir frá því skiptastjóri hafi átt þess kost að gera riftunarkröfu.Fresturinn byrji þó aldrei að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests.Málshöfðun þessi sé því vel innan marka sem kveðið sé á um í 148. gr. laga nr.21/1991, sbr. 2. mgr. 194. gr. laganna og 1. gr. laga nr. 31/2010. Stefnandi krefjist dráttarvaxtasamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. maí 2011, þ.e. mánuði frá þvístefnandi hafi krafið stefnda um greiðslu með kröfubréfi, sbr. 3. mgr. 5. gr.laga nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa stefnandaeigi sér stoð í 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Umvarnarþing vísist til 1. mgr. 32. gr., 1. mgr. 33. gr. og 1. mgr. 42. gr. sömulaga, um samlagsaðild til 1. mgr. 19. gr. og um kröfusamlag til 1. mgr. 27. gr.laganna. III Sýknukrafa stefndu er m.a. reistá því að Sigurplast ehf. hafi verið gjaldfært á þeim tíma er um ræði. Arionbanki hf. hafi gjaldfellt rekstrarlán Sigurplasts ehf., sem hafi verið í skilumfrá lántökudegi. Bankinn hafi viljað þvinga eigendur félagsins til að gangastvið ólöglegum erlendum lánum. Rekstrarfyrirgreiðsla viðskiptabanka félagsinshafi fallið niður á sama tíma og erlendir birgjar hafi krafist staðgreiðslu fráíslenskum fyrirtækjum eftir hrun. Lausafjárstaða félagsins hafi ekki leyft sömuumsvif í innflutningi og áður, en hann hafi verið aðalástæða veltuaukningarfélagsins milli ára. Allir fjármunir félagsins hafi farið til greiðslu hráefnaog annars kostnaðar við að halda verksmiðju gangandi. Skaði Sigurplasts ehf. séþví til kominn vegna aðgerða Arion banka hf. en ekki vegna eigenda ogstjórnenda félagsins. Unnið hafi verið hart að því að tryggja reksturverksmiðjunnar og bjarga verðmætum. Þegar tekið hafi verið tillit til þess aðerlend lán félagsins hafi reynst ólögleg hafi eigið fé félagsins verið jákvætt.Reksturinn hafi verið í mjög góðu jafnvægi og félagið skilað mjög jákvæðriafkomu fyrir fjármagnsliði. Í skýrsluendurskoðunarfyrirtækisins Ernst & Young hf. frá ársbyrjun 2010 komi ekkifram að félagið sé ógjaldhæft. LánveitingarArion banka hf. á árinu 2008 bendi heldur ekki til þess, þó svo að bókfærtvirði hafi verið neikvætt. Á þeim tíma hafi ekki verið búið að dæma gengislánólögmæt. Þetta staðfesti að félagið hafi verið að fullu gjaldhæft, metið út fráfjárflæði, en ekki bókfærðu mati eigin fjár, sem sé sú aðferð sem almennt sélögð til grundvallar. Í skýrslunni sé sérstaklega vikið að því að áætlanir hafialltaf staðist og þess vegna sé félagið í góðum málum með áframhaldandi vextitekna og afkomu og kostnaðarhlutföll séu öll að lækka. Skýrslan beri þessu glöggt vitni,en hún lýsi rekstri og horfum á árunum 2007 til 2011. Í skýrslunni komi m.a. fram aðmikil aukning hafi verið á veltu rekstrarárin 2007 og 2008. Heildarveltafélagsins hafi aukist um 180 milljónir króna milli ára eða úr 131 milljón krónaárið 2007 í 310 milljónir króna árið 2008. Þá segi að gert sé ráð fyrir því aðveltan verði um 400 milljónir króna árið 2009 og að hún verði komin í um 460milljónir króna árið 2011. Áætlað sé að EBITDA nái um 50 milljónum króna árið2009, um 63,5 milljónum króna árið 2010 og um 71 milljón króna árið 2011. Gertsé ráð fyrir að frjálst sjóðsflæði verði um 36,2 milljónir króna árið 2010 ogum 54 milljónir króna árið 2011. Hvergi í skýrslunni sé efast um forsenduráætlana, en frekar vikið að því hve varkárar þær séu og lögð blessun yfiráreiðanleika þessara gagna. Framlegð sé áætluð 45% en núllpunktur sé við 30%.Af umfjöllun um skuldsetningu félagsins sé ljóst að neikvæð eiginfjárstaða séeingöngu reikningsfærsla vegna útreiknings á erlendum lánum, en með afnámiólögmætra erlendra lána væri staða félagsins sterk og félagið fullfært um aðstanda við skuldbindingar sínar. Fram komi að veltufé frá rekstri sé jákvætt umannars vegar 14,3 milljónir króna og hins vegar 10 milljónir króna fyrir árin2007 og 2008 og handbært fé sé í árslok, bæði árin. Frjálst sjóðstreymi sé 7milljónir króna fyrir árið 2008, 55 milljónir króna fyrir árið 2009, 36milljónir króna fyrir árið 2010 og loks 54 milljónir króna fyrir árið 2011. Í skýrslunni komi fram aðstærstu birgjar Sigurplasts ehf. væru almennt ekki mjög mikilvægir fyriráframhaldandi rekstur þar sem hægt væri að fá þessar vörur hjá fleiri aðilum.Félagið hafi engin einkaumboð lengur hjá neinum birgjum og njóti ekki neinnasérkjara, aðeins almennra kjara. Þá segi að almennur greiðslufrestur hafi íljósi aðstæðna fallið niður eða styst verulega gagnvart flestum viðskiptavinum.Þetta eigi sérstaklega við um erlenda viðskiptamenn þar sem greiðslufrestur séenginn. Það eigi því ekki við rök að styðjast að umboð hafi verið tekin fráfélaginu. Framangreind skýrsla hafi veriðafhent Arion banka hf. Endurskoðunarfyrirtækið Ernst & Young hf. hafi meðhenni gefið stöðu félagsins og rekstri bestu meðmæli fyrir 2009 og talið horfurgóðar fyrir árið 2010. Í kjölfarið, í febrúar 2010, hafi bankinn gert tillöguum 300 milljón króna skuldastöðu og viljað eignast 80% félagsins, en eignarhaldbankans hafi verið 33%. Varla geti verið að bankinn hafi metið félagiðógjaldhæft á þessum tíma í ljósi ofangreindrar skýrslu. Eftir gjaldþrot Sigurplasts ehf.hafi Ernst & Young hf. skilað nýrri skýrslu í ársbyrjun 2011. Það sé meginforsenda skýrslunnar að Sigurplast ehf. hafi skuldað1.100 milljónir króna og verið ógjaldfært frá árinu 2008 vegna uppreikningserlendra lána, þrátt fyrir að þá hafi legið fyrir dómar Hæstaréttar um ólögmætilánanna. Niðurstaða skýrslunnar sé sú að félagið sé ógjaldhæft og hafi veriðþað nánast frá upphafi. Byggt sé á bókfærðu virði eigna og skulda. Árinu áðurhafi Ernst & Young hf. hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að reksturfélagsins væri góður og framtíð félagsins björt samkvæmt hefðbundnum og viðurkenndum aðferðum um greiðslu- oggjaldhæfi. Þá hafi, í framhaldi af dómi Hæstaréttar í júní 2010, verið sett lögsem staðfest hafi 300 milljóna króna skuldastöðu félagsins, en Arion banki hf.hafi nokkrum mánuðum áður talið félagið geta staðið undir þeirri skuld. Viðgerð skýrslunnar hafi ekki verið leitað skýringa hjá eigendum félagsins.Vinnubrögð Ernst & Young hf. við gerð skýrslunnar séu félaginu til vansa. Ekkistandi steinn yfir steini í röksemdafærslu og málatilbúnaði í skýrslunni ogútreikningum sé hagrætt að vild. Fram komi í skýrslunni að félagið hafi verið ískilum við bankann og samið hafi verið um lánamál. Varðandi samanburð eigna ogskulda við mat á ógjaldhæfi sé rétt að vitna til álits réttarfarsnefndar um aðeignastaða gagnstætt skuldum hafi minna vægi. Ógreiðslufærni félagsins hafiverið tímabundin. Skiptastjóri hafi óskað nýrrarskýrslu frá Ernst & Young hf. þar sem lánin séu endurútreiknuð með óverðtryggðum vöxtum eins og lög hafikveðið á um. Þetta hafi verið gert, en þó hafi ekki verið gerð frekari greinfyrir endurútreikningnum. Skuldastaðan hafi farið úr 1.100 milljónum króna í rúmar 300 milljónir króna. Niðurstaða skýrslunnarfrá hausti 2011 hafi verið sú að félagið hafi þrátt fyrir þetta verið ógjaldhæft. Stefndu telji skýrsluna byggja á röngumforsendum og útreikningum. Þá sé hún í andstöðu við fyrstu skýrsluna frá árinu2010. Íþessari síðastgreindu skýrslu séu áhrif gengismunar felld út og reiknaðirvextir til gjalda langt umfram t.d. dráttarvexti til þess að gera eigið féneikvætt. Greiddir vextir áranna 2007 og 2008 séu færðir út úr rekstri ogreiknaðir nýir og hærri innlendir vextir, þrátt fyrir að félagið hafi verið ískilum og fyrir liggi dómur Hæstaréttar sem geri slíka útreikninga ólögmæta. Íengu sé tekið tillit til þessa, enda bresti þá allar forsendur fyrir niðurstöðuskýrslunnar. Íársbyrjun 2012 hafi verið kveðinn upp dómur í Hæstarétti um að ekki megi reiknaóverðtryggða vexti á lán eins og Sigurplast ehf. hafi verið með. Staða skuldafélagsins hafi því enn verið rúmlega 300 milljónir króna. Það liggi því fyrirað félagið hafi allan tímann verið gjaldhæft. Sú niðurstaða byggist á tveimurHæstaréttadómum um réttan útreikning á skuldastöðu og vöxtum. Séu raunverulegartölur fyrir utan gengismun í vaxtagjöldum skoðaðar, með sama hætti og gert hafiverið í skýrslunni með óverðtryggðu vextina, komi í ljós að vaxtagreiðslur nemi17 milljónum króna fyrir árið 2007 og 41 milljón króna fyrir árið 2008 eðasamtals 58 milljónum króna en ekki 162 milljónum króna eins og fram komi ílokaskýrslunni. Á þessu byggist fullyrðing Ernst & Young hf. um það að eigið fé sé neikvætt, sem verði síðan aðalforsendafullyrðingar um ógjaldhæfi. Þannig muni rúmum 100 milljónum króna. Að teknutilliti til þessara stærða sé félagið með jákvætt bókfært eigið fé í árslok2008. Að engu sé vikið að útreikningum fyrir 2009, en þá sé EBITDA jákvæð um 53milljónir króna. Áætlanir fyrir árið 2010 hafi verið 63 milljónir króna og 70milljónir króna fyrir árið 2011. Félagið hafi greitt 7 milljónir króna í vextiárið 2007 og tæpar 18 milljónir króna árið 2008. Þetta hafi allt komið fram ífyrstu skýrslunni. Viðkaup á Sigurplasti ehf. hafi virði félagsins verið metið út frá frjálsufjárflæði, en ekki bókfærðu verði eigna og skulda, enda sé það ávallt lagt tilgrundvallar við alla útreikninga á virði, þar sem fyrirtæki séu metin, þ.e. útfrá því verðmæti sem þau skapi. Þannig hafi virðismat bankans við kaupin ogfjármögnun þess tekið tillit til þessara forsendna. Við kaupin hafi óefnislegareignir félagsins verið 220 milljónir króna og virði félagsins verið metið um350 milljónir króna. Ernst & Young hf. leggiþessa viðurkenndu matsaðferð til hliðar og kjósi þess í stað að leggja tilgrundvallar að bókfærðar eignir dugi ekki fyrir skuldum. Um mjög óvenjulegaleið sé að ræða. Umsvif Sigurplasts ehf. hafiaukist á árunum 2007 og 2008, en veltanhafi tvöfaldast, úr 131 milljón króna í 310 milljónir króna. Við það hafi reynt mjög á greiðsluflæði þar sem veltahafi tekið til sín aukið fjármagn, þannig að lagerar og viðskiptakröfur hafitvöfaldast. Þetta hafi allt verið gert með samþykki og vitund Arion banka hf.,enda hafi hann átt mann í stjórn félagsins og fengið allar upplýsingar umreksturinn. Þá hafi allt sem staðið hafi fyrir dyrum verið bókað ástjórnarfundum. Ef félagið hefði veriðógjaldhæft hefði bankinn ekki verið að skoða nýja 40 milljóna króna lánveitingu til félagsins á haustmánuðum 2008. Lánið hafiverið hugsað til að fjármagna aukin umsvif félagsins. Enginn banki hefði tekiðí mál að lána félagi sem hann teldi ekki geta greitt af lánum. Mikill munur séá því hvort bankar fjármagni tap eða vöxt. Ástæðan sé sú, eins og fram hafikomið í fyrstu skýrslunni, að allar áætlanir sem settar hafi verið fram viðkaupin hafi staðist og rúmlega það, þrátt fyrir gífurlega erfið ytri skilyrði. Hafaþurfi í huga að skuldastaða félagsins árið 2007 hafi verið um 2,7 ársveltur,fyrir árið 2008 um 1,2 ársveltur og fyrir árið 2009 1,08 ársveltur. Félagið hafistaðið undir tæpri 500 milljón króna skuld. Það sé byggt á skuldaþekju, þ.e.sjóðstreymi úr rekstri til greiðslu vaxta og afborgana lána. Sú tala sé aðmeðaltali yfir 1,2, sem skýrsluhöfundar Ernst & Young hf. hafi staðfest ífyrstu skýrslu sinni sem mjög raunhæfa. Virðismat á félaginu miðað við mat áfrjálsu fjárflæði gefi virði langt umfram ofangreinda skuldastöðu. Virðið hafiverið 350 milljónir króna þegar velta hafi verið 150 milljónir króna við kaupinárið 2007, en á árinu 2009 hafi veltan verið 370 milljónir króna. Til einföldunar sé sett framtafla er sýni að eigið fé félagsins hafi verið jákvætt miðað við þáhæstaréttardóma sem hafi fallið að undanförnu um ólögmæti gengislána ogvaxtaútreikninga: 2007 2008 2009Eigið fé ársbyrjun66.90056.65551.083Tap skv. rekstarreikningi28.882566.66984.325Gengismunur ólöglegra lána færður út8.637552.58138.064-10.245-14.088-46.261Vextir ólöglegra lána færðir út025.66650.950Samningsvextir gengisbundinna lána færðir inn0-17.150-18.463Leiðrétt tap ársins-10.245-5.572-13.774Eigið fé í árslok56.65551.08337.309 Innflutningur Sigurplasts ehf.hafi minnkað þegar rekstrarfyrirgreiðsla viðskiptabanka félagsins hafi falliðniður, á sama tíma og erlendir birgjar hafi krafist staðgreiðslu frá íslenskumfyrirtækjum eftir hrun. Aðgerðir Arion banka hf., að fella fyrirvaralaust niðurrekstrarlán, hafi leitt til vanskila við hráefnisbirgja, sem hafi hætt að lánafélaginu og fært það yfir í staðgreiðslu. Útstreymi á vormánuðum 2010 vegnaþessa hafi verið 10 til 12 milljónir króna. Aðgerðir bankans í málum Mjallarhafi aukið vanda félagsins um 16 milljónir króna. Lausafjárstaða félagsins hafiþví ekki leyft sömu umsvif í innflutningi og áður. Til að verja hagsmuniSigurplasts ehf. hafi félagið leitað til stefnda, K.B. Umbúða ehf., um að þaðfélag myndi flytja inn og greiða fyrir þessar vörur og stefndi myndi seljaSigurplasti ehf. jafnharðan og sala til viðskiptavinar ætti sér stað.Sigurplast ehf. hafi ekki aðeins fengið framlegð af þessum viðskiptum, heldurhaldið viðskiptavild sinni gagnvart viðskiptavinum sínum. Það sé öllum ljóstsem eitthvað þekki til vöruskipta að ábati stefnda, K.B. Umbúða ehf., hefðiorðið meiri ef hann hefði selt vörurnar beint. Sigurplast ehf. hafi selt allarþessar vörur jafnharðan fyrir hærra verð en það hafi keypt þær á. Öll vörukaup stefnda, K.B. Umbúðaehf., af Sigurplasti ehf. hafi verið til ábata fyrir Sigurplast ehf. Vörurnarhafi verið seldar fyrir hærra verð en þær hafi verið keyptar á. Þannig hafifélagið fengið af þeim góða framlegð og fyrir þær hafi verið greittskilvíslega. Ásökun um tilhæfulausa reikningafrá stefnda, K.B. Umbúðum ehf., sé hafnað. Reikningar þessir séu til komnirvegna húsaleigu fyrir fasteignina að Völuteigi 6, 270 Mosfellsbæ. Eins og áður hafi komið framhafi Sigurplast ehf. ekki haft fjármuni til að stunda innflutning í sama mæliog áður. Til að bæta lausafjárstöðu félagsins hafi vörur verið seldar meðmiklum afslætti gegn staðgreiðslu. Það hafi gilt um öll viðskipti á þessumtíma, ekki einungis til stefnda, K.B. Umbúða ehf. Þær vörur sem keyptar hafiverið af stefnda hafi félagið ekki haft bolmagn til að flytja inn. Til þess aðverja viðskiptahagsmuni og viðskiptasambönd hafi þær vörur sem Sigurplast ehf.hafi mest þurft á að halda verið keyptar inn. Þær hafi yfirleitt verið seldarfyrir fram og því ekki setið inni á lagerum Sigurplasts ehf. Með þessu hafiverksmiðjan verið varin og þær innfluttu vörur sem tengdust framleiðslu, enmismunur á framlegð skýrist af nokkrum þáttum. Félagið hafi verið að verjastóra viðskiptavini sem ekki hafi borgað mikið fyrir innflutta vöru, en hafiborið uppi mikla framlegð og sölu félagsins. Innfluttar vörur hafi oft ekkiskilað miklu, en stutt mikla framlegð í framleiddum vörum. Sigurplast ehf. hafienga áhættu borið af viðskiptunum. Á tímum mikilla gengisbreytinga minnkiframlegð af vörum, litlir fjármunir leiði til þess að vörur séu keyptar inn ílitlu magni, sem þýði hærra verð. Í ljósi þess að Sigurplast ehf. hafi veriðgjaldfært sé ljóst að ekkert óeðlilegt sé við framangreind viðskipti.Sigurplast ehf. hafi verið í staðgreiðsluviðskiptum við stefnda, K.B. Umbúðirehf., eins og alla aðra birgja sína. Stefndi hafi notið staðgreiðslukjara ogstaðgreitt öll sín innkaup og náð niður verðum með þeim hætti. Þetta sé ísamræmi við þau viðskipti sem félagið hafi við önnur fyrirtæki á þessum tíma.Lausafjárstaða flestra fyrirtækja hafi verið mjög slæm á þessum tíma. Stefndihafi nýtt sér það til að ná niður verðum frá sínum birgjum. Vegna þessaraviðskipta og þeirra afsláttarkjara sem stefndi hafi notið hafi félagið ákveðiðað aðstoða Sigurplast ehf. við að viðhalda viðskiptasamböndum sínum, en aukþess hafi félagið fengið ábata af viðskiptunum. Ábati félagsins hefði orðiðmiklu meiri ef þessi háttur hefði ekki verið viðhafður. Kröfuliðir 1-10 Varðandi 1. til 10. liðriftunarkröfu stefnanda sé vísað til þess að umræddar vörur hafi verið seldarstefnda, K.B. Umbúðum ehf., til að fjármagna vörukaup Sigurplasts ehf. á töppumog skyldum vörum sem tengdust framleiðslu félagsins. Þetta hafi verið gert tilað viðhalda viðskiptasamböndum Sigurplasts ehf. til þess að félagið gæti seltframleiðsluvörur sínar ásamt eðlilegum fylgihlutum. Engir gjafagerningar eðanokkuð slíkt hafi falist í þessu. Stefndi hafi engan ábata haft af umræddumviðskiptum og sitji uppi með stóran hluta af vörunum. Viðskiptin hafi ekki rýrteignir Sigurplasts ehf. eða leitt til auðgunar móttakanda. Ósannað sé aðóeðlilegt verð hafi verið greitt fyrir vörurnar miðað við þær aðstæður er veriðhafi eftir hrun á Íslandi. Því sé mótmælt að um gjafatilgang hafi verið aðræða, en eins og fram hafi komið hafi umrædd viðskipti verið gerð í þáguSigurplasts ehf. vegna áframhaldandi framleiðslu félagsins og til að viðhaldaviðskiptasamböndum þess. Skilyrði til riftunar samkvæmt141. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki fyrir hendi. Ekki sé um að ræðaótilhlýðilegar ráðstafanir, en eins og lýst hafi verið hafi félagið verið aðverja verksmiðju og viðskiptavild sína. Framlegðartap félagsins hefði orðið munmeira ef ekki hefði verið hægt að framleiða og selja vörur þess, en álagningþar hafi verið um 60-100%. Þá hafi félagið ekki verið ógjaldfært, eins og sýnthafi verið fram á. Þar af leiðandi hafi stefnda, K.B. Umbúðum ehf., ekki getaðverið ljóst að félagið væri ógjaldfært. Kröfuliður 9 Varðandi riftun á ráðstöfun í 9.lið sé í fyrsta lagi bent á að ekki sé um sambærilegar vörur að ræða. Í öðrulagi hafi orðið veruleg hækkun á heimsmarkaðsverði og í þriðja lagi hafi gengikrónunnar veikst. Þetta skýri umræddan verðmun. Loks megi geta þess aðSigurplast ehf. hafi enga áhættu borið af innflutningi þessara vara þar sem þærhafi þegar verið seldar viðskiptavini, þegar þær hafi verið keyptar af stefnda,K.B. Umbúðum ehf. Sigurplast ehf. hafi selt vörurnar með góðri framlegð. Þannighafi verið um augljósan ávinning fyrir félagið að ræða af þessum viðskiptum.Þetta hafi allt verið gert í þeim tilgangi að viðhalda viðskiptasamböndumSigurplasts ehf. Ekkert óeðlilegt sé við það að reikningar milli félaganna séuað svipaðri fjárhæð, en vegna fjárskorts hafi Sigurplast ehf. greitt fyrirvörur frá stefnda með vörum frá sér og magn af vörum eða fjárhæðir látnarmætast eins og mögulegt hafi verið. Þessar upphæðir hafi aldrei getað mæstalveg að krónutölu þar sem vörur hafi verið afhentar í brettavís eða íkassavís. Aldrei hafi verið um það að ræða að vörur væru seldar í gjafatilgangiheldur hafi Sigurplast ehf. ávallt selt þær vörur með framlegð er félagið hafifengið frá stefnda þannig að kröfuhafar þess hafi notið góðs af. Því sé mótmæltsem röngu og ósönnuðu að skilyrði riftunar samkvæmt 1. mgr. 131. gr. eða 141.gr. laga nr. 21/1991 eigi við. Kröfuliðir11 og 12 Varðandi riftunarkröfu íkröfuliðum 11 og 12 sé í fyrsta lagi vísað til þess að ekki sé um sambærilegarvörur að ræða. Framleiðandi sé ekki sá sami, ekki sé um sama magn í innkaupumað ræða og þar af leiðandi ekki sömu viðskiptakjör. Þá hafi orðið veruleghækkun á heimsmarkaðsverði, auk þess sem gengi krónunnar hafi veikst. Þettaskýri umræddan verðmun. Loks megi geta þess að Sigurplast ehf. hafi enga áhættuborið af innflutningi þessara vara, þar sem þær hafi þegar verið seldarviðskiptavini, þegar þær hafi verið keyptar af stefnda, K.B. Umbúðum ehf.Vörurnar hafi verið seldar af Sigurplasti ehf. með góðri framlegð. Þannig hafiverið um augljósan ávinning að ræða hjá félaginu af þessum viðskiptum. Eins ogáður hafi verið lýst hafi þetta allt verið gert í þeim tilgangi að viðhaldaviðskiptasamböndum félagsins. Fullyrðingum um tap félagsins af umræddumviðskiptum sé algjörlega hafnað. Á þessum tíma hafi lán félagsinshjá Arion banka hf. verið fryst og félagið hafi verið í viðræðum við bankann umfjárhagslega endurskipulagningu. Það sé viðtekin venja að ekki sé gerð krafatil greiðslu skulda meðan viðræður við banka standi yfir. Félagið hafi því ísjálfu sér ekki verið í vanskilum á þessum tíma, eins og stefnandi haldi núfram, vegna frystingar umræddra lána. Öll framangreind viðskipti hafi í raunverið staðgreiðsluviðskipti. Eini kröfuhafinn sem hafi getað verið mismunaðhafi verið Arion banki hf. Lán bankans hafi hins vegar verið í frystingu ogþessi viðskipti til hagsbóta fyrir Sigurplast ehf. Vegna viðræðna umfjárhagslega endurskipulagningu hafi bankanum verið fullkunnugt um staðgreiðsluog skuldajöfnunarviðskipti Sigurplasts ehf., en engar athugasemdir hafi veriðgerðar við það. Hvað varði skuldajöfnuð vegnaTVG Zimsen þá hafi verið um að ræða greiðslu Sigurplasts ehf. til TVG Zimsenvegna annars vegar eigin viðskipta og hins vegar skuldar stefnda, K.B. Umbúðaehf., við TVG Zimsen. Um heildarskuldajöfnuð hafi verið að ræða íhagræðingarskyni. Sigurplast ehf. hafi skuldað stefnda, K.B. Umbúðum ehf. Þettahafi ekki verið gert í ágóðaskyni fyrir stefnda. Færslur í bókhaldi vegna þessahafi verið eðlilegar. Skuldajöfnuðurinn hafi því verið eðlilegur og ekki umóeðlilegan greiðslueyri að ræða. Riftun sé því mótmælt á þeim grundvelli aðfélagið hafi ekki verið ógjaldfært og að um eðlilegar færslur í viðskiptum hafiverið að ræða. Kröfuliðir13-16 Varðandi riftun ráðstafana íkröfuliðum 13-16 sé vísað til þess að Sigurplast ehf. hafi nýtt húsnæðið aðVöluteigi 6 í Mosfellsbæ og greitt fyrir það húsaleigu, enda hafi félagið keyptrekstur RPC árið 2008, en stefndi, K.B. Umbúðir ehf., yfirtekiðhúsaleigusamninginn og framleigt Sigurplasti ehf. húsnæðið. Húsnæðið hafi veriðnotað undir lager RPC sem Sigurplast ehf. hafi keypt reksturinn af. Umræddirreikningar séu því réttir. Þá sé bent á að stefnandi sé aðbera saman ósambærilegar vörur. Þótt verið sé að bera saman sama magn sé ekkisami framleiðandi og ekki sé um sama magn í innkaupum að ræða. Þar af leiðandisé stefnandi ekki að bera saman sömu viðskiptakjör. Þá hafi orðið veruleghækkun á heimsmarkaðsverði, auk þess sem veiking á gengi krónunnar skýriumræddan verðmun. Sigurplast ehf. hafi enga áhættu borið af innflutningiþessara vara þar sem þær hafi þegar verið seldar viðskiptavini, þegar þær hafiverið keyptar af stefnda og verið seldar af Sigurplasti ehf. með góðriframlegð. Þannig hafi verið um augljósan ávinning af viðskiptunum fyrir félagiðað ræða. Þetta hafi allt verið gert í þeim tilgangi að viðhalda viðskiptasamböndumþess. Fullyrðingum um tap stefnanda af umræddum viðskiptum sé algjörlegahafnað. Um staðgreiðsluviðskipti hafi verið að ræða. Sigurplast ehf. hafieingöngu verið í staðgreiðsluviðskiptum við sína birgja og því ekkert óeðlilegtvið umræddar færslur við stefnda. Engum kröfuhöfum hafi verið mismunað, endahafi það sama átt við um alla birgja félagsins, eins og bókhald félagsins sýni.Að auki hafi félagið verið í viðræðum við viðskiptabanka sinn og með lán ífrystingu. Þá hafi skiptastjóri þrotabús RPC engar athugasemdir gert við umræddviðskipti Kröfuliðir 17, 21, 22 og 24 Varðandi kröfu um riftunráðstafana í liðum 17, 21, 22 og 24 sé vísað til þess að umstaðgreiðsluviðskipti hafi verið að ræða, en Sigurplast ehf. hafi eingönguverið í staðgreiðsluviðskiptum við sína birgja. Því hafi ekkert óeðlilegt veriðvið umræddar færslur við stefnda, K.B. Umbúðir ehf. Engum kröfuhöfum hafi veriðmismunað, enda hafi það sama átt við um alla birgja félagsins, eins og bókhaldfélagsins sýni. Að auki hafi félagið verið í viðræðum við viðskiptabanka sinnog með lán í frystingu. Það sé rangt að skuldbindingar Sigurplasts ehf. viðstefnda hafi verið meðhöndlaðar með öðrum hætti en skuldbindingar við aðrabirgja. Ekki hafi verið um tilhæfulausar kröfur að ræða og riftun sé þvíalfarið hafnað. Kröfuliðir 18 og 19 Varðandi riftun ráðstafana íliðum 18 og 19 sé bent á að í þeim fjárhæðum sem krafist sé riftunar á liggifyrir að samið hafi verið um að viðskiptum milli þessara aðila skyldi háttað áþann veg að stefndi, K.B. Umbúðir ehf., nytu þjónustu Sigurplasts ehf. vegnaaksturs og lagerþjónustu. Því sé eðlilegt að skuldjöfnun eigi sér stað milliþessara aðila um þessi viðskipti. Varðandi ógjaldfærni sé vísað til þess semáður hafi komið fram um það. Það sé rangt að skuldbindingar Sigurplasts ehf.við stefnda hafi verið meðhöndlaðar með öðrum hætti en skuldbindingar við aðrabirgja. Kröfuliður 20 Varðandi kröfulið 20 sé í fyrstalagi bent á að ekki sé um sambærilegar vörur að ræða. Þetta sé sama magn enekki sami framleiðandi. Ekki sé um að ræða sama magn í innkaupum og þar afleiðandi ekki sömu viðskiptakjör. Þá hafi orðið veruleg hækkun áheimsmarkaðsverði, auk þess sem gengi krónunnar hafi veikst. Þetta skýriumræddan verðmun. Loks megi geta þess að Sigurplast ehf. hafi enga áhættu boriðaf innflutningi þessara vara þar sem þær hafi þegar verið seldar viðskiptavini,þegar þær hafi verið keyptar af stefnda, K.B. Umbúðum ehf. Vörurnar hafi veriðseldar af Sigurplasti ehf. með góðri framlegð. Þannig hafi verið um augljósanávinning að ræða hjá Sigurplasti ehf. af þessum viðskiptum. Þetta hafi alltverið gert í þeim tilgangi að viðhalda viðskiptasamböndum Sigurplasts ehf.,eins og áður hafi verið lýst. Fullyrðingum um tap stefnanda af umræddumviðskiptum sé algjörlega hafnað. Um ógjaldfærni sé vísað til þess sem áður hafikomið fram. Þá sé það rangt að skuldbindingar Sigurplasts ehf. við stefnda hafiverið meðhöndlaðar með öðrum hætti en skuldbindingar við aðra birgja. Kröfuliður 25 Varðandi kröfu um riftun greiðsluí 25. lið sé í fyrsta lagi vísað til þess að ekki sé um sambærilegar vörur aðræða. Um sama magn sé að ræða en framleiðandi sé ekki sá sami. Ekki sé samamagn í innkaupunum og þar af leiðandi ekki sömu viðskiptakjör. Þá hafi orðiðveruleg hækkun á heimsmarkaðsverði, auk þess sem gengi krónunnar hafi veikst,sem skýri umræddan verðmun. Loks megi geta þess að Sigurplast ehf. hafi engaáhættu borið af innflutningi þessara vara þar sem þær hafi þegar verið seldarviðskiptavini, þegar þær hafi verið keyptar af stefnda, K.B. Umbúðum ehf.Vörurnar hafi verið seldar af Sigurplasti ehf. með góðri framlegð. Þannig hafiverið um augljósan ávinning af viðskiptunum að ræða hjá félaginu. Þetta hafiallt verið gert í þeim tilgangi að viðhalda viðskiptasamböndum Sigurplastsehf., eins og áður hafi verið lýst. Fullyrðingum um tap stefnanda af umræddumviðskiptum sé algjörlega hafnað. Um ógjaldfærni sé vísað til þess sem áður hafikomið fram. Þá sé það rangt að skuldbindingar Sigurplasts ehf. við stefnda,K.B. Umbúðir ehf., hafi verið meðhöndlaðar með öðrum hætti en skuldbindingarvið aðra birgja. Kröfuliður 26 Varðandi riftun greiðslu íkröfulið nr. 26 sé málsatvikum mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Stefndu kannistekki við þessar vörur eða ætlaða lýsingu starfsmanna Sigurplasts ehf. Rétt séað taka fram að ógerningur sé að bera saman innkaup á samheitavörunni „tappi“frá júní 2009 til september 2010 í ljósi þess sem áður hafi komið fram umgengisþróun, hækkun á erlendum mörkuðum, mismunandi gæði vara, ólíka framleiðendurog ólík viðskiptakjör miðað við innkaup. Kröfuliður 27 Varðandi riftun greiðslu í lið27 sé vísað til þess í fyrsta lagi að ekki sé um sambærilegar vörur að ræða.Magnið sé það sama en framleiðandi sé ekki sá sami. Ekki sé um sama magn aðræða í innkaupum og þar af leiðandi séu ekki sömu viðskiptakjör. Í öðru lagihafi orðið veruleg hækkun á heimsmarkaðsverði og í þriðja lagi hafi gengikrónunnar veikst, sem skýri umræddan verðmun. Loks megi geta þess að Sigurplastehf. hafi enga áhættu borið af innflutningi þessara vara þar sem þær hafi þegarverið seldar viðskiptavini, þegar þær hafi verið keyptar af stefnda, K.B.Umbúðum ehf. Félagið hafi selt vörurnar með góðri framlegð. Þannig hafi veriðum augljósan ávinning félagsins að ræða af þessum viðskiptum. Þetta hafi alltverið gert í þeim tilgangi að viðhalda viðskiptasamböndum Sigurplasts ehf.,eins og áður hafi verið lýst. Fullyrðingum um tap stefnanda af umræddumviðskiptum sé algjörlega hafnað. Um ógjaldfærni sé vísað til þess sem áður hafikomið fram. Þá sé það rangt að skuldbindingar Sigurplasts ehf. við stefnda hafiverið meðhöndlaðar með öðrum hætti en skuldbindingar við aðra birgja. Í þeim fjárhæðum sem krafist sériftunar á í ofangreindum lið liggi fyrir að samið hafi verið um að viðskiptummilli þessara aðila skyldi háttað á þann veg að stefndi, K.B. Umbúðir ehf.,nytu þjónustu Sigurplasts ehf. vegna aksturs og lagerþjónustu. Því hafi veriðeðlilegt að skuldjöfnun ætti sér stað milli þessara aðila um þessi viðskipti. Það sé rangt að stefndi, K.B.Umbúðir ehf., hafi notað reikningakerfi Viðarsúlu ehf. Viðskiptalegar ogrekstrarforsendur milli Sigurplasts ehf. og stefnda hafi, eins og áður hafikomið fram, verið til ábata fyrir Sigurplast ehf. og eingöngu í viðskiptalegumtilgangi til að verja iðnaðarframleiðslu og viðskiptasambönd því tengdu. Skaðabótakrafa á hendur stefndu, Sigurði og Jóni Snorra Skaðabótaábyrgð stefndu,Sigurðar og Jóns Snorra, sé alfarið hafnað þar sem öll viðskipti sem hér umræði hafi verið eðlileg og til hagsbóta fyrir Sigurplast ehf. til þess að verjaiðnaðarframleiðslu félagsins og viðskiptasambönd í kjölfar efnhagshruns áÍslandi. Ljóst sé að stefndu, Sigurður og Jón Snorri, hafi með umræddumákvörðunum haft hagsmuni félagsins að leiðarljósi, enda hafi öll fyrrgreind viðskiptiskilað félaginu ábata og tryggt viðskiptasambönd sem að öðrum kosti hefðuglatast og færst til þriðja aðila. Stefndi, Jón Snorri, hafi veriðstjórnarformaður Sigurplasts ehf. Hann hafi ekki sinnt neinum daglegum störfumhjá félaginu, heldur haft með höndum ráðsmennsku vegna stjórnarstarfa ogsérverkefni sem oftast tengdust erlendum viðskiptamönnum, samskiptum viðlánastofnanir og stefnumótun. Honum hafi því verið ókunnugt um dagleg samskiptiað svo miklu leyti sem þau hafi ekki komið á borð stjórnar. Framkvæmdastjórihafi haft umsjón með daglegum rekstri og haft fullt umboð til þess. Þannig hafistefnda, Jóni Snorra, verið með öllu ókunnugt um þær fjárhagslegu ráðstafanirsem um sé fjallað í málarekstri þessum, enda hafi þær verið þess eðlis og af þeirristærðargráðu að eiga ekki erindi á borð stjórnar. Þetta eigi einnig við umstöðu birgða félagsins, sem ekki hafi verið ræddar í stjórn. Stefndi, JónSnorri, hafni því að hann beri hlutlæga ábyrgð samkvæmt lögum um hlutafélög eðaöðrum lögum og reglum á ráðstöfunum og rekstri Sigurplasts ehf. semstjórnarformaður félagsins, enda hafi hann á alla lund staðið við skyldur sínarí félaginu sem eftirlits- og yfirumsjónarmaður. Stefndu vísi til laga nr.21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum IX., XII. og XX. kafla, þ.m.t. 3.,131., 134., 141., 142. og 194. gr. Þá sé vísað til almennra skaðabótareglna,laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, m.a. 44., 73., 79. og 108. gr. Einnig sévísað til laga nr. 145/1994 um bókhald, einkum 8. og 9. gr. og laga nr. 38/2001um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr.laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt afmálflutningsþóknun styðjist við lög nr. 50/1988. Stefndu séu ekkivirðisaukaskattsskyldir og beri þeim því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattiþessum úr hendi stefnanda. IV Bú Splast ehf., áður Sigurplastehf., var tekið til gjaldþrotaskipta 30. september 2010. Frestdagur við skiptinvar 27. september 2010. Þrotabúið krefst í máli þessu riftunar á 26 nánartilgreindum ráðstöfunum. Í fyrsta lagi er um að ræða sölu Sigurplasts ehf. á vörumtil stefnda, K.B. Umbúða ehf., á eða nálægt kostnaðarverði. Í öðru lagi er umað ræða kaup Sigurplasts ehf. á vörum frá stefnda, K.B. Umbúðum ehf., á hærraverði en Sigurplast ehf. hafði áður flutt inn sams konar vörur. Í þriðja lagier um að ræða viðskipti milli Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúða ehf.,með svokallaða ROPP tappa, en stefnandi byggir á því að Sigurplast ehf. hafikeypt 97.500 stk. af töppum af stefnda en þessir sömu tappar hafi áður verið íeigu Sigurplasts ehf. og horfið af lager félagsins eftir að færð hafi verið100.000 tappa birgðaminnkun í bókhaldi Sigurplasts ehf. Í fjórða lagi telurstefnandi að stefndi, K.B. Umbúðir ehf., hafi gefið út reikning fyrirhúsaleigu, stílaðan á Sigurplast ehf., sem engar rekstrarlega forsendur séufyrir. Þá er í fimmta lagi um að ræða kröfur stefnda, K.B. Umbúða ehf., áhendur Sigurplasti ehf. sem greiddar voru nær samstundis, með reiðufé. Kröfuliðir 1-3, 5-8, 10 og 23 Stefnandi reisir riftunarkröfusína vegna kröfuliða 1-3, 5-8, 10 og 23 á því að um hafi verið að ræða gjafirSigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. í skilningi 131. laga nr.21/1991. Þá taki almenna riftunarreglan í 141. gr. sömu laga einnig tilráðstafananna. Sigurplast ehf. hafi selt stefnda, K.B. Umbúðum ehf., vörur, ýmistá eða undir kostnaðarverði. Félagið hafi hins vegar samkvæmt fyrrisölureikningum selt viðskiptavinum sínum sömu vörur með töluverðri álagningu.Gjöfin felist í mismun á söluverði varanna til stefnda, K.B. Umbúða ehf., ogþví verði sem sama vara hafi verið seld öðrum viðskiptavinum á. Fjárhæð þeirraverðmæta sem stefnda, K.B. Umbúðum ehf., hafi verið gefin með þessum hætti, ogþar með tap stefnanda, nemi samtals 1.801.126 krónum. Samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 má krefjast riftunar á gjafagerningief gjöfin var afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Ákvæðið hefur veriðskýrt þannig að undir það falli hver sú ráðstöfun sem rýri eignir þrotamanns ogleiði til eignaaukningar hjá þeim er nýtur góðs af henni, enda búigjafatilgangur að baki ráðstöfuninni og hún falli ekki undir 3. mgr. sömugreinar sem tekur til venjulegra tækifærisgjafa og svipaðra smærri ráðstafana.Undir örlætisgerninga í þessum skilningi geta fallið gagnkvæmir samningar einsog kaupsamningar ef umtalsverður munur er á greiðslu þrotamanns og þvígagngjaldi sem hann hefur fengið í staðinn. Óumdeilter að allar þær ráðstafanir sem fjallað er um í framangreindum kröfuliðum fórufram innan sex mánaða tímamarks ákvæðisins. Stefndi telur skilyrðum tilriftunar á grundvelli framangreinds ákvæðis ekki fullnægt þar sem ekki hafi veriðum gjafir að ræða. Vörurnar hafi verið seldar stefnda, K.B. Umbúðum ehf., tilað fjármagna vörukaup Sigurplasts ehf. og viðhalda viðskiptasamböndum þess. Þáhafi ráðstafanirnar hvorki rýrt eignir þrotamanns eða leitt til eignaaukningarstefnda. Afgögnum um sölu Sigurplasts ehf. á umræddum vörum til stefnda, K.B. Umbúða ehf.,má sjá að vörurnar voru keyptar inn á tímabilinu frá maí 2008 til október 2009,flestar í apríl og maí 2009. Slík gögn hafa þó ekki verið lögð fram vegnafyrsta kröfuliðarins. Framangreind sala Sigurplasts ehf. fór hins vegar fram íapríl, maí og september 2010. Þá höfðu vörurnar setið á lager félagsins í margamánuði, en einungis mjög takmarkað selst af þeim og í einu tilviki ekkert.Fyrir liggur að á þessum tíma átti Sigurplast ehf. erfitt með að nálgastfjármagn vegna aðstæðna á fjármálamarkaði. Stefndu, Sigurður og Jón Snorri,lýstu því báðir fyrir dóminum að þessi viðskipti hefðu verið til ágóða fyrirSigurplast ehf., en með þeim hefði tekist að útvega fjármagn til þess að haldarekstri félagsins gangandi. Ekkert mat liggur fyrir í málinu sem sýnir fram áhvert hæfilegt endurgjald fyrir vörurnar hefði verið miðað við verðlag þegarþær voru seldar stefnda, K.B. Umbúðum ehf. Er því ekki sannað að viðkomandivörur hefði mátt selja á því verði sem stefnandi miðar við eða að um rýrnun áeignum Sigurplasts ehf. hafi verið að ræða. Þegar af þessum sökum eru skilyrðifyrir riftun vegna þessara kröfuliða á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr.21/1991 ekki uppfyllt. Kemurþá til athugunar hvort uppfyllt séu skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. laganr. 21/1991 hvað framangreinda kröfuliði varðar. Samkvæmt ákvæðinu er unnt aðkrefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt erukröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignirþrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða tilskuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varðþað vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita umógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfuninværi ótilhlýðileg. Stefnanditelur ráðstafanirnar hafa verið ótilhýðilegar þar sem Sigurplast ehf. hafi seltstefnda, K.B. Umbúðum ehf., vörur ýmist á eða undir kostnaðarverði á sama tímaog félagið hefði getað selt vörurnar á gangverði með hefðbundinni álagningu.Félagið hafi á sama tíma verið ógjaldfært og í miklum lausafjárvanda. Þá hafiráðstöfunin leitt til þess að verðmæti að andvirði 1.801.126 krónur hafi ekkiverið til fullnustu fyrir aðra kröfuhafa stefnanda. Þar sem líta verði áfélögin sem nákomin í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991 hafi fyrirsvarsmennfélagsins vitað eða mátt vita um ógjaldfærni stefnanda og þær aðstæður semleiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Stefndi hafnar því aðframangreindar ráðstafanir hafi verið ótilhlýðilegar þar sem tilgangur þeirrahafi verið að vernda viðskiptasambönd félagsins. Þá hafi félagið veriðgjaldfært og skilyrði ákvæðisins því ekki uppfyllt. Við aðalmeðferð málsins komfrá hjá stefnda, Sigurði, að hann hafi í mars 2010 keypt stefnda, K.B. Umbúðirehf., og því verið eigandi þess á þeim tíma sem málsatvik áttu sér stað. Er þvíóumdeilt að Sigurplast ehf. og stefndi, K.B. Umbúðir ehf., voru nákomin ískilningi 3. gr. laga nr. 21/1991. Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu umað ekki hafi verið sýnt fram á rýrnun eigna stefnanda verður heldur ekkifallist á að upplýst sé að framangreindar ráðstafanir hafi verið ótilhlýðilegarog verður því jafnframt hafnað riftun þeirra á grundvelli 141. gr. laga nr.21/1991. Kröfuliður 9 Krafa stefnanda um riftun vegna9. kröfuliðar er reist á því að í skuldajöfnuði frá 30. apríl 2010 að fjárhæð2.500.299 krónur hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúðaehf., að fjárhæð 201.825 krónur, sbr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þá eigialmenna riftunarreglan í 141. gr. sömu laga við um ráðstöfunina. Meðframangreindum skuldajöfnuði var kröfu Sigurplasts ehf. að fjárhæð 2.500.299krónur, sem til komin var vegna sölu á ýmsum vörum til stefnda, K.B. Umbúðaehf., skuldajafnað við kröfu stefnda að fjárhæð 2.598.641 króna, sem var tilkomin vegna vörukaupa Sigurplasts ehf. þann 23. apríl 2010. Stefnandi telurskilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991 fyrir skuldajöfnuði ekki vera uppfyllt.Ráðstöfunin sé því riftanleg, sbr. 136. gr. laganna. Í skuldajöfnuðinum hafifalist gjöf að fjárhæð 201.825 krónur. Gjöfin sé þannig til komin að Sigurplastehf. hafi keypt 13.500 einingar af „úðadælu 35/410“ af stefnda, K.B. Umbúðumehf., þann 23. apríl 2010 fyrir samtals 405.000 krónur. Sigurplast ehf. hafiáður keypt inn sömu vörur og þá greitt 203.175 krónur fyrir sama magn.Stefnandi áætli mismuninn því 201.825 krónur. Framangreind greiðslaSigurplasts ehf. fór fram með skuldajöfnuði 30. apríl 2010. Samkvæmt 136. gr.laga nr. 21/1991 gilda ákvæði laganna um riftun greiðslu einnig um skuldajöfnuðef ekki mætti beita honum samkvæmt 100. gr. þeirra. Samkvæmt því ákvæði getur hver sá sem skuldar þrotabúinu dregið það frá sem hann á hjáþví hvernig sem skuld og gagnkröfu er varið ef lánardrottinn hefur eignastkröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags, hvorki vitað né mátt vita aðþrotamaðurinn átti ekki fyrir skuldum og ekki fengið kröfuna til aðskuldajafna, enda hafi krafa þrotabúsins á hendur honum orðið til fyrirfrestdag. Stefndi, K.B. Umbúðir ehf., eignaðist kröfu sína á hendurSigurplasti ehf. áður en þrír mánuðir voru til frestdags 27. september 2010.Stefnandi heldur því hins vegar fram að stefndi hafi vitað eða mátt vita aðfélagið ætti ekki fyrir skuldum og að hann hafi fengið kröfuna til aðskuldajafna. Sönnunarbyrði um að svo hafi verið hvílir á stefnanda. Kemur þá til athugunar hvortstefndi, K.B. Umbúðir ehf., var grandsamur um ógjaldfærni Sigurplasts ehf. Einsog að framan greinir er óumdeilt í málinu að stefndi og Sigurplast ehf. vorunákomnir í skilingi 3. gr. laga nr. 21/1991. Aðila greinir hins vegar á umhvort Sigurplast ehf. hafi verið gjaldfært. Við mat á því hvort félagið hafiverið gjaldfært ber að líta til þess hvort það gat staðið í skilum viðlánardrottna sína þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga eða innan skamms tímafrá því. Eins og greint hefur verið frá hér að framan liggja fyrir í málinuþrjár skýrslur endurskoðunarfyrirtækisins Ernst og Young hf. um fjárhagSigurplasts ehf., auk matsgerðar dómkvadds matsmanns. Í tveimur skýrslum Ernstog Young hf., dags. 31. janúar og 14. október 2011, sem skiptastjóri stefnandaaflaði, er komist að þeirri niðurstöðu að Sigurplast ehf. hafi verið ógjaldfærtþegar á árinu 2008. Stefndu hafa lagt fram verðmat Dögunar Capital á rekstriSigurplasts ehf., dags. í apríl 2012, sem byggir á ársuppgjöri félagsins2007-2009 og rekstraráætlunum 2010-2014. Það er niðurstaða þess að verðmætifélagsins hafi verið 390.000.000 króna, að frádregnum 370.000.000 króna ívaxtaberandi langtímaskuldum. Þá lögðu stefndu fram uppreikningendurskoðunarfyrirtækisins Deloitte á fjárhagsætlun Sigurplasts ehf. út fráforsendum um endurreikning erlendra lána, dags. 17. apríl 2013. Í matsgerð dómkvadds matsmanns,Klemens Arnarsonar viðskiptafræðings, frá 12. febrúar 2014, er komist að þeirriniðurstöðu að félagið hafi verið í jákvæðu fjárstreymi og þar af leiðandirekstrarhæft. Það skipti meira máli en virðismötin sem slík. Greiðslugetafélagsins fram til ársins 2016 „skipti öllu máli“. Félagið hafi haft alla burðitil þess að greiða niður umtalsverðan hluta af þeim lánum sem á félaginu hafihvílt. Það hafi því „klárlega“ verið „hæft til þess að falla inn í beinubrautina“ samkvæmt lögum nr. 107/2009 um fjárhagslega endurskipulagningufyrirtækja. Þetta hefði þýtt að samkvæmt verklagi beinu brautarinnar hefðifjármálafyrirtæki átt, að mati matsmanns, að búa til lánafyrirkomulag þar semfélaginu væri gert fært að borga niður eins mikið af höfuðstól lána og því varunnt á tilteknu tímabili án þess að vera íþyngjandi félaginu. Í málinu liggja frammiársreikningar áranna 2007, 2008 og 2009. Ársreikningur vegna ársins 2007 erendurskoðaður. Þar er enginn fyrirvari gerður í áritun endurskoðanda viðrekstrarhæfi fyrirtækisins eða umfjöllun um óvissu í rekstrarumhverfi.Ársreikningur vegna ársins 2008 er ekki endurskoðaður en áritaður af löggiltumendurskoðanda með áritun á óendurskoðuð reikningsskil. Í árituninni er ekkigerður fyrirvari um rekstrarhæfi fyrirtækisins eða ábending um óvissu umrekstrarhæfi. Þá er ekki fjallað um rekstrarhæfi fyrirtækisins í skýrslustjórnar eða skýringum með ársreikningi, eins og eðlilegt er að gera ef óvissaríkir um þessi atriði eða um einstaka liði reikningsskilanna. Með framlögðumársreikningi 2009 fylgja engar áritanir, hvorki frá stjórn né endurskoðanda oger hann ekki dagsettur. Þrátt fyrir að bókfært eigið fé hafi verið neikvættsamkvæmt ársreikningum áranna 2007-2009 má ekki ráða af þeim að grunnforsenda umrekstrarhæfi hafi ekki verið til staðar og óvissa hafi ríkt um rekstrarhæfifyrirtækisins. Enn fremur var ekki tekið tillit til endurútreikningsgengistryggðra lána félagsins og áhrifa hans á bókfært eigið fé þess. Þá liggur fyrir að Sigurplastehf. gerði svokallaðan kyrrstöðusamning við viðskiptabanka sinn, Arion bankahf., um frestun á gjalddögum lána, sem var í gildi á þessum tíma og var íviðræðum við bankann um fjárhagslega endurskipulagingu. Eins og málið liggurfyrir verður jafnframt að byggja á því að félagið hafi verið í skilum viðlánardrottna sína, eins og stefndu greindu frá fyrir dóminum. Að virtum þeim gögnum sem hérhefur verið gerð grein fyrir og öðrum framlögðum gögnum málsins er þaðniðurstaða dómsins að stjórnendur stefnda, K.B. Umbúða ehf., hafi, eins ogatvikum var háttað, ekki verið grandsamir um að félagið væri ógjaldfært framtil þess að Arion banki hf. krafðist greiðslugengistryggðs láns með bréfi, dags. 30. ágúst 2010. Eins og að framan greinir hvílirsönnunarbyrðin um það að stefndi, K.B. Umbúðir ehf., hafi fengið kröfu sína íþeim tilgangi að skuldajafna á stefnanda. Stefnandi hefur ekki rennt stoðumundir þá fullyrðingu sína og verður því ekki talið sannað að svo hafi verið. Erþað því niðurstaða dómsins að Sigurplasti ehf. hafi verið framangreindurskuldajöfnuður 30. apríl 2010 heimill og verður riftun vegna hans því hafnað. Kröfuliðir 11 og 12 Krafa stefnanda um riftungreiðslna í kröfuliðum 11 og 12 byggir á því að í skuldajöfnuði frá 20. maí2010 að fjárhæð 2.000.000 króna hafi falist annars vegar gjöf að fjárhæð 60.599krónur og hins vegar greiðsla á 1.602.142 krónum fyrr en eðlilegt geti talistog í óvenjulegum greiðslueyri. Þá telur stefnandi að almenna riftunarreglan í141. gr. laga nr. 21/1991 taki til beggja ráðstafananna. Þær greiðslur sem um er að ræðafóru fram með skuldajöfnuði 20. maí 2010. Eins og að framan greinir gildaákvæði laga nr. 21/1991 um riftun greiðslu einnig um skuldajöfnuð ef ekki mættibeita honum samkvæmt 100. gr. þeirra, sbr. 136. gr. Ákvæði 100. gr. er rakiðhér að framan. Stefnandi byggir á því að Sigurplasti ehf. hafi ekki veriðskuldajöfnuðurinn heimill þar sem félagið hafi verið ógjaldfært og stefndi,K.B. Umbúðir ehf., hafi mátt vita það. Þá teljist skilyrði ákvæðisins ekkiuppfyllt þegar um sé að ræða greiðslu í óvenjulegum greiðslueyri. Þegar hefur verið komist aðþeirri niðurstöðu í umfjöllun um 9. kröfulið að stjórnendur stefnda, K.B.Umbúða ehf., hafi, eins og atvikum var háttað, ekki verið grandsamir um aðfélagið væri ógjaldfært allt fram til 30. ágúst 2010. Verður því hafnað aðskuldajöfnuðurinn hafi verið óheimill á þeim grundvelli að félagið hafi veriðógjaldfært og stefnda hafi mátt vera það ljóst. Þá verður ekki fallist á aðsjónarmið um óvenjulegan greiðslueyri eigi að leiða til þess aðskuldajöfnuðurinn teljist óheimill, en skilyrðin eru eins og að framan greinirrakin í 100. gr. laga nr. 21/1991. Þegar af framangreindum sökum verður hafnaðriftun vegna kröfuliða 11 og 12. Kröfuliðir 13-16 Í kröfuliðum 13-16 krefststefnandi riftunar á fjórum greiðslum Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúðaehf., 3.-23. júní 2010 samtals að fjárhæð 3.784.503 krónur. Stefnandi telur aðí þeim hafi falist gjöf til stefnda, sbr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þá sé umað ræða greiðslu fyrr en eðlilegt hafi verið, sbr. 1. mgr. 134. gr. laganna,auk þess sem almenna riftunarreglan í 141. gr. laganna taki til allraframangreindra ráðstafana. Þær greiðslur sem um sé að ræða hafi allar farið tilþess að greiða fyrir viðskipti að fjárhæð samtals 3.787.677 krónur. Þauviðskipti hafi annars vegar verið vegna húsaleigu og hins vegar vegna vörukaupaSigurplasts ehf. Stefnandi byggir á því aðreikningur stefnda, K.B. Umbúða ehf., að fjárhæð 3.520.000 krónur vegnahúsaleigu fyrir Völuteig 6 í Mosfellsbæ sé tilhæfulaus. Því hafi verið um aðræða gjöf til stefnda. Leigan hafi áður verið gjaldfærð af Sigurplasti ehf. ogfærð til skuldar við RP Consulting ehf. Það félag hafi verið úrskurðaðgjaldþrota 3. febrúar 2010. Skuldin hafi engu að síður verið færð af viðskiptareikningiRP Consulting ehf. yfir á viðskiptareikning stefnda, K.B. Umbúða ehf., þann 27.maí 2010. Því virðist hafa átt sér stað kröfuhafaskipti á kröfu RP Consultingehf., án aðkomu þrotabús þess. Stefndu hafa skýrt framangreindviðskipti á þann hátt að Sigurplast ehf. hafi nýtt húsnæðið, en félagið hafikeypt rekstur RP Consulting ehf. á árinu 2008 og lager þess hafi verið aðVöluteigi 6. Félagið hafi því greitt húsaleigu. Stefndi, K.B. Umbúðir ehf.,hafi yfirtekið húsaleigusamninginn og framleigt Sigurplasti ehf. húsnæðið. Framangreindur reikningur aðfjárhæð 3.520.000 krónur er vegna húsaleigu í nóvember og desember 2008 ogjanúar til apríl 2009. Með framlögðum kaupsamningi, dags. 11. apríl 2008,keypti Sigurplast ehf. RPC, sem er innflutnings- og rekstrareining í eigu RPCehf. Samkvæmt 4. gr. samningsins skyldi RPC leggja til lagerhúsnæði aðVöluteigi 6 út apríl, en yrði dráttur á tæmingu skyldi Sigurplast ehf. greiðafyrir. Stefndi, Sigurður, skýrði svo frá fyrir dóminum að Sigurplast ehf. hefðihaft húsnæðið til leigu, en enginn leigusamningur hefði verið gerður þar sem umskammtímaráðstöfun hafi verið að ræða. Jóhanna Gunnarsdóttir, bókariSigurplasts ehf., lýsti því að mistök hefðu verið gerð við bókun húsaleigunnar.Hún hefði fyrir mistök slegið inn „RPC“ fyrir RP Consulting ehf. í stað „RP“sem hafi verið Rögnvaldur Pálmason. Færslan hafi verið bakfærð. Hún hafi taliðað reikningarnir kæmu frá Rögnvaldi, en þeir hafi ekki verið komnir og hún þvíáætlað húsaleigu. Síðar hafi komið í ljós að reikningarnir hafi átt að koma frástefnda, K.B. Umbúðum ehf. Þá greindi Rögnvaldur Pálmason frá því að hann hefðiselt rekstur RP Consulting ehf. til Sigurplasts ehf. Hluti af kaupunum hafiverið lager að Völuteigi 6. Innifalið hafi verið leiga í u.þ.b. mánuð, áður enSigurplast ehf. skyldi greiða leigu. Hann hafi síðan átt viðskipti við stefnda,K.B. Umbúðir ehf., og það félag hafi eignast kröfuna. Með hliðsjón afframangreindu þykja komnar fram nægilegar skýringar á tilurð framangreindsreiknings og verður ekki fallist á riftun á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laganr. 21/1991. Stefnandi reisir kröfurnar íliðum 13-16 einnig á kaupum Sigurplasts ehf. á töppum frá stefnda, K.B. Umbúðumehf. Félagið hafi keypt 10.350 einingar á 468.157 krónur, en áður keypt inn sömuvörur á 200.480 krónur. Gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda hafi falist ímismuninum, 267.677 krónum. Framangreind kaup Sigurplasts ehf. fóru fram í júní2010, innan sex mánaða tímamarks 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Stefnduhalda því fram að stefnandi sé ekki að miða við sömu vörur, en samkvæmtyfirliti úr birgðabókhaldi virðast innkaup á sömu vörutegund hafa farið fram ímars til nóvember 2009. Ekkert liggur hins vegar fyrir í málinu um hverthæfilegt innkaupsverð varanna hefði verið miðað við verðlag í júní 2010.Stefndu hafa borið því við að vörurnar hafi í raun þegar verið seldar þriðjaaðila þegar þær hafi verið keyptar af stefnda, K.B. Umbúðum ehf. Stefnandihefur ekki lagt fram nein gögn um hvort sú sala hafi farið fram og þá fyrirhvaða fjárhæð. Hann hefur því ekki sýnt fram á að eignir Sigurplasts ehf. hafirýrnað vegna framangreindra innkaupa. Þegar af þessum sökum eru skilyrði fyrirriftun á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 ekki uppfyllt. Stefnandi byggir einnig á því aðframangreindar greiðslur séu riftanlegar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr.21/1991, en samkvæmt þeirri grein má krefjast riftunar á greiðslu skuldar ásíðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri,fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetuþrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Stefnandi reisir kröfuna á þvíað skuldirnar hafi verið greiddar fyrr en eðlilegt hafi verið. SkuldbindingarSigurplasts ehf. gagnvart stefnda, K.B. Umbúðum ehf., hafi verið meðhöndlaðarmeð öðrum hætti en meginþorri skuldbindinga við aðra lánardrottna, þar sem þærhafi verið greiddar ýmist sama dag og þær hafi stofnast eða nokkrum dögumsíðar. Framangreindu ákvæði 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 er einkum ætlaðað ná til þeirra tilvika þegar greiðsla hefur farið fram fyrir gjalddaga. Þaðgetur þó einnig átt við þegar greiðsla hefur farið fram á gjalddaga eða eftirhann, t.d. þegar ákveðin venja hefur myndast um aðra tilhögun á greiðslu. Afgögnum málsins virðist sem staðgreiðsluviðskipti hafi verið meginreglan íviðskiptum Sigurplasts ehf. og stefnda, K.B. Umbúða ehf. Þá virðist sem slíkthafi einnig verið meginreglan í viðskiptum félagsins við aðra birgja. Verðurþví ekki fallist á að umræddar greiðslur hafi átt sér stað fyrr en eðlilegthafi verið. Stefnandi telur einnig aðframangreind fjárhæði hafi skert greiðslugetu Sigurplasts ehf. verulega. Einsog að framan greinir telur dómurinn að félagið hafi á þessum tíma veriðgjaldfært. Um er að ræða húsaleigu um sex mánaða skeið vegna lagerhúsnæðis aðfjárhæð 3.520.000 krónur og 267.677 krónur, en krafan er þó 3.174 krónum lægri.Með hliðsjón af fjárhag og starfsemi Sigurplasts ehf. verður ekki fallist á aðframangreindar greiðslur hafi skert greiðslugetu félagins verulega þannig aðþær séu riftanlegar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Stefnanditelur skilyrði riftunar á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 einnig verauppfyllt varðandi kröfuliði 13-16. Með vísan til framangreindrar niðurstöðuvarðandi 1. mgr. 131. gr. og 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 verður ekkifallist á að framangreindar ráðstafanir hafi verið ótilhlýðilegar í skilningiákvæðisins og verður því jafnframt hafnað riftun þeirra á grundvelli 141. gr.laga nr. 21/1991. Kröfuliðir 17, 21, 22 og 24 Stefnandi reisir kröfu sína umriftun á fjórum greiðslum Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf. íkröfuliðum 17, 21, 22 og 24, samtals að fjárhæð 964.370 krónur, á því að í þeimhafi falist greiðsla fyrr en eðlilegt hafi verið, sbr. 1. mgr. 134. gr. laganr. 21/1991. Þá eigi almenna riftunarreglan í 141. gr. sömu laga einnig við. Umer að ræða greiðslur 28. júní 2010 að fjárhæð 302.535 krónur vegna vörukaupa27. júní 2010, þann 18. ágúst 2010 að fjárhæð 296.180 krónur vegna vörukaupasama dag, þann 2. september 2010 að fjárhæð 42.514 krónur vegna vörukaupa samadag og þann 13. september 2010 að fjárhæð 323.141 króna vegna vörukaupa samadag. Með vísan til röksemda varðandikröfuliði 13 til 16 verður ekki fallist á að framangreind staðgreiðsluviðskiptihafi falið í sér greiðslu fyrr en eðlilegt hafi verið, þau hafi skertgreiðslugetu verulega eða að þau hafi verið ótilhlýðileg, sbr. 1. mgr. 134. gr.og 141. gr. laga nr. 21/1991. Kröfuliðir 18 og 19 Í kröfuliðum 18 og 19 krefststefnandi riftunar á greiðslum Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf.,samtals að fjárhæð 273.791 króna. Er þar um að ræða tvær greiðslur meðskuldajöfnuði 1. júlí 2010. Annars vegar er um að ræða greiðslu á 47.891 krónu.Krafa stefnda var vegna viðskipta á tímabilinu 21. apríl til 28. júní 2010, enkrafa Sigurplasts ehf., sem stofnaðist sama dag, var vegna birgðahalds ogdreifingar. Hins vegar er um að ræða greiðslu að fjárhæð 225.900 krónur. Krafastefnda er vegna vörukaupa 29. júní 2010, en krafa Sigurplasts ehf. stofnaðistsama dag með útgáfu reiknings vegna aksturs í apríl til júní 2010. Stefnandi byggir riftunarkröfusína á því að í framangreindum skuldajöfnuðum hafi falist greiðsla fyrr eneðlilegt hafi verið, auk þess sem um greiðslu í óvenjulegum greiðslueyri hafiverið að ræða, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Jafnframt eigi almennariftunarreglan í 141. gr. sömu laga við. Þá sé heimilt að riftaskuldajöfnuðunum á grundvelli 136. gr. laganna. Stefnandi telur framangreindaskuldajöfnuði ekki uppfylla skilyrði skuldajafnaðar samkvæmt 100. gr. laga nr.21/1991. Þeir séu því riftanlegir, sbr. 136. gr. laganna. Eins og að framangreinir er það skilyrði þess að beita megi skuldajöfnuði samkvæmt 100. gr. laganr. 21/1991 að lánardrottinn hafi eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru tilfrestdags. Frestdagur var 27. september 2010. Krafa stefnda vegna vörukaupa aðfjárhæð 225.900 krónur myndaðist 29. júní 2010, en þá voru innan við þrírmánuðir til frestdags. Var skuldajöfnuðurinn að fjárhæð 225.900 krónur því ekkiheimill. Stefnandi byggir hins vegar á því varðandi skuldajöfnuðinn að fjárhæð47.891 króna að Sigurplast ehf. hafi verið orðið ógjaldfært og stefnda hafiverið það kunnugt, eða mátt vera það. Með vísan til niðurstöðu um gjaldfærnifélagsins í kröfulið nr. 9 verður talið að skuldajöfnuðurinn 1. júlí 2010, aðfjárhæð 47.891 króna, hafi verið Sigurplasti ehf. heimill og verður riftunvegna hans því hafnað. Þar sem skuldajöfnuður aðfjárhæð 225.900 krónur þann 1. júlí 2010 var ekki heimill, samkvæmt 100. gr.laga nr. 21/1991, er unnt að beita riftunarreglum laganna, sbr. 136. gr.Stefnandi telur í fyrsta lagi að 1. mgr. 134. gr. laganna eigi við þar semgreiðslan hafi átt sér stað fyrr en eðlilegt hafi verið og greitt hafi veriðmeð óvenjulegum greiðslueyri. Framangreind skuld við stefnda, K.B. Umbúðirehf., stofnaðist 29. júní 2010, en var greidd með skuldajöfnuði 1. júlí samaár. Með vísan til framangreindrar niðurstöðu varðandi kröfuliði nr. 13-16verður að hafna því að greiðslan hafi átt sér stað fyrr en eðlilegt var.Stefnandi hefur jafnframt vísað til þess að um óvenjulegan greiðslueyri hafiverið að ræða. Kröfur stefnda, K.B. Umbúða ehf., voru í þessu tilviki greiddarmeð kröfu Sigurplasts ehf. vegna aksturs. Stefnandi telur að stefndi hafi íraun fengið kröfu sína greidda með þjónustu. Ekki liggi fyrir að samið hafiverið um að viðskiptunum skyldi háttað á þann veg. Stefndu byggja hins vegar áþví að svo hafi verið. Í framburði Baldurs Jónssonar lagerstarfsmanns kom framað Sigurplast ehf. og stefndi, K.B. Umbúðir ehf., hafi um tíma haft lager ásama stað. Er því ljóst að fyrirtækin samnýttu aðstöðu að einhverju leyti. Viðþað er ekki óeðlilegt að krafa myndist vegna gagnkvæmrar þjónustu. Með hliðsjónaf framangreindu, og því hvernig viðskiptasambandi aðilanna var háttað, verðurekki talið að um óvenjulegan greiðslueyri hafi verið að ræða. Þá byggirstefnandi að lokum á því að framangreindur skuldajöfnuður hafi valdið verulegriskerðingu á greiðslugetu Sigurplasts ehf. Fjárhæðin sem til umfjöllunar er íþessum lið er 225.900 krónur. Með hliðsjón af fjárhag Sigurplasts ehf. verðurekki talið að um slíka fjárhæð sé að ræða að hún geti talist hafa skert fjárhagfélagsins verulega og verður riftun á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr.21/1991 því hafnað. Stefnandi telur einnig aðskilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt vegna framangreindrarráðstöfunar. Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu varðandi 134. gr. þykirekki unnt að líta svo á að um ótilhlýðilega ráðstöfun hafi verið að ræða. Kröfuliður 20 Stefnandi krefst þess í 20.kröfulið að rift verði greiðslu Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf.,þann 19. júlí 2010, að fjárhæð 2.833.670 krónur. Um er að ræða greiðslu vegnavörukaupa sama dag. Stefnandi byggir á því að í þessu hafi falist greiðsla fyrren eðlilegt hafi verið, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Í hlutagreiðslunnar hafi einnig falist gjöf til stefnda í skilningi 131. gr. sömulaga. Þá eigi almenna riftunarreglan í 141. gr. laganna einnig við. Stefnandi telur gjöf Sigurplastsehf. hafa falist í því að greiðslan hafi meðal annars verið fyrir kaup á 5.400einingum af tilteknum töppum á verðinu 774.204 krónur. Félagið hafi áður keyptsömu vörur á 307.638 krónur. Mismunurinn, sem áætlaður sé 466.566 krónur, séþví gjöf. Framangreind kaup fóru fram í júlí 2010, innan sex mánaða tímamarksákvæðisins. Stefndu halda því fram að stefnandi sé ekki að miða við sömu vörur,en samkvæmt yfirliti úr birgðabókhaldi virðast innkaup á sömu vörutegund hafafarið fram í apríl 2008 til maí 2010. Stefnandi miðar mismuninn við eintiltekin innkaup í nóvember 2009. Ekkert liggur hins vegar fyrir í málinu umhvert hæfilegt innkaupsverð varanna hefði verið miðað við verðlag í júlí 2010.Stefndu hafa borið því við að vörurnar hafi í raun þegar verið seldar þriðjaaðila þegar þær hafi verið keyptar af stefnda, K.B. Umbúðum ehf. Stefnandihefur ekki lagt fram nein gögn um það hvort sú sala hafi farið fram og þá fyrirhvaða fjárhæð. Hann hefur því ekki sýnt fram á að eignir Sigurplasts ehf. hafirýrnað vegna framangreindra innkaupa. Þegar af þessum sökum eru skilyrði fyrirriftun á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 ekki uppfyllt. Stefnandi telur jafnframt aðumrædd greiðsla, að fjárhæð 2.833.670 krónur, sé riftanleg á grundvelli 1. mgr.134. gr. laga nr. 21/1991 þar sem í henni hafi falist greiðsla fyrr en eðlilegthafi verið. Með vísan til áður fenginnar niðurstöðu um að ístaðgreiðsluviðskiptum aðila hafi ekki falist greiðsla fyrr en eðlilegt hafiverið verður því hafnað að greiðslan hafi verið riftanleg af þeim sökum. Þáþykir ekki unnt að líta svo á að um hafi verið að ræða fjárhæð sem skert hafigreiðslugetu Sigurplasts ehf. verulega og verður því ekki fallist á riftunvegna 20. kröfuliðar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá telur stefnandi að rifta beriþeim hluta greiðslunnar sem hann telji gjöf, að fjárhæð 466.566 krónur, ágrundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Í samræmi við ofangreinda niðurstöðu um1. mgr. 131. gr. er ekki unnt að fallast á að framangreind greiðsla hafi veriðótilhlýðileg og verður riftun á grundvelli þessa ákvæðis því jafnframt hafnað. Kröfuliður 25 Riftunarkrafa stefnanda í 25.lið byggist á því að í staðgreiðslu Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf.,þann 16. september 2010, að fjárhæð 843.360 krónur, hafi falist greiðsla fyrren eðlilegt hafi verið í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Í hlutagreiðslunnar hafi einnig falist gjöf til stefnda í skilningi 131. gr. sömulaga. Þá eigi 141. gr. laganna við. Stefnandi telur gjöf Sigurplastsehf. hafa falist í því að með framangreindri greiðslu hafi meðal annars veriðgreitt fyrir kaup á 8.000 einingum af úðadælum á verðinu 672.000 krónur.Félagið hafi áður keypt sömu vörur á 217.840 krónur. Mismunurinn, 454.160krónur, sé því gjöf. Framangreind kaup fóru fram í september 2010, innan sexmánaða tímamarks ákvæðisins. Stefndu halda því fram að stefnandi sé ekki aðmiða við sömu vörur, en samkvæmt yfirliti úr birgðabókhaldi virðast innkaup ásömu vörutegund hafa farið fram allt frá október 2007. Stefnandi miðarmismuninn við ein tiltekin innkaup í maí 2010. Ekkert liggur hins vegar fyrir ímálinu um hvert hæfilegt innkaupsverð varanna hefði verið miðað við verðlag íseptember 2010. Stefndu hafa borið því við að vörurnar hafi í raun þegar veriðseldar þriðja aðila þegar þær hafi verið keyptar af stefnda, K.B. Umbúðum ehf.Stefnandi hefur ekki lagt fram nein gögn um það hvort sú sala hafi farið framog þá fyrir hvaða fjárhæð. Hann hefur því ekki sýnt fram á að eignirSigurplasts ehf. hafi rýrnað vegna framangreindra innkaupa. Þegar af þessumsökum eru skilyrði fyrir riftun á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991ekki uppfyllt. Stefnandi byggir riftunarkröfusína á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 á því að greiðslan hafifarið fram fyrr en eðlilegt hafi verið og því að fjárhagur Sigurplasts ehf.hafi skerst verulega vegna hennar. Með vísan til niðurstöðu varðandi 20.kröfulið verður jafnframt hafnað riftun á grundvelli þessarar greinar. Þáverður riftun á grundvelli 141. gr. laganna jafnframt hafnað þar sem ekki hefurverið sýnt fram á að um ótilhlýðilega greiðslu hafi verið að ræða. Kröfuliður 26 Í 26. kröfulið krefst stefnandiriftunar á greiðslu 17. september 2010 að fjárhæð 1.958.804 krónur þar sem íhenni hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B. Umbúða ehf., ískilningi 131. gr. laga nr. 21/1991. Þá hafi falist í henni greiðsla fyrr eneðlilegt hafi verið í skilningi 1. mgr. 134. gr. sömu laga, auk þess sem 141.gr. laganna taki til greiðslunnar. Stefnandi byggir kröfuna á því að Sigurplastehf. hafi keypt 97.500 stk. af svokölluðum ROPP töppum á tveimur brettum afstefnda, K.B. Umbúðum ehf., þann 16. september 2010. Í birgðabókhaldiSigurplasts ehf. komi fram að 100.000 tappar á tveimur brettum hafi veriðfluttir inn af félaginu 5. júní 2009 fyrir 636.568 krónur. Stefnandi vísar tilupplýsinga frá ótilgreindum starfsmönnum félagsins um að þessir tappar hafiekki passað á neitt sem félagið hafi verið að selja. Þann 10. nóvember 2009hafi verið færð 100.000 stk. birgðaminnkun á þessa tappa, en starfsmennirnirhafi sagt tappana hafa verið flutta til Viðarsúlu ehf. Stefnandi telur aðfélagið hafi 16. september 2010 keypt sömu vörur af stefnda og það hafi fluttinn 5. júní 2009. Stefnandi telur öll skilyrðiriftunar samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 uppfyllt. Greiðslan hafiátt sér stað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Eignir Sigurplasts ehf. hafirýrnað þar sem það hafi greitt fyrir vörur sem það hafi þegar átt og hafi veriðónothæfar. Stefndi hafi því hagnast um kaupverðið og ljóst sé að greiðslan hafifarið fram í gjafatilgangi. Stefndu hafna framangreindri lýsingu stefnanda.Þeir telja að ekki sé um sömu vöru að ræða, auk þess sem bent sé á ýmis atriðisem valdi breyttu verði. Í málinu liggja fyrir tveirreikningar vegna viðskiptanna, annars vegar reikningur frá stefnda, K.B.Umbúðum ehf., vegna 97.500 stykkja af „tappi 28 mm hv. ROPP m/innleggi“ og hinsvegar reikningur Gramss Gmbh & Co vegna 100.000 stykkja af „0361/0319aAlkozelleinlage“. Þær vörur sem um er að ræða hafa sama vörunúmer. Það veitirþó ekki fullvissu þess að um sömu vöru sé að ræða. Enginn starfsmaðurSigurplasts ehf., Viðarsúlu ehf., eða stefnda, K.B. Umbúða ehf., gat staðfestfyrir dóminum að viðskiptin hefðu farið fram með þeim hætti sem stefnandiheldur fram. Liggur því ekki fyrir sönnun þess að með kaupum sínum á töppum 16.september 2010 hafi Sigurplast ehf. keypt aftur sömu tappa og 5. júní 2009.Verður riftun greiðslunnar á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 þvíhafnað. Stefnandi telur riftun einnigeiga að fara fram á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 þar semgreiðslan hafi farið fram fyrr en eðlilegt hafi verið, auk þess sem fjárhæðinhafi skert greiðslugetu félagsins verulega. Með vísan til niðurstöðu varðandi20. kröfulið verður jafnframt hafnað riftun á grundvelli þessarar greinar. Þáverður riftun á grundvelli 141. gr. laganna jafnframt hafnað þar sem ekki þykirsannað að Sigurplast ehf. hafi keypt sömu vöruna tvisvar sinnum og stefnandihefur því ekki sýnt fram á að um ótilhlýðilega greiðslu hafi verið að ræða. Kröfuliður 27 Að síðustu krefst stefnandi, í27. kröfulið, þess að rift verði ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, K.B.Umbúða ehf., 30. september 2010 með skuldajöfnuði að fjárhæð 1.635.328 krónur.Stefnandi telur að í framangreindum skuldajöfnuði hafi að hluta til falist gjöftil stefnda í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991. Þá hafi falist í honumgreiðsla fyrr en eðlilegt hafi verið og greiðsla í óvenjulegum greiðslueyri ískilningi 1. mgr. 134. gr. sömu laga, auk þess sem almenna riftunarreglan í141. gr. laganna taki til skuldajafnaðarins. Krafa stefnda á hendurSigurplasti ehf., sem notuð var til að skuldajafna við kröfu félagsins varð,samkvæmt bókhaldi þess, til 15. september 2010. Þar sem krafan varð til ásíðustu þremur mánuðum fyrir frestdag eru skilyrði skuldajafnaðar samkvæmt 100gr. laga nr. 21/1991 ekki uppfyllt. Eiga riftunarreglur laganna því við, sbr.136. gr. Framangreindri kröfu stefnda, aðfjárhæð 1.635.328 krónur, var skuldajafnað við kröfu Sigurplasts ehf. aðfjárhæð 1.694.250 krónur sem var vegna vinnu við lagerþjónustu í janúar tilseptember 2010. Stefnandi telur að í þessu hafi falist gjöf Sigurplasts ehf.til stefnda að fjárhæð 560.575 krónur. Félagið hafi m.a. keypt 8.500 einingaraf tiltekinni úðadælu fyrir 792.030 krónur. Félagið hafi áður keypt sömu vörurá 231.455 krónur. Mismunurinn, sem sé áætlaður 560.575 krónur, sé því gjöf tilstefnda. Framangreind kaup fóru fram í september 2010, innan sex mánaðatímamarks ákvæðisins. Stefndu halda því fram að stefnandi sé ekki að miða viðsömu vörur, en samkvæmt yfirliti úr birgðabókhaldi virðast innkaup á sömuvörutegund hafa farið fram allt frá október 2007. Stefnandi miðar mismuninn viðein tiltekin innkaup í maí 2010. Ekkert liggur hins vegar fyrir í málinu umhvert hæfilegt innkaupsverð varanna hefði verið miðað við verðlag í september2010. Stefndu hafa borið því við að vörurnar hafi í raun þegar verið seldarþriðja aðila þegar þær hafi verið keyptar af stefnda, K.B. Umbúðum ehf.Stefnandi hefur ekki lagt fram nein gögn um það hvort sú sala hafi farið framog þá fyrir hvaða fjárhæð. Hann hefur því ekki sýnt fram á að eignirSigurplasts ehf. hafi rýrnað vegna framangreindra innkaupa. Þegar af þessumsökum eru skilyrði fyrir riftun á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991ekki uppfyllt. Stefnandi telur greiðsluSigurplasts ehf. hafa farið fram fyrr en eðlilegt hafi verið og að umóvenjulegan greiðslueyri hafi verið að ræða í skilningi 1. mgr. 134. gr. laganr. 21/1991. Svo sem að framan greinir verður ekki talið aðstaðgreiðsluviðskipti aðilanna eða skuldajöfnuður hafi falið í sér greiðslufyrr en eðlilegt hafi verið. Stefnandi telur greiðslueyrinn hafa veriðóvenjulegan þannig að rifta beri greiðslunni. Sigurplast ehf. greiddi kröfustefnda, K.B. Umbúða ehf., með kröfu sinni vegna lagerþjónustu. Eins og aðframan greinir kom fram í framburði Baldurs Jónssonar lagerstarfsmanns aðSigurplast ehf. og stefndi, K.B. Umbúðir ehf., hafi um tíma haft lager á samastað. Er því ljóst að fyrirtækin samnýttu aðstöðu að einhverju leyti. Við þaðer ekki óeðlilegt að krafa myndist vegna gagnkvæmrar þjónustu. Með hliðsjón afframangreindu og því hvernig viðskiptasambandi aðilanna var háttað verður ekkitalið að um óvenjulegan greiðslueyri hafi verið að ræða. Með hliðsjón af framangreindriniðurstöðu varðandi þennan kröfulið þykir ekki unnt að fallast á aðframangreind ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg og verður riftun hennar ágrundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 því einnig hafnað. Samkvæmt öllu framangreindu berað sýkna stefnda, K.B. Umbúðir ehf., af riftunarkröfum stefnanda. Með hliðsjónaf þeirri niðurstöðu kemur ekki til álita fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda,K.B. Umbúðum ehf., eða skaðabótakrafa á hendur stefndu, Sigurði og Jóni Snorra,og verður því jafnframt sýknað af þeim. Samkvæmt þessari niðurstöðu ogmeð vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnandi dæmdur til aðgreiða stefndu málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er litið til þess aðmálið var flutt um frávísunarkröfu stefndu og til útlagðs matskostnaðar. Íljósi framangreinds og umfangs málsins þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn3.800.000 krónur. Dómsuppkvaðninghefur dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.Dómarar og aðilar töldu ekki þörf á því að málið yrði flutt að nýju. Dóminn kveða upphéraðsdómararnir Barbara Björnsdóttir og Ásmundur Helgason og SigrúnGuðmundsdóttir, löggiltur endurskoðandi. DÓ M S O R Ð : Stefndu, K.B. Umbúðir ehf.,Sigurður L. Sævarsson og Jón Snorri Snorrason, eru sýknir af kröfum stefnanda,þrotabús Splasts ehf. Stefnandi greiði stefndu3.800.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 21/1999	Kærumál Nauðungarvistun Aðild Ómerking úrskurðar héraðsdóms	Með dómi héraðsdóms var hafnað beiðni X um að að felld yrði úr gildi nauðungarvistun hans á sjúkrahúsi. Dómur héraðsdóms ómerktur þar sem réttum varnaraðila, syni X sem beiðst hafði nauðungarvistunarinnar, hafði ekki verið gefinn kostur á að láta málið til sín taka.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. janúar 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 1999, þar sem hafnað var beiðni sóknaraðila um að felld yrði úr gildi nauðungarvistun hans á sjúkrahúsi, sem varnaraðili, sonur hans, leitaði eftir 7. sama mánaðar og dóms- og kirkjumálaráðuneytið samþykkti sama dag. Kæruheimild er í 4. mgr. 31. gr., sbr. 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess að felld verði úr gildi ákvörðun dóms- og kirkjumálaráðuneytisins um að vista hann nauðugan á sjúkrahúsi, svo og að þóknun talsmanns hans vegna flutnings þessa kærumáls verði greidd úr ríkissjóði. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka. Sá, sem leitar eftir því að maður verði vistaður nauðugur á sjúkrahúsi með stoð í ákvæðum III. kafla lögræðislaga, telst málsaðili þegar hlutaðeigandi maður neytir réttar síns samkvæmt 30. gr. laganna til að bera ákvörðun um nauðungarvistun undir dómstóla, sbr. dóm Hæstaréttar 5. maí 1998 í máli nr. 175/1998. Héraðsdómari gaf aldrei varnaraðila, sem eins og áður sagði leitaði eftir nauðungarvistun sóknaraðila, kost á að láta málið til sín taka. Þegar af þessari ástæðu er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn kærða úrskurð og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til meðferðar að nýju. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist kærumálskostnaður úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs talmanns sóknaraðila, svo sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Kærumálskostnaður sóknaraðila, X greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs talsmanns hans, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 30.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 1999. Ár 1999, fimmtudaginn 14. janúar, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur sem haldið er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Pétri Guðgeirssyni héraðsdómara, kveðinn upp úrskurður í lögræðismálinu nr. L-2/1999: Beiðni X um að felld verði úr gildi ákvörðun Dómsmálaráðuneytisins 7. janúar sl. um að vista hann á sjúkrahúsi. Var málið þingfest og tekið til úrskurðar í gær. Með beiðni dagsettri 7. janúar sl. hefur Hilmar Ingimundarson hrl., fyrir hönd X, kt..., ..., ..., krafist þess að felld verði úr gildi ákvörðun Dómsmálaráðuneytisins sama dag um að vista hann á sjúkrahúsi, sbr. 2. og 3. mgr. 19. gr. lögræðislaga nr. 71,1997. Hin kærða ákvörðun er reist á vottorði Kristófers Þorleifssonar, geðlæknis á Kleppi. Kemur þar fram að sóknaraðili hafi verið lagður inn á spítalann 6. janúar sl. í alvarlegu oflætisástandi. Hann hafi um árabil átt við geðhvarfasýki að stríða sem fylgt hafi hátt oflætisástand og djúpt þunglyndi á víxl. Undanfarið hafi hann verið í alvarlegu oflætisástandi, eytt peningum og skuldsett sig. Hann sé eignalaus og heimilislaus og hafi farið þrjár ferðir til Kaupmannahafnar með stuttu millibili á síðustu vikum. Hafi hann verið að ráðgera ferð til Noregs en börn hans getað afstýrt því með því að leggja hann inn. Segir læknirinn sóknaraðila vera alvarlega veikan og hann hafi ekkert sjúkdómsinnsæi. Stefni hann andlegri og líkamlegri velferð sinni í voða. Sé ekki unnt að koma við viðeigandi meðferð nema á lokaðri geðdeild og beri því brýna nauðsyn til þess að vista hann nauðugan á sjúkrahúsi. Dómarinn hefur rætt við sóknaraðila og geðlækninn. Hefur hann sannfærst um að eins er komið fyrir sóknaraðila og læknirinn hefur vottað. Ber því að staðfesta ákvörðun Dómsmálaráðuneytisins frá 7. janúar 1999 um að sóknaraðili, X, kt. ..., ..., ..., skuli vistast á sjúkrahúsi. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga ber að greiða þóknun talsmanns sóknaraðila, Hilmars Ingimundarsonar hrl., 30.000 krónur, úr ríkissjóði. Úrskurðarorð: Staðfest er ákvörðun Dómsmálaráðuneytisins 7. janúar 1999, um að sóknaraðili, X, kt. ..., ..., ..., skuli vistast á sjúkrahúsi. Þóknun til skipaðs talsmanns sóknaraðila, Hilmars Ingimundarsonar hrl., 30.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 44/2005	Fasteignakaup Galli Matsgerð Afsláttur Aðfinnslur	E höfðaði mál á hendur Þ til heimtu eftirstöðva kaupverðs á fasteign. Þ hélt því fram að hann ætti gagnkröfu til skuldajafnaðar þar sem fasteignin hefði verið haldin göllum, meðal annars reynst minni en ætlað var við sölu hennar. Kröfu sína reisti Þ aðallega á því að hann ætti kröfu til skaðabóta en til vara afsláttar af kaupverði. Fallist var á þá niðurstöðu héraðsdóms að ekki væru skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð E. Hins vegar var frávik á stærð eignarinnar talið svo verulegt að það veitti Þ rétt til afsláttar af umsömdu kaupverði. Þótti með matsgerð sem lá fyrir í málinu nægilega sannað að afsláttarkrafa Þ næmi ekki lægri fjárhæð en þeim eftirstöðvum kaupverðs sem E krafði Þ um í málinu. Var Þ því sýknaður af kröfu E.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. febrúar 2005. Hann krefst þess aðallega að hinum áfrýjaða dómi og úrskurði héraðsdóms 25. maí 2004 verði breytt á þá leið að stefnda verði gert að greiða sér 1.309.512 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. nóvember 2003 til greiðsludags þannig að krafa hans komi til skuldajafnaðar við kröfu stefndu. Til vara krefst hann sýknu af kröfu stefndu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og úrskurðar héraðsdóms 25. maí 2004. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Ágreiningur málsaðila er sprottinn af kaupum áfrýjanda á húseigninni Óðinsgötu 25, Reykjavík af stefndu með kaupsamningi 12. desember 2001. Kaupverð var 6.000.000 krónur. Síðasti hluti umsaminnar útborgunar, 700.000 krónur, skyldi greiddur 5. ágúst 2002. Áfrýjandi innti þá greiðslu ekki af hendi og höfðaði stefnda mál þetta til heimtu hennar. Áfrýjandi krafðist sýknu en til vara lækkunar á stefnukröfu. Byggði hann á því að fasteignin hefði verið haldin göllum og ætti hann af þeim sökum gagnkröfu til skuldajafnaðar á móti framangreindum eftirstöðvum kaupverðs. Í héraði höfðaði áfrýjandi gagnsök á hendur stefndu 13. nóvember 2003 og krafðist 1.309.512 króna vegna ætlaðra galla á fasteigninni. Með úrskurði 25. maí 2004 var gagnsökinni vísað frá héraðsdómi. Sá úrskurður hefur ekki verið kærður til Hæstaréttar eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 91/991 um meðferð einkamála og kemur því ekki til endurskoðunar. II. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var að beiðni áfrýjanda dómkvaddur matsmaður til að meta þá galla er hann taldi vera á eigninni. Var niðurstaða hans að verðgildi húseignarinnar væri 1.279.512 krónum lægra en umsamið kaupverð vegna þess að eignin hafi reynst minni en ætlað var við sölu hennar og að kostnaður við að lagfæra vegg, sem skemmdur væri af fúa, væri hæfilega metinn 30.000 krónur. Niðurstaðan að því er snertir stærðarfrávik var byggð á útreikningi miðað við söluverð á m² í kaupsamningi aðila, 133.333 krónur, sem var síðan margfaldað með þeim fjölda m² sem á vantaði til að eignin næði 45 m². Ekki er ágreiningur með aðilum um að húseignin var, þegar kaup tókust með þeim, talin vera 45 m² að stærð í skrám Fasteignamats ríkisins. Sú stærð var tilgreind í söluyfirliti fasteignasölunnar Fasteignaþings er annaðist milligöngu um kaupin. Í kaupsamningi var kveðið á um að stefnda skyldi sjá um að þinglýsa eignaskiptayfirlýsingu fyrir útgáfu afsals. Eignaskiptayfirlýsing er dagsett 27. september 2002. Samkvæmt henni er brúttóflatarmál sem og birt flatarmál húseignarinnar talið vera 34,2 m². Að auki fylgdi eigninni hlutdeild í þvottahúsi og geymslu, sem er sameiginleg með húseigninni Baldursgötu 13. Af matsgerð og framburði matsmanns fyrir héraðsdómi má ráða að matsmaður taldi hlutdeild hinnar seldu eignar í sameigninni samsvara liðlega 1,2 m². Áfrýjandi lagði fyrir Hæstarétt bréf þess manns, er annaðist gerð eignaskiptayfirlýsingarinnar, dagsett 14. mars 2005. Er hlutdeild Óðinsgötu 25 í þessari sameign þar talin samsvara 1,54 m². Af hálfu áfrýjanda við málflutning fyrir Hæstarétti var lýst yfir því að hann teldi að stærð eignarinnar skyldi við þetta miðuð ef talið yrði að taka ætti tillit til þessarar sameignar við mat á stærð hennar. Áfrýjandi reisir gagnkröfu sína til skuldajafnaðar vegna framangreindra galla á fasteigninni aðallega á því að hann eigi kröfu til skaðabóta úr hendi stefndu en til vara kröfu til afsláttar af kaupverði. Með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á þá niðurstöðu að ekki séu skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð stefndu. Í dómaframkvæmd hefur það ekki verið talinn galli á fasteign að hún reynist minni en upplýst er við kaup nema stærðarfrávikið sé verulegt. Eins og að framan er rakið var talið í söluyfirliti að húseignin væri 45 m² en samkvæmt eignaskiptayfirlýsingunni reyndist stærð hennar einungis vera um 34,2 m² eða 35,74 m² ef tillit er tekið til hlutdeildar í sameign hússins með húsinu nr. 13 við Baldursgötu. Verður að telja þetta frávik svo verulegt að það veiti áfrýjanda rétt til afsláttar af umsömdu kaupverði. Þrátt fyrir að fleiri atriði en þau sem greinir í forsendum matsgerðar skipti máli þegar metin er fjárhæð afsláttar þykir með matsgerðinni nægilega sannað að afsláttarkrafa áfrýjanda nemi ekki lægri fjárhæð en þeim eftirstöðvum kaupverðs sem stefnda krefur áfrýjanda um í máli þessu. Verður áfrýjandi samkvæmt því sýknaður af kröfu stefndu. Stefnda verður dæmd til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Það athugast að efni þeirra ummæla áfrýjanda sem héraðsdómari hefur eftir honum innan tilvitnunarmerkja gaf ekki tilefni til að taka þau sérstakleg upp í dóm, auk þess sem þau eru ekki í fullu samræmi við það endurrit af aðilaskýrslu hans sem er í málsgögnum til Hæstaréttar. Dómsorð: Áfrýjandi, Þorsteinn J. Úlfarsson, skal vera sýkn af kröfu stefndu, Elínar M. Gunnarsdóttur. Stefnda greiði áfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 20. desember 2004. I. Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 2. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Elínu Margréti Gunnarsdóttur, kt. 150572-5769, Þverási 6, Reykjavík, með stefnu birtri 25. júní 2003 á hendur Þorsteini J. Úlfarssyni, kt. 091257-5769, Óðinsgötu 25, Reykjavík. Með stefnu birtri 13. nóvember 2003 höfðaði stefndi gagnsök á hendur stefnanda í máli þessu. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, að stefnda verði gert að greiða stefnanda kr. 700.000, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. 1. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 05.08. 2002 til greiðsludags, allt gegn afhendingu afsals fyrir fasteigninni Óðinsgötu 25, Reykjavík. Þá greiði stefndi stefnanda málskostnað, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði alfarið sýknaður af dómkröfum stefnanda, en til vara, að dómkröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum er krafizt málskostnaðar að mati réttarins, þar sem tillit verði tekið til matskostnaðar, auk lögmælts virðisaukaskatts. II. Málavextir: Málavextir eru þeir, að með kaupsamningi dags. 12. desember 2001 seldi stefnandi stefnda fasteignina Óðinsgötu 25, ásamt hlutdeild í sameign hússins, þ.m.t. hlutdeild í þvottahúsi móti öðrum eigendum að Baldursgötu 13, en fasteignirnar eru samliggjandi. Samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu fyrir Baldursgötu 13 og Óðinsgötu 25 var hin selda fasteign byggð árið 1924 og er stærð hennar talin 34,2 m2. Í sölulýsingu var fasteignin talin vera 45 m2 og greinir aðila á um stærðina. Stefnandi kveður hið selda, að meðtalinni sameign, vera um 45 m2, en stefndi kveður rétta stærð vera rúma 34 m2. Kaupverð hins selda var kr. 6.000.000 og skyldi greiðast með yfirtöku skulda að fjárhæð kr. 3.247.518, fasteignaveðbréfi, kr. 652.482, og greiðslu á samtals kr. 2.100.000, sem skyldu greiðast í þrennu lagi, þ.e. kr. 900.000 við kaupsamning og afhendingu, kr. 500.000 hinn 5. maí 2002 og kr. 700.000 hinn 5. ágúst 2002. Í tl. 2 á bakhlið kaupsamningsins segir, að eignin sé seld í “núverandi ástandi, sem kaupandi hefur kynnt sér með skoðun, og hann sættir sig við að öllu leyti.” Eignin var afhent við gerð kaupsamnings. Stefndi greiddi umsamdar greiðslur fram til lokagreiðslu, sem hann hefur neitað að greiða og ber við, að eignin hafi ekki verið eins og getið var í sölulýsingu. Hún sé minni en lofað hafi verið, hún sé klædd járni en ekki áli, auk þess sem hún sé haldin göllum. Lekið hafi inn í svefnherbergi og baðherbergi, sem skemmt hafi timburvirki. Að ósk stefnda var dómkvaddur matsmaður, Hjalti Sigmundsson byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari, til að meta úrbætur og kostnað vegna leka í svefnherbergi og baðherbergi, rýrnun á verðgildi eignarinnar vegna járnklæðningar í stað áls og rýrnun á verðgildi eignarinnar vegna stærðarmunar, þ.e. miðað við að raunstærð hennar sé ca 34 m2, en uppgefin stærð við sölu 45 m2. Er matsgerðin dags. í október 2003. Er niðurstaða matsmanns sú, að enginn leki sé í svefnherbergi, mismunur á klæðningu hússins hafi lítil sem engin áhrif, munur á verðgildi eignarinnar vegna stærðarmunar nemi kr. 1.279.512 og kostnaður vegna viðgerðar á leka í baðherbergi nemi kr. 30.000. Ágreiningur aðila snýst um greiðslu eftirstöðva kaupverðs. Stefndi höfðaði gagnsök í málinu til greiðslu skaðabóta vegna meintra galla á hinni seldu eign. Með úrskurði uppkveðnum 25. maí 2004 var gagnsökinni vísað frá dómi. III. Málsástæður stefnanda: Stefnandi byggir kröfur sínar í aðalsök á því, að samkvæmt ákvæðum kaupsamnings hafi stefndi lofað að greiða umsamið kaupverð með umsömdum hætti. Með því að stefnandi hafi afhent hið selda eins og umsamið var, beri stefnda að greiða stefnanda kaupverð fasteignarinnar, auk vaxta og kostnaðar. Stefnandi vísar til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga. Um vexti vísar stefnandi til vaxtalaga nr. 25/1987 og um málskostnað til 129. gr. og 130. gr. 1. nr. 91/1991. Málsástæður stefnda: Stefndi byggir aðalkröfu sína á því, að eign sú, er hann keypti af stefnanda, hafi verið haldin verulegum og alvarlegum göllum og hafi ekki verið búin þeim eiginleikum, sem stefnda hafi verið kynntir við kaup hans á eigninni. Stefnandi hafi vitað eða mátt vita um þessa annmarka. Stefnandi beri því, að mati stefnda, skaðabótaábyrgð gagnvart honum á þeim göllum. Skaðabótaábyrgðina beri stefnandi samkvæmt almennum reglum kröfuréttar og kaupréttar, og telji stefndi stefnanda skyldugan til að bæta sér með fébótum allan kostnað vegna þeirra galla, sem staðreynt hafi verið, að séu á hinni seldu eign og dómkvaddur matsmaður hafi metið, og sem fram komi í matsgerð hans. Varakröfu sína byggir stefndi á því, að stefnanda beri að veita honum afslátt af kaupverði, þar sem ljóst sé, að fasteignin hafi ekki þá eiginleika, sem stefndi hefði mátt ætla, að hún hefði. Stefndi vísar til meginreglna samningalaga nr. 7/1936 og laga um lausafjárkaup nr. 39/1922 með lögjöfnun, einkum 42. gr. Kröfu um dráttarvexti styður stefndi við 6. gr. l. nr. 38/2001. Varðandi kröfu um málskostnað vísar stefndi til l. mgr. 130. gr. l. nr. 91/1991. IV. Forsendur og niðurstaða: Ekki er í sjálfu sér ágreiningur um kröfu stefnanda í máli þessu, en sýknukrafa stefnda byggir á því, að hann eigi gagnkröfu til skuldajöfnuður á móti kröfu stefnanda. Byggir gagnkrafan aðallega á því að stefnandi beri skaðabótaábyrgð á því að eignin sé minni en lofað hafi verið og sé að auki haldin eftirtöldum göllum: Hún sé klædd járni en ekki áli og lekið hafi inn í svefnherbergi og baðherbergi, sem skemmt hafi timburvirki. Til vara gerir stefndi kröfu um afslátt vegna sömu atriða. Vísar stefndi til matsgerðar dómkvadds matsmanns, kröfum sínum til stuðnings. Matsgerð hins dómkvadda matsmanns er dags. í október 2003. Í niðurstöðum hans kemur fram um matsliði 1 og 2, að ekki sé um að ræða leka í svefnherbergi og að stálklæðning í stað álklæðningar hafi lítil sem engin áhrif á verðgildi eignarinnar. Matsliður 3 fjallar um stærð eignarinnar, en í matsgerð segir svo m.a. í umfjöllun og niðurstöðu um þann lið: “Fram kemur í eignaskiptasamningi, sem Ragna Þóra Ragnarsdóttir hefur gert fyrir Baldursgötu 13 og Óðinsgötu 25, að Óðinsgata 25 er 34,2 m2, þ.e. birt flm. Eignin á auk þess hlutdeild í sameign með Baldursgötu 13, eða sem nemur 0,27% í matshluta 01. Botnflötur matshluta 01 er 445,8 m2 og birt flm. 292,1 m2. Sameiginlegar geymslur (þvottaherbergi og hjólageymsla) áfastar Óðinsgötu 25 eru 6,3 m2 og 5,5 m2. Samtals eru geymslurnar og Óðinsgata 25 því 46 m2. ................ Niðurstaða Matsmaður telur, að verðgildi eignarinnar að Óðinsgötu sé minna en sem nemur því flatarmáli sem eignin er minni en ætlað var við sölu. Hver m2 í eigninni að Óðinsgötu 25 kostar sem nemur kaupverði deildu með ætluðu flatarmáli við sölu = 6.000.000 kr./45,00 m2 = 133.333,33 kr./m2. Matsmaður telur, að verðgildi eignarinnar sé lægra sem nemur mismuni á ætluðu flatarmáli við sölu og raunverulegu flatarmáli, að viðbættum hluta í sameign, eða 133.333,33 kr./m2 x (45,00-(34,20+0,27%x445,8)) = 1.279.512,- kr.” Matsliður 4 fjallar um leka við sturtubotn, og kemst matsmaður að þeirri niðurstöðu, að tréverk neðst í vegg milli skáps í svefnherbergi og baðherbergis sé blautt og fúið og að leki sé með þéttingum við sturtubotn, en einnig sé ljóst, að lekið hafi um lengri tíma, þar sem timbur sé orðið fúið. Kostnað við lagfæringar metur hann á kr. 30.000, þar með talið efni, kr. 6.000. Málsaðilar gáfu skýrslu fyrir dóminum, sem og matsmaðurinn, Hjalti Sigmundsson byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari. Stefnandi skýrði svo frá m.a., að hún hefði eignazt íbúðina og flutt inn í hana í janúar 1999. Þá hafi stærð hennar verið talin vera 45 m2. Hún hafi búið þar í tæp 3 ár og aldrei orðið vör við, að íbúðin gæti verið minni en upp var gefið. Þá hafi hún ekki orðið vör við fúa eða fúkkalykt á baðherbergi, meðan hún bjó þar. Hún hafi látið fagmann kýtta í sturtubotn, þegar hún flutti inn, en það hafi verið sprunga í honum. Hún kvað stefnda hafa komið og skoðað í tvígang; í síðara skiptið hafi hann mætt með málband til að mæla út fyrir rúmi og eldavél, og hafi hann síðan gert athugasemdalaust tilboð. Stefndi skýrði svo frá m.a., að hann hafi, fljótlega eftir að hann flutti inn, farið að sjá skordýr í íbúðinni, en það, sem hafi “pirrað” hann fyrst, hafi verið stærðin, því hann hafi verið með tvo tveggja sæta og einn þriggja sæta sófa, sem hafi fyllt stofuna, og hafi hann þá farið að velta fyrir sér stærðinni, en fúkkalyktin hafi truflað hann mikið, og hafi hann kvartað undan því við fasteignasöluna. Hann kvaðst enga pappíra hafa fundið yfir húsið. Hann hafi farið nokkrar ferðir á fasteignasöluna vegna stærðarinnar og talað þar við Karl og Ara, og hefði Ari tjáð honum, að þeir hefðu stuðzt við gamlar lýsingar af húsinu og ekki mætt á svæðið. Hann kvaðst hafa mælt innanmál íbúðarinnar, og hafi það reynzt vera 28,5m2. Hann kvað fundi hafa verið haldna út af þessum ágreiningi eftir áramótin, en gat ekki tilgreint nánar, hvenær. Aðspurður, hvort hann hefði kvartað undan stærð íbúðarinnar fundunum, svaraði hann svo: “Ja a a e e, aðallega var ég í sambandi við þær framkvæmdir, sem þarf að fara í. Mér var tilkynnt, að allar lagnir væru nýjar, en svo kom upp úr teningnum, að það var bara skolpið fyrir utan .... og svo fór fólk bara að benda mér á það, að það er alveg hrikaleg lykt í húsinu, og það var fyrir fund, fyrsta fund, og það á að vera skráð á fyrsta fundi, að þetta sé gersamlega ólíft og endaði með að rotta kom upp í eldhúsi.” Aðspurður kvaðst stefndi hafa verið sáttur við stærð íbúðarinnar, þegar hann skoðaði hana, allt þar til húsgögnin fóru inn, þá hafi hann verið mjög ósáttur. Aðspurður, hvort hann hafi orðið var við fúa í baðherbergi, kvaðst hann ekki hafa skoðað það vel. Með hliðsjón af framburði aðila, má telja hafið yfir allan vafa, að stefnandi var í góðri trú um stærð fasteignarinnar, þegar hún seldi stefnda hana og liggur ekkert fyrir um, að hún hafi sýnt af sér saknæmi eða saknæmt gáleysi, sem bakað geti henni skaðabótaábyrgð. Kemur þá til álita, hvort stærðarfrávik íbúðarinnar gefi stefnda rétt til afsláttar af kaupverði, en fallast má á með stefnda, að frávik frá uppgefinni stærð hússins teljist veruleg, eða 24%. Samkvæmt framburði stefnanda fyrir dómi, sem rakinn hefur verið hér að framan, kvartaði hann ekki strax undan stærð húsnæðisins, heldur einkum undan fyrirhuguðum framkvæmdum, lögnum og skolpi. Ekki lágu fyrir teikningar af húsinu, þegar kaupin voru gerð. Eignaskiptasamningur lá ekki fyrir, og vissi stefndi af því, að hann væri í vinnslu. Stefndi mátti því gera ráð fyrir, að uppgefin stærð húsnæðisins kynni af breytast frá því, sem skráð var í fasteignamati, ekki sízt þegar litið er til aldurs hússins og þess, að önnur viðmið kynnu að hafa verið lögð til grundvallar eldri stærðarmælingu þess. Stefndi hefur ekki á nokkurn hátt upplýst eða gert tilraun til að upplýsa, hvaða viðmið lágu að baki því fasteignaverði, sem eignin var metin á, eða hver áhrif meint stærð hafði á það verðmat. Stefnandi skoðaði eignina tvívegis, áður en hann gerði tilboð í hana, og í annað skiptið hafði hann með sér málband til að mæla fyrir rúmstæði og eldavél, að sögn. Er því ósannað annað, en að hann hafi sætt sig við þá stærð, sem augað nam við skoðun og boðið í eignina á þeim forsendum. Einnig er ekki trúverðugt, hafi uppgefin stærð verið forsenda fyrir kauptilboði stefnda, að hann hafi ekki við skoðun á fasteigninni mátt sjá, að eignin væri minni en talið var, þar sem munaði nær fjórðungi af uppgefinni stærð. Þá hefur stefndi hefur ekki sýnt fram á, að verð eignarinnar hafi verið ósanngjarnt miðað við aldur, stærð, staðsetningu og ástand. Í þessu sambandi má einnig líta til þess, að brunabótamat eignarinnar var í söluyfirliti uppgefið 5.764.000, eða rétt undir söluverði hennar, og sýnist söluverðið, með hliðsjón af því, ekki ósanngjarnt. Er því ekki fallizt á afsláttarkröfu stefnda vegna stærðarfráviks. Ósannað er gegn andmælum stefnanda, að fúi eða raki hafi verið í baðherbergi á þeim tíma, sem stefndi keypti hana. Kaupsamningur er dags. 12. desember 2001 og tók hann við eigninni sama dag. Matsgerð er dags. tæpum tveimur árum síðar, og verður ekki af henni ráðið, að lekið hafi í baðherbergi á þeim tíma, sem afhending fór fram. Á stefndi því hvorki bótakröfu né afsláttarkröfu vegna lekans. Verða kröfur stefnanda um greiðslu eftirstöðva kaupsverðs samkvæmt framansögðu teknar til greina, en eftir atvikum þykir rétt, að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu. Sigríður Ólafsdóttir héraðsdómari kvað upp dóminn. D Ó M S O R Ð : Stefndi, Þorsteinn J. Úlfarsson, greiði stefnanda, Elínu Margréti Gunnarsdóttur, kr. 700.000, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. 1. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 05.08. 2002 til greiðsludags, allt gegn afhendingu afsals fyrir fasteigninni Óðinsgötu 25, Reykjavík. Aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu.
Mál nr. 518/2011	Fjármálafyrirtæki Slitameðferð Riftun Gjöf Endurgreiðslukrafa	Fjármálafyrirtækið K hf., sem tekið hafði verið til slitameðferðar, höfðaði mál gegn D og krafðist riftunar þeirrar ákvörðunar fyrrum stjórnar K hf. að fella niður ábyrgð D á lánum sem hún hafði tekið hjá K hf. til kaupa á hlutabréfum í fyrirtækinu er hún starfaði hjá því. Hvorki var fallist á með D að K hf. væri ekki eigandi kröfunnar né að D hefði verið lofað skaðleysi af hlutabréfakaupunum. Talið var að gjafatilgangur hefði búið að baki ákvörðun fyrrum stjórnar K hf. og að fyrirtækinu hefði því verið heimilt að rifta ráðstöfuninni á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti. Var því fallist á kröfu K hf. og D gert að greiða þann hluta lánanna sem hún bar ábyrgð á.	Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Eiríkur Tómasson, Benedikt Bogason og Helgi I. Jónsson settir hæstaréttardómarar og Hjördís Hákonardóttir fyrrverandi hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. september 2011. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að áfrýjandi verði dæmd til að greiða sér 5.892.810 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. júní 2010 til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Áfrýjandi réðst til starfa hjá Kaupþingi hf. árið 1997 og varð síðar einn af fjórum forstöðumönnum viðskiptaumsjónar stefnda. Í nóvember 2003 tók hún lán hjá stefnda til kaupa á hlutum í honum og setti hlutina til tryggingar láninu sem greiða skyldi þremur árum síðar. Hafði áfrýjandi rétt til að selja hlutina að þeim tíma liðnum og í ákveðnum tilvikum við starfslok, kæmu þau til fyrr, og skuldbatt stefndi sig til að greiða henni þá markaðsverð hlutanna, þó aldrei lægri fjárhæð en kaupverð þeirra að viðbættum vöxtum. Hinn 1. desember 2005 gerði áfrýjandi lánssamning við stefnda, þar sem endurfjármögnuð var skuldbinding hennar vegna kaupa á hlutum í stefnda. Samkvæmt hinum nýja samningi nam fjárhæð lánsins 18.240.906 krónum og skyldi það endurgreitt í einu lagi 1. desember 2010. Í 5.1. gr. samningsins var svofellt ákvæði: „Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu skuldarinnar skv. lánssamningi þessum setur lántaki bankanum að handveði hluti í Kaupþingi banka hf., í eigu lántaka, að nafnverði kr. 79.503,- sbr. handveðsyfirlýsingu dags. 01.12.2005.“ Þá sagði í 6.1. gr.: „Ábyrgð lántaka á skuldinni skv. lánasamningi þessum takmarkast við andvirði handveðsins og hvers kyns viðbótartrygginga sem hann kann að leggja fram í samræmi við ákvæði 5. gr. en auk þess skal hann því til viðbótar bera ábyrgð á greiðslu 10% skuldarinnar eins og hún er á hverjum tíma með öðrum eignum sínum.“ Samkvæmt c. lið 7.1. gr. skuldbatt lántaki sig til að selja ekki eða veðsetja öðrum hina veðsettu hluti nema að fengnu skriflegu samþykki stefnda. Áþekkt ákvæði var í fyrrgreindri handveðsyfirlýsingu sem áfrýjandi undirritaði 1. desember 2005 samhliða lánssamningnum. Hinn 1. mars 2007 gerði áfrýjandi lánssamning við stefnda vegna nýs láns sem hún tók til kaupa á hlutum í honum. Fjárhæð þessa láns var jafnvirði 3.024.472 króna í svissneskum frönkum og japönskum jenum og skyldi lánið greiðast í einu lagi 15. maí 2009. Í 4.1. gr. samningsins var svohljóðandi ákvæði: „Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu skuldarinnar skv. lánssamningi þessum setur lántaki bankanum að handveði alla þá hluti í Kaupþingi banka hf., sem andvirði láns þessa verður varið til kaupa á, sbr. handveðsyfirlýsingu dags. á svipuðum tíma og lánssamningur þessi.“ Í samningnum var hvorki að finna takmörkun á ábyrgð lántaka á greiðslu lánsins né settar skorður við sölu eða annars konar framsali á hinum veðsettu hlutum. Hins vegar sagði í yfirlýsingu um handveðsetningu er áfrýjandi undirritaði sem veðsali 1. mars 2007 samhliða lánssamningnum: „Veðsala er óheimilt, meðan skuldbindingar þær sem veðandlagið á að tryggja eru ekki að fullu greiddar, að ráðstafa veðandlaginu með hvaða hætti sem er, nema hann hafi áður fengið til þess skriflegt leyfi veðhafa“. Í hvorugum lánssamningnum var kveðið á um það að stefndi skyldi tryggja áfrýjanda skaðleysi vegna umræddra lána sem hún tók til kaupa á hlutum í stefnda. Þrátt fyrir veðsetningu hlutanna naut áfrýjandi arðs af þeim og voru henni á árunum 2005 til 2008 greiddar alls 5.325.187 krónur í arð af hlutum, sem keyptir höfðu verið fyrir lán frá stefnda, að frádregnum fjármagnstekjuskatti. Á fundi stjórnar stefnda 25. og 26. september 2008 var lögð fram greinargerð frá starfskjaranefnd hans sem tekin hafði verið saman fyrr í þeim mánuði. Í henni var meðal annars tekið fram að í samræmi við launastefnu stefnda hafi hann gert starfsmönnum kleift að kaupa hluti í sér og fjármagnað þau kaup. Síðan sagði: „Nefndinni er áhyggjuefni að sumir háttsettir stjórnunarstarfsmenn eiga í alvarlegum fjárhagserfiðleikum vegna nýlegs falls verðs hlutabréfa. Nefndin er þeirrar skoðunar að taka ætti skref til úrbóta í máli þessu. Megináhersla bankans ætti að vera á að lykilstarfsmönnum hans sé unnt að einbeita sér að sóknarfærum bankans á erfiðum tímum.“ Á grundvelli tillagna nefndarinnar ákvað stjórnin að veita forstjóra stefnda heimild til að fella niður og ljúka persónulegri ábyrgð starfsmanna í tengslum við hlutafjárkaupalán þeirra með það að markmiði að stuðla að því að starfsmönnum væri kleift að einbeita sér að störfum sínum í bankanum. Samkvæmt því gaf forstjórinn 25. september 2008 út yfirlýsingu til áfrýjanda þar sem henni var tilkynnt að stefndi hafi ákveðið „að fullnusta ekki persónulega ábyrgð“ hennar vegna lána til kaupa á hlutabréfum í stefnda. Takmarkist ábyrgð hennar við hlutabréf í stefnda sem sett hafi verið sem veð. Tveimur vikum síðar, 8. október 2008, fór stjórn stefnda þess á leit við Fjármálaeftirlitið að það tæki yfir vald hluthafafundar hans í samræmi við 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Daginn eftir, 9. sama mánaðar, tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar stefnda og skipaði jafnframt skilanefnd sem tók við heimildum stjórnarinnar. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. október 2008 var öllum eignum stefnda, þar á meðal kröfuréttindum, ráðstafað til Nýja Kaupþings banka hf., nú Arion banka hf., að undanskildum nánar tilgreindum eignum. Samkvæmt því voru kröfur stefnda á hendur áfrýjanda vegna fyrrgreindra tveggja lánssamninga framseldar til umrædds banka. Hinn 25. maí 2009 var stefnda skipuð slitastjórn sem ákvað að rifta þeirri ráðstöfun 25. september 2008 að fella niður persónulega ábyrgð áfrýjanda á greiðslu lánssamninganna tveggja. Var henni tilkynnt þessi ákvörðun slitastjórnarinnar með bréfi 17. maí 2010 og hún jafnframt krafin um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar vegna riftunarinnar. II Í máli þessu gerir stefndi aðallega þá kröfu að ráðstöfuninni 25. september 2008 verði rift á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og áfrýjanda gert að endurgreiða sér 6.567.948 krónur eftir 1. mgr. 142. gr. sömu laga. Samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 7. gr. laga nr. 44/2009, má krefjast riftunar á ráðstöfunum fjármálafyrirtækis eins og stefnda eftir sömu reglum og gilda um riftun ráðstafana þrotamanns við gjaldþrotaskipti ef ekki er sýnt að eignir fyrirtækisins muni nægja til að efna skuldbindingar þess að fullu. Frestdagur við slit stefnda var 15. nóvember 2008, sbr. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 129/2008. Krafa áfrýjanda um sýknu er í fyrsta lagi byggð á aðildarskorti vegna þess að fyrrgreind fjárkrafa stefnda hafi verið framseld til Nýja Kaupþings banka hf. 21. október 2008 og hann þar með fyrirgert rétti til að sækja kröfuna á hendur henni. Að því er þessa málsástæðu varðar ber að horfa til þess að þegar kröfur samkvæmt lánssamningunum tveimur voru framseldar voru þær einungis tryggðar með veði í hlutum í stefnda sem voru með öllu verðlausir eftir fall hans skömmu áður. Af þeim sökum verður að leggja til grundvallar að ekkert endurgjald hafi komið fyrir kröfurnar úr hendi Nýja Kaupþings banka hf. Einnig stofnaðist endurgreiðslukrafan, sem stefndi hefur uppi í málinu, ekki fyrr en 17. maí 2010 er hann lýsti yfir riftun gagnvart áfrýjanda. Að þessu virtu er stefndi réttur aðili að lögum til að beina síðastgreindri kröfu að áfrýjanda og verður því ekki fallist á sýknukröfu hennar vegna aðildarskorts, en stefndi hefur ávallt haldið því fram í málatilbúnaði sínum að krafan tilheyri sér og hafi ekki verið framseld öðrum. Sýknukrafa áfrýjanda er í öðru lagi reist á því að kröfur stefnda á hendur henni vegna lánssamninganna tveggja hafi hvorki verið lögmætar né innheimtanlegar þegar persónuleg ábyrgð hennar var felld niður. Helsta röksemdin, sem áfrýjandi hefur fært fyrir þessu, er að henni hafi af hálfu stefnda verið lofað skaðleysi af kaupum á þeim hlutum sem hún keypti fyrir lánin. Svo sem áður segir er ekki kveðið á um slíkt skaðleysi í lánssamningunum, heldur er ábyrgð áfrýjanda verulega takmörkuð í öðrum þeirra, en að engu leyti í hinum. Þótt fyrir liggi samkvæmt ýmsum gögnum, sem lögð hafa verið fram í málinu, að því hafi verið lýst yfir af stefnda og ýmsum stjórnendum hans á árunum 2004 til 2008 að æskilegt væri að starfsmenn yrðu ekki fyrir fjárhagslegu tjóni vegna kaupa á hlutum í honum kemur þar hvergi fram að áfrýjanda hafi verið lofað skaðleysi af þeim kaupum svo að skuldbindandi sé fyrir stefnda. Framburður áfrýjanda og vitna fyrir dómi breytir engu um það. Samkvæmt því sem að framan greinir verður ekki talið að áfrýjanda hafi tekist að færa sönnur á áðurgreinda staðhæfingu um að henni hafi verið lofað skaðleysi og verður hún að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Með vísan til málsatvika verður ekki heldur fallist á þær röksemdir áfrýjanda að lánssamningar þeir, sem hér um ræðir, hafi verið ógildanlegir og óskuldbindandi fyrir hana á grundvelli reglna um brostnar forsendur eða vegna ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. III Ákvæði 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 hefur verið skýrt svo að undir það falli hver sú ráðstöfun, sem rýrir eignir þrotamanns og leiðir til eignaaukningar hjá þeim sem nýtur góðs af henni, nema hún falli undir 3. mgr. sömu lagagreinar, enda búi gjafatilgangur að baki ráðstöfuninni. Sem fyrr segir reisir stefndi riftunarkröfu sína aðallega á því að sú ráðstöfun stefnda 25. september 2008, tæpum tveimur mánuðum fyrir frestdag, að gefa eftir persónulega ábyrgð áfrýjanda á greiðslu lánssamninganna tveggja hafi verið gjafagerningur í merkingu 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Því mótmælir áfrýjandi, meðal annars vegna þess að af fyrirliggjandi gögnum um hvernig staðið hafi verið að ráðstöfun Fjármálaeftirlitsins á eignum og skuldum stefnda til Nýja Kaupþings banka hf. verði ráðið að ekkert endurgjald hefði komið fyrir kröfur stefnda vegna lánssamninganna tveggja, jafnvel þótt áfrýjandi hefði borið ábyrgð á greiðslu lánanna. Því til stuðnings vísar hún til þess að við yfirfærslu á útlánum stefnda til Nýja Kaupþings banka hf. í því útibúi þar sem lán starfsmanna vegna kaupa á hlutum í stefnda voru, þar á meðal umrædd lán hennar, hafi þau verið metin einskis virði án tillits til þess hvort starfsmennirnir báru á þeim ábyrgð. Við úrlausn um þetta verður að líta til þess að hér var um að ræða mat á heildarvirði lánasafna, en ekki einstakra lána, við gerð upphaflegs efnahagsreiknings hins nýja banka. Að því gættu hvíldi á áfrýjanda að renna stoðum undir þá staðhæfingu sína að umrædd lán með persónulegri ábyrgð lántaka hefðu verið einskis virði í uppgjöri milli stefnda og Nýja Kaupþings banka hf. vegna yfirtöku síðarnefnda bankans á eignum og skuldum þess fyrrnefnda. Þessari sönnunarbyrði gat áfrýjandi ekki velt yfir á stefnda með því að skora á hann að leggja fram ótilgreind skjöl um mat á nánar tilteknum eignum í stofnefnahagsreikningi Nýja Kaupþings banka hf. Samkvæmt þessu verður að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að lánssamningarnir tveir hefðu verið metnir til verðs samkvæmt efni sínu ef ábyrgð áfrýjanda á efndum þeirra hefði staðið óbreytt þegar þeir voru framseldir til Nýja Kaupþings banka hf. Af þeim sökum hefur stefndi sannanlega orðið fyrir tjóni þegar ábyrgð áfrýjanda var felld niður 25. september 2008 sem nemur uppgreiðsluverðmæti 10% af fyrra láninu og alls síðara lánsins miðað við þann dag. Áfrýjandi hefur andmælt því að um gjafagerning hafi verið að ræða umrætt sinn með því að hún hafi innt af hendi gagngjald um leið og ábyrgð hennar á lánunum var felld niður. Gagngjaldið hafi verið í því fólgið að hún hafi skuldbundið sig sérstaklega til þess gagnvart stefnda að selja ekki hlutina sem settir höfðu verið að veði fyrir lánunum. Sökum þess að við eftirgjöfina á ábyrgð áfrýjanda varð ekki nein breyting á ráðstöfunarrétti hennar yfir hlutunum, þar sem sala þeirra var eftir sem áður háð samþykki stefnda, verður þessi málstæða áfrýjanda ekki tekin til greina. Sú ákvörðun stjórnar stefnda 25. september 2008 að fella niður persónulegar ábyrgðir starfsmanna á lánum, sem þeim höfðu verið veitt til hlutabréfakaupa, var augljóslega byggð á þeirri forsendu að verðmæti hlutanna gæti rýrnað verulega sem aftur kynni að valda starfsmönnunum slíkum áhyggjum að þeir gætu ekki einbeitt sér sem skyldi að störfum sínum fyrir stefnda. Þótt fallast megi á að ákvörðunin hafi að þessu leyti verið tekin með hagsmuni hans í huga var hún í því fólgin að aflétta fjárskuldbindingum af þeim starfsmönnum, sem tekið höfðu lánin, þar á meðal áfrýjanda. Samkvæmt því bjó einnig gjafatilgangur að baki ákvörðuninni þegar hún var tekin og mátti áfrýjanda vera það ljóst. Með skírskotun til þess, sem rakið hefur verið, var stefnda heimilt að rifta fyrrgreindri ráðstöfun, sem gerð var í þágu áfrýjanda, á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Af orðalagi 1. og 2. mgr. 142. gr. laganna, þar sem kveðið er á um endurgreiðslu úr hendi þess sem hefur haft hag af riftanlegri ráðstöfun, er ljóst að það tímamark, sem miðað er við í þeim ákvæðum, er hvenær riftun er lýst yfir eða eftir atvikum hvenær endurgreiðslukrafa er gerð upp. Þótt gögn málsins bendi til að verðmæti hlutanna, sem settir höfðu verið að veði til tryggingar greiðslu á skuldbindingum áfrýjanda samkvæmt lánssamningunum tveimur, hafi staðið undir þeim skuldbindingum þegar ábyrgð hennar á lánunum var felld niður, er ljóst að tveimur vikum síðar voru hlutirnir orðnir verðlausir og þar með hefði ábyrgð hennar orðið virk. Þar sem sú ábyrgð hafði verið gefin eftir með hinni riftanlegu ráðstöfun varð stefndi sem fyrr segir fyrir tjóni og með því að komast þannig hjá greiðslu auðgaðist áfrýjandi að sama skapi. Verður krafa stefnda um endurgreiðslu úr hendi hennar því tekin til greina, en að öllu virtu eru ekki efni til að lækka hana með vísan til 145. gr. laga nr. 21/1991 eða af öðrum ástæðum. Aðalkrafa stefnda um endurgreiðslu vegna riftunar á niðurfellingu ábyrgðar áfrýjanda á síðara láninu tekur mið af því að verðtrygging lánsins hafi verið ólögmæt þar sem það var veitt í íslenskum krónum, en skyldi endurgreiðast miðað við breytingar á gengi erlendra gjaldmiðla. Þar sem áfrýjandi hefur ekki greitt af láninu standa ekki rök til þess að miða við aðra vexti af því en vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr., sbr. 10. gr. laga nr. 38/2001 þegar uppgreiðsluverðmæti þess 25. september 2008 er reiknað út. Samkvæmt því verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 27. júlí 2011. Mál þetta, sem tekið var til dóms 11. júlí sl., er höfðað 28. júní 2010. Stefnandi er Kaupþing banki hf., Borgartúni 19, Reykjavík. Stefndi er Delia Kristín Howser, Hraunhvammi 8, Hafnarfirði. I B. Stefnda kveður lýsingu málsatvika í stefnu vera að hluta til óumdeilda en að hluta til villandi og vanreifaða. Stefnda telji því ástæðu til að leiðrétta og bæta við málavaxtalýsingu stefnanda sem sé afar almenns eðlis og sleppt sé málavöxtum sem stefnda telji að skipt geti meginmáli við úrlausn málsins. Við undirbúning að skráningu á hlutabréfum stefnanda í kauphöll á árinu 2000 hafi verið rætt um að koma á fót kaupréttarkerfi fyrir starfsmenn og hafi þessi fyrirætlan stefnanda m.a. komið fram á stjórnarfundi þann 7. júní 2000. Á stjórnarfundi 10. ágúst 2000 hafi jafnframt verið vikið að vandkvæðum sem leiddu af takmörkuðum möguleikum starfsmanna til að stofna félög utan um kaup á hlutum í stefnanda, og takmarka með því ábyrgð sína, vegna reglna sem hafi komið í veg fyrir kaup starfsmanna á óskráðum félögum. Í skráningar- og útboðslýsingu vegna skráningar á hlutabréfum stefnanda, sem hafi verið gefin út 2. október 2000, hafi starfsmönnum stefnanda verið veittur forgangsréttur að 40 milljónum hluta af þeim 180 milljónum hluta sem boðnir hafi verið til sölu í útboðinu og fjármögnun vegna þess. Samtals hafi sá hlutur numið um 4% hlutafjár stefnanda á þeim tíma. Hafi jafnframt verið gengið frá kaupréttaráætlun fyrir starfsmenn í tengslum við útboðið í því skyni að auka hlutdeild þeirra í hluthafahópi stefnanda, en eitt af markmiðum með skráningu stefnanda á hlutabréfamarkað hafi verið, líkt og fram komi í útboðs- og skráningarlýsingu, að laða að stefnanda hæft og vel menntað starfsfólk, m.a. með því að veita því eignarhlutdeild í stefnanda. Þessi stefna hafi verið útfærð nánar á árunum 2003 og 2004 og m.a. kynnt fyrir Fjármálaeftirlitinu. Á fundi stjórnar stefnanda 8. ágúst 2003 hafi verið skipuð sérstök launanefnd stjórnar stefnanda, sem hafi verið í samræmi við þær kröfur sem gerðar hafi verið til stefnanda í tengslum við skráningu hlutabréfa stefnanda á sænskan hlutabréfamarkað. Á fundinum hafi jafnframt verið staðfestar reglur fyrir nefndina. Hlutverk nefndarinnar samkvæmt reglunum hafi m.a. verið að „align the incentives of the executives with actions that will enhance long-term shareholder value.“ Á aðalfundi stefnanda 27. mars 2004 hafi verið samþykkt tillaga um að starfsmönnum og stjórnendum skyldi veittur valréttur til hlutabréfakaupa í bankanum. Þar hafi verið staðfest að kaupréttir og söluréttir með tilheyrandi eignarhaldi gætu á hverjum tíma numið allt að 9% af útgefnum hlutum í stefnanda. Jafnframt hafi aðalfundur samþykkt að fela stjórn stefnanda að veita lán til hlutabréfakaupa til samræmis við almennar reglur um fjármögnun slíkra kaupa. Tillagan hafi áður verið kynnt Fjármálaeftirlitinu og rækilega farið yfir forsendur hennar. Eins og sjá megi af ræðu þeirri sem formaður starfskjaranefndar stefnanda hafi haldið þegar hann flutti framangreinda tillögu hafi markmið launastefnu stefnanda verið að tengja saman hagsmuni starfsmanna við hagsmuni hluthafa með því að gera starfsmenn að eigendum að hlutum í stefnanda. Þessu markmiði yrði hins vegar ekki náð nema með fjármögnun slíkra kaupa. Jafnframt hafi verið lögð á að það áhersla í ræðu formanns launanefndar að mikilvægt væri bæði fyrir starfsmenn og stefnanda sjálfan að starfsmenn yrðu varðir fyrir tjóni af lækkun á gengi hlutabréfa. Hafi þannig komið fram skýr stefna stefnanda um að starfsmenn ættu að vera skaðlausir af viðskiptum með hluti í stefnanda, en á þessum tíma hafi skaðleysi starfsmanna verið tryggt með útgáfu sölurétta, enda hafi verið um hluta af starfskjarastefnu stefnanda að ræða. Á árinu 2005 hafi Fjármálaeftirlitið gert athugasemdir við að hlutabréfakaup starfsmanna væru fjármögnuð utan stefnanda og í kjölfarið samþykkti stjórn stefnanda 28. september 2005 að slíkar lánveitingar skyldu ávallt fara fram innan stefnanda sjálfs. Að beiðni launanefndar stjórnar stefnanda hafi framkvæmdastjóri lögfræðisviðs ritað stefnanda minnisblað, dagsett 19. september 2005, þar sem fjallað hafi verið um helstu álitaefni sem tengdust kaupum starfsmanna á hlutum í stefnanda. Á minnisblaðinu komi fram að rétt sé að tryggja áfram að starfsmenn beri ekki fjárhagslega áhættu af þátttöku í hvatakerfi stefnanda þar sem það yrði engum til góðs ef lykilstarfsmenn ættu gjaldþrot yfir höfði sér ef verðmæti hluta í stefnanda myndi lækka. Á minnisblaðinu sé einnig farið yfir vandkvæði þess að starfsmenn geti ekki stofnað félög, sem áður hafi verið rædd í stjórn stefnanda, og möguleika á að reyna að breyta afstöðu Fjármálaeftirlitsins til þess, auk þess sem hugmyndir um að stofna sérstakan sjóð utan um fjárfestingu starfsmanna séu reifaðar. Markmið stefnanda um skaðleysi starfsmanna hafi sem áður segir í upphafi verið tryggt með söluréttarfyrirkomulagi en í því fólst að starfsmaður sem hafði tekið lán til kaupa á hlutum í stefnanda í samræmi við framangreinda stefnu stjórnar stefnanda hafi haft heimild til að selja hlutabréf sín þremur árum eftir kaup, eða í ákveðnum tilvikum við starfslok, á markaðsvirði þess dags auk þess sem stefnanda hafi borið að greiða starfsmanni „uppbót“, sem hafi numið mismuni af því verði sem starfsmaðurinn hafi keypt hlutabréfin á að viðbættum fjármagnskostnaði að frádregnu markaðsvirði á söludegi. Þannig hafi verið tryggt að ef hlutabréfin lækkuðu í verði frá kaupdegi til söludags myndi söluverðið og uppbótin samanlagt ætíð duga til að standa straum af greiðslu lánsins sem tekið hafi verið til að fjármagna kaupin. Stefnda hafi starfað hjá stefnanda og forvera hans allt frá árinu 1997. Árið 2003 hafi stefndu boðist að taka þátt í útfærslu stefnanda á þeirri stefnu sinni að starfsfólk skyldi eiga hluti í stefnanda og að lánað skyldi fyrir kaupum slíkra hluta. Samkvæmt samningi sem stefnda hafi gert við stefnanda til kaupa á hlutabréfum í stefnanda á þessum tíma hafi skaðleysi stefndu af viðskiptunum verið tryggt með söluréttarfyrirkomulagi því sem lýst hafi verið að framan. Eftir að stefnandi hafi innleitt alþjóðlega reikningsskilastaðla (IFRS) á árinu 2005 hafi endurskoðendur stefnanda talið að söluréttir til starfsmanna hefðu áhrif við útreikning stefnanda á eiginfjárhlutfalli. Þessar athugasemdir endurskoðenda hafi verið sérstaklega tilgreindar í áðurnefndu minnisblaði framkvæmdastjóra lögfræðisviðs stefnanda. Athugasemdirnar hafi leitt til þess að stjórn stefnanda hafi farið fram á það við starfsmenn að þeir felldu niður sölurétt af hlutabréfum sínum í stefnanda gegn því að fundin yrði önnur útfærsla til að takmarka áhættu þeirra af hlutabréfaeign í stefnanda. Hafi ástæðan því með öllu verið óviðkomandi stefndu og ekki hafi verið um niðurstöðu samningaumleitana að ræða heldur einhliða kröfu stefnanda sem stefnda hafi ekki getað annað en samþykkt sökum vinnuréttarsambands síns við stefnanda. Stefnda og aðrir starfsmenn stefnanda hafi fallið frá sölurétti sínum með yfirlýsingu og hafi tilkynning þess efnis verið birt í Kauphöll Íslands 30. desember 2005. Yfirlýsing þessi hafi verið útbúin af stefnanda og hafi stefnandi farið fram á það við alla starfsmenn sína sem áttu sölurétti að þeir undirrituðu hana. Áður, eða 1. desember 2005, hafi stefnda gert lánssamning við stefnanda, þar sem endurfjármagnaðar hafi verið allar skuldbindingar stefndu vegna hlutabréfakaupa í stefnanda. Sé lánssamningurinn til fimm ára og skyldi koma til endurgreiðslu þann 1. desember 2010. Vextir á láninu séu breytilegir REIBOR vextir, auk 1,2% álags. Til tryggingar efndum lánssamningsins hafi verið settir að handveði allir hlutir stefndu í stefnanda. Líkt og áður hafi stefndu verið óheimilt að ráðstafa hlutabréfunum í stefnanda á gildistíma lánsins, með hvaða hætti sem er, nema með samþykki stefnanda. Þrátt fyrir framangreindar breytingar á hvatakerfi stefnanda hafi aldrei verið vikið frá þeirri stefnu að starfsmenn ættu ekki að bera fjárhagslega áhættu af þátttöku í hvatakerfinu. Engin ákvörðun um slíka stefnubreytingu hafi nokkurn tíma verið tekin af stjórn stefnanda. Til að takmarka áhættu starfsmanna og þar sem reglur á fjármálamarkaði á þessum tíma hafi komið í veg fyrir að starfsmenn gætu stofnað félög utan um hlutabréfakaup hafi því verið farin sú leið sem áður greini, þ.e. að takmarka persónulega ábyrgð starfsmanna við 10% af heildarfjárhæð lánsins. Jafnframt hafi verið gert ráð fyrir því í lánssamningi að bréfin skyldu seld þegar verðmæti þeirra færi niður fyrir 120% af heildarverðmæti lánsins og söluandvirði þeirra notað til uppgreiðslu lánssamnings. Í 7. gr. lánssamningsins skuldbindi stefnda sig til þess að selja hvorki né veðsetja hluti sína í stefnanda, nema með skriflegu samþykki hans. Samhliða lánssamningnum hafi verið undirrituð handveðsyfirlýsing þar sem stefnda hafi sett hlutabréf sem hún hafi keypt fyrir lánsfjárhæðina að handveði. Hlutabréfin hafi því öll verið í vörslu stefnanda sem handveð fyrir skuldbindingum stefndu. Skuldbinding um bann við sölu og veðsetningu bréfanna hafi verið áréttuð í handveðsyfirlýsingunni. Lánssamningur, dagsettur 1. mars 2007, sem einnig sé stefnt vegna í málinu, sé einnig tilkominn vegna þátttöku stefndu í hvatakerfi stefnanda og hafi gerð hans verið hluti af starfskjörum stefndu. Þau hlutabréf sem lánað hafi verið til kaupa á hafi verið keypt af stefnanda en ekki á frjálsum markaði og frumkvæði að viðskiptunum hafi verið stefnanda en ekki stefndu. Framangreind ákvörðun stefnanda um að fella niður sölurétt starfsmanna hafi byggst á þeim forsendum að starfsmenn bæru takmarkaða ábyrgð og að veðköll yrðu virt, þannig að komið yrði í veg fyrir persónulegt tjón starfsmanna af hvatakerfi stefnanda. Vegna lækkunar á verði hlutabréfa í stefnanda í lok árs 2007 hafi stefnandi þurft að taka afstöðu til þess hvort nýta skyldi þær heimildir sem hafi falist í lánssamningum og handveðsyfirlýsingum og krefja stefndu og aðra starfsmenn um frekari tryggingar vegna skulda við stefnanda eða hreinlega selja hina seldu hluti til uppgjörs á skuldinni, sem hefði verið hagfelldast fyrir stefndu og forðað henni frá tjóni. Niðurstaða stefnanda hafi verið að nýta heimildirnar ekki. Samkvæmt skilmálum lánssamnings og handveðsyfirlýsingar hafi stefndu verið óheimilt að selja hlutabréf í stefnanda nema með samþykki hans. Stefnandi hafi því í raun farið með ráðstöfunarrétt á hlutabréfum stefndu og þar af leiðandi ákvörðunarvald um hvort þau skyldu seld til efnda skuldbindinga stefndu. Starfsmenn stefnanda hafi því ekki getað haft áhrif á framangreinda niðurstöðu stefnanda. Starfsmenn stefnanda hafi á umræddum tíma óskað eftir uppgjöri á lánum en stefnandi hafi metið það svo að það væri ekki unnt af ástæðum er vörðuðu stefnanda sjálfan og stöðu hans. Slík sala hafi kallað á tilkynningu til Kauphallar um stórfelldar sölur hjá starfsmönnum stefnanda sem óhjákvæmilega hafi vakið tortryggni hjá öðrum hluthöfum stefnanda, greiningaraðilum, matsfyrirtækjum og fjárfestum almennt. Stórfelld sala starfsmanna á hlutum í stefnanda þegar verð þeirra hafi farið lækkandi hafi hins vegar verið í andstöðu við þessi markmið. Hafi því ekki verið fallist á þessar óskir starfsmanna og sölubann þvert á móti ítrekað og þeir fullvissaðir um að þeir þyrftu ekki að hafa áhyggjur af því að gengið yrði að persónulegri ábyrgð þeirra þar sem verið væri að leita leiða til að finna nýja útfærslu til að tryggja skaðleysi starfsmanna. Þetta hafi verið staðfest af formanni lánanefndar stefnanda á stjórnarfundi stefnanda dagana 25. og 26. september 2008, en þar komi m.a. fram að starfsmenn hafi verið fullvissaðir um að hagsmunir þeirra yrðu tryggðir með öðrum hætti. Stefnda hafi ítrekað verið fullvissuð af yfirmönnum sínum hjá stefnanda um að hún bæri ekki fjárhagslega áhættu af þátttöku sinni í hvatakerfi stefnanda. Stefndu hafi einnig ætíð verið gert ljóst að henni væri ekki heimilt að selja hlutabréf sín í stefnanda á almennum markaði án sérstaks samþykkis stefnanda. Á stjórnarfundi stefnanda 25. og 26. september 2008 hafi verið samþykkt að fela forstjóra stefnanda að fella niður persónulega ábyrgð starfsmanna þannig að ábyrgð þeirra takmarkaðist við þær tryggingar sem lagðar hafi verið fram við gerð nefnds lánssamnings. Á þeim tíma hafi verðmæti veðsettra hlutabréfa fjölmargra starfsmanna, þar með talið stefndu, verið umfram skuldir samkvæmt lánssamningi. Á grundvelli laga nr. 125/2008 hafi Fjármálaeftirlitið ákveðið 21. október 2008 að nýta sér heimild í lögunum til að taka yfir hluta af réttindum og skyldum stefnanda og færa þau yfir í nýtt félag, Nýja Kaupþing banka hf. (nú Arion banki hf.). Meðal þeirra réttinda sem hafi verið flutt yfir í Nýja Kaupþing banka hf. á þessum grundvelli hafi verið kröfur á hendur starfsmönnum vegna lánveitinga til hlutabréfakaupa, þar með talið þeir lánssamningar stefndu sem stefnt sé vegna í máli þessu, enda hafi kröfur samkvæmt þessum lánssamningum ekki verið undanþegnar í viðauka. Í kjölfar falls stefnanda 9. október 2008 hafi verið talið nauðsynlegt að eyða óvissu varðandi lán til starfsmanna og eftir atvikum ganga til samninga um uppgjör þeirra þar sem meðal annars yrði tekið tillit til óvissu um réttmæti kröfu stefnanda og óskuðu starfsmenn stefnanda meðal annars eftir viðræðum við bráðabirgðastjórn Nýja Kaupþings banka hf. um uppgjör skuldbindinga sinna á þeim grundvelli. Bráðabirgðastjórn Nýja Kaupþings banka hf. hafi í framhaldinu óskað eftir lögfræðiáliti um réttarstöðu stefnanda vegna starfsmannalána og hafi Viðar Már Matthíasson, þá prófessor en nú hæstaréttardómari, skilað lögfræðiáliti 12. nóvember 2008. Þegar bráðabirgðastjórn Nýja Kaupþings banka hf. hafi lokið störfum í byrjun nóvember 2008 hafi ný stjórn óskað eftir lögfræðiáliti frá Herði Felix Harðarsyni, hrl., um sama efni. Niðurstaða beggja álita er sú að krafa stefnanda geti aldrei numið hærri fjárhæð en sem nemi auðgun starfsmanna, þ.e. skuld starfsmanna samkvæmt lánssamningum 25. september 2008 að frádregnu verðmæti þeirra hlutabréfa sem sett hafa verið að handveði fyrir skuldinni þann sama dag. Stjórn Nýja Kaupþings banka hf. hafi jafnframt óskað eftir því að Viðar Már Matthíasson veitti lögfræðilegt álit um hver væri réttarstaða stefnanda til að höfða riftunarmál vegna kröfunnar í ljósi þess að hún hefði verið framseld til Nýja Kaupþings banka hf. Niðurstaða Viðars Más hafi verið sú að stefnandi gæti ekki borið fyrir sig riftunarreglur gjaldþrotalaga eftir að lánssamningar höfðu verið framseldir yfir til nýja bankans. Þá hafi stjórn Nýja Kaupþings banka hf. jafnframt óskað eftir því að Hörður Felix Harðarson veitti lögfræðiálit um skuldbindingargildi lánssamninga vegna hlutabréfakaupa starfsmanna. Sé niðurstaða Harðar Felix sú að líklegt megi telja að starfsmenn séu óskuldbundnir af lánssamningum á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar. Stefndu hafi nú, þrátt fyrir allt það sem fram komi hér að framan, verið stefnt til fullrar greiðslu þeirrar fjárhæðar sem hún hafi borið persónulega ábyrgð á auk þess sem hún verjist nú kröfum skattyfirvalda um að hún greiði gríðarlega háar fjárhæðir í skatta vegna þátttöku sinnar í hvatakerfi stefnanda. Stefnda á eðli máls samkvæmt ekki möguleika á að greiða þær fjárhæðir sem hún sé krafin um enda sé ljóst að hlutabréf hennar í stefnanda séu einskis virði í dag. C. Af hálfu stefnanda gaf Vignir Rafn Gíslason löggiltur endurskoðandi skýrslu fyrir dómi. Stefnda, Delía Kristín Howser, gaf skýrslu og af hennar hálfu Bjarnfreður Ólafsson, Gunnar Páll Pálsson, Svali Hrannar Björgvinsson, Helgi Sigurðsson, Hreiðar Már Sigurðsson, Ásgeir Thoroddsen, Brynja Halldórsdóttir og Sigurður Einarsson. Stefnda greindi frá því fyrir dómi að hún hefði hafið störf hjá Kaupþing banka í október 1997 og starfaði nú hjá Arion banka. Það áður kvaðst stefnda hafa unnið í öðrum bönkum í 10 ár. Stefnda bar að hringt hafi verið í hana 2003 og henni boðið að kaupa hlutabréf í bankanum. Keypti stefnda 75.000 hluti og síðar 5.000 hluti. Stefnda kvað skilning sinn alltaf hafa verið þann að hún gæti ekki farið illa út úr viðskiptunum. Bannað hafi verið að selja þessa hluti í þrjú ár. Skilningur stefndu var að bankinn myndi kaupa hlutina á ný eftir þrjú ár. Sú breyting varð á árinu 2005 að söluréttur að hlutum var afnuminn en á móti var ábyrgð stefndu samkvæmt lánssamningi takmörkuð við 10%. Stefnda kvað öll hlutabréf sín hafi verið veðsett til tryggingar greiðslu, einnig þau bréf í bankanum sem stefnda hafði keypt í almennu útboði án þess að fá lánað fyrir þeim hjá bankanum. Stefnda bar að hún hefði gengið út frá skaðleysi sínu af þessum viðskiptum vegna þess að bankinn hafi átt að tryggja sig frekar eða ganga að bréfunum enda hafi stefndu ekki verið heimilt að selja bréfin. Stefnda kvaðst þó hafa selt þau bréf sem hún keypti í almennu útboði og fengið til þess leyfi. Stefnda, sem gegndi starfi forstöðumanns í viðskiptaumsjón bankans, kvaðst ekki hafa búið yfir neinum upplýsingum um fjárhag bankans en haft trú á Kaupþingi banka. Vitnið Vignir Rafn Gíslason löggiltur endurskoðandi hjá PricewaterhouseCoopers kom fyrir dóm og lýsti vinnu fyrirtækisins við rannsókn á lánum til starfsmanna Kaupþings banka vegna hlutabréfakaupa. Þá staðfesti vitnið undirskrift sína á framlögðum skjölum í málinu um þessa vinnu. Vitnið Bjarnfreður Ólafsson var í stjórn Kaupþings banka 2003-2008 og átti sæti í lánanefnd og endurskoðunarnefnd bankans. Vitnið taldi aðdraganda að kaupum starfsmanna á hlutum í bankanum nokkuð langan. Það hafi verið hluti af starfskjarastefnu bankans sem hafi verið endurnýjuð árlega. Árið 2004 hafi verið mótuð sú stefna að heimila starfsmönnum að eiga allt að 9% hluta í bankanum og var ákveðið að veita kauprétt og sölurétt á móti og veita starfsmönnum lán til að kaupa hluti í bankanum. Tilgangurinn var að tryggja starfsmenn til langs tíma og halda þeim frá samkeppnisaðilum. Skaðleysi starfsmanna var tryggt en vitnið bar að örugglega hefði verið hægt að selja bréf í einhverjum tilvika, en ekki hafi verið ætlast til þess. Nánar aðspurður um hvernig skaðleysi starfsmanna hafi verið hugsað greindi vitnið frá því hugsunin hefði verið að starfsmenn væru til langframa, þeir væru kjölfestan í rekstri félagsins og stykkju ekki fyrir borð þótt eitthvað kæmi upp á. Þar af leiðandi var söluréttur veittur á öllum kaupunum og í sölurétti var tryggt fullkomið skaðleysi, þ.e. að hægt var að kaupa bréfin á upphaflegu kaupverði að viðbætum fjármagnskostnaði og uppbót til að mæta skatti sem gat leitt af söluréttinum. Sú breyting varð á sölurétti 2005 að hann var felldur niður vegna nýrra reikningsskilareglna. Var söluréttur starfsmanna í bankanum talinn hafi áhrif á eiginfjárhlutfall bankans. Finna varð leið til að halda sama skipulagi, þ.e. að starfsmenn gætu átt hluti í bankanum áfram en að sjálfsögðu að tryggja áfram skaðleysi starfsmanna. Niðurstaðan hafi verið að takmarka persónulega ábyrgð starfsmanna á móti afsali söluréttarins við 10% sem hafi svo orðið að verulegum vandræðum síðar. Um aðdraganda þess að ábyrgð starfsmanna hafi verið felld niður í september 2008 bar vitnið að á miðju ári 2007 byrji fjármálakreppa að gera vart við sig víðs vegar í heiminum og bankar taki að falla í Danmörku, Bretlandi og Bandaríkjunum. Þá fer fólk að hafa verulegar áhyggjur og stjórn bankans kemst að því að 10% ábyrgðin er til staðar og því óvissa fyrir starfsmenn og fjölskyldur þeirra þótt alltaf hafi legið fyrir ákveðið skaðleysi. Þetta hafi verið einfaldasta leiðin. Ef þetta hafi ekki verið gert hafi orðið að selja hluti í bankanum sem ekki hafi þótt gerlegt miðað við að reka átti bankann áfram þrátt fyrir ólgu. Vitnið kvað fjárhagslega stöðu bankans í september 2008 hafi verið góða, lausafjárstaðan sterk og átti að duga fram á næsta ár. Vitnið kvað bankann gjaldfæran 25. september 2008. Vitnið Gunnar Páll Pálsson kvaðst hafa setið í stjórn Kaupþings banka 2001-2008 og í launanefnd. Vitnið greindi frá því að það hefði litið á kauprétt starfsmanna sem hluta af starfskjörum þeirra af því að kveðið væri á um kauprétt í starfskjarastefnu bankans. Vitnið kvaðst hafa litið svo á að kaup á hlutum væri langtímafjárfesting og æskilegt að starfsmenn seldu ekki hluti. Vitnið mundi ekki eftir formlegri samþykkt stjórnar um sölubann. Við kynningu stefnunnar hafi verið lagt upp með sölurétt en því hafi verið breytt vegna breyttra uppgjörsreglna bankans. Um aðdragandann að niðurfellingu persónulegrar ábyrgðar starfsmanna greindi vitnið frá því að við lækkandi verð hlutabréfa hafi einhverjir starfsmenn verið komnir niður fyrir viðmiðunarmörk á verðmæti bréfa gagnvart skuld samkvæmt lánssamningi. Kostirnir hafi verið tveir; annars vegar sala lykilstarfsmanna á hlutum sem gæti reynst bankanum erfið og valdið áhlaupi á bankann og hins vegar að fella niður persónulega ábyrgð starfsmanna á skuld við bankann vegna kaupa þeirra á hlutum í bankanum. Vitnið taldi bankann hafa verið gjaldfæran 25. september 2008. Vitnið Svali Hrannar Björgvinsson, starfsmannastjóri hjá Kaupþing banka kvaðst hafa starfað í bankanum frá 2003-2009. Vitnið greindi frá því að kaup starfsmanna á hlutum í bankanum hafi verið hluti af starfskjörum og starfskjarastefnu til að laða að starfsfólk. Skilningur vitnisins var að starfsmenn ættu að eiga bréfin til langs tíma og að skaðleysi þeirra væri tryggt. Illa hafi verið tekið í að starfsmenn seldu hlutabréf sín í bankanum og leit vitnið svo á að sölubann gilti. Það kvaðst vitnið hafa eftir yfirmönnum í bankanum, Sigurði Einarssyni, Hreiðari Má Sigurðssyni og Ingólfi Helgasyni. Kerfi kaupréttar hafi verið kynnt sem hvatakerfi til að hvetja fólk til góðra verka hjá bankanum. Þá kom fram hjá vitninu að skaðleysi starfsmanna hefði verið tryggt með veðkalli þannig að bankinn myndi tryggja að starfsfólk yrði ekki fyrir skaða. Bankinn ákvað að gera ekki veðkall, það kom í ljós haustið 2007. Þá var unnið að því að tryggja skaðleysi með öðrum hætti. Vitnið vissi ekki til að einhver starfsmaður hefði leitað eftir sölu. Fólk vildi lausn á málinu sem var í óviðunandi stöðu löngu fyrir fall bankans eða 400 dögum og spurði meðal annars hvort lausnin væri að selja bréfin en á það var ekki fallist af bankanum. Vitnið Helgi Sigurðsson starfaði í bankanum 1998-2001 sem lögfræðingur á fyrirtækjasviði og frá 2003 sem framkvæmdastjóri lögfræðisviðs bankans. Vitnið rakti stefnu Kaupþings banka um kaup starfsmanna á hlutabréfum í bankanum. Sú leið var farin að lána fyrir kaupunum í stað þess að gefa bréf í bankanum, en menn veltu því fyrir sér hvernig unnt væri að tryggja skaðleysi starfsmanna. Strax hafi verið ljóst við skráningu bankans á markað að starfsmenn myndu eiga hlut í bankanum. Þessi stefna var útfærð 2003 og kom vitnið að því. Gefnir voru út kaupréttir og söluréttir til að tryggja skaðleysi starfsmanna. Var starfsmönnum tryggður hagnaður ef vel gengi og skaðleysi með sölurétti ef illa áraði. Vitnið kvað stefnuna hafa verið útfærða frekar og samþykkta 2004. Þá hafi verið ákveðið og fylgt eftir með ræðu formanns launanefndar stjórnar þeirri ákvörðun að lána til kaupa á hlutabréfum í bankanum sem starfsmenn ættu að eiga til langs tíma og að þeir yrðu varðir fyrir verðsveiflum bréfanna með sölurétti er myndi tryggja skaðleysi þeirra. Vitnið bar að 2005 hafi þurft að falla frá sölurétti sem gengi gegn útreikningi á eigin fé bankans. Hafi stjórn bankans bókað um þetta þannig að hvaða útfærsla sem valin yrði þá yrði þess gætt að tryggja skaðleysi starfsmanna. Vitnið kvaðst aðspurt hafa litið svo á að kaup starfsmanna á hlutabréfum væri hluti af starfskjörum þeirra. Hugmynd stjórnar gekk út á langtímaeign bréfa. Vitnið greindi frá því að við fall bankans hafi verið farið yfir sölur starfsmanna á bréfum. Dæmi voru um sölur en það var lágt hlutfall, en starfsmenn gátu selt með sérstakri heimild bankans. Þá voru einnig dæmi um sölur á hlutum sem ekki voru fjármagnaðir af bankanum. Aðspurt um það hvort starfsmönnum hafi verið lofað skaðleysi starfsmanna bar vitnið að hugmyndafræðin hefði alltaf verið að starfsmenn yrðu skaðlausir af hlutabréfakaupum og hafi það verið gert með sölurétti þeirra á bréfunum. Þegar sölurétturinn hafi verið afnuminn hafi tekið við kerfi sem gerði ráð fyrir að hlutir í bankanum yrðu seldir í tæka tíð áður en verðmæti þeirra færi niður fyrir tiltekin mörk, en þegar reyndi á þær reglur var bankinn ekki tilbúinn til þess að bréfin yrðu seld. Þegar leitað hafi verið eftir skýringum voru svörin þau að menn skyldu vera rólegir, skaðleysið yrði tryggt. Vitnið bar að eftir að persónulegar ábyrgðir starfsmanna hefðu verið felldar niður hafi starfsmönnum ekki verið heimilt að selja, enda tilgangurinn áfram sá að starfsmenn ættu bréfin til langs tíma. Vitnið Hreiðar Már Sigurðsson, fyrrverandi forstjóri Kaupþings banka greindi frá því fyrir dómi að kaup starfsmanna á hlutabréfum í bankanum hafi verið útfærsla á starfskjarastefnu bankans sem gerði ráð fyrir því að starfsmenn bankans væru einnig hluthafar. Hugmyndin hafi verið að bréfin væru langtímaeign starfsmanna. Um það væri ákvæði í lánssamningum. Þá bar vitnið að sölubann hafi verið í gildi og að skriflegt samþykki hafi þurft til sölu. Dæmi hafi verið um slíkt vegna persónulegra aðstæðna starfsmanna, t.d. vegna skilnaðar. Vitnið greindi frá því að skaðleysi hafi í upphafi verið tryggt með sölurétti, en síðar hafi starfsmenn gefið réttinn eftir, en þá hafi verið gert ráð fyrir að bankinn gæti gengið að bréfunum og selt þau. Mikið traust hafi verið milli bankans og starfsmanna á þessum tíma og þess vegna hafi umræða verið lítil. Breytingin hafi verið ákveðin einhliða af bankanum og ekki annað tilboð verið á borðinu fyrir starfsmenn. Vitnið bar að aðdragandinn að niðurfellingu persónulegra ábyrgða starfsmanna 2008 hafi verið að verðmæti hlutbréfa lækkaði en lán starfsmanna vegna hlutabréfakaupa hækkaði, þannig að starfsmenn höfðu áhyggjur af stöðu sinni og stjórnin varð að taka ákvörðun. Tveir kostir hafi verið í stöðunni; að selja hluti og gera lánin upp eða fella niður persónulega ábyrgð starfsmanna. Vitnið bar að ákvörðunin um niðurfellinguna hafi verið viðskiptaleg ákvörðun bankans og hafi stjórnin talið hagsmunum bankans betur borgið með því að bréfin yrðu ekki seld. Ekki hefði verið hagfellt að tilkynna um stórfellda sölu starfsmanna á bréfum í bankanum. Þá bar vitnið að bankinn hafi ekki verið ógjaldfær 25. september 2008. Vitnið Ásgeir Thoroddsen sat í stjórn Kaupþings banka 2003-2008 og kvaðst einnig hafa verið formaður starfskjaranefndar sem var undirnefnd stjórnar og mótaði starfskjarastefnu bankans. Vitnið bar að það hefði gert grein fyrir starfskjarastefnunni á aðalfundi bankans 2004 og hafi stefnan verið til umfjöllunar og samþykkt á síðari fundum. Vitnið lýsti starfskjarastefnu bankans og kaupum starfsmanna á hlutabréfum í bankanum með svipuðum hætti og aðrir stjórnarmenn sem gáfu skýrslu. Vitnið kvaðst hafa gert tillögu um það á stjórnarfundi í september 2008 að forstjóra yrði falið að ganga þannig frá málum að staðfest yrði að persónuleg ábyrgð starfsmanna væri ekki fyrir hendi. Vitnið taldi það hafa verið mistök bankans að ganga ekki að bréfum starfsmanna þegar verðmæti þeirra lækkaði. Vitnið Brynja Halldórsdóttir sat í stjórn Kaupþings banka 2004-2008. Vitnið bar að hlutabréfakaup starfsmanna gegn lánum frá bankanum hafi verið hluti af starfskjörum. Litið hafi verið svo á starfsmenn ættu að eiga bréfin á meðan þeir væru starfsmenn bankans. Það hafi verið stefna bankans að starfsmenn væru skaðlausir og var það tryggt með sölurétti. Fram kom hjá vitninu að sölurétturinn hefði verið afnuminn 2005, en bókað að skaðleysi yrði áfram tryggt. Það sem hafi komið í staðinn fyrir sölurétt var ekki til umfjöllunar á stjórnarfundum en vitninu kvaðst þekkja til þess að í staðinn hafi komið ákvörðun um að starfsmenn bæru 10% ábyrgð og ákveðið veðhlutfall átti að tryggja veðkall. Í lok árs 2007 og byrjun árs 2008 hafi verið ljóst að veðkall væri komið á lykilstarfsmenn. Rætt hafi verið hvernig hægt væri að koma í veg fyrir stórfellda sölu lykilstarfsmanna á hlutabréfum í bankanum, en engin leið hafi fundist og því hafi niðurstaðan orðið að fella niður persónulegar ábyrgðir starfsmanna á lánum til hlutabréfakaupa. Vitnið Sigurður Einarsson kvaðst hafa verið formaður stjórnar Kaupþings banka 2003-2008. Vitnið kvað hugmyndina að því að starfsmenn bankans keyptu hluti í bankanum hafa orðið til áður en bankinn var skráður á markað. Vitnið lýsti starfskjarastefnu bankans og bar á sama eða svipaðan veg og aðrir stjórnarmenn bankans og þeir starfsmenn sem gáfu skýrslur fyrir dómi um kaup starfsmanna á hlutabréfum í bankanum og um afnám söluréttar 2005 með samþykki starfsmanna og 10% ábyrgð þeirra á lánum vegna nýrra alþjóðlegra reikningsskilastaðla. Vitnið bar að gengið hafi verið út frá skaðleysi starfsmanna og að breytingin 2005 hafi verið tæknileg útfærsla á meðan verið var að finna aðra leið til að tryggja 100% skaðleysi starfsmanna. Frá því hafi ekki verið gengið fyrr en 2008. Vitnið bar að það hefði talið að starfsmönnum hafi verið lofað skaðleysi af kaupum á hlutabréfum en gat ekki bent á neitt sérstakt í því sambandi. II Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi kveðst byggja aðild málsins til sóknar á 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 7. gr. laga nr. 44/2009, þar sem kveðið sé á um að ef ekki sé sýnt að eignir fjármálafyrirtækis muni nægja til að efna skuldbindingar þess að fullu megi krefjast riftunar á ráðstöfunum þess eftir sömu reglum og gildi um riftun ráðstafana þrotamanns við gjaldþrotaskipti. Enda þótt lánssamningar þeir, sem hin persónuleg ábyrgð stefndu laut að, hafi verið framseldir Nýja Kaupþingi banka hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins standi slíkt ekki í vegi fyrir því að stefnandi krefjist riftunar umræddra ráðstafana enda sé verið að endurheimta verðmæti, sem Kaupþing banki hf. hafi gefið eftir, fyrir framsal kröfuréttindanna til Arion banka hf. Stefnandi, og kröfuhafar hans, hafi þannig orðið fyrir verðmætamissi sem stefnandi vilji endurheimta með málshöfðun þessari. Á því sé byggt að lánssamningar stefnda við Kaupþing banka hf. hafi hinn 25. september 2008 verið eign bankans. Þann sama dag hafi verðmæti hans verið rýrt með því að fella niður persónulega ábyrgð lántakanda. Þannig hafi sú rýrnun átt sér stað á þeim tíma sem bankinn hafi átt lánssamningana. Sú staðreynd að lánin hafi eftir það verið flutt yfir til Nýja Kaupþings banka hf. með ákvörðun FME frá 21. október 2008, breyti ekki þeirri staðreynd að niðurfelling ábyrgðarinnar hafi þá átt sér stað. Því sé krafan um endurgreiðslu á auðgun stefndu eign stefnanda. Þá kveðst stefnandi aðallega byggja á því að eftirgjöf hinnar persónulegu ábyrgðar stefndu sé gjöf sem sé riftanleg á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt 1. mgr. 131.gr. megi krefjast riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Umþrætt niðurfelling, og þar með gjafagerningur að mati stefnanda, hafi átt sér stað 25. september 2008. Frestdagur hafi verið 15. nóvember 2008. Gjöfin hafi þannig verið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag í skilningi ákvæðisins. Gjafahugtak 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti sé talið hafa þrjú meginskilyrði: (i) að gjöfin rýri eignir skuldara; (ii) að gjöfin leiði til auðgunar móttakanda og (iii) að tilgangurinn með gerningnum sé að gefa. Stefnandi telji öll þessi skilyrði uppfyllt. Að því er varði fyrst talda skilyrðið þá telji stefnandi óumdeilt að það skilyrði teljist uppfyllt. Stefnandi bendi í þessu sambandi á að niðurfærsla hinnar persónulegu ábyrgðar hafi falið í sér eftirgjöf kröfuréttinda af hálfu stefnanda, en eftirgjöf kröfuréttinda geti meðal annars talist til gjafagernings í skilningi 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Af ráðstöfuninni hafi leitt að stefnandi hafi ekki lengur átt lögvarða fjárkröfu á hendur stefndu á grundvelli beggja lánssamninga. Ráðstöfunin hafi þegar af þessum ástæðum leitt til rýrnunar á eignum stefnanda. Að því er varði annað skilyrðið um auðgun móttakanda þá telji stefnandi að það skilyrði sé jafnframt uppfyllt. Niðurfelling hinnar persónulegu ábyrgðar hafi leitt til þess að stefnda sé laus undan persónulegri greiðsluskyldu og njóti um leið fjármuna sem hefðu að öðrum kosti runnið til stefnanda og um leið kröfuhafa hans. Af framangreindu sé ljóst að ráðstöfunin hafi leitt til auðgunar stefndu, enda tilgangur ráðstöfunarinnar beinlínis að fella niður persónulegar skuldbindingar stefndu. Að því er varði þriðja skilyrðið, þ.e. að gjafatilgangi sé til að dreifa, þá telji stefnandi jafnframt ljóst að þetta skilyrði sé uppfyllt. Að mati stefnanda verði ekki séð að ráðstöfunin hafi haft annan tilgang en að ívilna stefndu, ásamt öðrum starfsmönnum, og létta af þeim fjárhagslegum byrðum á kostnað bankans þannig að þeir gætu einbeitt sér að störfum sínum í þágu bankans á erfiðleikatímum. Hafi stefnda og aðrir starfsmenn verið leyst undan persónulegri greiðsluábyrgð og um leið á kostnað stefnanda og kröfuhafa hans. Ákvörðun bankans hafi verið tekin þegar fyrirsvarsmönnum hafi verið, eða mátt hafa verið ljóst, að tekið var að fjara undan fjárhag bankans eða a.m.k. hætt við að svo yrði í ljósi þess ástands sem þá hafi ríkt í bankakerfinu, en stefnanda hafi verið skipuð skilanefnd einungis rúmum tveimur vikum eftir að ráðstöfunin hafi átt sér stað. Með vísan til framangreinds telji stefnandi að um gjöf hafi verið að ræða gjöf í skilningi 131.gr. laga um gjaldþrotaskipti, enda hafi umrædd ákvörðun bankans hvorki byggst á viðskiptalegum forsendum né samningsbundinni skyldu hans. Verði ekki fallist á að ráðstöfunin sé riftanleg á grundvelli 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti byggi stefnandi til vara á því að hún sé riftanleg á grundvelli almennu riftunarreglunnar í 141.gr. sömu laga. Samkvæmt tilvitnuðu ákvæði megi krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, hafi þrotamaðurinn verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg. Samkvæmt 141. gr. sé það þannig skilyrði riftunar að ráðstöfun hafi verið (i) ótilhlýðileg, (ii) hin ótilhlýðilega ráðstöfun falli í einn hinna þriggja flokka sem taldir eru upp í ákvæðinu, (iii) skuldari hafi verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar og (iv) sá sem hafði hag af ráðstöfuninni hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærnina og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Stefnandi telji öll þessi skilyrði uppfyllt. Stefnandi telji ráðstöfunina hafa verið ótilhlýðilega þar sem með henni hafi verið felld niður kröfuréttindi í eigu stefnanda gagnvart stefndu án þess að nokkuð endurgjald kæmi fyrir. Ekki verði séð að niðurfelling persónulegrar ábyrgðar stefndu, svo og annarra starfsmanna bankans, hafi verið framkvæmd með hagsmuni stefnanda eða önnur málefnaleg sjónarmið að leiðarljósi heldur gagngert til þess að ívilna starfsmönnum í þeirri stöðu sem upp hafi verið komin. Ráðstöfunin sé óvenjuleg og framkvæmd á miklu erfiðleikatímabili í starfsemi bankans og hafi fyrirsvarsmönnum bankans, sem tóku ákvörðun um ráðstöfunina, mátt vera það ljóst. Af þessu leiði að eftirgjöf kröfuréttindanna geti ekki talist tilhlýðileg ráðstöfun eins og á stóð. Þá telji stefnandi ljóst að hin ótilhlýðilega ráðstöfun hafi leitt til þess að eignir stefnanda, hér kröfuréttindi, gátu ekki orðið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Niðurfelling hinnar persónulegu ábyrgðar stefndu hafi leitt til þess að stefnda losnaði undan persónulegri greiðsluskyldu. Með því urðu stefnandi og kröfuhafar hans fyrir tjóni sem því nemi, enda ljóst að eftir það hafi ekki verið unnt að ganga að stefndu persónulega um greiðslu skuldarinnar. Í ljósi alls framangreinds telji stefnandi að niðurfelling persónulegrar ábyrgðar stefndu hafi með ótilhlýðilegum hætti leitt til þess að eignir stefnanda urðu ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum, sbr. 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Stefnandi kveðst jafnframt byggja á því að stefnandi hafi verið ógjaldfær á tímamarki ráðstöfunarinnar í skilningi 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Nánar tiltekið sé á því byggt að fjárhagsstaða stefnanda á tímamarki ráðstöfunarinnar, þann 25. september 2008, hafi verið orðin slík að hann hafi í raun ekki verið fær um að greiða skuldir sem féllu á gjalddaga í fyrirsjáanlegri framtíð og ekki hafi verið líklegt að úr rættist. Sé þannig á því byggt að á þessu tímamarki hafi í raun að óbreyttu verið ljóst, eða því sem næst, að fyrirsjáanlegt greiðsluþrot blasti við stefnanda og eins og síðar hafi komið á daginn. Þannig hafi stefnandi orðið greiðsluþrota skömmu síðar og fyrir frestdag í skilningi laga um gjaldþrotaskipti, en stefnanda hafi verið skipuð skilanefnd einungis rúmum tveimur vikum eftir að ráðstöfunin átti sér stað. Stefnandi byggi jafnframt á því að stefnda hafi vitað, eða í öllu falli mátt vita, um ógjaldfærni stefnanda á tímamarki ráðstöfunarinnar og þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Stefnandi bendi á að grandsemiskilyrði 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga sé talið fullnægt ef móttakanda hefði átt að gruna að skuldari væri ógjaldfær. Í ljósi þess sé á því byggt að stefnda, stöðu sinnar vegna sem forstöðumaður viðskiptaumsjónar Kaupþings, hafi vitað eða mátt vita að stefnandi væri ógjaldfær í skilningi 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti og jafnframt um þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg í þeim skilningi eins og rakið hafi verið að framan. Þá kveðst stefnandi vísa til þess að í 1. mgr. 142. gr. laga um gjaldþrotaskipti sé kveðið á um að fari riftun fram með stoð í 131. 138. gr. laganna skuli sá sem hag hafi haft af riftanlegri ráðstöfun greiða þrotabúinu, hér stefnanda, fé sem svari til þess sem greiðsla þrotamanns hafi orðið honum að notum, en þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabús. Af þessu leiði jafnframt að verði fallist á riftun umþrættrar ráðstöfunar á grundvelli 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti, svo sem stefnandi krefst, eigi stefnandi rétt á að krefja stefndu um endurgreiðslu þeirrar auðgunar sem af ráðstöfuninni leiddi. Stefnandi byggi á því að auðgun stefndu svari einfaldlega til hinnar persónulegu ábyrgðar sem hafi verið niðurfelld. Ef ekki hafi komið til niðurfellingar persónulegrar ábyrgðar stefndu á láni gagnvart stefnanda, gæti stefnandi krafið stefndu persónulega um greiðslu eftirstöðva lánsins. Með umræddri ákvörðun bankans hafi sá möguleiki stefnanda verið felldur niður og hafi það leitt til samsvarandi auðgunar stefndu. Tjón stefnanda svari jafnframt til auðgunarinnar. Aðalkrafa stefnanda sundurliðast þannig: Stefnda kveðst byggja á því að til kröfu þeirrar sem stefnandi krefst greiðslu á hafi verið stofnað fyrir 21. október 2008 og því hafi stefnandi framselt kröfuna til Arion banka hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda stefnanda til Nýja Kaupþings banka hf. Framangreint framsal sé afar víðtækt. Samkvæmt orðalagi ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins sé öllum eignum stefnanda, hverju nafni sem nefnist, svo sem kröfuréttindum, að undanskildum eignum og réttindum sem tiltekin séu í viðauka, ráðstafað til Arion banka hf. Því sé ljóst að hvort sem krafa sem stefnandi átti 21. október 2008 var óljós eða skilyrt hafi hún verið framseld Arion banka hf. 21. október 2008. Beri því að sýkna stefndu vegna aðildarskorts til sóknar. Stefnandi byggi á því í stefnu að til kröfunnar hafi verið stofnað strax við hina riftanlegu ráðstöfun. Að öðrum kosti myndi stefnandi ekki krefjast dráttarvaxta frá þeim degi enda beri óstofnaðar kröfur enga vexti, hvað þá dráttarvexti. Aðilar dómsmáls hafi forræði á sakarefninu og stefnda byggi á að stefnandi hafi ráðstafað sakarefninu með þeim hætti að hann sé við það bundinn að krafa hans hafi stofnast við hina riftanlegu ráðstöfun. Öll andmæli stefnanda við því að krafan hafi stofnast við hina riftanlegu ráðstöfun hljóta í öllu falli að teljast nýjar málsástæður sem væru í andstöðu við þær sem settar eru fram í stefnu. Verði ekki litið svo á að stefnandi sé bundinn við þann málatilbúnað sinn að krafan hafi stofnast við hina riftanlegu ráðstöfun samkvæmt framansögðu byggi stefnda á því að engu að síður sé ljóst að hafi stefnandi, á einhverjum tímapunkti, átt fjárkröfu þá sem hann geri kröfu um greiðslu á í máli þessu, þá hafi sú krafa stofnast við hina riftanlegu ráðstöfun. Meginregla kröfuréttar og raunar íslensks réttar í heild sé sú að til kröfuréttarsambands stofnist ekki nema samkvæmt lögum eða sökum lögskipta aðila kröfuréttarsambandsins. Samkvæmt íslenskum lögum geti krafa aldrei stofnast fyrir einhliða yfirlýsingu eða athöfn meints kröfuhafa. Því sé ljóst að krafa stefnanda geti ekki hafa stofnast við riftunaryfirlýsingu hans enda sé hún einhliða yfirlýsing stefnanda. Þá geti krafa stefnanda ekki hafa stofnast við það að stefnandi hafi verið tekinn til slitameðferðar enda sé þeirri athöfn ekki beint að stefndu. Þá mæli lög um gjaldþrotaskipti ekki fyrir um að kröfur stofnist sérstaklega við töku bús til gjaldþrotaskipta. Til samanburðar megi nefna að sambærilegar kröfur líkt og kröfur um endurgreiðslu ofgreiddra launa stofnist við ofgreiðsluna en hvorki við það er launagreiðandi uppgötvi hana né þegar hann krefjist einhliða endurgreiðslu. Meginregla sú sem framangreint beri vitni um, þess efnis að stofndagur kröfu vegna auðgunar, ofgreiðslu eða annars óréttmæts ávinnings, sé þegar auðgunin, ofgreiðslan eða hinn óréttmæti ávinningur eigi sér stað. Stefnda telji eðlilegast að líta svo á að við lögskipti aðila, nánar til tekið við hina meintu riftanlegu ráðstöfun, hafi stofnast skilyrt endurgreiðslukrafa, háð því skilyrði að stefnandi rifti ráðstöfuninni að fenginni heimild til slíks. Hin skilyrta endurgreiðslukrafa hafi því verið hluti af því kröfusafni sem framselt hafi verið frá stefnanda til Arion banka hf. þann 21. október 2008. Stefnda telji í öllu falli ljóst að ef krafa stefnanda sé skaðabótakrafa samkvæmt 3. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga, líkt og byggt sé á í stefnu, þá stofnist skaðabótakröfur að íslenskum rétti undantekningalaust við tjónsatvik. Tjónsatvik í þessu tilviki sé augljóslega hin meinta riftanlega ráðstöfun. Verði fallist á það með stefndu að krafa stefnanda hafi verið stofnuð fyrir 21. október 2008 verði að sýkna stefndu af fjárkröfunni sökum aðildarskorts til sóknar. Fjárkrafa stefnanda hafi þá verið framseld Arion banka hf. 21. október 2008 og þrátt fyrir að riftunarkröfur stefnanda nái fram að ganga geti fjárkrafa stefnanda ekki náð fram að ganga þar sem stefnandi sé ekki eigandi fjárkröfunnar. Hvort sem riftunarkröfur stefnanda byggi á 131. gr. eða 141. gr. gjaldþrotalaga og hvort sem fjárkrafa stefnanda byggi á reglum 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga um endurgreiðslu auðgunar eða 3. mgr. 142. gr. um skaðabætur sé ljóst að kröfur stefnanda nái ekki fram að ganga nema krafa sú sem persónuleg ábyrgð hafi verið felld niður á, hafi verið réttmæt og lögmæt fjárkrafa sem unnt hafi verið að innheimta á hendur stefndu ef ekki hafi komið til ráðstöfunar þeirrar sem krafist sé riftunar á. Stefnda kveðst byggja á því að stefnandi hafi, í ljósi þess sem tíundað verði ítarlega hér að neðan, ekki átt réttmæta, lögmæta eða innheimtanlega kröfu á hendur sér á grundvelli þeirra lánssamninga sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda þegar þær ráðstafanir sem krafist er riftunar á voru framkvæmdar. Stefnda byggi þannig á því að í ljósi þessa hafi tjón stefnanda af ráðstöfuninni ekkert verið, meint auðgun stefndu af ráðstöfuninni á sama hátt engin verið, að ekki geti hafa verið um gjöf að ræða þar sem krafa stefnanda sem gefin hafi verið eftir hafi í raun ekki verið til staðar og að formleg eftirgjöf slíkrar kröfu geti aldrei talist ótilhlýðileg ráðstöfun. Beri af þeim sökum að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Þá kveðst stefnda byggja á því að með ítrekuðum yfirlýsingum stefnanda og forsvarsmanna stefnanda um að starfsmenn stefnanda skyldu vera skaðlausir af hlutabréfaviðskiptunum, sem voru hluti af hvatakerfi stefnanda, hafi stefnandi gefið stefndu skuldbindandi loforð um að stefnandi myndi ekki eignast fjárkröfu á hendur stefndu á grundvelli lánssamninga þeirra sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda, og að stefnanda beri að efna þetta loforð. Stefnda byggi á að slík loforð hafi verið gefin henni með þrennum hætti. Í fyrsta lagi hafi henni persónulega margítrekað verið lofað því af sínum yfirmönnum, sem jafnframt voru forsvarsmenn stefnanda sem hafi haft heimild til að skuldbinda stefnanda, að hún myndi ekki bera fjárhagslega áhættu af þátttöku sinni í hvatakerfi stefnanda. Í öðru lagi hafi stefndu og öðrum starfsmönnum stefnanda ítrekað verið tilkynnt að starfsmenn stefnanda almennt þyrftu ekki að bera fjárhagslega áhættu af þátttöku sinni í hvatakerfi stefnanda. Í þriðja lagi liggi fyrir almenn stefna stefnanda, sem lýst sé í málavaxtalýsingu, um að tryggja ætti að starfsmenn stefnanda þyrftu ekki að bera fjárhagslega áhættu af þátttöku sinni í hvatakerfi stefnanda. Til marks um að það hafi aldrei verið ætlun samningsaðila að stefnda myndi greiða stefnanda fjármuni sökum þátttöku sinnar í hvatakerfi stefnanda megi einnig nefna að lánveitingar stefnanda hafi ekki verið framkvæmdar eftir hefðbundnum reglum stefnanda og aldrei farið fyrir lánanefndir stefnanda heldur hafi lán verið veitt samkvæmt sérstakri heimild forstjóra sem stjórn stefnanda hafði veitt honum. Ekki hafi verið framkvæmt mat á greiðslugetu stefndu við töku hvers láns fyrir sig, ekki hafi farið fram mat á þekkingu stefndu á þeim viðskiptum sem hún hafi verið að taka þátt í hverju sinni og stefnda hafi hvorki fengið afhenta greiðsluáætlun né önnur gögn um endurgreiðslubyrði af lánssamningunum. Þá hafi sú ákvörðun stefnanda að kalla ekki eftir frekari veðum þegar veðþekja hafi farið undir 120% einnig verið til þess fallin að vekja hjá stefndu væntingar um að ekki stæði til að krefjast þess að hún greiddi stefnanda meinta skuld. Hafi ekki verið fyrir þessar væntingar hafi stefnda krafist þess að fá að selja hlutabréf sín til þess að takmarka áhættu sína. Leyfi stefnda sér að minna á að skuldbindingargildi loforða felist að íslenskum rétti fyrst og fremst í þeim væntingum sem vaktar séu hjá loforðsmóttakanda. Allt framangreint, auk ákvæða lánssamninganna um heimild til sölu hlutabréfa stefndu í stefnanda til uppgjörs á lánssamningunum, hafi tvímælalaust verið til þess fallið að vekja hjá stefndu væntingar um að stefnandi myndi aldrei eignast fjárkröfu á hendur stefndu á grundvelli lánssamninga þeirra sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda, og hafi stefnanda borið að efna þetta loforð. Það hafi stefnandi með vissum hætti gert með framkvæmd þeirra ráðstafana sem nú sé krafist riftunar á. Stefnda kveðst byggja á því að stefnandi hafi ekki átt lögvarða kröfu á hendur stefndu á grundvelli þeirra lánssamninga sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda áður en ráðstafanir þær sem krafist sé riftunar á voru framkvæmdar. Líkt og staðfest hafi verið í dómum Hæstaréttar megi efni samnings um kröfuréttindi ekki vera andstætt lögum og velsæmi. Slíkur samningur stofni ekki efnislegan rétt til handa kröfuhafa og slík krafa njóti ekki lögverndar. Þrátt fyrir að lán stefnanda til stefndu til kaupa á hlutum í stefnanda hafi hvorki verið andstæð lögum né velsæmi þegar þau hafi verið veitt byggi stefnda á að þau hafi, á einhverju tímamarki, orðið þáttur í ólögmætum og refsiverðum athöfnum stefnanda. Hér sé átt við að stefnandi hafi með skipulögðum, markvissum, ólögmætum og refsiverðum hætti haldið uppi verði hlutabréfa í stefnanda og að hlutafjáreign starfsmanna stefnanda og bann stefnanda við sölu slíkra bréfa hafi verið hluti af þeirri háttsemi. Af því leiði að lánssamningar þeir sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda stofni ekki efnislegan rétt til handa stefnanda gagnvart stefndu og verði því að sýkna stefndu af fjárkröfum stefnanda. Þá byggi stefnda á því að áður en ráðstöfunin hafi átt sér stað hafi lánssamningar þeir sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda verið ógildanlegir og óskuldbindandi fyrir stefndu á grundvelli sjónarmiða um brostnar forsendur og á grundvelli 36. gr. og 36. gr. c. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í þessu sambandi sé mikilvægt að halda því til haga að engar greiðslur hafi farið frá stefnanda til stefndu á grundvelli lánssamninga þeirra sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda og því aldrei um það að ræða að stefnandi tapi fjármunum sem hann hafi látið af hendi rakna fái hann ekki greiðslur samkvæmt lánssamningunum eða ígildi þeirra. Stefnda telji að bæði atvik sem uppi hafi verið við samningsgerðina og atvik er síðar hafi orðið leiði til þess að lánssamningar þeir sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda hafi verið ógildanlegir og óskuldbindandi fyrir hana á grundvelli sjónarmiða um brostnar forsendur og á grundvelli 36. gr. og 36. gr. c. samningalaga. Lánssamningarnir og þau viðskipti sem þeir hafi tengst hafi verið hluti af hvatakerfi stefnanda og þar með hluti starfskjara stefndu. Lánssamningunum hafi þannig verið ætlað allt annað hlutverk og ætlað að hafa allt önnur réttaráhrif en lánssamningum sé almennt ætlað að hafa. Markmið hvatakerfisins hafi verið að starfsmenn högnuðust á því ef vel gengi í rekstri stefnanda en ekki að stefnandi eignaðist fjárkröfu á hendur starfsmönnum sínum á grundvelli þess ef illa gengi. Slíkt yrði afar óeðlilegt í ljósi þess að um hluta starfskjara starfsmanna stefnanda hafi verið að ræða. Það hafi því aldrei verið markmið samningsaðila né tilætlan að stefnandi eignaðist fjárkröfu á hendur stefndu á grundvelli lánssamninganna. Það hafi því verið, áður en sú ráðstöfun sem nú sé krafist riftunar á, ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju, af stefnanda að krefja stefndu um greiðslu fjármuna á grundvelli lánssamninganna. Varðandi þau atvik sem uppi hafi verið við samningsgerðina beri að hafa í huga þann aðstöðumun sem hafi verið á milli samningsaðila, þ.e. annars vegar fjármálastofnun og hins vegar starfsmann hennar sem hafi verið sett undir boðvald hennar. Stefnda og aðrir starfsmenn stefnanda hafi sem áður segir verið fullvissuð um að hlutabréfakaupunum fylgdi engin fjárhagsleg áhætta. Þetta hafi í upphafi verið tryggt með söluréttarfyrirkomulagi en síðar hafi starfsmenn verið sannfærðir um að skaðleysið væri tryggt án söluréttar. Það hafi því ætíð verið ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju af stefnanda að krefja stefndu um greiðslu fjármuna á grundvelli lánssamninga sem gefnir hafi verið út í tengslum við hlutabréfakaupin. Stefnda byggi á því að atvik og háttsemi stefnanda, sem hafi átt sér stað yfir langan tíma og eftir atvikum fyrir og eftir undirritun lánssamninga þeirra sem um ræði, leiði til þess að það hafi verið orðið ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju fyrir stefnanda að innheimta fjárkröfur sínar að fullu á hendur stefndu og að forsendur stefndu fyrir lántökunni hafi verið brostnar. Í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis sé sérstaklega fjallað um inngrip stefnanda í viðskipti með hlutabréf í stefnanda. Komist nefndin að þeirri niðurstöðu að inngripið hafi orðið til þess að skekkja þá mynd sem þáverandi hluthafar, þar með taldir starfsmenn, hafi haft um verðmæti hlutabréfa sinna. Rannsóknarnefndin telji jafnframt að mikið ójafnvægi á kaupum og sölu deildar eigin viðskipta stefnanda sýni að stefnandi hafi staðið í vegi fyrir eðlilegri leiðréttingu á of háu gengi hlutabréfanna. Það verð sem stefnda hafi keypt bréf sín á hafi því verið byggt á blekkingum stefnanda og hafi stefnda því fengið lánaðar hærri fjárhæðir en ella frá stefnanda til kaupa á hlutabréfunum. Þá sé einnig ljóst að möguleikar stefndu til að verja fjárhagslega stöðu sína með því að ganga út úr hvatakerfi stefnanda með sölu á hlutabréfum sínum í stefnanda hafi verið eyðilagðir af stefnanda með því að stuðla að því að verðmyndun á markaði væri óeðlileg. Að lokum beri að vísa til kæru Fjármálaeftirlitsins til Embættis sérstaks saksóknara vegna markaðsmisnotkunar, en stefnda byggi á því að hún sýni svo ekki verði um villst inngrip stefnanda í verðmyndun eigin bréfa. Þá bendi einnig ýmislegt til að hlutabréfakaup stefndu og annarra starfsmanna hafi verið liður í kaupum stefnanda á eigin bréfum til að halda uppi verði þeirra. Markmið stefnanda hafi því aldrei verið að innheimta þá fjármuni sem lánaðir hafi verið heldur hagnast á hlutabréfakaupum starfsmanna sinna með ólögmætum hætti sökum áhrifa þeirra á verð hlutabréfa í stefnanda. Í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis sé einnig fjallað um óeðlileg áhrif stefnanda á gengi íslensku krónunnar gagnvart þeim myntum sem annað lán stefndu sé tengt. Stefnda byggi á því að stefnandi hafi þannig, á þeim tíma sem leið frá lántöku stefndu til gjalddaga lána hennar, verið að taka stöðu á móti íslensku krónunni og þannig markvisst unnið gegn hagsmunum stefndu. Til viðbótar við framangreint bendi stefnda á að í kjölfar endurfjármögnunarerfiðleika stefnanda, sem endað hafi með ógjaldfærni hans, og aðgerða stjórnvalda í kjölfarið, veiktist gengi íslensku krónunnar verulega, auk þess sem þær vísitölur sem mynda grunn verðtryggingar hafi hækkað verulega með þeim áhrifum á fjárhæð skulda í íslenskum krónum sem óumdeild séu. Þessi veiking krónunnar sé bein afleiðing af hátterni stefnanda. Það geti í ljósi ábyrgðar stefnanda að þessari atburðarrás ekki talist eðlilegt að stefnda beri ein ábyrgð á henni í samningssambandi stefndu og stefnanda. Kaup stefndu á hlutabréfum í stefnanda og þau lán sem veitt hafi verið í tengslum við þau kaup hafi verið hluti af starfskjarastefnu stefnanda. Kaup stefndu á hlutabréfum í stefnanda með lánum frá stefnanda hafi verið hluti af umsömdum starfskjörum stefndu og verið ætlað að vera endurgjald fyrir vinnu. Það sé grundvallarregla vinnuréttar að starfsmenn skuli fá greitt fyrir vinnuframlag sitt. Ef krafa stefnanda nái fram að ganga verði niðurstaðan sú að stefnda hafi engin laun fengið fyrir vinnuframlag sitt fyrir stefnanda frá því á árinu 2003 þegar stefnda hóf þátttöku í hvatakerfi stefnanda. Tap stefndu vegna þátttöku sinnar í hvatakerfinu nemi þá hærri fjárhæðum en samanlögð útgreidd laun og bónusar á öllu tímabilinu. Stefnda byggi einnig á þeirri grundvallarreglu vinnuréttar að starfsmenn skuli fá greitt fyrir vinnuframlag sitt og að enginn hluti slíkra greiðslna geti eðli málsins samkvæmt skapað skyldu launþega til að greiða launagreiðanda fjármuni. Það hafi því verið ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju fyrir stefnanda sem launagreiðanda stefndu að innheimta fjárkröfur sínar að fullu á hendur stefndu og forsendur stefndu fyrir lántökunni séu brostnar. Að lokum byggi stefnda á að atvik sem gerðust 6. október 2008 hafi leitt til forsendubrests hjá stefndu og til þess að ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju hafi verið fyrir stefnanda að innheimta fjárkröfur sínar á hendur stefndu. Þá hafi tekið gildi lög nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Þann 9. október 2008 hafi Fjármálaeftirlitið ákveðið að skipa skilanefnd fyrir stefnanda á grundvelli 5. gr. neyðarlaganna. Í ákvörðun FME segi að stjórn stefnanda hafi sent eftirlitinu erindi, þar sem fram komi að stjórnin hafi sagt af sér og óski eftir því að FME taki yfir vald hluthafafundar í samræmi við 5. gr. neyðarlaganna. Þá sé sérstaklega tekið fram í ákvörðuninni að stofnunin telji að skilyrði 100. gr. a laga um fjármálafyrirtæki séu uppfyllt. Í ákvörðuninni segir orðrétt: „ í ljósi knýjandi fjárhags- og rekstrarerfiðleika Kaupþings banka hf., kerfislegs mikilvægis hans og þeirra keðjuverkandi áhrifa sem mögulegt gjaldþrot hans kynni að hafa á íslenska hagkerfið, enda telur Fjármálaeftirlitið önnur úrræði þess ekki líkleg til að bera árangur.“ Þann 21. október 2008 hafi tekið gildi ákvörðun FME um ráðstöfun eigna og skulda stefnanda til nýs banka. Ákvörðun þessi hafi verið grundvölluð á 5. gr. neyðarlaganna. Ákvörðunin hafi haft það í för með sér að hinn nýi banki hafi tekið yfir megnið af innlendum eignum stefnanda, en alþjóðleg starfsemi hafi að stærstum hluta verið skilin eftir í stefnanda. Í athugasemdum við frumvarp það sem varð að neyðarlögunum segi að lagt sé til að FME verði heimilt að grípa inn í starfsemi fjármálafyrirtækja með víðtækum hætti vegna sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Af þessu leiði að FME hafi, á grundvelli afar sérstakra aðstæðna, gripið til framangreindra ráðstafana gagnvart stefnanda, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Afleiðingin af þessu inngripi FME sé meðal annars sú að hlutabréf stefndu í stefnanda eru nú verðlaus, enda veita þau engan þann rétt sem slíkum bréfum fylgi lögum samkvæmt. Enn fremur hafi eignum stefnanda verið ráðstafað með þeim hætti að segja má að bankinn hafi verið þjóðnýttur. Stefnda byggi á að afar ósanngjarnt sé að hún beri ábyrgð á þessu verðfalli bréfanna, enda ljóst að svo „afar sérstakar aðstæður“ falli ekki innan þeirrar áhættu sem hún hafi mátt gera ráð fyrir að bera við undirritun lánssamninganna. Stefnda byggi á að inngrip FME sé í raun óviðráðanlegt ytri atvik (force majure). Ljóst sé að hvorugur samningsaðila réði neinu um þessar ófyrirséðu breytingar, sem leiði augljóslega til þeirrar niðurstöðu að engir hagsmunir séu tengdir eignarhaldi umræddra hlutabréfa. Forsendur fyrir samningunum hafi því verið brostnar og þeir ógildanlegir og óskuldbindandi fyrir stefndu með vísan til 36. gr. samningalaga. Stefnda kveðst hafa treyst í einu og öllu á ráðgjöf stefnanda við kaup á hlutabréfum í stefnanda. Kynning stefnanda á fjárfestingunni hafi meðal annars farið fram með þeim hætti sem lýst sé hér að framan varðandi loforð stefnanda um skaðleysi stefndu af viðskiptunum. Stefnda, eins og margir aðrir starfsmenn stefnanda, hefði aldrei tekið umrædd lán ef ekki hefði verið fyrir fullyrðingar um skaðleysi starfsmanna af viðskiptunum. Stefnda telji því að ógilda beri lánssamningana á grundvelli reglna um brostnar forsendur. Það sé ljóst að stefnda hefði ekki stofnað til lánssamninganna ef hún hefði séð, eða mátt sjá fyrir, að stefnandi gæti haft uppi þá kröfu sem hér um ræðir. Hér sé um verulegar forsendur að ræða sem jafnframt sé ljóst að stefnandi mátti vita af. Verði talið að stefnda hafi skuldbundið sig til að greiða lánssamningana til baka og að stefnandi sem lánveitandi hafi ekki gefið eftir rétt sinn til að leita fullnustu á þeirri skyldu hjá stefndu persónulega með loforðum um skaðleysi verður í ljósi þess sem að framan greinir að ætla að stefnda hafi skrifað undir lánssamningana á röngum forsendum um skyldur sínar. Stefnandi hafi verið seljandi þeirra hlutabréfa í stefnanda sem stefnda hafi keypt og falli sala þeirra því undir lög nr. 108/2007, sbr. 3. og 5. tl. 1. mgr. og 2. tl. 2. mgr. 1. gr. laganna. Stefnanda hafi samkvæmt þessu meðal annars borið að fylgja almennri reglu 5. gr. laganna sem leggi þá skyldu á fjármálafyrirtæki að það starfi í samræmi við eðlilega viðskiptahætti og venjur í verðbréfaviðskiptum, með trúverðugleika fjármálamarkaðarins og hagsmuni viðskiptavina að leiðarljósi. Því verði að telja að stefnanda hafi borið samkvæmt 14. gr. laganna að veita stefndu m.a. greinargóðar upplýsingar um þá áhættu sem viðskiptunum hafi fylgt og hafi þær orðið að vera skýrar og sanngjarnar og máttu ekki vera villandi þannig að stefnda gæti tekið „upplýsta fjárfestingarákvörðun.“ Þá kveðst stefnda enn fremur byggja á því að stefnandi hafi ekki gætt skyldu sinnar samkvæmt þessu ákvæði þannig að stefnda fengi nægilega greinargóðar upplýsingar um þá áhættu sem hafi falist í að taka lán til kaupa á hlutabréfum í stefnanda sem námu þeirri upphæð sem um ræði. Í þessu samhengi sé sérstaklega litið til þess að í engu hafi verið greint frá þeirri áhættu sem fólst í að stefnandi hafi einn ákvörðunarvald um það hvort hlutabréfin yrðu seld til uppgjörs skuldar stefnda þegar farið var undir 120% veðþekju og að ekki hafi verið minnst á þann hagsmunaárekstur sem upp kom hjá stefnanda við töku þeirrar ákvörðunar, þar sem sala hlutabréfanna hafi leitt til frekari lækkunar hlutabréfa í stefnanda þvert á hagsmuni hans. Þá verði að hafa í huga að stefnandi hafi átt allt frumkvæði að viðskiptunum og að ekki hafi farið fram sérstök athugun á því hvort stefnda uppfyllti almenn lánaskilyrði stefnanda. Ljóst sé samkvæmt framansögðu að stefnda hafi, vegna villandi ráðgjafar, samþykkt lántökuna á þeirri röngu forsendu að áhætta hennar takmarkaðist við verðmæti hlutabréfa sinna í stefnanda. Þá verði að telja að stefnandi hafi sýnt af sér alvarlegt skeytingarleysi um hagsmuni stefndu með því að upplýsa hana ekki um þá áhættu sem hafi falist í lántökunni og mögulega hagsmuni stefnanda af því að nýta ekki heimild sína til að greiða upp lánin með sölu hlutabréfanna er veðþekja færi undir 120%. Við mat á því hvort lánssamningarnir hafi notið réttarverndar, verið skuldbindandi fyrir stefndu, lögmætir og krafa samkvæmt þeim innheimtanleg verði að líta heildstætt til allra þeirra atvika sem tíunduð séu hér að framan. Þá verði einnig að líta til þess að 36. gr. c. samningalaga gildi um réttarsamband stefndu og stefnanda enda sé um staðlaða samninga að ræða sem gerðir hafi verið með sama hætti við starfsmenn stefnanda. Í 36. gr. c. samningalaga sé mælt fyrir um að samningur teljist ósanngjarn stríði hann gegn góðum viðskiptaháttum og raski til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila, neytanda í óhag. Stefnda byggi á að ákvæði þetta eigi við allar framangreindar málsástæður enda sé hún neytandi í skilningi ákvæðisins, áhætta stefnanda af gerð lánssamningsins hafi engin verið þar sem stefnandi hafi enga fjármuni látið af hendi og að nú sé ljóst að áhætta stefndu, neytandans, hafi hins vegar verið gríðarleg, ekki síst í ljósi þess að stefnanda hafi verið unnt að koma í veg fyrir að stefnda takmarkaði áhættu sína með sölu á hlutabréfum í stefnanda. Hvað varðar skilyrði riftunar kveðst stefnda byggja á því að skilyrði XX. kafla gjaldþrotalaga fyrir því að dómkröfur stefnanda nái fram að ganga séu ekki uppfyllt og að stefnandi hafi ekki rétt til að rifta þeim ráðstöfunum sem krafist er riftunar á. Stefnandi byggi riftunarkröfur sínar á ákvæðum XX. kafla gjaldþrotalaga. Réttur til beitingar þeirra heimilda sem um sé fjallað í XX. kafla gjaldþrotalaga sé bundinn við þrotabú. Stefnda byggi á því að réttur stefnanda til beitingar reglna XX. kafla gjaldþrotalaga verði að hafa verið orðinn virkur á meðan stefnandi var enn eigandi þeirra hagsmuna sem riftunarkröfurnar varða. Við framsal þeirra lánssamninga sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda til Arion banka hf., með ákvörðun fjármálaeftirlitsins 21. október 2008 um ráðstöfun eigna og skulda stefnanda til Arion banka hf., hafi Arion banki hf. öðlast öll réttindi stefnanda til greiðslna samkvæmt umræddum lánssamningum. Eftir þann tímapunkt geti stefnandi engan rétt byggt á umræddum lánssamningum og réttindi sem hann hafi síðar öðlast á grundvelli réttarsambands síns við stefndu en framsalshafi geti ekki öðlast tapast þar af leiðandi. Þar sem stefnandi hafi, er framsalið átti sér stað, ekki verið undir gjaldþrotaskiptum eða í öðru því ferli sem veiti aðila heimild til að rifta ráðstöfunum samkvæmt XX. kafla gjaldþrotalaga hafi hann ekki öðlast riftunarheimildir fyrr en eftir að réttarsambandi hans og stefndu var lokið. Riftunarréttur sé því ekki til staðar varðandi ráðstafanir sem byggja á þeim lánssamningum sem tilteknir eru í stefnu. Því beri að sýkna stefndu. Skilyrði riftunar samkvæmt 131. gr. gjaldþrotalaga sé þríþætt. Gjöfin verði að rýra eignir skuldara, gjöfin verði að leiða til eignaaukningar hjá móttakanda hennar og tilgangur gerningsins verður að vera að gefa. Stefnda byggi á að því að efnislegum skilyrðum 131. gr., um að gjöfin hafi rýrt eignir skuldara, leitt til eignaaukningar hjá móttakanda og að tilgangurinn hafi verið að gefa, sé ekki fullnægt. Mat á því hvort um örlætisgerning hafi verið að ræða í þessu tilviki fléttist saman við mat á því hver lögmæt fjárkrafa stefnanda hafi verið áður en þær ráðstafanir sem krafist er riftunar á voru framkvæmdar. Ástæða þess að máli geti skipt hverja stefnandi taldi hina lögmætu kröfu vera þegar ákvörðun um niðurfellinguna hafi verið tekin sé sú að ekki sé um örlætisgerning að ræða ef stefnandi taldi sig ekki eiga raunhæfa möguleika á því að innheimta kröfu samkvæmt lánssamningunum úr hendi stefndu. Þá sé einnig ljóst að eignir stefnanda hafi ekki rýrnað ef krafan sé ólögmæt og að stefnda hafi ekki auðgast ef krafan á hendur henni hafi verið ólögmæt. Stefnda byggi á að stefnandi hafi ekki talið sér stætt á að innheimta persónulega ábyrgð stefndu á umræddum lánssamningum. Ástæður þessa hafi fyrst og fremst legið í ítrekuðum loforðum stefnanda um skaðleysi starfsmanna af þátttöku í hvatakerfi stefnanda og hlutabréfakaupum starfsmanna stefnanda í stefnanda. Auk ítrekaðra skuldbindandi loforða hafi þetta mat forsvarsmanna stefnanda stuðst við 36. gr. samningalaga, enda nær augljóst að ósanngjarnt hafi verið að innheimta þessar kröfur í ljósi þess með hvaða hætti þær urðu til. Þá hljóti mat stefnanda einnig að hafa byggst á því að honum hafi verið ljóst að krafa hans væri ólögmæt vegna þess að hún hafi verið hluti af umfangsmikilli markaðsmisnotkun stefnanda og þar sem stefnandi hafi veitt stefndu rangar upplýsingar við kaup stefndu á hlutabréfum í stefnanda. Stefnda telji það nokkuð sérstakt að stefnandi kjósi að höfða þetta mál enda sé um innheimtu kröfu sem tilkomin er vegna nokkurs sem stefnandi sjálfur telji fela í sér markaðsmisnotkun. Síðast en ekki síst hafi stefnanda verið ljóst að krafa hans væri ólögmæt þar sem innheimta hennar myndi brjóta gegn grundvallarreglum vinnuréttar. Stefnda kveðst einnig byggja á því að það hafi verið mat forsvarsmanna stefnanda á þeim tíma sem ákveðið hafi verið að fella niður persónulegar ábyrgðir starfsmanna stefnanda að slíkt væri hagkvæmt fyrir stefnanda. Niðurfelling persónulegra ábyrgða hafi ekki verið gjafagerningur heldur hluti af tilraunum stefnanda til að bjarga sér frá greiðsluþroti, og síðar hluti af tilraunum stefnanda til að hámarka endurheimtur kröfuhafa. Það hafi verið hagsmunir stefnanda sem hafðir hafi verið í huga þegar ákvörðun um ráðstöfunina hafi verið tekin en ekki vilji stefnanda til að gefa stefndu fjármuni. Stefnandi hafi haft af því mikla hagsmuni að starfsmenn stefnanda myndu ekki selja hlutabréf sín í stefnanda. Augljóst sé hvaða áhrif stórfelld sala starfsmanna stefnanda á hlutabréfum sínum í stefnanda hefði haft á tiltrú markaða á rekstri stefnanda. Forsvarsmenn stefnanda hafi því metið stöðu stefnanda þannig að hagsmunum stefnanda væri betur borgið með því að tryggja að starfsmenn stefnanda þyrftu ekki að bregðast við lækkandi verði hlutabréfa í stefnanda með því að selja hlutabréf sín og greiða niður lán þau sem veitt hafi verið til hlutabréfakaupanna. Starfsmenn hafi því enn á ný, og í þetta sinn með formlegum hætti, verið fullvissaðir um að þeir bæru ekki fjárhagslega áhættu af þátttöku sinni í hvatakerfi stefnanda. Framangreind ráðstöfun hafi verið framkvæmd á tíma þar sem mikið hafi mætt á starfsmönnum stefnanda og afar mikilvægt hafi verið fyrir stefnanda að lykilstarfsmenn hans gætu einbeitt sér að málefnum félagsins. Það hafi verið nauðsynlegt fyrir stefnanda að halda góðum vinnufriði á þessum tímum, þegar framtíð stefnanda og milljarða hagsmunir eigenda stefnanda og þjóðarbúsins alls hafi verið í mikilli hættu. Starfsmenn stefnanda hafi á þessum tíma unnið hörðum höndum að því að bjarga stefnanda frá gjaldþroti, og síðar að því að hámarka endurheimtur kröfuhafa stefnanda. Forsvarsmenn stefnanda hafi einnig verið meðvitaðir um að stefnandi hafi ekki með góðu móti getað komið í veg fyrir að einstaklingar sem hafi tekið þátt í hvatakerfi stefnanda gætu selt hlutabréf sín í stefnanda ef þeir létu af störfum fyrir stefnanda. Við starfslok myndi stefnandi missa það boðvald sem hann hafi haft yfir þeim og synjanir á formlegum beiðnum fyrrum starfsmanna um heimild til sölu á hlutabréfum í stefnanda hafi getað orðið vitneskja á markaði sem hefði sömu áhrif á hlutabréfaverð í stefnanda og sala lykilstarfsmanna á hlutabréfum sínum. Hvað þetta varði vísi stefnda einnig til þess sem fram komi í stefnu, að lánssamningana hafi átt að greiða fyrir umsamda lokagjalddaga ef til starfsloka kæmi og augljóst sé að við slíka gjaldfellingu hefði stefnandi orðið að heimila stefndu sölu veðsettra bréfa sinna. Stefnandi hafi því metið það svo að hagsmunum hans yrði betur borgið með því að fullvissa stefndu enn og aftur um að hún yrði skaðlaus af þátttöku sinni í hvatakerfinu. Með þeim hætti hafi stefnandi tryggt að stefnda seldi ekki hlutabréf sín í stefnanda með þeim afleiðingum sem það hefði haft og tryggði sér verðmæta starfskrafta stefndu á tímum þar sem lykilstarfsmenn stefnanda hafi verið mikilvægari en nokkurn tíma fyrr. Stefnda hafi látið af höndum visst gagngjald og því sé ekki um gjafagerning að ræða auk þess sem eignaaukning stefndu hafi ekki orðið sú sem stefnandi haldi fram í stefnu. Gagngjald stefndu hafi falist í því að hún seldi ekki hlutabréf sín í stefnanda eins og henni hefði verið réttast að gera til að verja persónulega hagsmuni sína í stað þess að fá niðurfellda persónulega ábyrgð. Dagslokaverð hlutabréfa í stefnanda 25. september 2008 hafi verið 755 krónur á hlut, en sama dag hafi stefnda veðsett stefnanda 81.243 hluti í stefnanda sem hafi því alls verið að verðmæti 61.338.465 krónur. Framangreindar fjárhæðir verði að teljast gagngjald stefndu enda hafi ráðstöfuninni verið ætlað að koma í veg fyrir að hún nýtti þessi verðmæti til lækkunar á skuldum við stefnanda. Stefnda byggi á því að hvert framangreindra atriða fyrir sig dugi til þess að ekki sé unnt að líta á ráðstafanir þær sem riftunar sé krafist á sem gjafagerninga. Stefnda leggi þó áherslu á að meta verði aðstæður heildstætt. Stefnandi hafi ekki talið sig hafa mikla möguleika til að innheimta persónulegar ábyrgðir starfsmanna sinna á lánum sem tekin hafi verið til hlutabréfakaupa í stefnanda vegna ítrekaðra loforða um annað. Stefnanda hafi verið mikilvægt að halda starfsfrið og einbeitingu starfsmanna og hafi verið nauðsynlegt að þeir segðu ekki upp störfum bæði sökum þess að stefnanda hafi verið starfskraftar þeirra nauðsynlegir og sökum þess að við slíkt myndi staða þeirra til að knýja stefnanda til að heimila þeim sölu veðsettra hlutabréfa sinna í stefnanda batna til muna. Stefnandi hafi því fellt ábyrgðir starfsmanna sinna niður. Gagngjaldið hafi verið sanngjarnt. Starfsmennirnir hafi þá ekki selt hlutabréf sín í stefnanda en slík aðgerð starfsmanna hefði annars aflað þeim tekna sem hefðu greitt upp eða farið langleiðina með að greiða skuld þeirra við stefnanda. Gagngjald þetta hafi verið stefnanda afar dýrmætt enda ljóst að við slíka aðgerð hefðu markaðir endanlega misst alla tiltrú á starfsemi stefnanda og stefnandi hafi vegna þeirrar ráðstöfunar sem nú sé krafist riftunar á getað haldið áfram að vinna að því að bjarga sér frá falli eða að minnsta kosti reyna að hámarka endurheimtur kröfuhafa. Þegar allt framangreint auk stöðu stefnanda sem vinnuveitanda og launagreiðanda stefndu sé virt sé ljóst að það hafi ekki verið vilji stefnanda til að gefa stefndu sem hafi legið til grundvallar þeim ráðstöfunum sem krafist sé riftunar á heldur hagsmunir stefnanda sjálfs og að önnur skilyrði beitingar 131 gr. gjaldþrotalaga séu ekki til staðar. Stefnda kveður að skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. gjaldþrotalaga séu að ráðstöfun hafi verið með einhverjum hætti ótilhlýðileg og að þrotamaður hafi verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar. Þá sé einnig skilyrði að sá sem hafi haft hag af ráðstöfuninni hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærnina og þær aðstæður sem leiða til þess að ráðstöfun geti talist ótilhlýðileg. Stefnda byggi á því að ekkert af framangreindum skilyrðum sé uppfyllt í máli þessu og því sé ekki unnt að byggja riftun ráðstöfunarinnar í máli þessu á 141. gr. gjaldþrotalaga. Á því sé byggt í stefnu að ótilhlýðileiki ráðstöfunarinnar felist í því að hún hafi ekki verið framkvæmd með hagsmuni stefnanda eða önnur málefnaleg sjónarmið að leiðarljósi. Þessum málatilbúnaði sé hafnað með vísan til þess sem að framan greini um markmið ráðstöfunarinnar og þá gríðarlegu hagsmuni sem stefnandi hafi haft af þeim og með vísan til ólögmætis krafna stefnanda samkvæmt lánssamningnum. Stefnda byggi því á að engin þau sjónarmið sem byggt sé á í stefnu geti leitt til þess að ráðstöfunin geti talist ótilhlýðileg og því verði að sýkna stefndu af kröfum sem reistar séu á 141. gr. gjaldþrotalaga. Stefnda hafi allt frá upphafi verið fullvissuð um að hún bæri ekki fjárhagslega áhættu af þátttöku sinni í hvatakerfi stefnanda. Þá hafi stefnda einnig verið meðvituð um að stefnandi hafi haft af því mikla hagsmuni að hún myndi ekki selja hlutabréf sín í stefnanda á almennum markaði. Stefnda hafi því enga ástæðu til að ætla annað en að ákvörðun stefnanda hefði verið skjalfesting veittra loforða og framkvæmd sökum hagsmuna stefnanda. Stefnda byggi á því að stefnandi hafi ekki sannað að hann hafi verið ógjaldfær þegar ráðstöfunin hafi verið framkvæmd. Engin gögn séu lögð fram til stuðnings þessari fullyrðingu stefnanda og engin rök færð fyrir henni önnur en þau að stefnandi hafi verið greiðsluþrota stuttu síðar og honum skipuð skilanefnd. Ógjaldfærni stefnanda stuttu eftir ráðstöfunina sé ekki sönnun um ógjaldfærni þegar ráðstöfunin hafi átt sér stað. Þá kveðst stefnda ekki hafa haft nokkrar forsendur til að ætla að ítrekaðar yfirlýsingar forsvarsmanna stefnanda um stöðu hans væru rangar. Í ljósi þeirra upplýsinga sem opinberar voru sé það alfarið stefnanda að sanna grandsemi stefndu. Hafi slík sönnun ekki tekist. Stefnda byggi einnig á því að ekki sé nægjanlegt að stefnandi sanni að grunur hafi verið til staðar um möguleika á ógjaldfærni stefnanda á einhverjum síðari tímapunkti eða um óljósa stöðu hans heldur verði stefnandi að sanna að umræddur grunur hafi staðið til þess að stefnandi hafi í raun og veru verið ógjaldfær þegar ráðstöfunin átti sér stað. Athygli sé vakin á því að stefnda hafi ekki komið nálægt lánveitingu, fjármögnun, fjárfestingum né eigin viðskiptum stefnanda í starfi sínu fyrir stefnanda. Stefnandi byggi fjárkröfu sína á endurgreiðslureglu 1. málsliðar 1. mgr. 142. gr., verði riftun byggð á 131. gr. gjaldþrotalaga, en á 3. mgr. 142 gr. gjaldþrotalaga verði riftun byggð á 141. gr. laganna. Geri stefnandi ekki kröfu um skaðabætur á grundvelli 3. málsliðar 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga verði riftun byggð á 131. gr. gjaldþrotalaga. Þar sem útreikningur réttmætrar fjárkröfu þrotabús í kjölfar riftunar ráðstöfunar sé afar mismunandi eftir því hvort fjárkrafa byggist á reglum um endurgreiðslu auðgunar eða skaðabótum verður að fjalla sérstaklega um hvora grein fyrir sig. Útreikningur réttmætrar fjárkröfu stefnanda taki þó í öllum tilvikum mið af því hversu há fjárkrafa stefnanda samkvæmt lánssamningnum hafi verið áður en ráðstöfunin hafi verið framkvæmd. Að framan sé á því byggt að sýkna verði stefndu af öllum kröfum stefnanda sökum þess að stefnandi hafi ekki átt réttmæta, lögmæta né innheimtanlega kröfu á hendur stefndu á grundvelli þeirra lánssamninga sem tilteknir eru í dómkröfum stefnanda þegar sú ráðstöfun sem krafist sé riftunar á hafi verið framkvæmd. Verði ekki fallist á að málsástæður þessar leiði til sýknu byggi stefnda á að sömu sjónarmið leiði til þess að breyta eigi efni lánssamninganna með heimild í 36. gr. samningalaga þannig að jafnvægi myndist í réttarsambandi aðila. Sanngjarnar og eðlilegar kröfur stefnanda samkvæmt lánssamningunum séu í öllu falli miklu mun lægri en byggt sé á í stefnu. Stefnda byggi einnig á því að annar þeirra lánssamninga sem tilteknir séu í stefnu feli í sér lán í íslenskum krónum sem bundin séu með ólögmætum hætti við gengi erlendra gjaldmiðla. Lánssamningur dagsettur 1. mars 2007 feli í sér lánveitingu sem veitt hafi verið til kaupa á hlutabréfum sem skráð hafi verið í Kauphöll Íslands og hafi gengið kaupum og sölum fyrir íslenskar krónur. Stefnda hafi ekki fengið neina fjármuni afhenta en andvirði lánsins hafi farið til kaupa á umræddum hlutabréfum. Í lánssamningunum sé fjárhæð lánsins gefin upp sem jafnvirði tiltekinnar krónutölu í erlendum myntum. Þá sé fjárhæð skuldar stefndu tiltekin í krónum á framlögðu skjali sem stafar frá stefnanda, og reyndar einnig í stefnu. Í lánssamningnum öllum sé tiltekið hvaða vexti lánsfjárhæðir í íslenskum krónum skuli bera og því eigi málsástæður stefnanda um forsendubrest fyrir vaxtaákvæðum ekki við. Verði komist að þeirri niðurstöðu að lánið sé í raun lán á íslenskum krónum beri það að sjálfsögðu þá vexti sem um hafi verið samið að lán í íslenskum krónum skyldu bera. Í 3. gr. lánssamningsins sé kveðið á um að lánshlutar í öðrum myntum en evrum skuli bera vexti sem jafngildi LIBOR vöxtum auk 1,75% álags og að í stað LIBOR skuli miða við vexti á millibankamarkaði komi viðkomandi gjaldmiðill ekki fram á tiltekinni vaxtatöflu. Eigi það við um íslenskar krónur og séu umsamdir vextir af lánshlutum í íslenskum krónum því jafnir millibankavöxtum. Skorað sé á stefnanda að leggja fram útreikning á uppgreiðsluverðmæti lánssamnings þessa miðað við umsamda vexti af lánum í íslenskum krónum. Gegn kröfu stefnanda um greiðslu meintrar auðgunar stefndu sem stefnandi byggi á 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga byggi stefnda á að gagngjald sitt verði að koma til frádráttar enda mæli 1. mgr. 142. gr. fyrir um greiðslu fjármuna sem svara til þess sem greiðsla þrotamanns kom riftunarþola að notum. Ráðstöfunin hafi eingöngu komið stefndu að notum að svo miklu leyti sem hún hafi borið persónulega ábyrgð á greiðslum krafna stefnanda samkvæmt lánssamningunum eftir að búið sé að draga verðmæti hlutabréfa hennar í stefnanda frá. Hafi stefndu ekki verið lofað skaðleysi og því skriflega lýst yfir við hana að hún bæri ekki persónulega ábyrgð á greiðslu þeirra lánssamninga sem tilteknir eru í dómkröfum stefnanda hefði hún getað selt hlutabréf sín í stefnanda sama dag á 61.338.465 krónur. Staða skuldar stefndu við stefnanda samkvæmt umræddum lánssamningum liggi ekki fyrir í máli þessu, enda um ólögmæta gengistryggingu að ræða í dómkröfum stefnanda. Skorað sé á stefnanda að breyta dómkröfum sínum og upplýsa um stöðu lána miðað við 25. september 2008. Í öllu falli sé þó ljóst að auðgun stefndu hafi engin verið og hún hafi í raun tapað háum fjárhæðum af því að hafa ekki fengið að selja hlutabréf sín í stefnanda þegar enn hafi verið verðmæti í þeim. Samkvæmt 1.mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga skuli sá sem hag á að hafa haft af riftanlegri ráðstöfun ekki greiða hærri fjárhæð „en sem nemur tjóni þrotabúsins.“ Um hæstu mögulegu fjárkröfu stefnanda á grundvelli 1. mgr. 142. gr. vísist því til umfjöllunar hér á eftir um fjárhæð skaðabóta. Gegn kröfu stefnanda um skaðabætur samkvæmt 3. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga byggi stefnda á að henni hafi ekki verið kunnugt um riftanleika ráðstafana þeirra sem krafist sé riftunar á í máli þessu. Hafi stefndu grunað að ráðstöfunin væri riftanleg hefði hún aldrei látið sannfæra sig um að fjárhagslegum hagsmunum sínum væri borgið án þess að hún seldi hlutabréf sín í stefnanda. Um slíka fjármuni sé að ræða að stefnda hefði aldrei tekið áhættu af því að krafa sökum þeirra félli á hana þegar hún hafi átt möguleika á að þurfa ekki að taka nokkra áhættu með því einfaldlega að selja hlutabréf sín í stefnanda. Málavextir beri þvert á móti með sér að stefnda hafi verið sannfærð um að hagsmunum sínum væri borgið. Þá hafi stefnda eins og áður sé rökstutt enga ástæðu til að ætla að stefnandi væri ógjaldfær þegar ráðstöfunin átti sér stað. Stefnda kveðst byggja á því að það sé stefnanda að sanna að stefndu hafi verið kunnugt um riftanleika ráðstafana þeirra sem krafist sé riftunar á og að slík sönnun hafi ekki tekist. Stefnda byggi á að ósannað sé með öllu að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni við ráðstafanir þær sem krafist sé riftunar á. Stefnda vísi hvað þetta varði til þess gagngjalds sem reitt var af hendi og til þeirra gríðarlegu hagsmuna sem stefnandi hafi haft af því að stefnda myndi ekki selja hlutabréf sín í stefnanda þegar ráðstafanirnar hafi verið framkvæmdar. Þá vísi stefnda einnig til þess að einungis annar þeirra lánssamninga sem um ræði hafi verið kominn á gjalddaga við höfðun máls þessa og því sé með öllu ósannað að krafa núverandi kröfuhafa, Arion Banka hf. samkvæmt hinum lánssamningnum fáist ekki greidd á gjalddaga. Þá byggi stefnda á því að tjón stefnanda geti í öllu falli ekki numið hærri fjárhæð en sem samsvari persónulegri ábyrgð stefndu á greiðslum krafna stefnanda samkvæmt lánssamningunum eftir að búið sé að draga verðmæti hlutabréfa hennar í stefnanda frá enda hefði stefnandi aldrei fengið hærri fjárhæð greidda frá stefndu þó ekki hefði komið til þeirrar ráðstöfunar sem krafist sé riftunar á. Líkt og fram komi í stefnu hafi lánssamningur stefnanda og stefndu verið framseldur til Arion banka hf. og hafi mat þeirra í stofnefnahagsreikningi bankans 21. október 2008 verið 0 krónur samkvæmt yfirlýsingu PricewaterhouseCoopers hf. Stefnda byggi á því að stefnandi hefði ekki fengið hærra verð fyrir kröfuna við framsal hennar þó hin meinta riftanlega ráðstöfun hafi ekki átt sér stað. Sambærilegar eignir stefnanda, þ.e. lán sem veitt hafi verið á móti hlutabréfum sem urðu verðlaus við bankahrun í október 2008 voru metin á 0 krónur við framsal yfir til Arion banka hf. Það liggi fyrir að hvort sem hin meinta riftanlega ráðstöfun hafi átt sér stað eður ei hafi þeir lánssamningar er ráðstöfunin varðar verið framseldir til Arion banka hf. 21. október 2008. Þá hafi stefnandi samkvæmt framangreindu enga greiðslu fengið fyrir framsal umrædds lánssamnings hvort sem ráðstafanirnar hafi verið framkvæmdar eður ei. Með vísan til þessa liggi fyrir að tjón stefnanda vegna hinna meintu riftanlegu ráðstafana hafi ekkert verið. Til að varpa frekara ljósi á framangreint sé skorað á stefnanda að leggja fram gögn um mat sams konar eigna stefnanda í stofnefnahagsreikningi Arion banka hf. Stefnda byggir enn fremur á því að meta verði það til eigin sakar stefnanda að hafa ekki beitt úrræðum samkvæmt lánssamningi og handveðsyfirlýsingu, en með því að beita skýrum heimildum lánssamnings og handveðsyfirlýsingar hafi mátt koma í veg fyrir meint tjón stefnanda, sem málsókn þessi sé reist á. Til vara lýsi stefnda yfir skuldajöfnuði til greiðslu skaðabótakröfu stefnanda. Krafa stefndu á hendur stefnanda sem nýtt sé til skuldajafnaðar sé skaðabótakrafa hennar á hendur stefnanda fyrir að hafa með saknæmum og ólögmætum hætti komið í veg fyrir að hún seldi hlutabréf sín í stefnanda á almennum markaði áður en þau hafi orðið verðlaus vegna atvika er snerti eingöngu stefnanda. Tjón stefndu vegna hinnar saknæmu og ólögmætu háttsemi stefnanda nemi verðmæti hlutabréfa hans í stefnanda 25. september 2008, 61.338.465 krónum. Þess sé krafist að fjárhæð þessi komi til lækkunar hverjum þeim skaðabótum sem komist verði að niðurstöðu um að stefndu beri að greiða stefnanda á grundvelli 3. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga og í raun til lækkunar á auðgunarkröfu samkvæmt 1. mgr. 142. gr. sömu laga. Skaðabótakrafa stefndu byggi á hinni almennu sakarreglu. Verði ráðstöfun stefnanda rift sé ljóst að til hennar hafi verið stofnað með ólögmætum hætti. Þá sé einnig ljóst að stefnandi hafi með saknæmum hætti komið því til leiðar að stefnda taldi að engir starfsmenn stefnanda bæru persónulega ábyrgð á greiðslu lánssamninga sem tengdust hlutabréfakaupum þeirra í stefnanda. Með þessu hafi stefnandi komið í veg fyrir að stefnda seldi hlutabréf sín í stefnanda á meðan enn hafi verið verðmæti í þeim. Krafa stefndu á hendur stefnanda sé af sömu rót runnin og dómkröfur stefnanda í máli þessu. Þá séu báðar kröfur gjaldkræfar verði stefnda dæmd til að greiða stefnanda skaðabætur. Þá sé augljóst að um gagnkvæmar kröfur sé að ræða. Að lokum sé öllum skilyrðum 100. gr. gjaldþrotalaga fullnægt. Lýsi stefnda jafnframt yfir skuldajöfnuði, með vísan til sömu sjónarmiða og fram komi hér að framan, fari svo ólíklega að ríkisskattstjóri muni með endanlegum hætti endurákvarða opinber gjöld fyrir stefndu, vegna meintra tekna sem séu tilkomin vegna hvatakerfis sem hannað hafi verið af stefnanda fyrir starfsmenn hans. Leiði hvatakerfið, sem tryggja átti stefndu skaðleysi samkvæmt skýrum yfirlýsingum og markmiðum stjórnar stefnanda, til tjóns fyrir stefndu, er ljóst að stefnda á skaðabótakröfu á hendur stefnanda og sé því lýst yfir skuldajöfnuði vegna þess. Í þessu sambandi sé sérstaklega vísað til þess að hvatakerfi stefnanda hafi verið breytt einhliða af stefnanda og eingöngu með það að markmiði að tryggja hagsmuni stefnanda. Þá sé einnig á því byggt að ef svo fari að ríkisskattstjóri endurákvarði opinber gjöld fyrir stefndu hafi stefnanda borið sem launagreiðanda stefndu að halda eftir opinberum gjöldum vegna þessa samkvæmt 1. mgr. 22. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Þar sem stefnandi hafi ekki gert það kunni stefnda að bera ábyrgð á umræddum gjöldum vegna ákvæðis 3. málsliðar 1. mgr. 22. gr. laganna sem kveði á um óskipta ábyrgð launagreiðanda og launamanns á vanteknum opinberum gjöldum. Með því að halda ekki eftir fyrrgreindum opinberum gjöldum kunni stefnda því að verða fyrir tjóni. Sé lýst yfir skuldajöfnuði vegna þessa, sem og alls þess tjóns sem fyrrgreind skattkrafa kunni að valda stefndu og stangist á við áðurgreind loforð og yfirlýsta stefnu stefnanda um að tryggja skaðleysi stefndu vegna kaupa á hlutabréfum í stefnanda. Um heimild til að koma fram með skuldajafnaðarkröfu í greinargerð vísist til 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Lánssamningar þeir sem krafa stefnanda byggi á séu tilkomnir vegna endurgjalds stefnanda til stefndu fyrir vinnuframlag stefndu til stefnanda sem launþega. Stefnda hafi sem launþegi á almennum vinnumarkaði fengið greidd umsamin laun frá stefnanda, sem hafi verið föst laun, árangurstengdar bónusgreiðslur og hlutabréf í stefnanda sem fjármögnuð hafi verið með sérstökum lánum frá stefnanda. Líta verði með heildstæðum hætti á öll framangreind fjárhagsleg gæði og samanlagt peningaverð þessara gæða myndi það endurgjald sem stefnandi hafi greitt stefndu fyrir vinnu sína. Í lögum þeim sem gildi á vinnumarkaði og í kjarasamningum sé stefndu sem starfsmanni stefnanda tryggð tiltekið lágmarks endurgjald fyrir vinnu sína. Þrátt fyrir að almennt gildi samningsfrelsi aðila á almennum vinnumarkaði séu allir þeir samningar sem fela í sér lakari rétt launþega til endurgjalds fyrir vinnuframlag sitt en mælt sé fyrir um í lögum og kjarasamningum ógildir og að vettugi virðandi. Verði niðurstaða máls þessa sú að stefndu beri að greiða stefnanda að fullu uppgreiðsluverðmæti lánssamninga þeirra sem gerðir hafi verið vegna hlutabréfakaupa stefndu í stefnanda hafi stefnda ekki fengið lög- og kjarasamningsbundið lágmarks endurgjald fyrir vinnu sína fyrir stefnanda. Af þessum sökum verði að sýkna stefndu af kröfum stefnanda eða til vara að lækka kröfu stefnanda þannig að stefndu sé tryggt lög- og kjarasamningsbundið lágmarks endurgjald fyrir vinnu sína. Þá byggi stefnda á að lög á vinnumarkaði og kjarasamningar komi í veg fyrir að stefnandi geti greitt launþegum sínum fyrir vinnuframlag sitt með löggerningum sem baka launþeganum tjón. Verði niðurstaðan sú að fallist verði á einhverja riftunarkröfu stefnanda og að stefndu verði þrátt fyrir þær varnir gegn fjárhæð stefnukrafna sem fram eru færðar að ofan engu að síður skylt að greiða stefnanda einhverja fjárhæð byggir stefnda á því að lækka beri þær fjárhæðir af sanngirnisástæðum. sbr. 145. gr. gjaldþrotalaga. Skilyrði beitingar reglunnar séu tvö. Í fyrsta lagi þurfi endurgreiðsla að vera bundin svo miklum erfiðleikum að ósanngjarnt megi teljast. Í öðru lagi þurfi önnur atvik að leiða til hins sama. Þær fjárhæðir sem krafist sé greiðslu á í máli þessu séu það háar að ósanngjarnt sé að krefja nokkurn einstakling um greiðslu þeirra, sér í lagi þegar eignir þær sem standa hafi átt til fullnustu kröfunnar séu nú verðlausar og ástæður þess liggi hjá stefnanda. Eignir stefndu standi engan veginn undir greiðslu dómkrafna stefnanda og nái þær fram að ganga sé gjaldþrot stefndu óumflýjanlegt. Þá liggi fyrir í málinu að það hafi aldrei verið tilætlan samningsaðila þegar gengið hafi verið til þeirra viðskipta sem lánssamningarnir séu hluti af að stefnandi eignaðist fjárkröfu á hendur stefndu. Um hluta af launakjörum stefndu hafi verið að ræða. Launakjör þessi hafi verið í samræmi við starfskjarastefnu stefnanda. Stefnda eigi þá skýlausan rétt á því að fá greidd laun vegna starfa sinna fyrir stefnanda en nái krafa stefnanda fram að ganga sé ljóst að hún hafi engin eða lítil laun fengið fyrir störf sín síðan hún hóf störf hjá stefnanda. Þá hafi stefndu ítrekað verið lofað að hún myndi ekki bera af því fjárhagslega áhættu að taka þátt í starfskjarastefnu stefnanda. Þá beri einnig að minnast þess að stefnandi þessa máls hafi verið vinnuveitandi stefndu og hafi sem slíkur verið í mun sterkari stöðu jafnt við samningsgerð og síðar við umræðu um sölu hlutabréfa stefndu eða annarra ráðstafana til að takmarka áhættu hennar. Að auki, samanber umfjöllun hér að framan, þá hefði stefnandi ekki fengið neitt greitt fyrir lánssamning við stefndu hvort sem niðurfelling ábyrgðar skuldara lánssamninganna hefði farið fram eður ei. Síðast en ekki síst þá hafi stefndu með banni og loforðum um skaðleysi verið haldið frá því að selja hlutabréf sín í stefnanda á almennum markaði þegar þau hefðu enn dugað til fullrar greiðslu lánssamninganna. Af þessum ástæðum og með hliðsjón af öllum vörnum stefndu í máli þessu verði að telja að atvik málsins séu þannig að ósanngjarnt megi teljast að stefnda þurfi að greiða stefnanda umstefndar fjárhæðir. Þá verði einnig að telja að ekki sé unnt að meta hagsmuni kröfuhafa stefnanda sem séu að mestu leyti fjármálafyrirtæki, eða jafnvel ríki og stofnanir, af því að krafa þessi verði greidd, til jafns við hagsmuni stefndu af því að halda fjárhagslegu sjálfstæði sínu og því að fjárhagslegum stoðum verði ekki kippt undan heimilishaldi hennar og fjölskyldu. Þá beri að minnast þess að stefnda hafi aldrei fengið þá fjármuni í hendur sem lánaðir hafi verið samkvæmt lánssamningnum heldur hafi hún fengið hlutabréf í stefnanda sem stefnandi hafi gert verðlaus með glæpsamlegum athöfnum sínum. Dráttarvaxtakrafa stefnanda. Stefnda kveðst mótmæla dráttarvaxtakröfum stefnanda. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 geti kröfuhafi krafist dráttarvaxta frá gjalddaga að greiðsludegi, ef um sé að ræða kröfu með fyrirfram ákveðnum gjalddaga. Lánssamningar þeir sem tilteknir séu í dómkröfum stefnanda séu báðir með fyrirfram ákveðnum gjalddaga en séu ekki enn fallnir í gjalddaga. Sú aðgerð stefnanda að krefjast riftunar á skuldskeytingu eða niðurfellingu persónulegrar ábyrgðar á lánssamningunum leiði ekki sjálfkrafa til þess að lánssamningarnir teljist hafa fallið í gjalddaga sama dag. Verði skaðabótakrafa stefnanda tekin til greina geti stefnandi fyrst krafist dráttarvaxta að liðnum mánuði frá þeim degi er sannanlega voru lagðar fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Stefnda byggi á því að ósannað sé að sá dagur sé 25. september 2008. Stefnda mótmæli því að til sé réttarvenja sem leiði til þess að upphaf dráttarvaxta beri að miða við þann dag er ráðstöfun eigi sér stað. Dráttarvaxtakröfur stefnanda séu svo óskýrar og illa rökstuddar að telja verði ósannað að stefnandi eigi nokkurn rétt til dráttarvaxta úr hendi stefndu. Hvað lagarök varðar byggir stefnda kröfur sínar og málsástæður meðal annars á meginreglum skaðabóta- vinnu- samninga- og kröfuréttar, lögum um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, lögum um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. nr. 125/2008, lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, lögum um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, lögum um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og lögum um meðferð einkamála nr. 91/1991. Skuldajafnaðarkröfur stefndu byggja auk framangreinds á lögum nr.45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. IV Niðurstaða Í máli þessu krefst stefnandi að rift verði þeirri ráðstöfun Kaupþings banka hf. frá 25. september 2008 að fella niður persónulega ábyrgð stefndu á greiðslu tveggja lánssamninga, annars vegar lánssamnings númer 2894, sem dagsettur er 1. desember 2005 og hins vegar samningur númer 4643, dagsettur 1. mars 2007. Samkvæmt hinum fyrrnefnda samningi, sem kom í stað lánssamnings frá 9. desember 2003, tók stefnda að láni hjá stefnanda 18.240.906 íslenskar krónur til að fjármagna hlutafjárkaup og heimilaði stefnda bankanum að ráðstafa láninu til greiðslu og uppgjörs hlutafjárkaupa samkvæmt tilteknum forsendum sem eru hluti samningsins. Þá segir að veðhlutfall samningsins skuli á hverjum tíma vera að lágmarki 150%, en færi veðhlutfall niður fyrir 120% í a.m.k. fimm bankadaga skyldi lántaki að fenginni tilkynningu leggja fram frekari tryggingar þannig að veðhlutfallið nái aftur 150%. Til tryggingar greiðslu skuldar samkvæmt samningnum setti stefnda að handveði 79.503 eigin hluti í bankanum. Lánið skyldi endurgreiða með einni greiðslu ásamt áföllnum vöxtum 1. desember 2010. Í lánssamningnum segir enn fremur að ábyrgð stefndu á skuldinni takmarkist við andvirði handveðsins og viðbótartrygginga, en auk þess geti stefnandi innheimt 10% skuldarinnar með því að leita fullnustu í öðrum eignum. Samkvæmt síðarnefnda samningnum tók stefnda að láni til hlutafjárkaupa jafnvirði 3.024.472 króna. Um var að ræða lán í svissneskum frönkum og japönskum jenum sem skyldi endurgreiða með einni greiðslu 15. maí 2009 í þeim gjaldmiðlum sem lánið samanstendur af. Við undirritun lánssamningsins keypti stefnda 5.000 hluti í Kaupþingi banka hf. sem hún setti að handveði til tryggingar greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningnum. Þá var svo um samið milli aðila að stefndu væri óheimilt, meðan skuldbindingar þær sem veðandlagið á að tryggja séu ekki að fullu greiddar, að ráðstafa veðandlaginu án skriflegs leyfis veðhafa, enda gangi andvirðið til lækkunar á þeim skuldbindingum sem veðandlagið á að tryggja. Á fundi stjórnar stefnanda 27. mars 2004 var samþykkt tillaga um að starfsmönnum skyldi veittur réttur til að kaupa hlutabréf í bankanum. Var stjórninni falið að veita lán til hlutabréfakaupa. Markmiðið var að tengja saman hagsmuni starfsmanna við hagsmuni hluthafa bankans með beinum hætti. Á stjórnarfundi stefnanda 28. september 2005 var samþykkt stefna um hlutabréfakaup svonefndra lykilstarfsmanna. Skyldi framkvæmdin vera í samræmi við almenna starfskjarastefnu bankans eins og hún hafði verið ákveðin af launanefnd. Tekið var fram að kaupin skuli fjármögnuð með lánum frá bankanum.Þá var einnig tekið fram að stjórnin óski eftir því að hugað yrði að ráðstöfunum til að takmarka áhættu lykilstarfsmanna vegna hugsanlegrar lækkunar hlutabréfaverðs. Á árinu 2005 var söluréttur starfsmanna á hlutabréfum í stefnanda afnuminn vegna nýrra reglna um útreikning stefnanda á eiginfjárhlutfalli. Í staðinn kom ákvörðun um að starfsmenn bæru 10% ábyrgð á greiðslu lánssamninga og tiltekið veðhlutfall í þeim tilgangi að tryggja veðkall við breytingu á virði hlutabréfa í stefnanda. Stefnda bar fyrir dómi að hún hefði keypt hlutabréf í bankanum samkvæmt boði þar um. Það hefði alltaf verið skilningur stefndu að hún gæti ekki farið illa út úr viðskiptunum. Bannað hafi verið að selja þessa hluti í þrjú ár, en bankinn hafi ætlað að kaupa hlutina á ný að þeim tíma liðnum. Stefnda kvað þá breytingu hafa orðið á árinu 2005 að söluréttur að hlutum var hafi verið afnuminn en á móti hafi ábyrgð stefndu á greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi verið takmörkuð við 10%. Stefnda bar að hún hefði gengið út frá skaðleysi sínu af þessum viðskiptum vegna þess að bankinn hafi átt að tryggja sig frekar eða ganga að bréfunum enda hafi stefndu ekki verið heimilt að selja bréfin. Stefnda kvaðst þó hafa selt þau bréf sem hún keypti í almennu útboði og fengið til þess leyfi. Í greinargerð frá Starfskjaranefnd stefnanda til stjórnar, dagsettri í september 2008 er lýst áhyggjum nefndarinnar af því að ýmsir háttsettir stjórnunarstarfsmenn í bankanum eigi í alvarlegum fjárhagserfiðleikum vegna verðfalls á hlutabréfum. Lýsir nefndin þeirri skoðun sinni að taka ætti skref til úrbóta og að megináhersla bankans ætti að vera á að lykilstarfsmenn hans geti einbeitt sér að sóknarfærum bankans á erfiðum tímum. Á fundi stjórnar stefnanda dagana 25. og 26. september 2008 var greinargerð starfskjaranefndar til umfjöllunar. Var ákveðið að veita Hreiðari Má Sigurðssyni þáverandi forstjóra bankans heimild til að fella niður og ljúka persónulegri ábyrgð starfsmanna í tengslum við lán starfsmanna til hlutafjárkaupa í Kaupþingi. Var það gert til að gera starfsmönnunum kleift að einbeita sér að störfum sínum í bankanum. Samkvæmt skriflegri yfirlýsingu Hreiðars Más, dagsettri 25. september 2008, er staðfest að Kaupþing banki hf. hefði ákveðið að fullnusta ekki persónulega ábyrgð stefndu vegna lána til hlutafjárkaupa í stefnanda. Tekið er fram að ábyrgð stefndu takmarkist við hlutabréf sem sett hafi verið sem veð. Krefst stefnandi þess, auk riftunar þessarar ráðstöfunar, aðallega á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., að stefnda greiði stefnanda það fé sem svarar til þess sem greiðsla hefur orðið henni að notum, sbr. 1. mgr. 142. gr. laganna. Krafa stefndu um sýknu er meðal annars byggð á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Byggt er á því að til kröfu þeirrar sem stefnandi krefjist greiðslu á hafi verið stofnað fyrir 21. október 2008 og því hafi stefnandi framselt kröfuna til Arion banka hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda stefnanda til Nýja Kaupþings banka hf., nú Arion banka hf. Framangreint framsal sé víðtækt og nái til kröfuréttinda. Fyrir liggur að lánssamningar aðila málsins voru framseldir til Arion banka en mat þeirra í stofnefnahagsreikningi Nýja Kaupþings banka hf., sem útbúinn var af Fjármálaeftirlitinu, var 0 krónur vegna þess að persónuleg ábyrgð var ekki lengur til staðar. Í yfirlýsingu PricewaterhouseCoopers, dagsettri 4. maí 2010, sem Vignir Rafn Gíslason, löggiltur endurskoðandi, staðfesti fyrir dómi, kemur hins vegar fram að bókfært verð útlánasafns hafi verið 55.360.430.370 krónur. Stefnandi byggir aðild sína að máli þessu á 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 7. gr. laga nr. 44/2009. Þar segir að við slit fjármálafyrirtækis ráðstafi slitastjórn hagsmunum þess eftir sömu reglum og gilda um bústjórn skiptastjóra við gjaldþrotaskipti. Sé ekki sýnt að eignir fjármálafyrirtækis muni nægja til að efna skuldbindingar þess að fullu megi krefjast riftunar eftir sömu reglum og gildi um riftun ráðstafana við gjaldþrotaskipti. Gilda þá öll ákvæði XX. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferðina með sama hætti og við gjaldþrotaskipti. Kaupþingi banka hf. var skipuð slitastjórn 25. maí 2009 á grundvelli laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Aðdragandi að því var að Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar bankans og vék félagsstjórn frá störfum. Var þetta gert á grundvelli auglýsingar frá 9. október 2008. Jafnframt skipaði Fjármálaeftirlitið skilanefnd sem tók við öllum heimildum stjórnar félagsins samkvæmt ákvæðum laga nr. 2/1995 um hlutafélög í samræmi við 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Var skilanefnd gert að fara með öll málefni bankans, þar á meðal að hafa umsjón með allri meðferð eigna bankans og annast rekstur hans. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf., dagsettri 21. október 2008, var öllum eignum stefnanda, hverju nafni sem nefnast, ráðstafað til Nýja Kaupþings banka hf., þar með töldum kröfuréttindum. Þann 30. júní 2009 var lýst eftir kröfum í stefnanda með fresti til 31. desember 2009. Með ákvæði III til bráðabirgða með lögum nr. 44/2009 um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 er kveðið á um að frestdagur í skilningi laga um gjaldþrotaskipti sé 15. nóvember 2008, þegar lög nr. 129/2008 um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki tóku gildi. Samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, sbr. lög nr. 44/2002, 7. gr., skal höfða mál til að koma fram riftun áður en tvö ár eru liðin frá því að skiptastjóri átti þess kost að gera riftunarkröfuna. Slíkur frestur byrjar þó aldrei að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests. Samkvæmt þessu eru uppfyllt skilyrði framannefndra laga um fresti til málshöfðunar, en stefnandi höfðaði mál þetta 28. júní 2010. Ákvæði XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. hafa það markmið að endurheimta verðmæti sem glatast í aðdraganda gjaldþrots. Þann 25. september 2008 voru lánssamningar aðila málsins eign stefnanda sem freistar þess með málssókn þessari að endurheimta þau sömu verðmæti og stefnandi gaf eftir með umdeildri ákvörðun sinni. Að þessu gættu verður ekki talið að framsal kröfuréttinda til Nýja Kaupþings banka hf., með áðurnefndri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. október 2008 sem átti sér stað eftir að réttindin voru gefin eftir, standi því í vegi að stefnandi beini kröfum að stefndu í málinu, þar á meðal kröfu um endurgreiðslu auðgunar af umdeildri ákvörðun stjórnar stefnanda. Verður samkvæmt þessu að hafna kröfu stefndu um sýknu af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts. Af hálfu stefndu er á því byggt að með ítrekuðum yfirlýsingum stefnanda og forsvarsmanna stefnanda um að starfsmenn skyldu vera skaðlausir af hlutabréfaviðskiptum sem hafi verið hluti af hvatakerfi stefnanda. Vísar stefnda til þess að hún hafi fengið skuldbindandi loforð um að stefnandi myndi ekki eignast fjárkröfu á hendur henni á grundvelli þeirra lánssamninga sem séu tilgreindir í dómkröfum stefnanda. Tilgreinir stefnda, eins og fram er komið, að slíkt loforð hafi yfirmenn stefndu gefið henni persónulega um að hún myndi ekki bera fjárhagslega áhættu af þátttöku í hvatakerfi bankans. Þá hafi það verið almenn stefna bankans að tryggja ætti að starfsmenn bankans þyrftu ekki að bera fjárhagslega áhættu af þátttöku sinni í hvatakerfi stefnanda. Að framan er lýst samþykkt aðalfundar stefnanda 27. mars 2004 um kaup starfsmanna á hlutum í stefnanda. Á þeim fundi var staðfest að kaup- og söluréttur til starfsmanna geti á hverjum tíma numið 9% af heildar hlutum í félaginu. Í ræðu formanns launarnefndar stjórnar stefnanda, sem flutt var á fundinum, kemur fram að það hafi verið hluti af launastefnu bankans að stjórnendur og lykilstarfsmenn geti unnið sér inn kauprétt að hlutabréfum. Enn fremur segir að á sama tíma og stefnandi vilji gefa lykilstarfsmönnum kost á að njóta talsverðs ávinnings til samræmis við aðra hluthafa geri stefnandi þá kröfu að lykilstarfsmenn taki ekki sjálfir óásættanlega fjárhagslega áhættu ef svo færi að gengið lækkaði. Bankinn hafi ekki áhyggjur af því að lykilstarfsmenn, sem geti hagnast á hækkun hlutabréfaverðs, freistist til að taka aukna áhættu í ákvarðanatöku fyrir hönd bankans, það sé hluti af daglegu starfi að meta áhættu. Telji stjórn bankans mikilvægt að söluréttir séu til staðar ef svo færi að gengi bréfa lækkaði. Söluréttur sé það hugtak sem sé notað og merki að aðilar valréttarsamnings geti selt stefnanda bréfin aftur ef gengi þeirra lækki niður fyrir kaupgengið að viðbættum vaxtakostnaði. Þannig séu þeir varðir gegn persónulegu tjóni. Sé slíkt öryggisnet ekki fyrir hendi sé fjárhagsleg áhætta viðkomandi aðila mikil. Á fundi stjórnar stefnanda 28.september 2005 var fjallað um launatengd mál og þar kynnt skýrsla launanefndar. Á fundinum voru kynntir núverandi valréttarsamningar og hlutabréfakaup starfsmanna. Í fundargerð er tekið fram að stjórnin líti jákvæðum augum á kaup starfsmanna á hlutabréfum í bankanum. Enn fremur að starfsmenn, forstjóri og stjórnarformaður skuli fjármagna kaup á hlutabréfum með lánum frá stefnanda með sambærilegum skilmálum og bankinn býður bestu viðskiptavinum sínum. Þá er tekið fram að stjórn óski eftir því að hugað yrði að ráðstöfunum til að takmarka áhættu lykilstarfsmann vegna hugsanlegrar lækkunar hlutabréfaverðs. Meðal málsgagna er hluti af tillögum KPMG ehf. fyrir stjórn stefnanda, dagsett í febrúar 2008, þar sem tilgreint er að lán til starfsmanna, bæði almennra starfsmanna og lykilstarfsmanna hafi hækkað og verið orðin hærri en virði veða sem hafi verið sett til tryggingar lánunum í lok árs 2007. Stjórn stefnanda hafi samþykkt að hún muni hvorki fara fram á að viðkomandi starfsmenn veiti viðbótartryggingar né neyði þá til að selja bréfin. Er talið mikilvægt að stjórn bankans setji reglur um hvernig bregðast skuli við slíkum málum. Þá liggur fyrir samkvæmt fundargerð frá stjórnarfundi stefnanda, sem haldinn var dagana 25. og 26. september 2008, að fjallað var um lán til starfsmanna til hlutafjárkaupa í bankanum. Fram er tekið að staðan varðandi stjórnarformann og forstjóra væri í góðu lagi en vitað sé af vanda og að gripið hafi verið til aðgerða til að bregðast við neikvæðri stöðu starfsmanna og hafi starfsmenn verið fullvissaðir um að lausnir yrðu fundnar. Sú staðreynd að stefnandi hafi lagt áherslu á langtíma hlutabréfaeign lykilstarfsmanna hafi í raun takmarkað möguleika þeirra til að selja hluti til þess að takmarka áhættu sína. Þá er tekið fram að samkvæmt tillögu starfskjaranefndar hafi stjórn samþykkt að veita Hreiðari Má Sigurðssyni heimild til að fella niður persónulegar ábyrgðir starfsmanna í tengslum við öll hlutafjárkaupalán starfsmanna, sem keypt hafa hluti í bankanum með það að markmiði að stuðla að því að gera þeim kleift að einbeita sér að störfum sínum fyrir stefnanda. Skyldi ábyrgð starfsmanna takmarkast við hlutabréfin sem sett hafi verið að veði. Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið er ljóst að engar skjallegar heimildir liggja fyrir um það að stefnda skuli vera skaðlaus af kaupum á hlutabréfum í stefnanda, færi svo að verðfall yrði á hlutabréfunum. Framburðir stjórnarmanna og starfsmanna stefnanda fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins breyta ekki þessu mati. En samkvæmt framburðum þeirra, sem eru svo til á einn veg, og gögnum málsins var kaupréttarkerfi stefnanda byggt upp þannig að ýmsir starfsmenn stefnanda gátu keypt hlutabréf sem fjármögnuð voru með láni frá stefnanda. Á það var bent að starfsmenn skyldu vera skaðlausir af þessum viðskiptum og að það hafi verið tryggt með svonefndum sölurétti sem felur það í sér að starfsmenn gátu farið fram á að stefnandi keypti bréfin á ný. Við afnám söluréttarins voru ekki gerðar aðrar ráðstafanir af stefnanda en þær að taka upp veðþekju og takmarka ábyrgð starfsmanna í einhverjum tilvika við 10% af skuld samkvæmt lánssamningi. Er samningur stefndu, dagsettur 1. mars 2007, dæmi um slíka takmörkun. Á þessu verður sú breyting í lok september 2008, sem lýst hefur verið og laut að því að nema úr gildi persónulega ábyrgð starfsmanna á greiðslu lána samkvæmt lánssamningum, eða „ að fullnusta ekki persónulega ábyrgð...“ eins og það er orðað í yfirlýsingu forstjóra stefnanda, dagsettri 25. september 2008. Þótt svo kunni að vera að skaðleysi starfsmanna af hlutafjárkaupum hafi verið inntak starfskjarastefnu bankans er það mat dómsins að stefnda hafi ekki sýnt fram á að henni hafi verið lofað skaðleysi af kaupum hennar á hlutum í stefnanda og verður sýknukrafa hennar á þeim grundvelli ekki tekin til greina. Krafa stefndu um sýknu af kröfum stefnanda er einnig á því reist að áður en umþrætt ráðstöfun hafi átt sér stað hafi lánssamningar þeir sem um ræðir verið ógildanlegir og óskuldbindandi fyrir stefndu á grundvelli sjónarmiða um brostnar forsendur og á grundvelli 36. gr. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga. Andmælir stefnandi öllum sjónarmiðum stefndu í þessa átt. Samkvæmt 36.gr. laga nr. 7/1936 er heimilt að víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Ber að líta til efni samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem komu síðar til. Þá segir í 3. mgr. 36. gr. c að samningur teljist ósanngjarn stríði hann gegn góðum viðskiptaháttum og raski til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna aðila, neytanda í óhag. Samkvæmt handveðssamningi dagsettum 1. mars 2007 var stefndu heimilt að selja hlutabréf sín í stefnanda að fengnu skriflegu samþykki stefnanda. Fyrir liggur að stefnda fékk heimild stefnanda til að selja þau hlutabréf sem hún vildi selja. Þá liggur enn fremur fyrir að stefnda fékk greiddan arð af hlutabréfunum. Um þessi atriði er ekki deilt í málinu. Lánssamningar stefndu við stefnanda, þeir sem um ræðir í málinu, hafa báðir að geyma heimild fyrir stefnanda til að segja samningnum upp, meðal annars vegna ónógra tryggingar. Þá er fram komið að persónuleg ábyrgð stefndu á greiðslu skuldar samkvæmt öðrum samningnum er takmörkuð við 10% af uppgreiðsluverði samningsins. Þá liggur fyrir að stefnda hefur umtalsvert langa reynslu af störfum í fjármálastofnunum og reynslu af viðskiptum með hlutabréf þótt hún hafi ekki starfað við það hjá stefnanda. Að þessu gættu og því sem áður er fram komið um ætlað skaðleysi stefndu af kaupum á hlutum í stefnanda, verður ekki fallist á að efni þeirra samninga sem um ræðir, staða aðila eða atvik fyrir eða eftir samningsgerðina séu þess eðlis að skilyrði séu til að víkja samningum þessum til hliðar að hluta eða í heild, eða að andstætt sé góðri viðskiptavenju að beina fjárkröfu til stefndu eins og gert er í máli þessu. Önnur rök stefndu um þetta breyta ekki þessari niðurstöðu dómsins. Riftunarkrafa stefnanda er aðallega á því byggð að eftirgjöf persónulegrar ábyrgðar sé gjöf og því riftanleg á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sýknukrafa stefndu er á því byggð að skilyrði XX. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl. til að dómkröfur stefnanda nái fram að ganga séu ekki uppfyllt og því hafi stefnandi ekki rétt til að rifta þeim ráðstöfunum sem hann krefst riftunar á. Þá byggir stefnda á því að hún hafi látið af hendi visst gagngjald og því sé ekki um gjafagerning að ræða auk þess sem eignaaukning stefndu hafi ekki orðið sú sem stefnandi heldur fram. Hafi gagngjaldið falist í því að stefnda seldi ekki hlutabréf sín í stefnanda eins og henni hefði þó verið réttast að gera til að verja persónulega hagsmuni sína í stað þess að fá fellda niður persónulega ábyrgð. Svo sem fram er komið liggja tveir lánssamningar að baki kröfum stefnanda í málinu. Samkvæmt samningi dagsettum 1. desember 2005 er ábyrgð stefndu takmörkuð við 10% af skuldinni, en samkvæmt lánssamningi dagsettum 1. mars 2007 er ábyrgð stefndu sjálfrar á því að greiða skuldina til baka á tilgreindum tíma ekki takmörkuð að neinu leyti. Þá liggur fyrir að stefndu var heimilt að selja hlutabréf sín í bankanum fengi hún til þess heimild stefnanda. Verður þetta ráðið af efni þeirra handveðssamninga sem liggja fyrir í málinu, dagsettir 1. desember 2005 og 1. mars 2007. Ekki liggur fyrir að stefnda hafi leitað heimildar hjá stefnanda til að mæta lækkun á virði hlutabréfa hennar í stefnanda með sölu bréfanna að hluta eða í heild, en stefnda greindi frá því fyrir dómi að hún hefði selt óverulegt magn hluta til að mæta útgjöldum hjá fjölskyldunni og fengið til þess samþykki stefnanda. Samkvæmt framlögðu yfirliti PricewaterhouseCoopers um stöðu lánssamninga stefndu við stefnanda 25. september 2008 miðað við skráð gengi á viðkomandi gjaldmiðli nam uppgreiðsluverðmæti lánanna, að teknu tilliti til takmarkaðrar ábyrgðar lánssamnings frá 1. desember 2005, samtals 7.505.373 krónum, eða 6.567.948 krónum, eftir því hvort miðað er við aðal- eða varakröfu stefnanda. Bar stefnda persónulega ábyrgð á greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningunum, en með yfirlýsingu þáverandi forstjóra stefnanda dagsettri 25. september 2008 var sú ábyrgð felld niður. Fallist er á það að eign stefnanda hafi rýrnað sem nemur uppgreiðsluverðmæti lánanna og enn fremur að stefnda hafi að sama skapi auðgast um þá fjárhæð. Að mati dómsins verður ekki fram hjá því litið að ákvörðun stjórnar stefnanda um niðurfellingu ábyrgðar stefndu á greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningunum var ráðstöfun sem hafði þann eina tilgang að létta fjárhagslegum byrðum af stefndu á kostnað stefnanda vegna kaupa á hlutum í stefnanda án þess að fyrir því væri nokkur samningsskuldbinding. Eftirgjöf persónulegrar ábyrgðar samkvæmt yfirlýsingu fyrrverandi forstjóra Kaupþings banka hf. frá 25. september 2008 fellur að mati dómsins innan gjafahugtaks 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og er riftanleg ráðstöfun. Samkvæmt þessu er fallist á að uppfyllt séu skilyrði 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. til að taka til greina kröfu stefnanda um að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun Kaupþings banka hf. að fella niður persónulega ábyrgð stefndu á greiðslu lánssamninga, sem dagsettir eru 1. desember 2005 og 1. mars 2007, eins og greinir í dómsorði. Stefnandi gerir þá kröfu, með vísan til 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., að stefnda verði dæmd til að endurgreiða stefnanda fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamanns hefur orðið henni að notum við niðurfellingu hinnar persónulegu ábyrgðar. Stefnda hefur andmælt þeirri kröfu og vísar til þess að auðgun stefndu hafi ekki orðið sú sem stefnandi haldi fram. Hafi dagslokaverð hlutabréfa í stefnanda 25. september 2008 verið 755 krónur á hlut og sama dag hafi stefnda veðsett stefnanda 81.243 hluti sem hafi því verið að verðmæti 61.338.465 krónur. Samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. skal sá sem hag hafði af riftanlegri ráðstöfun greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Fram er komið að fjárkrafa stefnanda á hendur stefndu 25. september 2008 nam 7.505.373 krónum, eða 6.567.948 krónum, eftir því hvort miðað er við aðal- eða varakröfu stefnanda. Í þinghaldi málsins 25. mars 2011 lagði stefnandi fram varakröfu til lækkunar á fyrri dómkröfu, byggða á útreikningi PricewaterhouseCoopers, yrði lánssamningur aðila númer 4643 talinn fela í sér skuldbindingu í íslenskum krónum með viðmiðun við gengi erlendra gjaldmiðla. Stefnda tók að láni hjá stefnanda samkvæmt samningnum jafnvirði 3.024.472 íslenskra króna sem voru að hálfu tryggðar gengi svissneskra franka og að hálfu í japönskum jenum. Um þetta vitna skýr ákvæði lánssamnings aðila frá 1. mars 2007. Felur sá samningur þannig í sér skuldbindingu í íslenskum krónum, en miðar fjárhæðir við gengi framangreindra gjaldmiðla, sbr. 2. gr. um lánsfjárhæð, útborgun og endurgreiðslu, svo og vexti. Slík gengistrygging er andstæð ákvæðum laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 153/2010. Hefur stefnandi reiknað varakröfu í málinu til lækkunar á þessum grundvelli og vaxtahæð samkvæmt fordæmi Hæstaréttar í málinu nr. 471/2010 og gerir stefnda ekki athugasemd við þann útreikning. Samkvæmt varakröfu stefnanda nam uppgreiðsluverðmæti lána númer 2894 og 4643 25. september 2008 samtals 6. 567.948 krónum. Fallist er á að fjárhæðin 6.567.948 krónur hefði orðið stefndu að notum ef ekki hefði verið tekin ákvörðun um niðurfellingu persónulegrar ábyrgðar stefndu á greiðslu skuldarinnar, þ.e. sú ráðstöfun sem nú hefur verið rift. Stefnda vísar á hinn bóginn til þess að ráðstöfunin hafi eingöngu komið henni að notum að svo miklu leyti sem hún beri persónulega ábyrgð á greiðslu krafna stefnanda samkvæmt lánssamningum eftir að búið sé að draga verðmæti hlutabréfa hennar í stefnanda frá. Stefnda hefur sjálf reiknað út eigin virði hlutabréfa sinna í stefnanda. Verður stefnda ekki talin hafa með því einu sýnt fram á raunverulegt verðmæti bréfanna þannig að unnt sé að taka til greina sjónarmið hennar að þessu leyti. Þá er ekki fallist á það með stefndu að sú staðreynd að hún seldi ekki hlutabréf sín í bankanum geti falið í sér gagngjald sem komi til frádráttar. Stefndu var heimilt að selja bréfin, en gerði ekki og leitaði ekki eftir heimild til þess. Hún var því eigandi bréfanna 25. september 2008. Fjárkrafa stefnanda, sem miðuð er við óskerta ábyrgð stefndu á greiðslu lánssamnings númer 4643 og takmarkaða ábyrgð á samningi númer 2894, svarar til tjóns þrotabúsins, sbr. 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, í þessu tilviki fjármálafyrirtæki í slitameðferð. Ekki þykja nein efni vera til að lækka kröfu stefnanda eða fella hana niður samkvæmt heimild í 145. gr. laganna, eins og stefnda hefur krafist. Engin gögn málsins styðja sjónarmið stefndu eða kröfur um beitingu heimildarinnar.Kröfur stefndu um skuldajöfnuð vegna skaðabóta, greiðslu opinberra gjalda, eða vegna sjónarmiða um sýknu af þeim sökum að stefnda hafi ekki fengið lög- og kjarasamningsbundið lágmarksendurgjald fyrir vinnu sína fyrir stefnanda eru ekki studd viðhlítandi gögnum eða rökum og koma því ekki til álita og er hafnað. Með vísan til atvika málsins þykir rétt að hvor aðila fyrir sig beri sinn kostnað af málinu. Dóm þennan kveður upp Jón Höskuldsson héraðsdómari sem falin var meðferð málsins 21. febrúar 2011. Dómsorð: Rift er þeirri ráðstöfun stefnanda, Kaupþings banka hf., frá 25. september 2008, að fella niður persónulega ábyrgð stefndu, Deliu Kristínar Howser, á greiðslu lánssamninga aðila númer 2894, dagsettum 1. desember 2005 og númer 4643, dagsettum 1. mars 2007. Stefnda greiði stefnanda 6.567.948 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6.gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. júní 2010 til greiðsludags. Málskostnaður fellur niður.

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.